ଶ୍ରେଣୀ ୧୦ ହିନ୍ଦୀ ସୌରଭ: ଅଷ୍ଟମ ଅଧ୍ୟାୟ (କାହାଣୀ) - ବୋଧ (बोध) (ଉତ୍କଳ ମାଷ୍ଟର ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍)
ପ୍ରିୟ ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ, ମାଟ୍ରିକ ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷାରେ ହିନ୍ଦୀ ସୌରଭର ସର୍ବାଧିକ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ ତଥା ଶିକ୍ଷଣୀୟ କାହାଣୀ "ବୋଧ" (बोध - मुंशी प्रेमचंद) ରୁ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସାମାଜିକ ସମ୍ମାନ, ଲାଞ୍ଚଖୋର ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା, ଚରିତ୍ର ଚିତ୍ରଣ, ପରୀକ୍ଷା ଉପଯୋଗୀ ବହୁବିକଳ୍ପ (MCQ) ଓ ବ୍ୟାକରଣ ପ୍ରଶ୍ନ ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଇଥାଏ। ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ସମସ୍ତ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ଶବ୍ଦାର୍ଥ ଏବଂ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ନିର୍ଭୁଲ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ସମାଧାନ ଏଠାରେ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା।
୧. ପରୀକ୍ଷା ସର୍ଟକଟ୍ (୩-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଟ୍ରିକ୍):
• ଲେଖକ ଓ କାହାଣୀ ମାଷ୍ଟର କାର୍ଡ (Master Mapping):
1. ପଣ୍ଡିତ ଚନ୍ଦ୍ରଧର (पंडित चंद्रधर): ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟର ସଚ୍ଚୋଟ ଶିକ୍ଷକ (ଦରମା: ମାତ୍ର ମାସିକ ୧୫ ଟଙ୍କା)। ସେ ନିଜ ଶିକ୍ଷକତା ବୃତ୍ତିକୁ ହୀନ ମଣି ସର୍ବଦା ଅନୁତାପ କରୁଥିଲେ।
2. ମୁନ୍ସୀ ବୈଜନାଥ (मुंशी बैजनाथ): ତହସିଲ୍ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟର ଲାଞ୍ଚଖୋର କିରାଣୀ। (ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ବେତନ କମ୍ ହେଲେ ବି ଲାଞ୍ଚ ଓ ଉପରି ପଇସାରେ ଚଳୁଥିଲେ)।
3. ଠାକୁର ଅତିବଳ ସିଂହ (ठाकुर अतिबल सिंह): ପୋଲିସ୍ ଥାନାଦାର (ଦାରୋଗା)। ଅହଂକାରୀ ଓ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଉପରେ ଲାଠି ଚଳାଇ ଲୁଟିବାରେ ଧୁରନ୍ଧର।
4. କୃପାଶଙ୍କର (कृपाशंकर): ପଣ୍ଡିତ ଚନ୍ଦ୍ରଧରଙ୍କ ପୁରାତନ ଛାତ୍ର। (ବର୍ତ୍ତମାନ ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ମ୍ୟୁନିସିପାଲିଟି କିରାଣୀ)। ଯିଏ ବିପଦ ସମୟରେ ନିଜ ଗୁରୁଦେବଙ୍କ ସେବାରେ ସର୍ବସ୍ୱ ସମର୍ପଣ କରିଦେଇଥିଲେ।
• ଘଟଣାକ୍ରମ ସୂତ୍ର:
1. ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ମୁନ୍ସୀ ବୈଜନାଥ, ଠାକୁର ଅତିବଳ ସିଂହ ଓ ପଣ୍ଡିତ ଚନ୍ଦ୍ରଧର ଅଯୋଧ୍ୟା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ବାହାରିଲେ।
