ଶ୍ରେଣୀ ୧୦ ଭୂଗୋଳ: ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ - ଭୂ-ସମ୍ବଳ (ଉତ୍କଳ ମାଷ୍ଟର ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍)
ନମସ୍କାର ପିଲେ, ମାଟ୍ରିକ ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷାରେ ଭୂଗୋଳର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ "ଭୂ-ସମ୍ବଳ"ରୁ ଭାରତର ଭୂ-ବ୍ୟବହାର ପ୍ରକାରଭେଦ, ଅରଣ୍ୟ ଅନୁପାତ, ଭୂମି ଅବକ୍ଷୟର କାରଣ ଓ ପ୍ରତିକାର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରଶ୍ନ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଷ ଆସିଥାଏ। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ସମସ୍ତ ସର୍ଟକଟ୍, ରିଭିଜନ୍ ସାରଣୀ ଓ ବୋର୍ଡ ଆଦର୍ଶ ଉତ୍ତର ଏଠାରେ ସରଳ ଓ ପରିଷ୍କାର ଓଡ଼ିଆରେ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା।
୧. ପରୀକ୍ଷା ସର୍ଟକଟ୍ (୫-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଟ୍ରିକ୍):
ପୃଥିବୀର ମୋଟ କ୍ଷେତ୍ରଫଳର ମାତ୍ର ୨.୪% ଅଂଶ ଭାରତ ଅଧିକାର କରିଛି (ପ୍ରାୟ ୩୨.୮୭ ଲକ୍ଷ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର)। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରାୟ ୧୭% ରୁ ଅଧିକ ଜନସଂଖ୍ୟା ବାସ କରନ୍ତି।
MCQ ରେ ଯଦି 'ଲକ୍ଷ୍ୟ' ପଚାରେ ତେବେ ୩୩% ବାଛନ୍ତୁ; ଯଦି 'ପ୍ରକୃତ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ' ପଚାରେ ତେବେ ୨୪.୩୯% ବାଛନ୍ତୁ।
ଭାରତରେ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଭୂମି ବ୍ୟବହାର ହେଉଛି 'ମୋଟ ଚାଷ ଜମି' (ପ୍ରାୟ ୪୬-୪୮%) ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟଟି ହେଉଛି 'ଅରଣ୍ୟଭୂମି' (୨୪%)।
୨. ମନେରଖିବା କାହାଣୀ:
ଭୂ-ବ୍ୟବହାରର ୫ଟି ରୂପ:
ଗୋଟିଏ ଗାଁର ଜମିଦାର ନିଜ ଜମିକୁ ୫ ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟିଥିଲେ:
୧. ଅରଣ୍ୟଭୂମି: ଯେଉଁଠି ଘଞ୍ଚ ଗଛଲତା ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଥିଲା।
୨. ଅଣକୃଷି ଭୂମି: ଯେଉଁଠି ଘରଦ୍ୱାର, ରାସ୍ତାଘାଟ ଓ ହାଟ ବଜାର ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
୩. ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚାଷ ନହେଉଥିବା ଭୂମି: ଯେଉଁଠି ଗୋଚର ଜମି ଓ ବାଉଁଶ ବୁଦା ଥିଲା।
୪. ପତିତ ଭୂମି: ଯେଉଁ ଜମି ଉର୍ବରତା ଫେରିପାଇବା ପାଇଁ ୧ ରୁ ୫ ବର୍ଷ ଖାଲି ପକାଯାଇଥିଲା।
୫. ମୋଟ ଚାଷ ଜମି: ଯେଉଁଠି କୃଷକମାନେ ଧାନ ଓ ଫସଲ ଚାଷ କରୁଥିଲେ।
ଛନ୍ଦ:
ଜଙ୍ଗଲ, ଘରଦ୍ୱାର ଆଉ ପଡ଼ିଆ ଜମି,
ପତିତ ଜମି ସାଥେ ଚାଷ ଭୂମି!
ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ରୂପେ ଭୂମି ବଣ୍ଟା ହୁଏ,
ପରୀକ୍ଷା ଖାତାରେ ସହଜେ ଲେଖିହୁଏ!
୩. ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଭୁଲ୍ (୯୦% ପିଲା କରୁଥିବା ତ୍ରୁଟି):
"ମୋଟ ଚାଷ ଜମି" (Net Sown Area) ଏବଂ "ସମୁଦାୟ ଶସ୍ୟ ଭୂମି" (Gross Cropped Area) ମଧ୍ୟରେ ଗୋଳମାଳ!
