BSE ODISHA CLASS 10 • UTKAL MASTER STROKE

ଶ୍ରେଣୀ ୧୦ ହିନ୍ଦୀ ସୌରଭ: ଏକାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ (ନିବନ୍ଧ) - ଜନନୀ ଜନ୍ମଭୂମି (जननी जन्मभूमि) (ଉତ୍କଳ ମାଷ୍ଟର ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍)

ପ୍ରିୟ ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ, ମାଟ୍ରିକ ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷାରେ ହିନ୍ଦୀ ସୌରଭର ସର୍ବାଧିକ ଗୌରବମୟ ତଥା ଐତିହାସିକ ନିବନ୍ଧ "ଜନନୀ ଜନ୍ମଭୂମି" (जननी जन्मभूमि - ଓଡ଼ିଶାର ଇତିହାସ, ସଂସ୍କୃତି ଓ ସମୃଦ୍ଧି) ରୁ କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ, ଅଶୋକଙ୍କ ଧର୍ମ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଖାରବେଳ, କୋଣାର୍କ ମନ୍ଦିର, ନୌବାଣିଜ୍ୟ (ସାଧବ ପୁଅ), ଉତ୍କଳ ଗୌରବ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ଏବଂ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ଗଠନରୁ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରଶ୍ନ ଆସିଥାଏ। ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ସମସ୍ତ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ଶବ୍ଦାର୍ଥ ଏବଂ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ନିର୍ଭୁଲ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ସମାଧାନ ଏଠାରେ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା।

---

୧. ପରୀକ୍ଷା ସର୍ଟକଟ୍ (୩-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଟ୍ରିକ୍):

• ବିଷୟ ଓ ଐତିହାସିକ ମାଷ୍ଟର କାର୍ଡ (Master Mapping):

ବିଷୟ: ଓଡ଼ିଶା ମାଟିର ପ୍ରାଚୀନ ଐତିହ୍ୟ, ବୀରତ୍ୱ, ଶିଳ୍ପକଳା ଓ ଆଧୁନିକ ପ୍ରଗତି।

ପ୍ରାଚୀନ ନାମ: କଳିଙ୍ଗ (Kalinga), ଉତ୍କଳ (Utkal), କୋଶଳ (Koshal), ଓଡ୍ର (Odra)।

ଅମର ବାଣୀ: "ଜନନୀ ଜନ୍ମଭୂମିଶ୍ଚ ସ୍ୱର୍ଗାଦପି ଗରୀୟସୀ" (ମାତା ଏବଂ ମାତୃଭୂମି ସ୍ୱର୍ଗଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼)।

• ଘଟଣାବଳୀ ଓ ଐତିହାସିକ ସୂତ୍ର (Historical Timeline):

1. ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୨୬୧ (କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ): ଦୟାନଦୀ କୂଳରେ ମୌର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକଙ୍କ ବିରୋଧରେ କଳିଙ୍ଗବାସୀ ଅପୂର୍ବ ବୀରତ୍ୱରେ ଲଢ଼ିଲେ। ରକ୍ତପାତ ଦେଖି ଚଣ୍ଡାଶୋକ 'ଧର୍ମାଶୋକ' ହେଲେ ଏବଂ ଅହିଂସା ଓ ବୌଦ୍ଧଧର୍ମ ଆପଣେଇଲେ।

2. ମହାମେଘବାହନ ଐର ଖାରବେଳ: ଖଣ୍ଡଗିରି-ଉଦୟଗିରି ଗୁମ୍ଫା (ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖ) ତାଙ୍କର ବିଶ୍ୱବିଜୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତିର ସାକ୍ଷୀ।

3. ନୌବାଣିଜ୍ୟ ଗୌରବ: ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ କଳିଙ୍ଗର ବୋଇତ ସାଧବମାନେ ସିଂହଳ (ଶ୍ରୀଲଙ୍କା), ଜାଭା, ସୁମାତ୍ରା, ବାଲି, ବୋର୍ଣ୍ଣିଓ ଦ୍ୱୀପକୁ ଯାଇ ବ୍ୟବସାୟ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଧନରତ୍ନ ଭରି ଫେରୁଥିଲେ। (ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ / ବାଲିଯାତ୍ରା ପରମ୍ପରା)।

4. ଶିଳ୍ପ ଓ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ: ପୁରୀ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର, ଭୁବନେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ କୋଣାର୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର (ପଥରରେ କଳାତ୍ମକ କାବ୍ୟ)।

5. ୧୯୩୬ ଏପ୍ରିଲ ୧: ଉତ୍କଳ ଗୌରବ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ, ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ, କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ପ୍ରମୁଖଙ୍କ ତ୍ୟାଗ ବଳରେ ଭାଷାଭିତ୍ତିକ ଭାବେ 'ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ' ଗଠିତ ହେଲା।

