ଶ୍ରେଣୀ ୧୦ ହିନ୍ଦୀ ସୌରଭ: ଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟ - ଚାନ୍ଦ କା ଝିଙ୍ଗୋଲା (चाँद का झिंगोला) (ଉତ୍କଳ ମାଷ୍ଟର ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍)
ପ୍ରିୟ ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ, ମାଟ୍ରିକ ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷାରେ ହିନ୍ଦୀ ସୌରଭ ପୁସ୍ତକର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶିଶୁ-କଳ୍ପନାତ୍ମକ କବିତା "ଚାନ୍ଦ କା ଝିଙ୍ଗୋଲା" (चाँद का झिंगोला - रामधारी सिंह 'दिनकर') ରୁ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଜିଦ୍, ମାତୃସ୍ନେହ, ପଦ୍ୟାଂଶ ବ୍ୟାଖ୍ୟା, ଏକବାକ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ, ବହୁବିକଳ୍ପ ପ୍ରଶ୍ନ (MCQ) ଓ ଭାଷାଜ୍ଞାନ ବାରମ୍ବାର ପରୀକ୍ଷାରେ ଆସିଥାଏ। ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ବିଷୟବସ୍ତୁ, ଶବ୍ଦାର୍ଥ ଏବଂ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ନିର୍ଭୁଲ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ସମାଧାନ ଏଠାରେ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା।
୧. ପରୀକ୍ଷା ସର୍ଟକଟ୍ (୩-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଟ୍ରିକ୍):
• କବି ଓ କାବ୍ୟ ମାଷ୍ଟର କାର୍ଡ (Master Mapping):
• କବିତାର କାହାଣୀ ସଂକ୍ଷେପ ସୂତ୍ର:
1. ଛୋଟ ପିଲାଟିଏ ଭଳି ଜହ୍ନ (ଚାନ୍ଦ) ମାତା ପାଖରେ ଜିଦ୍ (हठ) ଧରି ବସିଲା।
2. ଶୀତ ଋତୁରେ ରାତିସାରା ଶିତୁଳିଆ ସନ୍ସନ୍ ପବନ ବହୁଛି, ଥରି ଥରି ଚାନ୍ଦ ଆକାଶ ଯାତ୍ରା କରୁଛି। ତାକୁ ଖୁବ୍ ଜାଡ଼ ଲାଗୁଛି।
3. ଚାନ୍ଦ କହିଲା: "ମା’, ମୋ ପାଇଁ ପଶମ (ऊन) ର ଏକ ମୋଟା କୁର୍ତ୍ତା ବା ଝିଙ୍ଗୋଲା (झिंगोला) ସିଲେଇ କରିଦିଅ; ନହେଲେ ଅତି କମରେ ଭଡ଼ାରେ (भाड़े का) ଗୋଟିଏ କୁର୍ତ୍ତା ଆଣିଦିଅ!"
4. ମା’ ସ୍ନେହରେ କହିଲେ: "ବାବା, ତୋତେ କାହାର ନଜର ନଲାଗୁ (ଜାଦୁ-ଟୋନା ନହେଉ)। ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ ଝିଙ୍ଗୋଲା ସିଲେଇ କରିବାକୁ ରାଜି, କିନ୍ତୁ ତୋର କୌଣସି ଗୋଟିଏ ମାପ (नाप) ହିଁ ନାହିଁ!"
5. ଚାନ୍ଦ କେବେ ଆଙ୍ଗୁଳିଏ ଚଉଡ଼ା ତ କେବେ ଫୁଟେ ମୋଟା, କେବେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଗୋଲ୍ ବିରାଟ ତ କେବେ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଦୃଶ୍ୟ! ପ୍ରତିଦିନ ଆକାର ବଦଳୁଥିବା ପିଲା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ମାପର ଜାମା କିପରି ସିଲେଇ ହେବ?
