ଶ୍ରେଣୀ ୧୦ ହିନ୍ଦୀ ସୌରଭ: ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ - ଅନମୋଲ ବାଣୀ (ଉତ୍କଳ ମାଷ୍ଟର ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍)
ପ୍ରିୟ ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ, ମାଟ୍ରିକ ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷାରେ ହିନ୍ଦୀ ସାହିତ୍ୟର 'ଅନମୋଲ ବାଣୀ' (କବୀର, ସୂରଦାସ, ତୁଳସୀଦାସ ଓ ରହିମ୍) ପଦ୍ୟାଂଶର ଦୋହା, ଅର୍ଥ, କବି ପରିଚୟ, ବୋର୍ଡ ଉପଯୋଗୀ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଓ ସର୍ଟକଟ୍ ଏଠାରେ ସରଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଓଡ଼ିଆରେ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା।
୧. ପରୀକ୍ଷା ସର୍ଟକଟ୍ (୫-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଟ୍ରିକ୍):
ବହୁବିକଳ୍ପ ପ୍ରଶ୍ନ (MCQ) ରେ କବି ଚିହ୍ନଟ କରିବା ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ଶବ୍ଦ (Keywords):
୨. ମନେରଖିବା କାହାଣୀ:
ଚାରି ଜଣ ଜ୍ଞାନୀ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ବଟବୃକ୍ଷ ସଭା:
ଗୋଟିଏ ବିଶାଳ ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ଚାରି ମହାକବି ବସିଛନ୍ତି:
କବୀରଦାସ ସତ୍ୟର ନିକିତି ଧରି କହୁଛନ୍ତି: "ସତ୍ୟ ତପସ୍ୟା ସହିତ ସମାନ, ଯିଏ ତୁମ ବାଟରେ କଣ୍ଟା ବିଛାଏ ତୁମେ ତା' ବାଟରେ ଫୁଲ ବିଛାଅ।"
ସୂରଦାସ ଛୋଟ କହ୍ନେୟାଙ୍କ ହାତରେ ଲହୁଣୀ ଦେଇ ମାତା ଯଶୋଦାଙ୍କ ବାତ୍ସଲ୍ୟ ମମତା ଗାନ କରୁଛନ୍ତି।
ତୁଳସୀଦାସ କହୁଛନ୍ତି: "ମିଠା କଥା କହିଲେ ସମସ୍ତେ ବଶୀଭୂତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ସନ୍ତୋଷ ଧନ ଆଗରେ ସବୁ ସମ୍ପତ୍ତି ଧୂଳି ସମାନ।"
ରହିମ ଫଳଭରା ବୃକ୍ଷ ଓ ନଦୀକୁ ଦେଖାଇ କହୁଛନ୍ତି: "ଗଛ ନିଜ ଫଳ ଖାଏ ନାହିଁ, ନଦୀ ନିଜ ପାଣି ପିଏ ନାହିଁ, ସଜ୍ଜନ ବ୍ୟକ୍ତି ସର୍ବଦା ପରୋପକାର ପାଇଁ ଧନ ସଞ୍ଚୟ କରେ।"
୩. ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଭୁଲ୍ (୯୦% ପିଲା କରୁଥିବା ତ୍ରୁଟି):
ଅନେକ ପିଲା କବୀର ଓ ରହିମଙ୍କ ଦୋହା ମଧ୍ୟରେ ଗୋଳମାଳ କରନ୍ତି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ: "जो तोको काँटा बुबै..." କୁ ରହିମଙ୍କର ବୋଲି ଲେଖିଦିଅନ୍ତି। ମନେରଖନ୍ତୁ: ଏହା କବୀରଙ୍କର।
ସେହିପରି "तरुवर फल नहिं खात है..." ହେଉଛି ରହିମଙ୍କର।
ଦୋହାର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ସମୟରେ କେବଳ ଶବ୍ଦର ଅନୁବାଦ କରିଦେଲେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାର୍କ ମିଳେ ନାହିଁ। କବିଙ୍କର ନୈତିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ଜୀବନ ଦର୍ଶନ (ଭାବାର୍ଥ) ଉଲ୍ଲେଖ କରିବା ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ।
୪. ବାସ୍ତବ ଜୀବନ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ (୩୦-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଉଦାହରଣ):
ଯେତେବେଳେ କେହି ଆମ ସହିତ ଖରାପ ବ୍ୟବହାର କରେ, ପ୍ରତିଶୋଧ ନ ନେଇ କବୀରଙ୍କ କଥା ମନେପକାଇ ଭଦ୍ର ବ୍ୟବହାର କଲେ ସମସ୍ୟା ଶାନ୍ତ ହୁଏ। କ୍ରୋଧ ସମୟରେ ତୁଳସୀଦାସଙ୍କ "ମିଠା ବଚନ" ଝଗଡ଼ା ଦୂର କରେ। ତଥା ନିଜ ପାଖରେ ଥିବା ଜ୍ଞାନ ବା ସମ୍ବଳକୁ ଅନ୍ୟର ସାହାଯ୍ୟରେ ଲଗାଇବା ହେଉଛି ରହିମଙ୍କ ପରୋପକାର ଶିକ୍ଷା।
