ଶ୍ରେଣୀ ୧୦ ହିନ୍ଦୀ ବ୍ୟାକରଣ: ଅଷ୍ଟମ ଅଧ୍ୟାୟ - ବିରାମ ଚିହ୍ନ (ଉତ୍କଳ ମାଷ୍ଟର ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍)
ପ୍ରିୟ ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ, ହିନ୍ଦୀ ଲିଖନ ଶୈଳୀରେ ବିରାମ ଚିହ୍ନ (Punctuation Marks) ର ଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟବହାର, ଏହାର ନିୟମ, ବାକ୍ୟରେ ଭାବର ସଠିକ୍ ପରିପ୍ରକାଶ ତଥା ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ଉପଯୋଗୀ ଅନୁଚ୍ଛେଦ ସଂଶୋଧନର ସମସ୍ତ କୌଶଳ ଏଠାରେ ସରଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଓଡ଼ିଆରେ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା।
୧. ପରୀକ୍ଷା ସର୍ଟକଟ୍ (୫-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଟ୍ରିକ୍):
ଅଳ୍ପ ବିରାମ (,) = ସବୁଠାରୁ କମ୍ ସମୟ ପାଇଁ ଅଟକିବା (ତାଲିକା ଭୁକ୍ତ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ)।
ଅର୍ଦ୍ଧ ବିରାମ (;) = ଅଳ୍ପ ବିରାମଠାରୁ ଟିକେ ଅଧିକ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିରାମଠାରୁ କମ୍ ସମୟ ପାଇଁ ଅଟକିବା (ଦୁଇଟି ପରସ୍ପର ସମ୍ବନ୍ଧିତ ବାକ୍ୟ ମଝିରେ)।
ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିରାମ (।) = ବାକ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟକିବା।
କାହାର ପ୍ରକୃତ କଥାକୁ ଉଦ୍ଧୃତ କରିବା ସମୟରେ ସର୍ବଦା ଉଦ୍ଧରଣ ଚିହ୍ନ (" ") ଲାଗିବ। ବାକ୍ୟ ଶେଷ ଚିହ୍ନ (।, ?, !) ଉଦ୍ଧରଣ ଚିହ୍ନ ଭିତରେ ହିଁ ରହିବ (ଯଥା: उसने कहा, "मैं कल आऊँगा।")।
୨. ମନେରଖିବା କାହାଣୀ:
ବାକ୍ୟ ନଗରୀର ଟ୍ରାଫିକ୍ ପୋଲିସ୍ (ବିରାମ ଚିହ୍ନ ପରିବାର):
ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିରାମ (।) ହେଉଛି ଲାଲ୍ ବତୀ— ଯିଏ କହେ: "ବାକ୍ୟ ଶେଷ, ଏବେ ପୂରା ଅଟକି ଯାଅ!"
ଅଳ୍ପ ବିରାମ (,) ହେଉଛି ହଳଦିଆ ବତୀ— ଯିଏ କହେ: "ଧୀରେ ଚାଲ, ଅଳ୍ପ ସମୟ ଅଟକି ପୁଣି ଆଗକୁ ବଢ଼!"
ବିସ୍ମୟାଦିବୋଧକ ଚିହ୍ନ (!) ହେଉଛି ଉତ୍ସାହୀ ବାଳକ— ଯିଏ ଆନନ୍ଦ, ଦୁଃଖ ବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚିତ୍କାର କରିଉଠେ: "ବାଃ! କି ସୁନ୍ଦର!"
ୟୋଜକ ଚିହ୍ନ (-) ହେଉଛି ଦୁଇ ସାଙ୍ଗଙ୍କ ହାତ ଧରାଧରି— ଯିଏ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦକୁ ଯୋଡ଼ି ରଖେ (ଦିନ-ରାତି)।
ଏହି ଟ୍ରାଫିକ୍ ନିୟମ ନ ମାନିଲେ ବାକ୍ୟରେ ଦୁର୍ଘଟଣା (ଅର୍ଥ ବିଭ୍ରାଟ) ଘଟେ।
୩. ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଭୁଲ୍ (୯୦% ପିଲା କରୁଥିବା ତ୍ରୁଟି):
ୟୋଜକ ଚିହ୍ନ (Hyphen - ଛୋଟ ଗାର): ଦୁଇଟି ସମାନ ବା ବିପରୀତ ଶବ୍ଦକୁ ଯୋଡ଼ିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ (ଯଥା: सुख-दुःख, माता-पिता, धीरे-धीरे)।
ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଚିହ୍ନ (Dash – ଲମ୍ବା ଗାର): କୌଣସି କଥାର ବିବରଣୀ, ଉଦାହରଣ ବା ସଂଳାପ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ (ଯଥା: उसने कहा – "तुम कहाँ जा रहे हो?")। ପିଲାମାନେ ଉଭୟ ସ୍ଥାନରେ ଏକାପରି ଗାର ଟାଣି ଭୁଲ୍ କରନ୍ତି।
"रोको मत, जाने दो।" (ଅଟକାଅ ନାହିଁ, ଯିବାକୁ ଦିଅ।)
"रोको, मत जाने दो।" (ଅଟକାଅ, ଯିବାକୁ ଦିଅ ନାହିଁ!)
ଦେଖନ୍ତୁ, କେବଳ କମା (,) ର ସ୍ଥାନ ବଦଳିବା ଦ୍ୱାରା ବାକ୍ୟର ଅର୍ଥ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓଲଟିଗଲା!