୨. ମନେରଖିବା କାହାଣୀ ଓ ରାଇମ୍ (Memory Rhyme Mnemonic):
• "ଚାନ୍ଦର ଝିଙ୍ଗୋଲା ସୂତ୍ର":
• ବ୍ୟଙ୍ଗ ଓ ଜୀବନ ଦର୍ଶନ:
ଯିଏ ସର୍ବଦା ଅସ୍ଥିର (ଅମାବାସ୍ୟାରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ବଦଳୁଥାଏ), ତାର ସମସ୍ୟାର ସ୍ଥାୟୀ ସମାଧାନ କରାଯାଇପାରେନା।
୩. ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଭୁଲ୍ (୯୦% ପିଲା କରୁଥିବା ତ୍ରୁଟି / Mistake Alert):
[!WARNING]
ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷାରେ ପିଲାମାନେ କରୁଥିବା ୩ଟି ପ୍ରମୁଖ ଭୁଲ୍:
1. 'झिंगोला' (ଝିଙ୍ଗୋଲା) ଶବ୍ଦର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ:
2. ଚାନ୍ଦ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଦୃଶ୍ୟ କେବେ ହୁଏ?:
3. ଭଡ଼ା କୁର୍ତ୍ତା ମାଗିବା:
୪. ବାସ୍ତବ ଜୀବନ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ (୩୦-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଉଦାହରଣ):
ଆମ ଘରେ ଛୋଟ ପିଲାମାନେ ବଜାର ଯିବା ବେଳେ ବାପାମା’ଙ୍କ ପାଖରେ ଅଜବ ଅଳି ଓ ଜିଦ୍ କରନ୍ତି—ଯେପରିକି ଉଡ଼ୁଥିବା ଉଡ଼ାଜାହାଜ ଆଣିଦିଅ ବା ଆକାଶର ତାରା ତୋଳିଦିଅ। ମା’ ସେତେବେଳେ ରାଗିବା ବଦଳରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହରେ ବୁଝାଇ ପିଲାର ମନ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି କବିତାରେ ମଧ୍ୟ ମାତୃହୃଦୟର ସେହି ଅନାବିଳ ମମତା ପ୍ରକଟିତ ହୋଇଛି।
୫. ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରିଭିଜନ୍ ସାରଣୀ (ଶବ୍ଦାର୍ଥ ଓ ତଥ୍ୟ ଚାର୍ଟ):
| ହିନ୍ଦୀ ଶବ୍ଦ | ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ | ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରତିଶବ୍ଦ |
|---|---|---|
| झिंगोला (ଝିଙ୍ଗୋଲା) | ढीला-ढाला कपड़ा / कुर्ता | ଛୋଟ ପିଲାଙ୍କ ଢିଲା ଜାମା |
| हठ (ହଠ୍) | ज़िद्द, अड़ना | ଜିଦ୍, ଅଳି |
| ऊन (ଉନ୍) | भेड़-बकरियों के रोएँ से बना धागा | ପଶମ / ଉଲ୍ |
| आसमान का सफर | आकाश की यात्रा | ଆକାଶ ମାର୍ଗର ଯାତ୍ରା |
| जाड़ा (ଜାଡ଼ା) | शीतकाल, ठंड | ଶୀତ, ଥଣ୍ଡା |
| भाड़ा (ଭାଡ଼ା) | किराया | ଭଡ଼ା |
| सलोने (ସଲୋନେ) | सुंदर, मनभावन (प्यारा बच्चा) | ସୁନ୍ଦର, ସ୍ନେହର ପିଲା |
| जादू-टोने | बुरी नजर, टोना-टोटका | ଡାହାଣୀ ନଜର, ଅପଦୃଷ୍ଟି |
| नाप (ନାପ୍) | माप, परिमाण | ମାପ, ସାଇଜ୍ |
| बदन (ବଦନ୍) | शरीर, देह | ଶରୀର, ଦେହ |
୬. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଦର୍ଶ ସମାଧାନ:
ପ୍ରଥମ ବିଭାଗ: ଦୁଇ-ତିନୋଟି ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର (दो-तीन वाक्यों में उत्तर दीजिए):
ଉତ୍ତର:
