ଶ୍ରେଣୀ ୧୦ ଭୂଗୋଳ: ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ - ସମ୍ବଳ ଓ ତା’ର ବିକାଶ (ଉତ୍କଳ ମାଷ୍ଟର ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍)
ନମସ୍କାର ପିଲେ, ମାଟ୍ରିକ ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷାରେ ଭୂଗୋଳର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ "ସମ୍ବଳ ଓ ତା’ର ବିକାଶ"ରୁ ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଜ୍ଞା, ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ ଓ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ ପ୍ରଶ୍ନ ଆସିଥାଏ। ସମ୍ବଳର ପ୍ରକାରଭେଦ, ଧାରଣୀୟ ବିକାଶ ଓ ପରୀକ୍ଷା ଉପଯୋଗୀ ନିଶ୍ଚିତ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ଏଠାରେ ସରଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଓଡ଼ିଆରେ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା।
୧. ପରୀକ୍ଷା ସର୍ଟକଟ୍ (୫-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଟ୍ରିକ୍):
କୌଣସି ପଦାର୍ଥ ସମ୍ବଳ ହେବା ପାଇଁ ଏହି ୩ଟି ପରୀକ୍ଷାରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ଜରୁରୀ:
୧. ପ୍ରାଦ୍ୟୋଗିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ସୁଗମ୍ୟ (ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ଥିବ)।
୨. ଅର୍ଥନୈତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ସମ୍ଭବ (ଖର୍ଚ୍ଚ ଅପେକ୍ଷା ଲାଭ ଅଧିକ ଥିବ)।
୩. ସାଂସ୍କୃତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଗ୍ରହଣଯୋଗ୍ୟ (ସମାଜ ସ୍ୱୀକାର କରୁଥିବ)।
MCQ ରେ ଯଦି କୌଣସି ଅପ୍ସନ୍ ଏହି ତିନୋଟି ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏକୁ ବିରୋଧ କରେ, ତେବେ ତାହା କଦାପି ସମ୍ବଳ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ।
୨. ମନେରଖିବା କାହାଣୀ:
ତିନି ମିତ୍ରଙ୍କ ସମ୍ବଳ ପରୀକ୍ଷା:
ଗାଁରେ ତିନି ଜଣ ସାଙ୍ଗ ଥିଲେ: ବୈଷୟିକ, ଅର୍ଥ ଓ ସମାଜ।
ଗାଁ ମଝିରେ ଏକ ଅଜଣା ପଥର ପଡ଼ିଥିଲା।
ପ୍ରଥମେ ବୈଷୟିକ କହିଲା: "ମୋ ପାଖରେ ଏହାକୁ ଖୋଳି ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରିବା ପାଇଁ ମେସିନ୍ ଅଛି (ପ୍ରାଦ୍ୟୋଗିକ ସୁଗମ୍ୟ)।"
ଦ୍ୱିତୀୟରେ ଅର୍ଥ କହିଲା: "ଏହାକୁ ବିକିଲେ ଆମର ଭଲ ଲାଭ ହେବ (ଅର୍ଥନୈତିକ ସମ୍ଭବ)।"
ତୃତୀୟରେ ସମାଜ କହିଲା: "ଏହା ଗାଁ ଲୋକଙ୍କ ସୁବିଧାରେ ଆସିବ ଓ କେହି ଏହାକୁ ବିରୋଧ କରିବେ ନାହିଁ (ସାଂସ୍କୃତିକ ଗ୍ରହଣୀୟ)।"
ତିନି ସାଙ୍ଗ ଏକମତ ହେବା ପରେ ସେହି ପଥରଟି ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ସମ୍ବଳରେ ପରିଣତ ହେଲା!
ସଂରକ୍ଷଣର ୩-R ନିୟମ:
ପ୍ରକୃତିକୁ ଯଦି ସୁରକ୍ଷା ଦେବା,
ତିନୋଟି ନିୟମ ଆଗେ ଶିଖିବା!
କମ୍ ବ୍ୟବହାର (Reduce) ପ୍ରଥମେ କର,
ପୁନଃ ବ୍ୟବହାର (Reuse) ରେ ଖୁସି ଭର!
ପୁନଃ ଚକ୍ରୀକରଣ (Recycle) ତୃତୀୟ ଧାପ,
ହ୍ରାସ ପାଇବ ପୃଥିବୀର ପାପ!
୩. ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଭୁଲ୍ (୯୦% ପିଲା କରୁଥିବା ତ୍ରୁଟି):
"ସମ୍ବଳ ଭଣ୍ଡାର" (Stock) ଏବଂ "ସଂରକ୍ଷିତ ସମ୍ବଳ" (Reserve) ମଧ୍ୟରେ ଗୋଳମାଳ!
