ଶ୍ରେଣୀ ୧୦ ଭୂଗୋଳ: ଷଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟ - ଜଳ ସମ୍ବଳ (ଉତ୍କଳ ମାଷ୍ଟର ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍)
ନମସ୍କାର ପିଲେ, ମାଟ୍ରିକ ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷାରେ ଭୂଗୋଳରେ ସର୍ବାଧିକ ନମ୍ବର ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ "ଜଳ ସମ୍ବଳ" ଅଧ୍ୟାୟର ସମସ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥ୍ୟ, ବହୁମୁଖୀ ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନା, ବୃଷ୍ଟିଜଳ ଅମଳ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ବୋର୍ଡ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ଏଠାରେ ସରଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଓଡ଼ିଆରେ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା।
୧. ପରୀକ୍ଷା ସର୍ଟକଟ୍ (୫-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଟ୍ରିକ୍):
ଜଳ ବଣ୍ଟନର ୩% ନିୟମ:
ବହୁମୁଖୀ ଯୋଜନା ଓ ସମ୍ପୃକ୍ତ ନଦୀ (ଦ୍ରୁତ ମନେରଖିବା ଟ୍ରିକ୍):
୨. ମନେରଖିବା କାହାଣୀ:
ରାଜସ୍ଥାନର ଟାଙ୍କା ଓ ବର୍ଷାଜଳ ଅମଳ:
ରାଜସ୍ଥାନର ମରୁଭୂମିରେ ରହୁଥିବା ଜଣେ କୃଷକ କହୁଥିଲା - "ଆମ ଘର ଛାତ ହେଉଛି ଆମର ଭାଗ୍ୟ। ବର୍ଷା ହେଲେ ଆମେ ଛାତର ପାଣିକୁ ନଳା ସାହାଯ୍ୟରେ ମାଟି ତଳେ ଥିବା ବଡ଼ ପକ୍କା କୁଣ୍ଡ ବା 'ଟାଙ୍କା' ଭିତରକୁ ନେଇଯାଉ। ସେଠାରେ ବର୍ଷା ପାଣି ମାସ ମାସ ଧରି ଥଣ୍ଡା ଓ ନିର୍ମଳ ହୋଇ ରହେ, ଯାହା ଆମ ତୃଷା ମେଣ୍ଟାଏ।" ଏହି ବର୍ଷାଜଳକୁ ସେଠାରେ "ପାଲାର ପାନି" ବା ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରାକୃତିକ ଜଳ କୁହାଯାଏ।
୩. ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଭୁଲ୍ (୯୦% ପିଲା କରୁଥିବା ତ୍ରୁଟି):
ବହୁମୁଖୀ ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନା ବିଷୟରେ ଏକତରଫା ଉତ୍ତର ଲେଖିବା:
୪. ବାସ୍ତବ ଜୀବନ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ (୩୦-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଉଦାହରଣ):
ଆମ ତାମିଲନାଡୁ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘର ଛାତରେ ବୃଷ୍ଟିଜଳ ଅମଳ ପ୍ରକଳ୍ପ (ରୁଫ୍-ଟପ୍ ରେନ୍ ୱାଟର ହାର୍ଭେଷ୍ଟିଙ୍ଗ୍) କରିବା ଆଇନଗତ ଭାବେ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରାଯାଇଛି। ଯଦି କୌଣସି ଘରେ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ନ ଥାଏ, ତେବେ ତାଙ୍କ ଘରର ବିଦ୍ୟୁତ୍ କିମ୍ବା ଜଳ ସଂଯୋଗ କାଟି ଦିଆଯାଏ। ଏହି କାରଣରୁ ଆଜି ସେଠାରେ ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ବହୁତ ଉପରକୁ ଉଠିପାରିଛି।
୫. ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରିଭିଜନ୍ ସାରଣୀ:
ଭାରତରେ ପାରମ୍ପରିକ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ପଦ୍ଧତି:
ନଦୀବନ୍ଧ ବିରୋଧୀ ପ୍ରମୁଖ ଆନ୍ଦୋଳନ:
୬. ନିଶ୍ଚିତ ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଆଦର୍ଶ ଉତ୍ତର (୧୦ ବର୍ଷର ଟ୍ରେଣ୍ଡ୍):
ଆଦର୍ଶ ଉତ୍ତର:
ଉପକ୍ରମ:
ଯେଉଁ ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନା ଦ୍ୱାରା ଏକା ସାଙ୍ଗରେ ବହୁବିଧ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧିତ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ବହୁମୁଖୀ ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନା କୁହାଯାଏ। ଭାରତର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପଣ୍ଡିତ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ "ଆଧୁନିକ ଭାରତର ମନ୍ଦିର" ବୋଲି ଅଭିହିତ କରିଥିଲେ।