2. ଟ୍ରେନ୍ ଭିତରେ ଠାକୁର ସାହେବ ଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ଧମକାଇ ଜାଗା ମାଗିବା ବେଳେ ଜଣେ ଯାତ୍ରୀ କହିଲା: "ମନେପକାନ୍ତୁ, କାଲି ମେଳାରେ ଆପଣ ମୋତେ ବିନା ଦୋଷରେ ଲାଠି ମାରିଥିଲେ!" ➔ ପୋଲିସ୍ର କୁକର୍ମ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲା।
3. ଅଯୋଧ୍ୟା ପହଞ୍ଚି ମୁନ୍ସୀ ବୈଜନାଥଙ୍କୁ ହଇଜା (କଲେରା) ହେଲା। କମ୍ପାଉଣ୍ଡର ଚୋଖେଲାଲ୍ (ଚିକିତ୍ସାଳୟର) ମୁନ୍ସୀଜୀଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ଫିସ୍ ବାବଦରେ ପ୍ରଚୁର ଟଙ୍କା ଲୁଟିନେଲେ।
4. ସେହି ସଙ୍କଟ ସମୟରେ ପଣ୍ଡିତ ଚନ୍ଦ୍ରଧରଙ୍କ ପୁରାତନ ଛାତ୍ର କୃପାଶଙ୍କର ଦେବଦୂତ ଭଳି ପହଞ୍ଚି ନିଜ ଘରେ ସ୍ଥାନ ଦେଇ, ଡାକ୍ତର ଡାକି, ଖାଇବା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା କଲା।
5. ରେଳ ଷ୍ଟେସନରେ କୃପାଶଙ୍କର ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ନେତ୍ରରେ ପଣ୍ଡିତଜୀଙ୍କ ଚରଣ ଛୁଇଁଲା। ପଣ୍ଡିତ ଚନ୍ଦ୍ରଧର ବୁଝିପାରିଲେ ଯେ ଧନ ଠାରୁ ଶିକ୍ଷକତାର ସମ୍ମାନ ଅନେକ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
୨. ମନେରଖିବା କାହାଣୀ ଓ ରାଇମ୍ (Memory Rhyme Mnemonic):
• "ବୋଧ କାହାଣୀ ସୂତ୍ର":
• ଜୀବନ ଦର୍ଶନ:
ଅଧର୍ମରେ ଅର୍ଜିତ ଧନ ଓ କ୍ଷମତା କେବେ ଶାନ୍ତି ଦିଏନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଶିକ୍ଷାଦାନର ପବିତ୍ରତା ଜୀବନସାରା ଅମଳିନ ରହେ।
୩. ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଭୁଲ୍ (୯୦% ପିଲା କରୁଥିବା ତ୍ରୁଟି / Mistake Alert):
[!WARNING]
ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷାରେ ପିଲାମାନେ କରୁଥିବା ୩ଟି ମୁଖ୍ୟ ଭୁଲ୍:
1. ପଣ୍ଡିତଜୀଙ୍କ ମାସିକ ବେତନ:
2. କୃପାଶଙ୍କର କିଏ ଥିଲେ?:
3. ଡାକ୍ତର/କମ୍ପାଉଣ୍ଡରଙ୍କ ନାମ:
୪. ବାସ୍ତବ ଜୀବନ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ (୩୦-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଉଦାହରଣ):
ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ପୋଲିସ୍ ବା ଅଫିସର ହୋଇ ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ଅତ୍ୟାଚାର କରେ, ସେ ପଦବୀରୁ ଅବସର ନେବା ପରେ କେହି ତାକୁ ପଚାରନ୍ତି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଗାଁର ଜଣେ ସାଧାରଣ ଶିକ୍ଷକ ଯେତେବେଳେ ରାସ୍ତାରେ ଯାଆନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପୁରୁଣା ଛାତ୍ରମାନେ ଦୌଡ଼ିଆସି ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇ ଗୋଡ଼ ଛୁଇଁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି। ଏହି ସମ୍ମାନ କୌଣସି କୋଟି ଟଙ୍କାର ଧନ ସହିତ ତୁଳନୀୟ ନୁହେଁ।
