ଶ୍ରେଣୀ ୧୦ ହିନ୍ଦୀ ବ୍ୟାକରଣ: ଷଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟ - ରୂପ ବିଚାର (ଉତ୍କଳ ମାଷ୍ଟର ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍)
ପ୍ରିୟ ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ, ହିନ୍ଦୀ ବ୍ୟାକରଣରେ ପଦଗୁଡ଼ିକର ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ (ବିକାରୀ ଓ ଅବିକାରୀ ଶବ୍ଦ), ଲିଙ୍ଗ, ବଚନ, କାରକ, ବିଶେଷଣ, କ୍ରିୟା ଏବଂ କାଳର ସମସ୍ତ ନିୟମ ଓ ପରୀକ୍ଷା ଉପଯୋଗୀ ସର୍ଟକଟ୍ ଏଠାରେ ସରଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଓଡ଼ିଆରେ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା।
୧. ପରୀକ୍ଷା ସର୍ଟକଟ୍ (୫-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଟ୍ରିକ୍):
କ୍ରିୟା ପୂର୍ବରୁ 'क्या' (କ'ଣ) କିମ୍ବା 'किसको' (କାହାକୁ) ଲଗାଇ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତୁ।
ଯଦି ଉତ୍ତର ମିଳେ, ତେବେ ତାହା ସକର୍ମକ କ୍ରିୟା (ଯଥା: 'खाना' -> 'क्या खाता है?' -> 'रोटी खाता है')।
ଯଦି କୌଣସି ଉତ୍ତର ମିଳେ ନାହିଁ, ତେବେ ତାହା ଅକର୍ମକ କ୍ରିୟା (ଯଥା: 'हँसना' -> 'क्या हँसता है?' -> ଉତ୍ତର ନାହିଁ; 'रोना', 'सोना', 'दौड़ना')।
'ने' କେବଳ ଭୂତକାଳ (Past tense) ଏବଂ ସକର୍ମକ କ୍ରିୟା (Transitive verb) ଥିଲେ ହିଁ କର୍ତ୍ତା ସହ ଲାଗେ। ଅକର୍ମକ କ୍ରିୟାରେ କଦାପି 'ने' ଲାଗେ ନାହିଁ (ଯଥା: 'राम गया', 'राम ने गया' ହେବ ନାହିଁ)।
୨. ମନେରଖିବା କାହାଣୀ:
ରୂପ ନଗରର ଦୁଇ ରାଜା: ବିକାରୀ (ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ) ଏବଂ ଅବିକାରୀ (ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ)।
ବିକାରୀ ରାଜାଙ୍କ ଚାରି ଜଣ ମନ୍ତ୍ରୀ:
୧. ବିଶେଷ୍ୟ (ସଂଜ୍ଞା) - ନାମ
୨. ସର୍ବନାମ - ନାମ ବଦଳରେ ବ୍ୟବହୃତ
୩. ବିଶେଷଣ - ଗୁଣ ପ୍ରକାଶକ
୪. କ୍ରିୟା - କାର୍ଯ୍ୟ
ଏହି ଚାରିଜଣ ଲିଙ୍ଗ, ବଚନ ଓ କାରକ ଅନୁସାରେ ନିଜ ନିଜ ପୋଷାକ (ରୂପ) ବଦଳାନ୍ତି (ଯଥା: लड़का पढ़ता है -> लड़की पढ़ती है -> लड़के पढ़ते हैं)।
ଅପରପକ୍ଷେ, ଅବିକାରୀ (ଅବ୍ୟୟ) ରାଜାଙ୍କ ଚାରି ଅଙ୍ଗରକ୍ଷୀ: କ୍ରିୟା-ବିଶେଷଣ, ସମ୍ବନ୍ଧବୋଧକ, ସମୁଚ୍ଚୟବୋଧକ ଏବଂ ବିସ୍ମୟାଦିବୋଧକ। ଏମାନେ ସର୍ବଦା ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହନ୍ତି (ଯଥା: धीरे-धीरे, और, के पास, वाह!)।
୩. ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଭୁଲ୍ (୯୦% ପିଲା କରୁଥିବା ତ୍ରୁଟି):
ଯେତେବେଳେ ବାକ୍ୟରେ କର୍ତ୍ତା ସହିତ 'ने' ଲାଗେ, ସେତେବେଳେ କ୍ରିୟା ଆଉ କର୍ତ୍ତା ଅନୁସାରେ ହୁଏ ନାହିଁ, ବରଂ କର୍ମ (Object) ର ଲିଙ୍ଗ ଓ ବଚନ ଅନୁସାରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।
୪. ବାସ୍ତବ ଜୀବନ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ (୩୦-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଉଦାହରଣ):