ଉପକାରିତା:
୧. ଜଳସେଚନ: କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରକୁ କେନାଲ ମାଧ୍ୟମରେ ନିୟମିତ ଜଳ ଯୋଗାଇ ଫସଲ ଉତ୍ପାଦନ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଏ।
୨. ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ: ନଦୀର ସ୍ରୋତକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ ହୁଏ।
୩. ବନ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ: ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ସମୟରେ ବଳକା ଜଳକୁ ଜଳଭଣ୍ଡାରରେ ଅଟକାଇ ତଳିଆ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବନ୍ୟା ଦାଉରୁ ରକ୍ଷା କରାଯାଏ।
୪. ପାନୀୟ ଜଳ ଓ ଶିଳ୍ପ: ସହର ଓ କଳକାରଖାନାକୁ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଜଳ ଯୋଗାଣ ହୁଏ।
୫. ମତ୍ସ୍ୟ ଚାଷ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନ: ବୃହତ୍ ଜଳାଶୟରେ ମାଛ ଚାଷ କରାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ନୌକାବିହାର ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ବିକଶିତ ହୁଏ।
ଅପକାରିତା:
୧. ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ବିସ୍ଥାପନ: ଡ୍ୟାମ୍ ନିର୍ମାଣ ଯୋଗୁଁ ବହୁ ଗାଁ ଓ କୃଷିଜମି ବୁଡ଼ିଯାଏ, ଫଳରେ ହଜାର ହଜାର ଆଦିବାସୀ ଓ ଚାଷୀ ବାସହରା ହୁଅନ୍ତି।
୨. ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଜୈବ ବିବିଧତା କ୍ଷୟ: ବିରାଟ ଅରଣ୍ୟ ଜଳମଗ୍ନ ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଜଳଚର ଜୀବଙ୍କ ସ୍ୱାଭାବିକ ପ୍ରଜନନରେ ବାଧା ଉପୁଜେ।
୩. ପଟୁ ମାଟି ଜମା: ଜଳଭଣ୍ଡାର ତଳେ ପଟୁ ଜମିଯିବା ଫଳରେ ଜଳଧାରଣ କ୍ଷମତା ହ୍ରାସ ପାଏ ଏବଂ ବେଳେବେଳେ ହଠାତ୍ ଜଳ ଛାଡ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ବନ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
୪. ଆନ୍ତଃରାଜ୍ୟ ଜଳ ବିବାଦ: ନଦୀ ଜଳ ବଣ୍ଟନକୁ ନେଇ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ତିକ୍ତତା ଓ ବିବାଦ ଦେଖାଦିଏ।
ଉପସଂହାର:
ବହୁମୁଖୀ ଯୋଜନାର ଅନେକ ସୁଫଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର କୁପ୍ରଭାବକୁ ଏଡ଼ାଇବା ପାଇଁ ପୁନର୍ବାସ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ସହ ଛୋଟ ଛୋଟ ଜଳ ପ୍ରକଳ୍ପ ଓ ବୃଷ୍ଟିଜଳ ଅମଳ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଆଦର୍ଶ ଉତ୍ତର:
ସଂଜ୍ଞା:
ବର୍ଷା ଜଳକୁ ବୋହି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବାକୁ ନ ଦେଇ ଘରର ଛାତ, ପଡ଼ିଆ ବା କ୍ଷେତରୁ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ସଂଗ୍ରହ କରି ମାଟି ତଳେ କିମ୍ବା ଜଳାଶୟରେ ସଞ୍ଚୟ କରି ରଖିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ "ବୃଷ୍ଟିଜଳ ଅମଳ" କୁହାଯାଏ।
ଆବଶ୍ୟକତା:
୧. ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି: ବର୍ଷାଜଳକୁ କୂଅ ବା ନଳକୂଅ ମାଧ୍ୟମରେ ମାଟି ତଳକୁ ପଠାଇବା ଦ୍ୱାରା ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ରିଚାର୍ଜ ହୋଇଥାଏ।
୨. ଜଳ ସଙ୍କଟ ଦୂରୀକରଣ: ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ପାନୀୟ ଜଳ ଓ ଘରୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଜଳର ଅଭାବ ଦୂର ହୁଏ।
୩. ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ: ପ୍ରଖର ବର୍ଷା ପାଣି ବୋହିଯିବା କମିଲେ ମାଟି କ୍ଷୟ ରୋକାଯାଇପାରେ।
୪. ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା: ଏହା ଏକ ଶସ୍ତା, ସରଳ ଓ ପରିବେଶ-ଉପଯୋଗୀ ପଦ୍ଧତି ଅଟେ।
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App