୫. ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରିଭିଜନ୍ ସାରଣୀ (ଚରିତ୍ର ଓ ପରୀକ୍ଷା ତଥ୍ୟ):
| ପାତ୍ର | ପଦବୀ / ବୃତ୍ତି | ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ | କାହାଣୀରେ ଭୂମିକା |
|---|---|---|---|
| ପଣ୍ଡିତ ଚନ୍ଦ୍ରଧର | ଶିକ୍ଷକ (ମାସିକ ୧୫ ଟ.) | ସଚ୍ଚୋଟ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟନିଷ୍ଠ | ଆରମ୍ଭରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଶେଷରେ ଆତ୍ମତୃପ୍ତ ଓ ଗର୍ବିତ। |
| ମୁନ୍ସୀ ବୈଜନାଥ | ତହସିଲ୍ କିରାଣୀ | ଲାଞ୍ଚଖୋର, ଚତୁର | ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ହଇଜାରେ ପୀଡ଼ିତ ଓ ଲୁଣ୍ଠିତ। |
| ଠାକୁର ଅତିବଳ ସିଂହ | ପୋଲିସ୍ ଦାରୋଗା | କର୍କଶ, ଅହଂକାରୀ | ଟ୍ରେନ୍ ଭିତରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କଠାରୁ ଅପମାନିତ। |
| କୃପାଶଙ୍କର | ମ୍ୟୁନିସିପାଲିଟି କର୍ମଚାରୀ | ସଂସ୍କାରୀ, କୃତଜ୍ଞ ଛାତ୍ର | ଗୁରୁଦେବଙ୍କ ସେବା କରି ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରାଣରକ୍ଷକ ସାଜିଲା। |
| ଚୋଖେଲାଲ୍ | କମ୍ପାଉଣ୍ଡର | ସୁଯୋଗବାଦୀ | ଔଷଧ ବାହାନାରେ ମୁନ୍ସୀଜୀଙ୍କୁ ଠକିଲା। |
୬. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଦର୍ଶ ସମାଧାନ:
ପ୍ରଥମ ବିଭାଗ: ଦୁଇ-ତିନୋଟି ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର (दो-तीन वाक्यों में उत्तर दीजिए):
ଉତ୍ତର:
ପଣ୍ଡିତ ଚନ୍ଦ୍ରଧର ନିଜ ଭାଗ୍ୟକୁ ନିନ୍ଦୁଥିଲେ, କାରଣ ସେ ମାତ୍ର ମାସିକ ୧୫ ଟଙ୍କା ବେତନରେ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷକତା କରୁଥିଲେ। ମାସ ସାରା କଠିନ ପରିଶ୍ରମ ପରେ ମଧ୍ୟ ଅଭାବ ଅନଟନ ଲାଗି ରହୁଥିଲା। ସେ ଭାବୁଥିଲେ ଯେ ଯଦି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସରକାରୀ ବିଭାଗରେ ଥାଆନ୍ତେ, ତେବେ ଉପରି ଆୟ କରି ଆରାମରେ ବଞ୍ଚିପାରିଥାନ୍ତେ।
(पंडित चंद्रधर को मात्र १५ रुपये मासिक वेतन मिलता था और महीने भर प्रतीक्षा के बाद भी तंगहाली रहती थी। इसलिए वे अपने शिक्षक जीवन से असंतुष्ट होकर भाग्य को कोसते थे।)
ଉତ୍ତର:
ମୁନ୍ସୀ ବୈଜନାଥ ପଣ୍ଡିତଜୀଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷକତା ଛାଡ଼ି କୌଣସି ତହସିଲ୍ ବା ଥାନାର ଚାକିରି ଖୋଜିବାକୁ କହିଥିଲେ, କାରଣ ସେଠାରେ ଦରମା କମ୍ ହେଲେ ମଧ୍ୟ 'ଉପରି ଆୟ' (ଘୁଷ୍/ଲାଞ୍ଚ) ପ୍ରଚୁର ଥାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଘର ସ୍ୱଚ୍ଛଳତାରେ ଚାଲିପାରିବ।
(मुंशी जी ने पंडित जी को ऊपरी आमदनी का ख्याल रखने को कहा क्योंकि उनका मानना था कि केवल वेतन से नहीं, बल्कि रिश्वत से ही ठाठ-बाट का जीवन जिया जा सकता है।)