ଅଧିକାଂଶ ପିଲା ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସରଳ ମନେରଖ:
ଭଣ୍ଡାର = ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ନାହିଁ।
ସଂରକ୍ଷିତ = ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ରଖାଯାଇଛି।
୪. ବାସ୍ତବ ଜୀବନ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ (୩୦-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଉଦାହରଣ):
ତୁମ ଘର ପଛପଟେ ଧୂଳି ଧୂସରିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ପୁରୁଣା ସାଇକେଲ୍ କଥା ଭାବ:
ସେମିତି ପଡ଼ିରହିଲେ ତାହା କେବଳ ଏକ ବସ୍ତୁ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ତାକୁ ମରାମତି କରି ଚଳାଇବ, ବସ୍ ଭଡ଼ା ବଞ୍ଚିବ ଏବଂ ତୁମର ସମୟ ସଞ୍ଚୟ ହେବ, ସେତେବେଳେ ସେହି ପୁରୁଣା ସାଇକେଲ୍ ତୁମ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ସମ୍ବଳ ହୋଇଗଲା!
୫. ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରିଭିଜନ୍ ସାରଣୀ:
| ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ ଭିତ୍ତି | ପ୍ରକାରଭେଦ | ଉଦାହରଣ |
|---|---|---|
| ଉତ୍ପତ୍ତି ଅନୁସାରେ | ଜୈବ (ଜୀବ ଥିବା) ଓ ଅଜୈବ (ନିର୍ଜୀବ) | ଜୈବ: ମଣିଷ, ପ୍ରାଣୀ, ଉଦ୍ଭିଦ; ଅଜୈବ: ମାଟି, ପଥର, ଧାତୁ |
| ସମାପ୍ତି ଅନୁସାରେ | ଅସରନ୍ତି (ଅକ୍ଷୟ) ଓ ସରିଯାଉଥିବା (କ୍ଷୟଶୀଳ) | ଅସରନ୍ତି: ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ, ବାୟୁ; କ୍ଷୟଶୀଳ: କୋଇଲା, ତେଲ |
| ଭରଣ ଅନୁସାରେ | ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ | ଯୋଗ୍ୟ: ଜଙ୍ଗଲ, ଜଳ; ଅଯୋଗ୍ୟ: ଖଣିଜ ତୈଳ, ଲୁହାପଥର |
| ବଣ୍ଟନ ଅନୁସାରେ | ସର୍ବତ୍ର ସୁଲଭ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ସମ୍ବଳ | ସର୍ବତ୍ର ସୁଲଭ: ବାୟୁ, ଜଳ; ସ୍ଥାନୀୟ: କୋଇଲା ଖଣି, ବକ୍ସାଇଟ୍ |
| ବିକାଶ ସ୍ତର ଅନୁସାରେ | ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ, ବିକଶିତ, ଭଣ୍ଡାର ଓ ସଂରକ୍ଷିତ | ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ: ରାଜସ୍ଥାନର ସୌରଶକ୍ତି; ସଂରକ୍ଷିତ: ଡ୍ୟାମ୍ ଜଳ |
| ମାଲିକାନା ଅନୁସାରେ | ବ୍ୟକ୍ତିଗତ, ଗୋଷ୍ଠୀଗତ, ଜାତୀୟ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ | ବ୍ୟକ୍ତିଗତ: ନିଜ ଜମି; ଗୋଷ୍ଠୀଗତ: ପୋଖରୀ, ଶ୍ମଶାନ; ଜାତୀୟ: ରାସ୍ତା, ରେଳ; ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ: ମୁକ୍ତ ସମୁଦ୍ର |
| ଧାରଣୀୟ ବିକାଶ | ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ସମ୍ବଳ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖି ବିକାଶ କରିବା | ସବୁଜ ଶକ୍ତି, ବନୀକରଣ, ମିତବ୍ୟୟୀ ବ୍ୟବହାର |
୬. ନିଶ୍ଚିତ ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଆଦର୍ଶ ଉତ୍ତର (୧୦ ବର୍ଷର ଟ୍ରେଣ୍ଡ୍):
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ଆଦର୍ଶ ଉତ୍ତର:
୧. ଉପକ୍ରମ:
ପ୍ରକୃତିରେ ମିଳୁଥିବା କୌଣସି ପଦାର୍ଥ ନିଜେ ନିଜେ ସମ୍ବଳ ହୋଇନଥାଏ। ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ତା’ର ଜ୍ଞାନକୌଶଳ, କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ଓ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରକୃତିର ପଦାର୍ଥକୁ ରୂପାନ୍ତରିତ କରି ନିଜ ବ୍ୟବହାରରେ ଲଗାଏ, ସେତେବେଳେ ତାହା ସମ୍ବଳରେ ପରିଣତ ହୁଏ।
୨. ସମ୍ବଳରେ ପରିଣତ ହେବାର ୩ଟି ମୁଖ୍ୟ ସର୍ତ୍ତ:
୩. ସମ୍ବଳର ୪ଟି ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ:
ସିଦ୍ଧାନ୍ତ:
ଅତଏବ, ମାନବୀୟ ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ଓ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନ ହିଁ ପ୍ରାକୃତିକ ପଦାର୍ଥକୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ସମ୍ବଳରେ ରୂପାନ୍ତରିତ କରିଥାଏ।
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App