୫. ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରିଭିଜନ୍ ସାରଣୀ:
କବିଙ୍କ ନାମ | ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ | ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପଂକ୍ତି / ଦୋହା
କବୀରଦାସ | ସତ୍ୟର ମହତ୍ତ୍ୱ, ଅହିଂସା, ଧୈର୍ଯ୍ୟ | साँच बराबर तप नहीं, झूठ बराबर पाप। / जो तोको काँटा बुबै ताहि बोय तू फूल।
ସୂରଦାସ | ବାଳକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚପଳତା ଓ ମାତୃସ୍ନେହ | मैया मोहि दाऊ बहुत खिझायो। / मोसों कहत मोल को लीन्हो, तू जसुमति कब जायो।
ତୁଳସୀଦାସ | ମଧୁର ବାଣୀ, ସନ୍ତୋଷ, କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ | तुलसी मीठे वचन ते सुख उपजत चहुँ ओर। / गोधन गजधन बाजिधन और रतनधन खान।
ରହିମ୍ | ପରୋପକାର, ବିନମ୍ରତା, ସମାନତା | तरुवर फल नहिं खात है, सरवर पियहिं न पान। / रहिमन देखि बड़ेन को लघु न दीजिए डारि।
୬. ନିଶ୍ଚିତ ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଆଦର୍ଶ ଉତ୍ତର (୧୦ ବର୍ଷର ଟ୍ରେଣ୍ଡ୍):
"तरुवर फल नहिं खात है, सरवर पियहिं न पान।
कहि रहीम पर काज हित संपति संचहि सुजान।।"
ଆଦର୍ଶ ଉତ୍ତର:
ସନ୍ଦର୍ଭ ଓ କବି ପରିଚୟ:
ଉକ୍ତ ଦୋହାଟି ଭକ୍ତିକାଳର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନୀତିବାଦୀ କବି ରହିମଦାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ 'ଅନମୋଲ ବାଣୀ' ପାଠରୁ ଉଦ୍ଧୃତ। ଏଥିରେ କବି ପରୋପକାର ଓ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପରତାର ମହାନତା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।
ସରଳାର୍ଥ:
କବି ରହିମ ପ୍ରକୃତିର ଉଦାହରଣ ଦେଇ କହିଛନ୍ତି ଯେ ବୃକ୍ଷ କେବେ ନିଜ ଫଳ ନିଜେ ଖାଏ ନାହିଁ ଏବଂ ନଦୀ ବା ସରୋବର ନିଜ ଜଳ ନିଜେ ପିଏ ନାହିଁ। ଠିକ୍ ସେହିପରି ସଜ୍ଜନ ତଥା ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଅନ୍ୟର ଉପକାର (ପରୋପକାର) ପାଇଁ ଧନସମ୍ପତ୍ତି ସଞ୍ଚୟ କରିଥାନ୍ତି।
ଭାବାର୍ଥ ଓ ନୀତିଶିକ୍ଷା:
ନିଃସ୍ୱାର୍ଥ ସେବା ହିଁ ମାନବ ଜୀବନର ପ୍ରକୃତ ଧର୍ମ। ମଣିଷ ନିଜ ଧନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ସମାଜର ଦୀନଦୁଃଖୀଙ୍କ କଲ୍ୟାଣରେ ବିନିଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ।
(i) କବୀରଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କ'ଣ?
ଉତ୍ତର: ସତ୍ୟ (साँच)।
(ii) "मैया मोहि दाऊ बहुत खिझायो" - ଏଠାରେ 'दाऊ' ଶବ୍ଦ କାହା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଛି?
ଉତ୍ତର: ବଳରାମ (ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବଡ଼ ଭାଇ)।
(iii) "तुलसी मीठे वचन ते..." ଦୋହାରେ କବି କି ପ୍ରକାରର ବଚନ କହିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି?
ଉତ୍ତର: ମିଷ୍ଟ ଭାଷା ବା ମଧୁର ବାଣୀ (मीठे वचन)।
(iv) ଛୁଞ୍ଚି (सुई) ର କାମ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ କାହାର କୌଣସି ଉପଯୋଗ ନାହିଁ?
ଉତ୍ତର: ଖଣ୍ଡା ବା ତରବାରୀ (तलवारि)।
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App