ଶ୍ରେଣୀ ୧୦ ହିନ୍ଦୀ ବ୍ୟାକରଣ: ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ - ଲେଖନ ଓ ବର୍ତ୍ତନୀ (ଉତ୍କଳ ମାଷ୍ଟର ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍)
ପ୍ରିୟ ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ, ହିନ୍ଦୀ ଲିପି (ଦେବନାଗରୀ) ରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଲେଖିବା, ବନାନ (ବର୍ତ୍ତନୀ/Vartani) ର ନିୟମ, କାରକ ଚିହ୍ନର ସଂଯୋଗ-ବିୟୋଗ, 'र' ର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଏବଂ ମାନକ ହିନ୍ଦୀର ନିୟମ ସରଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଓଡ଼ିଆରେ ଏଠାରେ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା।
୧. ପରୀକ୍ଷା ସର୍ଟକଟ୍ (୫-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଟ୍ରିକ୍):
ସର୍ବନାମ ପଦ ସହିତ କାରକ ଚିହ୍ନ ସର୍ବଦା ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ଲେଖାଯାଏ (ଯଥା: मैंने, उसने, हमको, जिससे)। କିନ୍ତୁ ବିଶେଷ୍ୟ ପଦ ସହିତ କାରକ ଚିହ୍ନ ସର୍ବଦା ଅଲଗା ଲେଖାଯାଏ (ଯଥା: राम ने, नदी में, पेड़ से)। ଏହାକୁ ଦେଖି ବିକଳ୍ପ ସହଜରେ ବାଛିପାରିବେ।
ଆଧୁନିକ ମାନକ ହିନ୍ଦୀ ବ୍ୟାକରଣ ଅନୁଯାୟୀ 'गयी, आयी, खाये, नये' ପରିବର୍ତ୍ତେ 'गई, आई, खाए, नए' ରୂପ ହିଁ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଗ୍ରହଣୀୟ।
ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସମାସ ବା ଯୁଗ୍ମ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ (ଯଥା: रात-दिन, सुख-दुख) ଏବଂ 'सा, से, सी' ତୁଳନାତ୍ମକ ଶବ୍ଦ ପୂର୍ବରୁ (ଯଥା: चाँद-सा मुख, फूल-सी बच्ची) ହାଇଫେନ୍ ନିଶ୍ଚୟ ଲାଗିବ।
୨. ମନେରଖିବା କାହାଣୀ:
'र' ବର୍ଣ୍ଣର ଚାରୋଟି ରୂପ (ରୂପ ବଦଳାଉଥିବା ଯାଦୁକର 'र'):
୩. ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଭୁଲ୍ (୯୦% ପିଲା କରୁଥିବା ତ୍ରୁଟି):
ଯେଉଁ ଅକ୍ଷର ପୂର୍ବରୁ 'ର୍' ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ, ତାହାର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅକ୍ଷର ଉପରେ ରେଫ୍ ବସିବା ଉଚିତ। ଯଥା: 'धर्म' ରେ 'ର୍' ଉଚ୍ଚାରଣ 'ଧ' ପରେ ଓ 'ମ' ପୂର୍ବରୁ ହେଉଥିବାରୁ ଏହା 'ମ' ଉପରେ ରହିବ। ଯଦି ମାତ୍ରା ଥାଏ ତେବେ ମାତ୍ରା ଉପରେ ବସିବ (ଯଥା: आशीर्वाद - 'वा' ଉପରେ ରେଫ୍)। ୯୦% ପିଲା 'आर्शीवाद' ଲେଖି ଭୁଲ୍ କରନ୍ତି, ଯାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଶୁଦ୍ଧ।
ଶିରୋରେଖା ଉପରକୁ କୌଣସି ମାତ୍ରା (ି, ୀ, େ, ୈ, ୋ, ୌ) ଉଠିଥିଲେ, ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ପରିବର୍ତ୍ତେ କେବଳ ଅନୁସ୍ୱାର ବିନ୍ଦୁ (ं) ଦିଆଯାଏ (ଯଥା: मैं, गोंद, नहीं, ईंट)। ଯଦି ଶିରୋରେଖା ଉପରେ ମାତ୍ରା ନ ଥାଏ, ତେବେ ଚନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ଲାଗେ (ଯଥା: आँख, चाँद, ऊँट)।