ଦିନେ ଶୀତ ରାତିରେ ଚାନ୍ଦ ନିଜ ମାତା ପାଖରେ ଜିଦ୍ ଧରି ବସିଲା ଯେ, ତାକୁ ପଶମ (ଉଲ୍) ର ଏକ ମୋଟା ଝିଙ୍ଗୋଲା (ଜାମା) ସିଲେଇ କରି ଦିଆଯାଉ। ଯଦି ନୂଆ ସିଲେଇ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ତେବେ ଅତି କମରେ ଭଡ଼ାରେ ଏକ କୁର୍ତ୍ତା ଆଣିଦିଆଯାଉ।
(एक दिन चाँद अपनी माँ से हठ करने लगा कि उसे ऊन का एक मोटा झिंगोला (कुर्ता) सिलवा दिया जाए, या फिर जाड़े से बचने के लिए किराए का ही कोई कुर्ता ला दिया जाए।)
ଉତ୍ତର:
ଚାନ୍ଦକୁ ରାତିସାରା ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ। ଶୀତ ଋତୁରେ ସନ୍ସନ୍ ହୋଇ ପ୍ରବଳ ଥଣ୍ଡା ପବନ ବହୁଥିବାରୁ ବିନା ଗରମ ପୋଷାକରେ ଚାନ୍ଦ ଥରି ଥରି କଷ୍ଟରେ ନିଜ ଯାତ୍ରା ପୂରଣ କରେ ଏବଂ ଶୀତରେ ତାର ପ୍ରାଣ ଯିବା ଭଳି ହୁଏ।
(रात भर सन-सन ठंडी हवा चलती है। बिना झिंगोले के चाँद जाड़े से ठिठुर-ठिठुरकर किसी तरह अपनी आकाश-यात्रा पूरी करता है और ठंड से बहुत कष्ट झेलता है।)
ଉତ୍ତର:
ମା’ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ଶୀତ କଷ୍ଟଦାୟକ, କିନ୍ତୁ ସେ ଚାନ୍ଦର ଅନିୟମିତ ଆକାରକୁ ଡରନ୍ତି। ଚାନ୍ଦ କେବେହେଲେ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମାପରେ ରହେ ନାହିଁ; ପ୍ରତିଦିନ ତାର ଆକାର ଛୋଟ-ବଡ଼ ହୋଇ ବଦଳୁଥିବାରୁ ମା’ ଚିନ୍ତିତ ହୁଅନ୍ତି।
(माँ जाड़े की बात समझती है, पर वह चाँद के घटते-बढ़ते आकार से डरती है क्योंकि चाँद का शरीर कभी एक नाप में स्थिर नहीं रहता।)
ଉତ୍ତର:
ମା’ ଚାନ୍ଦ ପାଇଁ ଝିଙ୍ଗୋଲା ସିଲେଇ କରିପାରୁ ନାହାନ୍ତି, କାରଣ ଚାନ୍ଦ ପ୍ରତିଦିନ ବଦଳୁଥାଏ। ସେ କେବେ ଆଙ୍ଗୁଳିଏ ଚଉଡ଼ା ତ କେବେ ଫୁଟେ ମୋଟା ହୁଏ, ଏବଂ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଆଦୌ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ପ୍ରତିଦିନ ଦେହରେ ଫିଟ୍ ହେବା ଭଳି କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମାପ ମିଳିପାରୁ ନାହିଁ।
(माँ चाँद के लिए झिंगोला इसलिए नहीं सिलवा पाती क्योंकि चाँद का कोई एक निश्चित नाप नहीं है। वह कभी छोटा, कभी बड़ा और कभी बिल्कुल गायब हो जाता है।)
ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଭାଗ: ଅର୍ଥ ସ୍ପଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ (अर्थ स्पष्ट कीजिए):
"हठ कर बैठा चाँद एक दिन, माता से वह बोला,
सिलवा दे माँ, मुझे ऊन का, मोटा एक झिंगोला।"
➔ ଭାବାର୍ଥ:
ଦିନେ ଶୀତ ରାତିର କଷ୍ଟ ସହି ନପାରି ଶିଶୁ ଚାନ୍ଦ ମା’ ପାଖରେ ଅଳି କରି କହିଲା—ହେ ମା’, ମୋତେ ପଶମର ଏକ ମୋଟା କୁର୍ତ୍ତା ସିଲେଇ କରିଦିଅ, ଯାହା ପିନ୍ଧି ମୁଁ ଥଣ୍ଡା ଦାଉରୁ ରକ୍ଷା ପାଇପାରିବି।
"बच्चे की सुन बात कहा, माता ने, 'अरे सलोने !