ଉତ୍ତର:
ଶିକ୍ଷକତା ବୃତ୍ତିକୁ କାହାଣୀରେ 'ଉଷରର ଚାଷ' (ଅନୁର୍ବର ଭୂମିରେ ଚାଷ କରିବା) କୁହାଯାଇଛି, କାରଣ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଦିନରାତି ପଢ଼ାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସେଥିରୁ କୌଣସି ଲାଞ୍ଚ ବା ଅତିରିକ୍ତ ଉପରି ଟଙ୍କା ମିଳେନାହିଁ।
(शिक्षण-कार्य को 'ऊसर की खेती' कहा गया है क्योंकि इसमें रात-दिन मेहनत करने पर भी कोई ऊपरी कमाई या व्यक्तिगत लाभ नहीं होता।)
ଉତ୍ତର:
ଯାତ୍ରୀ ଜଣକ ଠାକୁର ସାହେବଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଇ କହିଲା ଯେ, ଏହା ଥାନା ନୁହେଁ ଯେ ତୁମେ ଆମକୁ ଧମକାଇବ! ମନେପକାନ୍ତୁ, ଗତକାଲି ମେଳାରେ ଆପଣ ବିନା କାରଣରେ ମୋତେ ଲାଠି ମାରି ମୋ ପିଠି ଫଟାଇ ଦେଇଥିଲେ। ଆଜି ଟ୍ରେନ୍ ଭିତରେ ଆପଣଙ୍କୁ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ମିଳିବ ନାହିଁ।
(मुसाफिर ने कहा कि यह आपका थाना नहीं है। कल मेले में आपने मुझे बिना अपराध कई डंडे मारे थे, आज आपको यहाँ बैठने के लिए कोई जगह नहीं मिलेगी।)
ଉତ୍ତର:
ଚୋଖେଲାଲ୍ ପ୍ରକୃତରେ ଚିକିତ୍ସାଳୟର ଜଣେ କମ୍ପାଉଣ୍ଡର ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଡାକ୍ତର ବୋଲି ଡାକୁଥିଲେ। ମୁନ୍ସୀ ବୈଜନାଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସୁସ୍ଥ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ସେ କୌଣସି ଦୟା ନ ଦେଖାଇ ଫିସ୍ ବାବଦରେ ପ୍ରଚୁର ଟଙ୍କା ଲୁଟିନେଲେ।
(चोखेलाल एक लालची कंपाउंडर थे। मुंशी जी की गंभीर बीमारी पर भी दया न दिखाकर उन्होंने भारी फीस वसूल की और रूखा व्यवहार किया।)
ଉତ୍ତର:
କୃପାଶଙ୍କର ପଣ୍ଡିତ ଚନ୍ଦ୍ରଧରଙ୍କୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିନମ୍ରତାର ସହ ତାଙ୍କ ପାଦ ଛୁଇଁ ନମସ୍କାର କଲେ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଜ ଘରକୁ ନେଇ ରଖିଲେ, ଡାକ୍ତର ଓ ଔଷଧର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ ଏବଂ ନିଜ ହାତରେ ସେବାଶୁଶ୍ରୂଷା କରି ମୁନ୍ସୀଜୀଙ୍କ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇଲେ।
(कृपाशंकर अत्यंत विनम्र और कृतज्ञ छात्र था। उसने पंडित जी और उनके साथियों को अपने घर में ठहराया, निःस्वार्थ भाव से सेवा की और मुंशी जी की जान बचाई।)
ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଭାଗ: ବହୁବିକଳ୍ପ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର (MCQ - सही विकल्प चुनिए):
(କ). ପଣ୍ଡିତ ଚନ୍ଦ୍ରଧରଙ୍କୁ ମାସିକ କେତେ ଟଙ୍କା ଦରମା ମିଳୁଥିଲା?