ସୂତ୍ର: ସମୁଦାୟ ଶସ୍ୟ ଭୂମି = ମୋଟ ଚାଷ ଜମି + ଏକାଧିକ ଥର ଚାଷ ହୋଇଥିବା ଜମି।
ମନେରଖ: ସମୁଦାୟ ଶସ୍ୟ ଭୂମି ସବୁବେଳେ ମୋଟ ଚାଷ ଜମି ତୁଳନାରେ ସମାନ ବା ଅଧିକ ହୋଇଥାଏ।
୪. ବାସ୍ତବ ଜୀବନ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ (୩୦-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଉଦାହରଣ):
ତୁମେ ଗାଁରୁ ସହରକୁ ଯିବା ସମୟରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥିବ:
ରାସ୍ତା କଡ଼ର ସବୁଜ ଧାନ କ୍ଷେତଗୁଡ଼ିକ ଧୀରେ ଧୀରେ କମିଯାଇ ସେଠାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଆପାର୍ଟମେଣ୍ଟ, ମଲ୍, ଫ୍ୟାକ୍ଟ୍ରି ଓ ଫୋର୍-ଲେନ୍ ହାଇୱେ ତିଆରି ହେଉଛି। ଏହା ହିଁ ହେଉଛି କୃଷିଭୂମିର ଅଣକୃଷି ଭୂମିରେ ରୂପାନ୍ତର।
୫. ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରିଭିଜନ୍ ସାରଣୀ:
| ଭୂ-ବ୍ୟବହାର ବର୍ଗ | ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ | ଭାରତର ଆନୁମାନିକ ପ୍ରତିଶତ |
|---|---|---|
| ମୋଟ ଚାଷ ଜମି | ବର୍ଷକରେ ଅତି କମରେ ଥରେ ଚାଷ ହେଉଥିବା ଭୂମି | ପ୍ରାୟ ୪୬% ରୁ ୪୮% |
| ଅରଣ୍ୟଭୂମି | ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଗଛଲତା ଥିବା ଭୂମି (ଲକ୍ଷ୍ୟ: ୩୩%) | ପ୍ରାୟ ୨୪.୩୯% |
| ଅଣକୃଷି ବ୍ୟବହୃତ ଭୂମି | ଘର, ରାସ୍ତା, ରେଳପଥ, କଳକାରଖାନା ନିର୍ମିତ ଭୂମି | ପ୍ରାୟ ୮% ରୁ ୯% |
| ସ୍ଥାୟୀ ଗୋଚର ଭୂମି | ଗୃହପାଳିତ ପଶୁ ଚରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ | ପ୍ରାୟ ୩.୩% |
| ପୁରାତନ ପତିତ ଭୂମି | ୧ ରୁ ୫ ବର୍ଷ ଧରି ଚାଷ ହୋଇନଥିବା ଭୂମି | ପ୍ରାୟ ୩% ରୁ ୪% |
| ଚଳିତ ପତିତ ଭୂମି | ୧ ବର୍ଷ ବା ତା’ଠାରୁ କମ୍ ସମୟ ଧରି ଖାଲି ପଡ଼ିଥିବା ଭୂମି | ପ୍ରାୟ ୪% ରୁ ୫% |
| କୃଷି ଅନୁପଯୋଗୀ ପତିତ | ୫ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଚାଷ ହୋଇନଥିବା ଜମି | ପ୍ରାୟ ୪% |
୬. ନିଶ୍ଚିତ ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଆଦର୍ଶ ଉତ୍ତର (୧୦ ବର୍ଷର ଟ୍ରେଣ୍ଡ୍):
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ଆଦର୍ଶ ଉତ୍ତର:
ଭାରତରେ ଭୂ-ବ୍ୟବହାର ନିମ୍ନଲିଖିତ ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ କାରକ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇଥାଏ:
୧. ପ୍ରାକୃତିକ କାରକ:
୨. ମାନବୀୟ କାରକ:
ଭୂ-ସମ୍ବଳ ସଂରକ୍ଷଣର ମୁଖ୍ୟ ଉପାୟ:
୧. ବନୀକରଣ: ଖାଲି ପଡ଼ିଆ ଓ ପାହାଡ଼ିଆ ଜମିରେ ବୃକ୍ଷରୋପଣ କରି ଭୂମିକ୍ଷୟ ରୋକିବା।
୨. ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ପଶୁଚାରଣ: ଅତ୍ୟଧିକ ଚାରଣ ଯୋଗୁଁ ମାଟି ଖାଲି ହୋଇ ଧୋଇଯାଉଥିବାରୁ ଏହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା।
୩. କୃଷି ସଂରକ୍ଷଣ ପଦ୍ଧତି: ଢାଲୁଆ ଜମିରେ ସମୋଚ୍ଚ ରେଖା ଚାଷ (Contour Ploughing) ଓ ସୋପାନ ଚାଷ (Terrace Farming) ମାଧ୍ୟମରେ ମୃତ୍ତିକା ସୁରକ୍ଷା କରିବା।
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App