BSE ODISHA CLASS 10 • UTKAL MASTER STROKE

ଶ୍ରେଣୀ ୧୦ ଭୂଗୋଳ: ଅଷ୍ଟମ ଅଧ୍ୟାୟ - ଶକ୍ତି ସମ୍ବଳ (ଉତ୍କଳ ମାଷ୍ଟର ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍)

ନମସ୍କାର ପିଲେ, ମାଟ୍ରିକ ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷାରେ ଭୂଗୋଳ ବିଷୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାର୍କ ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ "ଶକ୍ତି ସମ୍ବଳ" ଅଧ୍ୟାୟର ପାରମ୍ପରିକ ଓ ଅପାରମ୍ପରିକ ଶକ୍ତି, କୋଇଲାର ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ, ପେଟ୍ରୋଲିୟମ ଓ ସୌରଶକ୍ତି ଉପରେ ସମସ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥ୍ୟ ଏବଂ ବୋର୍ଡ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ଏଠାରେ ସରଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଓଡ଼ିଆରେ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା।


୧. ପରୀକ୍ଷା ସର୍ଟକଟ୍ (୫-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଟ୍ରିକ୍):

କୋଇଲାର ପ୍ରକାରଭେଦ (ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ/କାର୍ବନ ପରିମାଣ ଅନୁସାରେ କ୍ରମ):

  • ଆନ୍ଥ୍ରାସାଇଟ୍: ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ କୋଇଲା (୯୦ ରୁ ୯୫% ଅଙ୍ଗାରକ, ଧୂଆଁ କମ୍, ପ୍ରଚୁର ଉତ୍ତାପ)।
  • ବିଟୁମିନସ୍: ବାଣିଜ୍ୟିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସର୍ବାଧିକ ବ୍ୟବହୃତ କୋଇଲା (୬୦ ରୁ ୮୦% ଅଙ୍ଗାରକ)।
  • ଲିଗ୍‌ନାଇଟ୍: ନିମ୍ନମାନର ବାଦାମୀ କୋଇଲା (ପ୍ରାୟ ୬୦% ଅଙ୍ଗାରକ, ତାମିଲନାଡୁର ନେଭେଲିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ)।
  • ପିଟ୍: ସର୍ବନିମ୍ନ ମାନର କୋଇଲା (୫୦%ରୁ କମ୍ ଅଙ୍ଗାରକ, ଅଧିକ ଆର୍ଦ୍ରତା ଓ ଧୂଆଁ)।
  • ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ (ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥ୍ୟ):

  • ସର୍ବପୁରାତନ ତୈଳ ଖଣି: ଆସାମର ଡିଗ୍‌ବୋଇ।
  • ସର୍ବାଧିକ ଖଣିଜ ତୈଳ ଉତ୍ପାଦନ: ମୁମ୍ବାଇ ହାଇ (ପ୍ରାୟ ୪୪%)।
  • ଆଣବିକ ଖଣିଜ ଥୋରିୟମ୍ ମିଳେ: କେରଳ ଉପକୂଳର ମୋନାଜାଇଟ୍ ବାଲିରୁ।
  • ୟୁରାନିୟମ୍ ମିଳେ: ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡର ଯାଦୁଗୁଡ଼ା।

  • ୨. ମନେରଖିବା କାହାଣୀ:

    କୋଇଲାର ଜୀବନ ଯାତ୍ରା:

    ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ମାଟି ତଳେ ପୋତି ହୋଇଗଲା। ପ୍ରଥମେ ଦଳଦଳିଆ ମାଟି ତଳେ ତିଆରି ହେଲା କଞ୍ଚା କୋଇଲା "ପିଟ୍"। ତା' ଉପରେ ଚାପ ପଡ଼ିବାରୁ ସେ ପାଲଟିଲା ବାଦାମୀ ରଙ୍ଗର "ଲିଗ୍‌ନାଇଟ୍"। ଆହୁରି ଗଭୀରରେ ପ୍ରବଳ ଚାପ ଓ ତାପ ଯୋଗୁଁ ସେ ଶକ୍ତ ହୋଇ ହେଲା କାରଖାନାର ପ୍ରିୟ "ବିଟୁମିନସ୍"। ଶେଷରେ ସବୁଠୁ ଗଭୀରରେ ଚକଚକିଆ କଳା ହୀରା ଭଳି ରୂପ ନେଲା "ଆନ୍ଥ୍ରାସାଇଟ୍"।


    ୩. ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଭୁଲ୍ (୯୦% ପିଲା କରୁଥିବା ତ୍ରୁଟି):

    "ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ କୋଇଲା" ଏବଂ "ବାଣିଜ୍ୟିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସର୍ବାଧିକ ବ୍ୟବହୃତ କୋଇଲା" ମଧ୍ୟରେ ଗୋଳମାଳ:

  • ଭୁଲ୍ ଧାରଣା: ବାଣିଜ୍ୟିକ କ୍ଷେତ୍ର ପାଇଁ ପିଲାମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ଆନ୍ଥ୍ରାସାଇଟ୍ ଲେଖିଦିଅନ୍ତି।
  • ସଠିକ୍ ତଥ୍ୟ: ଆନ୍ଥ୍ରାସାଇଟ୍ ହେଉଛି ଗୁଣାତ୍ମକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ କୋଇଲା, କିନ୍ତୁ ବାଣିଜ୍ୟିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଓ କଳକାରଖାନାରେ ସର୍ବାଧିକ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା କୋଇଲା ହେଉଛି "ବିଟୁମିନସ୍"।

  • ୪. ବାସ୍ତବ ଜୀବନ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ (୩୦-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଉଦାହରଣ):

    ଆମେ ଘରୁ ବାହାରିବା ବେଳେ ଯଦି ଫ୍ୟାନ୍ ଓ ଲାଇଟ୍ ବନ୍ଦ କରିଦେଉ, ତେବେ ଆମେ କେବଳ ବିଜୁଳି ବିଲ୍ କମାଉ ନାହିଁ, ବରଂ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରୁ। ଭୂଗୋଳର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ନୀତି ହେଉଛି: "ଶକ୍ତି ସଞ୍ଚୟ ହିଁ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ"। ଗୋଟିଏ ୟୁନିଟ୍ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବଞ୍ଚାଇବା ଅର୍ଥ ଥର୍ମାଲ ପାୱାର ପ୍ଲାଣ୍ଟରେ କୋଇଲା ପୋଡ଼ିବା କମାଇବା ଓ ପରିବେଶକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା।


    ୫. ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରିଭିଜନ୍ ସାରଣୀ:

    ପାରମ୍ପରିକ ଓ ଅପାରମ୍ପରିକ ଶକ୍ତି:

    ପାରମ୍ପରିକ ଶକ୍ତି (ପ୍ରଚଳିତ ଶକ୍ତି):

  • କୋଇଲା, ପେଟ୍ରୋଲିୟମ, ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ, ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍, କାଠ, ଗୋବର ଘସି।
  • ଏଗୁଡ଼ିକ (ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ବ୍ୟତୀତ) ସୀମିତ ଓ ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷଣକାରୀ।
  • ଅପାରମ୍ପରିକ ଶକ୍ତି (ନବୀକରଣଯୋଗ୍ୟ ଶକ୍ତି):

  • ସୌରଶକ୍ତି, ପବନଶକ୍ତି, ଜୈବବାଷ୍ପ (ବାୟୋଗ୍ୟାସ୍), ଭୂତାପଜ ଶକ୍ତି, ଜୁଆର ଶକ୍ତି, ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି।
  • ଏଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଦୂଷଣମୁକ୍ତ, ଅସରନ୍ତି ଓ ପରିବେଶ-ଉପଯୋଗୀ।
  • ଭାରତର ପ୍ରମୁଖ ଆଣବିକ ଶକ୍ତି କେନ୍ଦ୍ର:

  • ତାରାପୁର: ମହାରାଷ୍ଟ୍ର (ଭାରତର ପ୍ରଥମ ପରମାଣୁ କେନ୍ଦ୍ର)
  • ରାୱତଭାଟା: ରାଜସ୍ଥାନ (କୋଟା ନିକଟରେ)
  • କଳ୍ପକମ ଓ କୁଡାନକୁଲମ: ତାମିଲନାଡୁ
  • ନରୋରା: ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ
  • କାକ୍ରାପାରା: ଗୁଜରାଟ
  • କାଇଗା: କର୍ଣ୍ଣାଟକ

  • ୬. ନିଶ୍ଚିତ ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଆଦର୍ଶ ଉତ୍ତର (୧୦ ବର୍ଷର ଟ୍ରେଣ୍ଡ୍):

    ପ୍ରଶ୍ନ ୧: ଭାରତରେ ସୌରଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାରର ଭବିଷ୍ୟତ କାହିଁକି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ? ବୁଝାଇ ଲେଖ।

    ଆଦର୍ଶ ଉତ୍ତର:

    ଉପକ୍ରମ:

    ସୌରଶକ୍ତି ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଅପାରମ୍ପରିକ, ପ୍ରଦୂଷଣମୁକ୍ତ ତଥା ଅକ୍ଷୟ ଶକ୍ତି ସମ୍ବଳ। ଭାରତରେ ଏହାର ବ୍ୟବହାର ଓ ବିକାଶର ଭବିଷ୍ୟତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେବାର ନିମ୍ନଲିଖିତ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ରହିଛି:

    କାରଣସମୂହ:

    ୧. ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି: ଭାରତ ଏକ କ୍ରାନ୍ତୀୟ (ଗ୍ରୀଷ୍ମପ୍ରଧାନ) ଦେଶ ହୋଇଥିବାରୁ ଏଠାରେ ବର୍ଷର ପ୍ରାୟ ୩୦୦ ଦିନ ପ୍ରଚୁର ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ମିଳିଥାଏ। ତେଣୁ ସୌରଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ସୁଯୋଗ ରହିଛି।

    ୨. ଫଟୋଭୋଲଟାଇକ୍ ପ୍ରଯୁକ୍ତି: ଆଧୁନିକ ଫଟୋଭୋଲଟାଇକ୍ କୌଶଳ ମାଧ୍ୟମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣକୁ ସିଧାସଳଖ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତିରେ ରୂପାନ୍ତରିତ କରାଯାଇପାରୁଛି।

    ୩. ବହୁମୁଖୀ ବ୍ୟବହାର: ସୌରଶକ୍ତିକୁ ଆଲୋକ ଜଳାଇବା, ପାଣି ଗରମ କରିବା, ରୋଷେଇ କରିବା (ସୋଲାର କୁକର), ପାଣି ପମ୍ପ ଚଳାଇବା ଇତ୍ୟାଦି ଦୈନନ୍ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସହଜରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରୁଛି।

    ୪. ଦୁର୍ଗମ ଓ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ: ଯେଉଁ ଦୂରଦୂରାନ୍ତ ପାହାଡ଼ିଆ ଓ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳକୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ତାର ନେବା କଷ୍ଟକର, ସେଠାରେ ସୌର ପ୍ୟାନେଲ୍ ବସାଇ ଲୋକଙ୍କୁ ଆଲୋକ ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଇପାରୁଛି।

    ୫. ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ: ଏହା ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ କରେ ନାହିଁ ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ନିର୍ଗମନ କମାଇ ଗ୍ଲୋବାଲ ୱାର୍ମିଂ ରୋକିବାରେ ସହାୟକ ହୁଏ।

    ୬. ପାରମ୍ପରିକ ଇନ୍ଧନ ଉପରୁ ଚାପ ହ୍ରାସ: ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଜାଳେଣି କାଠ ଓ ଗୋବର ଘସିର ବ୍ୟବହାର କମିଲେ ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବ ଓ ଗୋବର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଖତ ଭାବେ କ୍ଷେତରେ ବ୍ୟବହାର ହୋଇପାରିବ।

    ଉପସଂହାର:

    ଏହିସବୁ ସୁବିଧା ଯୋଗୁଁ ଭାରତ ସରକାର ଜାତୀୟ ସୌର ମିଶନ ଜରିଆରେ ସୌରଶକ୍ତିର ବିକାଶକୁ ଅଗ୍ରାଧିକାର ଦେଉଛନ୍ତି। ତେଣୁ ନିଃସନ୍ଦେହରେ ଭାରତରେ ସୌରଶକ୍ତିର ଭବିଷ୍ୟତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।


    ପ୍ରଶ୍ନ ୨: ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ: ପାରମ୍ପରିକ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଅପାରମ୍ପରିକ ଶକ୍ତି।

    ଆଦର୍ଶ ଉତ୍ତର:

    ପାରମ୍ପରିକ ଶକ୍ତି:

  • ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକ ବହୁ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇ ଆସୁଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପାରମ୍ପରିକ ଶକ୍ତି କୁହାଯାଏ।
  • ଏଗୁଡ଼ିକ ସୀମିତ ଓ ଅଣ-ନବୀକରଣଯୋଗ୍ୟ (ଅର୍ଥାତ୍ ଥରେ ସରିଗଲେ ପୁଣି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ)।
  • ଏଗୁଡ଼ିକର ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ପ୍ରଦୂଷିତ ହୁଏ।
  • ଉଦାହରଣ: କୋଇଲା, ପେଟ୍ରୋଲିୟମ, ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ।
  • ଅପାରମ୍ପରିକ ଶକ୍ତି:

  • ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକ ସାମ୍ପ୍ରତିକ କାଳରେ ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହେବା ଆରମ୍ଭ କରିଛି, ତାହା ଅପାରମ୍ପରିକ ଶକ୍ତି।
  • ଏଗୁଡ଼ିକ ଅସରନ୍ତି ଓ ନବୀକରଣଯୋଗ୍ୟ।
  • ଏଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଦୂଷଣମୁକ୍ତ ଓ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ଅଟେ।
  • ଉଦାହରଣ: ସୌରଶକ୍ତି, ପବନଶକ୍ତି, ଜୈବବାଷ୍ପ, ଜୁଆରଶକ୍ତି।
  • 🤖 Have a Doubt in this Chapter?

    Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!

    🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App