ଆମେ ଯେତେବେଳେ କାହାକୁ କିଛି ଘଟିଥିବା ଘଟଣା କହୁ, 'କାରକ' ଚିହ୍ନ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ। ଯଦି କହିବା: "मोहन सोहन को पीटा", ତେବେ କିଏ କାହାକୁ ପିଟିଲା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ କହିବା "मोहन ने सोहन को पीटा", ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ଯେ ମୋହନ କର୍ତ୍ତା (ମାଡ଼ ମାରିଛି) ଏବଂ ସୋହନ କର୍ମ (ମାଡ଼ ଖାଇଛି)। ଏହା ହିଁ ବ୍ୟାକରଣିକ ରୂପ ବିଚାରର ମହତ୍ତ୍ୱ।
୫. ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରିଭିଜନ୍ ସାରଣୀ:
ପଦ ଭେଦ | ମୁଖ୍ୟ ବର୍ଗୀକରଣ | ଚିହ୍ନଟ ନିୟମ ଓ ଉଦାହରଣ
ସଂଜ୍ଞା (ବିଶେଷ୍ୟ) | ୫ ପ୍ରକାର | ବ୍ୟକ୍ତିବାଚକ (राम, कटक), ଜାତିବାଚକ (लड़का, नदी), ଦ୍ରବ୍ୟବାଚକ (सोना, दूध), ସମୂହବାଚକ (सेना, कक्षा), ଭାବବାଚକ (बचपन, मिठास)
ସର୍ବନାମ | ୬ ପ୍ରକାର | ପୁରୁଷବାଚକ (मैं, तुम, वह), ନିଶ୍ଚୟବାଚକ (यह, वह), ଅନିଶ୍ଚୟବାଚକ (कोई, कुछ), ସମ୍ବନ୍ଧବାଚକ (जो-सो), ପ୍ରଶ୍ନବାଚକ (कौन, क्या), ନିଜବାଚକ (आप, स्वयं)
ବିଶେଷଣ | ୪ ପ୍ରକାର | ଗୁଣବାଚକ (अच्छा, नया), ସଂଖ୍ୟାବାଚକ (दो, सब), ପରିମାଣବାଚକ (दो किलो, थोड़ा), ସାର୍ବନାମିକ (यह लड़का)
କ୍ରିୟା | କର୍ମ ଅନୁସାରେ | ସକର୍ମକ (पढ़ना, लिखना, खाना) ଏବଂ ଅକର୍ମକ (हँसना, रोना, सोना, जाना)
କାରକ ଓ ପରସର୍ଗ | ୮ ଗୋଟି କାରକ | କର୍ତ୍ତା (ने), କର୍ମ (को), କରଣ (से - ସାହାଯ୍ୟରେ), ସମ୍ପ୍ରଦାନ (को, के लिए), ଅପାଦାନ (से - ଅଲଗା ହେବା), ସମ୍ବନ୍ଧ (का, के, की), ଅଧିକରଣ (में, पर), ସମ୍ବୋଧନ (हे, अरे)
ଅବ୍ୟୟ (ଅବିକାରୀ) | ୪ ପ୍ରକାର | କ୍ରିୟା-ବିଶେଷଣ (जल्दी, धीरे), ସମ୍ବନ୍ଧବୋଧକ (के बिना, के ऊपर), ସମୁଚ୍ଚୟବୋଧକ (और, लेकिन, या), ବିସ୍ମୟାଦିବୋଧକ (अरे!, वाह!)
୬. ନିଶ୍ଚିତ ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଆଦର୍ଶ ଉତ୍ତର (୧୦ ବର୍ଷର ଟ୍ରେଣ୍ଡ୍):
(i) राम ने पुस्तक पढ़ी।
ଉତ୍ତର: କର୍ତ୍ତା କାରକ ('ने' ପରସର୍ଗ)
(ii) पेड़ से पत्ता गिरा।
ଉତ୍ତର: ଅପାଦାନ କାରକ (ଗଛରୁ ପତ୍ର ଅଲଗା ହେବା ଅର୍ଥରେ 'से')
(iii) उसने कलम से पत्र लिखा।
ଉତ୍ତର: କରଣ କାରକ (ଲେଖିବାର ମାଧ୍ୟମ ବା ସାଧନ ଅର୍ଥରେ 'से')
(iv) राजा ने गरीबों को दान दिया।
ଉତ୍ତର: ସମ୍ପ୍ରଦାନ କାରକ (ଦାନ ଦେବା ଅର୍ଥରେ 'को')
(v) बिल्ली मेज पर बैठी है।
ଉତ୍ତର: ଅଧିକରଣ କାରକ (ସ୍ଥାନ ବା ଆଧାର ଅର୍ଥରେ 'पर')
(i) "सीता ने रोटी खाया।"
ଉତ୍ତର: सीता ने रोटी खाई। (କାରଣ କର୍ମ 'रोटी' ସ୍ତ୍ରୀଲିଙ୍ଗ ଏକବଚନ)
(ii) "लड़के ने आम खाई।"
ଉତ୍ତର: लड़के ने आम खाया। (କାରଣ କର୍ମ 'आम' ପୁଲିଙ୍ଗ ଏକବଚନ)
(iii) "मैंने गया।"
ଉତ୍ତର: मैं गया। ('जाना' ଅକର୍ମକ କ୍ରିୟା ହୋଇଥିବାରୁ 'ने' ଲାଗିବ ନାହିଁ)
(i) ନିମ୍ନଲିଖିତ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ଅକର୍ମକ କ୍ରିୟା?
(କ) पढ़ना (ଖ) लिखना (ଗ) हँसना (ଘ) खाना
ଉତ୍ତର: (ଗ) हँसना
(ii) 'बचपन' କେଉଁ ପ୍ରକାରର ସଂଜ୍ଞା (ବିଶେଷ୍ୟ)?
ଉତ୍ତର: ଭାବବାଚକ ସଂଜ୍ଞା (भाववाचक संज्ञा)।
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App