6. ଆଧୁନିକ ବିକାଶ: ରାଉରକେଲାରେ ଇସ୍ପାତ କାରଖାନା (Steel Plant), ହୀରାକୁଦ ବନ୍ଧ, ପାରାଦ୍ୱୀପ ବନ୍ଦର, ଚାନ୍ଦିପୁର/ସୁନାବେଡ଼ାରେ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଉପକରଣ ଓ ମିଗ୍ ବିମାନ ନିର୍ମାଣ।

---

୨. ମନେରଖିବା କାହାଣୀ ଓ ରାଇମ୍ (Memory Rhyme Mnemonic):

• "ଜନନୀ ଜନ୍ମଭୂମି ସୂତ୍ର":

"ଦୟାନଦୀ ତଟେ ବଦଳିଲା ଅଶୋକ, ଖାରବେଳ ହାତୀଗୁମ୍ଫା କରେ ଯଶୋଲୋକ! କୋଣାର୍କ-ଜଗନ୍ନାଥ କଳାର ସମ୍ଭାର, ମଧୁବାବୁ ଗଢ଼ିଲେ ଓଡ଼ିଶା ଆମର!"

• ନୀତିଶିକ୍ଷା:

ନିଜ ଜନ୍ମମାଟି ପ୍ରତି ଗୌରବ ଅନୁଭବ କରିବା ଏବଂ ଦେଶର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ନିଜକୁ ସମର୍ପଣ କରିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକର ପରମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।

---

୩. ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଭୁଲ୍ (୯୦% ପିଲା କରୁଥିବା ତ୍ରୁଟି / Mistake Alert):

[!WARNING]

ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷାରେ ପିଲାମାନେ କରୁଥିବା ୩ଟି ପ୍ରମୁଖ ଭୁଲ୍:

1. ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ଗଠନର ତାରିଖ:

ଉତ୍ତର: ୧ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୩୬ (1 अप्रैल 1936)। (ଅନେକ ପିଲା ୧୯୪୭ ଲେଖିଦିଅନ୍ତି)।

2. ଲୌହ/ଇସ୍ପାତ କାରଖାନା କେଉଁଠି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେଲା?:

ଉତ୍ତର: ରାଉରକେଲା (राउरकेला) ରେ।

3. ସାଧବମାନେ ନୌକାରେ କେଉଁ ଦ୍ୱୀପକୁ ଯାଉଥିଲେ?:

ଉତ୍ତର: ସିଂହଳ, ଜାଭା, ସୁମାତ୍ରା, ବାଲି, ବୋର୍ଣ୍ଣିଓ ଦ୍ୱୀପ।

---

୪. ବାସ୍ତବ ଜୀବନ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ (୩୦-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଉଦାହରଣ):

ଆମେ ପ୍ରତିବର୍ଷ କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଡଙ୍ଗା ଭସାଉ (ଆ କା ମା ବୈ)। ଏହା କେବଳ ଏକ ଖେଳ ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ଆମ ପୂର୍ବପୁରୁଷ ସାଧବମାନଙ୍କ ନୌବାଣିଜ୍ୟ ଯାତ୍ରା ଓ କଳିଙ୍ଗର ସମୃଦ୍ଧିର ଅମର ସ୍ମୃତିଚାରଣ। ନିଜ ଇତିହାସକୁ ଜାଣିଲେ ଆମ ମନରେ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ।

---

୫. ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରିଭିଜନ୍ ସାରଣୀ:

---

୬. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଦର୍ଶ ସମାଧାନ:

ପ୍ରଥମ ବିଭାଗ: ଦୁଇ-ତିନୋଟି ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର (दो-तीन वाक्यों में उत्तर दीजिए):

କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବୀର କଳିଙ୍ଗବାସୀ ମାତୃଭୂମି ପାଇଁ ବଳିଦାନ ଦେଲେ। ଦୟାନଦୀର ଜଳ ରକ୍ତରେ ଲାଲ୍ ହୋଇଗଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ନରସଂହାର ଦେଖି ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକଙ୍କ ହୃଦୟ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେଲା; ସେ ଯୁଦ୍ଧ ତ୍ୟାଗ କରି ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ ଓ ଅହିଂସାର ଶରଣ ନେଲେ ଏବଂ ଚଣ୍ଡାଶୋକରୁ 'ଧର୍ମାଶୋକ' ପାଲଟିଗଲେ।

(कलिंग युद्ध के भीषण नरसंहार ने सम्राट अशोक के हृदय को पिघला दिया। उन्होंने सदा के लिए युद्ध का त्याग कर दिया, बौद्ध धर्म अपनाकर अहिंसा का मार्ग चुना और वे चंडाशोक से 'धर्माशोक' बन गए।)