कुशल करे भगवान, लगें मत, तुझको जादू-टोने।"
➔ ଭାବାର୍ଥ:
ଚାନ୍ଦର ଅଳି ଶୁଣି ମାତୃହୃଦୟ ସ୍ନେହରେ ତରଳିଗଲା। ମା’ ସ୍ନେହପୂର୍ବକ କହିଲେ—ହେ ମୋର ସୁନ୍ଦର ଧନ, ଭଗବାନ ସର୍ବଦା ତୋର କଲ୍ୟାଣ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ତୋତେ କାହାର ଅପଦୃଷ୍ଟି ବା ଖରାପ ନଜର ନଲାଗୁ।
"कभी एक उँगल भर चौड़ा, कभी एक फुट मोटा,
बड़ा किसी दिन हो जाता है, और किसी दिन छोटा।"
➔ ଭାବାର୍ଥ:
ମା’ ଚାନ୍ଦର ପ୍ରକୃତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରି କହୁଛନ୍ତି ଯେ ତୁ କେବେହେଲେ ଗୋଟିଏ ଆକାରରେ ରହୁନାହୁଁ। କେବେ ଆଙ୍ଗୁଳିଏ ସରୁ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉ ତ କେବେ ଏକ ଫୁଟ୍ ମୋଟା ହୋଇଯାଉ। କେଉଁଦିନ ବିରାଟ ବଡ଼ ତ କେଉଁଦିନ ଅତି ଛୋଟ ହୋଇଯାଉ।
"अब तू ही यह बता, नाप तेरी किस रोज लिवाएँ,
सी दें एक झिंगोला जो, हर रोज बदन में आए ?"
➔ ଭାବାର୍ଥ:
ମା’ ନିଜର ଅସହାୟତା ପ୍ରକାଶ କରି କହୁଛନ୍ତି—ପୁଅ, ତୁ ହିଁ କହ ତୋର କେଉଁ ଦିନର ମାପ ନେଇ ଦରଜୀ ପାଖରେ କୁର୍ତ୍ତା ସିଲେଇ କରିବି, ଯାହା ତୋର ପ୍ରତିଦିନ ବଦଳୁଥିବା ଶରୀରରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଫିଟ୍ ହୋଇପାରିବ?
ତୃତୀୟ ବିଭାଗ: ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର (एक-एक वाक्य में उत्तर दीजिए):
ଉତ୍ତର: चाँद ने एक दिन माँ से ऊन का एक मोटा झिंगोला सिलवा देने को कहा।
ଉତ୍ତର: रात भर 'सन-सन' करके ठंडी हवा चलती है।
ଉତ୍ତର: चाँद जाड़े में ठिठुर-ठिठुरकर बड़ी मुश्किल से यात्रा पूरी करता है।
ଉତ୍ତର: चाँद आसमान में ठिठुरते हुए अपनी यात्रा पूरी करता है।
ଉତ୍ତର: यदि झिंगोला न मिले, तो चाँद किराए (भाड़े) का कोई कुर्ता लेना चाहता है।
ଉତ୍ତର: चाँद कभी-कभी एक उँगल भर चौड़ा दिखाई देता है।
ଉତ୍ତର: चाँद कभी-कभी एक फुट मोटा दिखाई देता है।
ଉତ୍ତର: अमावस्या के दिन चाँद बिल्कुल दिखाई नहीं पड़ता।
ଉତ୍ତର: क्योंकि चाँद का आकार रोज घटता-बढ़ता रहता है और कभी स्थिर नहीं रहता।
ଚତୁର୍ଥ ବିଭାଗ: ଭାଷାଜ୍ଞାନ ଓ ବ୍ୟାକରଣ (भाषा-ज्ञान):
୧. ବିପରୀତ ଶବ୍ଦ (विलोम शब्द):
• कुशल ➔ अकुशल
• जाड़ा ➔ गर्मी
• ठीक ➔ गलत / बेठीक
• मोटा ➔ पतला
• घटता ➔ बढ़ता
୨. ବଚନ ପରିବର୍ତ୍ତନ (वचन बदलिए):
• हवा ➔ हवाएँ
• वह ➔ वे
• माता ➔ माताएँ
• बच्चा ➔ बच्चे
• भाड़ा ➔ भाड़े
• बड़ा ➔ बड़े
• बात ➔ बातें
• दिन ➔ दिन (ସମାନ ରହେ / ଦିନୋଂ)
• यह ➔ ये
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App