୪. ବାସ୍ତବ ଜୀବନ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ (୩୦-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଉଦାହରଣ):
ଆପଣ ବ୍ୟାଙ୍କ ଚେକ୍ କିମ୍ବା ଆବେଦନ ପତ୍ରରେ ହିନ୍ଦୀରେ ଦସ୍ତଖତ କରୁଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଠିକଣା ଲେଖୁଛନ୍ତି। ଯଦି 'आशीर्वाद' ବଦଳରେ 'आर्शीवाद' ଲେଖାଯାଏ ବା କାରକ ଚିହ୍ନ ଭୁଲ୍ ଯୋଡ଼ାଯାଏ (ଯଥା: 'रामने' ଏକାଠି ଲେଖିବା), ତାହା ଦେଖିବାକୁ ଖରାପ ଲାଗେ ଏବଂ ବ୍ୟାକରଣଗତ ଭାବେ ଅଶୁଦ୍ଧ ବିବେଚିତ ହୁଏ। ବର୍ତ୍ତନୀର ଶୁଦ୍ଧତା ହିଁ ଲିଖିତ ଭାଷାର ପ୍ରକୃତ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ।
୫. ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରିଭିଜନ୍ ସାରଣୀ:
ବର୍ତ୍ତନୀ ନିୟମ | ଶୁଦ୍ଧ ରୂପ (ମାନକ) | ଅଶୁଦ୍ଧ ରୂପ (କଦାପି ଲେଖନ୍ତୁ ନାହିଁ)
କାରକ ଚିହ୍ନ (ସର୍ବନାମ) | मैंने, उसने, उसको, तुमसे | मैं ने, उस ने, तुम से
କାରକ ଚିହ୍ନ (ବିଶେଷ୍ୟ) | राम ने, घर में, पेड़ से | रामने, घरमें, पेड़से
ସ୍ୱର ରୂପ (ଆଧୁନିକ) | गई, नई, खाए, नए | गयी, नयी, खाये, नये
'र' ର ରେଫ୍ ରୂପ | आशीर्वाद, कार्यक्रम | आर्शीवाद, कार्यकर्म
ଶିରୋରେଖା ଉପରେ ନାସିକ୍ୟ | मैं, नहीं, गोंद, ईंट | मैँ, नहीँ, गोँद (ଅସୁନ୍ଦର)
ଚନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ରୂପ | आँख, चाँद, गाँव, पाँच | आंख, चांद (ଅର୍ଦ୍ଧ-ଅଶୁଦ୍ଧ)
ତୁଳନାତ୍ମକ ସା/ସେ | चाँद-सा, फूल-सी | चाँद सा, फूल सी
ଯୁଗ୍ମ ଶବ୍ଦ (ହାଇଫେନ୍) | दिन-रात, माता-पिता | दिन रात, माता पिता
୬. ନିଶ୍ଚିତ ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଆଦର୍ଶ ଉତ୍ତର (୧୦ ବର୍ଷର ଟ୍ରେଣ୍ଡ୍):
ଆଦର୍ଶ ଉତ୍ତର:
ହିନ୍ଦୀ ବର୍ତ୍ତନୀରେ କାରକ ଚିହ୍ନ (ପରସର୍ଗ) ଲେଖିବାର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ନିୟମ ରହିଛି:
୧. ବିଶେଷ୍ୟ ପଦ ସହିତ ନିୟମ: ବିଶେଷ୍ୟ ଶବ୍ଦ ସହିତ କାରକ ଚିହ୍ନ ସର୍ବଦା ପୃଥକ୍ (ଅଲଗା) ଭାବରେ ଲେଖାଯାଏ। ଯଥା:
୨. ସର୍ବନାମ ପଦ ସହିତ ନିୟମ: ସର୍ବନାମ ଶବ୍ଦ ସହିତ ପ୍ରଥମ କାରକ ଚିହ୍ନ ସର୍ବଦା ମିଶି ଏକାଠି ଲେଖାଯାଏ। ଯଥା:
(i) ଶୁଦ୍ଧ ବର୍ତ୍ତନୀ ବାଛନ୍ତୁ: (କ) आर्शीवाद (ଖ) आशीर्वाद (ଗ) आशिरवाद (ଘ) आशिर्वाद
ଉତ୍ତର: (ଖ) आशीर्वाद
(ii) ଶୁଦ୍ଧ ରୂପ କେଉଁଟି? (କ) गयी (ଖ) गई (ଗ) गयि (ଘ) गइ
ଉତ୍ତର: (ଖ) गई
(iii) ସର୍ବନାମ ସହିତ କାରକ ଚିହ୍ନର ଶୁଦ୍ଧ ରୂପ: (କ) उस ने (ଖ) उसने (ଗ) उस-ने (ଘ) उसਨੇ
ଉତ୍ତର: (ଖ) उसने
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App