➔ (iii) पंद्रह (୧୫ ଟଙ୍କା)
(ଖ). ମୁନ୍ସୀ ବୈଜନାଥଙ୍କର କେତୋଟି ପୁଅ ଥିଲେ?
➔ (i) दो (ଦୁଇ ପୁଅ)
(ଗ). କେଉଁ ମାସରେ ମୁନ୍ସୀ ବୈଜନାଥ ଓ ଠାକୁର ଅତିବଳ ସିଂହ ଅଯୋଧ୍ୟା ଯାତ୍ରା ବାହାରିଲେ?
➔ (ଶ୍ରାବଣ ମାସ / सावन)
(ଘ). କୃପାଶଙ୍କର ପଣ୍ଡିତ ଚନ୍ଦ୍ରଧରଙ୍କର କ’ଣ ଥିଲେ?
➔ ପୁରାତନ ଛାତ୍ର (पुराना छात्र)
ତୃତୀୟ ବିଭାଗ: ଭାଷାଜ୍ଞାନ ଓ କାରକ/ପରସର୍ଗ (भाषा-ज्ञान):
୧. ରେଖାଙ୍କିତ ପଦଗୁଡ଼ିକର କାରକ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତୁ:
(କ) मुसाफिर ने क्रोधपूर्ण नेत्रों से देखा।
➔ 'मुसाफिर ने': କର୍ତ୍ତା କାରକ (कर्ता कारक)
➔ 'नेत्रों से': କରଣ କାରକ (करण कारक - ସାଧନ)
(ଖ) दारोगा जी ने अपने मित्र की बुरी दशा देखी।
➔ 'मित्र की': ସମ୍ବନ୍ଧ କାରକ (सम्बन्ध कारक)
(ଗ) वे लोग खुले मैदान में, रेत पर पड़े रहे।
➔ 'मैदान में', 'रेत पर': ଅଧିକରଣ କାରକ (अधिकरण कारक - ସ୍ଥାନ)
(ଘ) कृपाशंकर ने कई कुली बुलाए।
➔ 'कृपाशंकर ने': କର୍ତ୍ତା କାରକ
(ଙ) वे लोग मुंशी जी को एक पेड़ के नीचे ले गए।
➔ 'मुंशी जी को': କର୍ମ କାରକ
➔ 'पेड़ के नीचे': ସମ୍ବନ୍ଧବୋଧକ / ଅଧିକରଣ
୨. ଶୁଦ୍ଧ ବାକ୍ୟ ପ୍ରୟୋଗ (କାରକ ଭୁଲ୍ ସଂଶୋଧନ):
• उसने कटक जाना था (ଅଶୁଦ୍ଧ) ➔ उसे कटक जाना था। (ଶୁଦ୍ଧ)
• वह अपना भाग्य कोस रहा है (ଅଶୁଦ୍ଧ) ➔ वह अपने भाग्य को कोस रहा है। (ଶୁଦ୍ଧ)
• सबसे नमस्ते कहिएगा (ଅଶୁଦ୍ଧ) ➔ सबको नमस्ते कहिएगा। (ଶୁଦ୍ଧ)
• वह मुझ से नाराज है (ଅଶୁଦ୍ଧ) ➔ वह मुझ पर नाराज है। (ଶୁଦ୍ଧ)
• सीता साइकिल में कॉलेज आती है (ଅଶୁଦ୍ଧ) ➔ सीता साइकिल से कॉलेज आती है। (ଶୁଦ୍ଧ)
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App