୪. ବାସ୍ତବ ଜୀବନ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ (୩୦-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଉଦାହରଣ):
ଆପଣ ଯେତେବେଳେ ହ୍ୱାଟ୍ସଆପ୍ ବା ମୋବାଇଲରେ ମେସେଜ୍ ଟାଇପ୍ କରନ୍ତି, ଯଦି ପୂର୍ଣ୍ଣଚ୍ଛେଦ କିମ୍ବା କମା ନ ଦିଅନ୍ତି, ପଢ଼ୁଥିବା ଲୋକ ଅଣନିଶ୍ୱାସୀ ହୋଇପଡ଼େ ଏବଂ ଭୁଲ୍ ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରେ। ଖବରକାଗଜ, ସରକାରୀ ଆଦେଶନାମା ଏବଂ ପରୀକ୍ଷା ଖାତାରେ ସଠିକ୍ ବିରାମ ଚିହ୍ନ ଲେଖାର ଗମ୍ଭୀରତା ଓ ସ୍ପଷ୍ଟତା ରକ୍ଷା କରେ।
୫. ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରିଭିଜନ୍ ସାରଣୀ:
ଚିହ୍ନର ନାମ | ପ୍ରତୀକ | ବ୍ୟବହାର ଓ ଉଦାହରଣ
ଅଳ୍ପ ବିରାମ (Alp Viram) | , | ସବୁଠାରୁ କମ୍ ବିରାମ; ଶବ୍ଦ ପୃଥକୀକରଣ (राम, श्याम और मोहन आए।)
ଅର୍ଦ୍ଧ ବିରାମ (Arddh Viram) | ; | ମଧ୍ୟମ ବିରାମ; ଦୁଇଟି ଉପବାକ୍ୟ ମଝିରେ (काम पूरा हुआ; अब विश्राम करो।)
ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିରାମ (Purn Viram) | । | ବାକ୍ୟ ସମାପ୍ତିରେ (भारत हमारा देश है।)
ବିସ୍ମୟାଦିବୋଧକ ଚିହ୍ନ | ! | ହର୍ଷ, ଶୋକ, ଭୟ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକାଶରେ (अरे! तुम कब आए?)
ବିବରଣ ଚିହ୍ନ (Colon) | :- | କୌଣସି ତାଲିକା ବା ବିବରଣୀ ଦେବା ପୂର୍ବରୁ (लिंग के दो भेद हैं :-)
ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଚିହ୍ନ (Dash) | – | ଉଦାହରଣ ବା ସଂଳାପ ପୂର୍ବରୁ (गांधीजी ने कहा – "सत्य ही ईश्वर है।")
ୟୋଜକ ଚିହ୍ନ (Hyphen) | - | ଯୁଗ୍ମ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ (दिन-रात, आगे-पीछे)
ଉଦ୍ଧରଣ ଚିହ୍ନ | " " | ବକ୍ତାଙ୍କ କଥିତ ଶବ୍ଦାବଳୀ (उसने कहा, "मैं खुश हूँ।")
ଲାଘବ ଚିହ୍ନ (ସଂକ୍ଷେପ) | o ବା . | ଶବ୍ଦ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କରିବାକୁ (पं. = पंडित, डॉ. = डॉक्टर)
କୋଷ୍ଠକ (Brackets) | ( ) | ଅତିରିକ୍ତ ଅର୍ଥ ବୁଝାଇବାକୁ (दशानन (रावण) मारा गया।)
୬. ନିଶ୍ଚିତ ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଆଦର୍ଶ ଉତ୍ତର (୧୦ ବର୍ଷର ଟ୍ରେଣ୍ଡ୍):
ଅପରିମାର୍ଜିତ ଅଂଶ:
मोहन सोहन मैंने सुना है तुम्हारे घर में चोरी हो गयी है
सोहन नहीं नहीं चोरी तो मेरे पड़ोसी की हुई थी हमारी नहीं
मोहन तुमने क्या पुलिस चौकी में रिपोर्ट लिखवाई
सोहन मैं क्यों लिखवाऊँ चाचाजी तो गये थे
मोहन राम राम कैसा जमाना आ गया
ଆଦର୍ଶ ଉତ୍ତର (ସଠିକ୍ ବିରାମ ଚିହ୍ନ ସହ):
मोहन – "सोहन, मैंने सुना है तुम्हारे घर में चोरी हो गयी है।"
सोहन – "नहीं, नहीं, चोरी तो मेरे पड़ोसी की हुई थी, हमारी नहीं।"
मोहन – "तुमने क्या पुलिस चौकी में रिपोर्ट लिखवाई?"
सोहन – "मैं क्यों लिखवाऊँ, चाचाजी तो गये थे।"
मोहन – "राम राम! कैसा जमाना आ गया!"
(i) 'माता-पिता' ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁ ଚିହ୍ନ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଛି?
ଉତ୍ତର: ୟୋଜକ ଚିହ୍ନ (Hyphen -)।
(ii) କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କଥିତ ବାକ୍ୟକୁ ଅବିକଳ ଉଦ୍ଧୃତ କରିବା ପାଇଁ କେଉଁ ଚିହ୍ନ ଲାଗେ?
ଉତ୍ତର: ଉଦ୍ଧରଣ ଚିହ୍ନ (Quotation mark " ")।
(iii) ସବୁଠାରୁ କମ୍ ସମୟ ଅଟକିବା ପାଇଁ କେଉଁ ଚିହ୍ନ ଦିଆଯାଏ?
ଉତ୍ତର: ଅଳ୍ପ ବିରାମ (Alp Viram ,)।
(iv) ହିନ୍ଦୀରେ ଧାଡ଼ି ଶେଷରେ ବା ବାକ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେଲେ କେଉଁ ଚିହ୍ନ ବସେ?
ଉତ୍ତର: ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିରାମ (।)।
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App