ଖଣ୍ଡଗିରି ଓ ଉଦୟଗିରିର ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରସ୍ତର ଗୁମ୍ଫା ତଥା ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖ ମହାମେଘବାହନ ସମ୍ରାଟ ଖାରବେଳଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ଦିଗ୍‌ବିଜୟ, ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାର, ଧର୍ମପରାୟଣତା ଏବଂ ଜନକଲ୍ୟାଣକାରୀ କୀର୍ତ୍ତିର ଗୌରବଗାନ କରନ୍ତି।

(खंडगिरि और उदयगिरि की गुफाएँ प्राचीन कलिंग के महाप्रतापी सम्राट खारवेल के अद्वितीय शौर्य, साम्राज्य-विस्तार और न्यायप्रिय शासन का यशोगान करती हैं।)

ପୁରୀର ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର, ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଭବ୍ୟ ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର, ରାଜାରାଣୀ ମନ୍ଦିର ଏବଂ କୋଣାର୍କର କଳାତ୍ମକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ନିଜର ଶିଳ୍ପକଳା ଓ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅତୁଳନୀୟ ଓ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭ ଅଟନ୍ତି।

(पुरी का श्रीजगन्नाथ मंदिर, भुवनेश्वर का लिंगराज व राजारानी मंदिर तथा कोणार्क का विश्वविख्यात सूर्य मंदिर अपनी उत्कृष्ट पाषाण-कला के लिए पूरे विश्व में दुर्लभ हैं।)

ଚିଲିକା ହେଉଛି ଭାରତର ସର୍ବବୃହତ୍ ଲୁଣିଆ ହ୍ରଦ (ଲାଗୁନ୍)। ଶୀତ ଋତୁରେ ସାଇବେରିଆ, କାସ୍ପିଆନ୍ ସାଗର ଆଦି ଦୂର ବିଦେଶରୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ରଙ୍ଗବେରଙ୍ଗର ପ୍ରବାସୀ ପକ୍ଷୀ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି। ଏହାର ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଡଲଫିନ୍ ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ।

(चिलिका एशिया की सबसे बड़ी खारे पानी की झील है। शीतकाल में यहाँ साइबेरिया और सुदूर देशों से लाखों विदेशी पक्षी आते हैं, जो पर्यटकों के लिए स्वर्ग समान है।)

ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇ ରହିଥିବା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଏକତ୍ର କରିବା ପାଇଁ 'ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ' ଗଠନ କଲେ। ସେ ଦେଶବାସୀଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇ ଓଡ଼ିଆ ଜାତୀୟତା ଜାଗ୍ରତ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କରି ଅକ୍ଲାନ୍ତ ପ୍ରଚେଷ୍ଟାରେ ୧୯୩୬ ମସିହାରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠିତ ହେଲା।

(मधुसूदन दास ने बिखरे हुए ओड़िया भाषियों को एकजुट करने के लिए 'उत्कल सम्मेलन' का नेतृत्व किया और उन्हीं के भागीरथ प्रयास से १ अप्रैल १९३६ को स्वतंत्र ओडिशा प्रदेश का निर्माण हुआ।)

---

ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଭାଗ: ଏକ-ଏକ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର (एक-एक वाक्य में उत्तर दीजिए):

---

ତୃତୀୟ ବିଭାଗ: ଭାଷାଜ୍ଞାନ ଓ ବ୍ୟାକରଣ (भाषा-ज्ञान):

୧. ମୁହାବରା (ଲୋକୋକ୍ତି) ର ପ୍ରୟୋଗ (मुहावरे):

• दाँत खट्टे करना ➔ (पराजित करना): कलिंग की सेना ने मगध की सेना के दाँत खट्टे कर दिए।

• दिल दहलना ➔ (काँप उठना): युद्ध की विभीषिका देखकर अशोक का दिल दहल उठा।

• जान की बाजी लगाना ➔ (प्राणों की परवाह न करना): कलिंग के वीरों ने मातृभूमि की रक्षा के लिए जान की बाजी लगा दी।

• धावा बोलना ➔ (आक्रमण करना): शत्रु सेना ने सीमा पर धावा बोल दिया।

• दिल भर आना ➔ (भावुक हो जाना): गरीबों का दुःख देखकर संतों का दिल भर आया।

• बीड़ा उठाना ➔ (कठिन काम का संकल्प लेना): मधुसूदन दास ने स्वतंत्र ओडिशा के निर्माण का बीड़ा उठाया।

୨. ବିପରୀତ ଶବ୍ଦ (विलोम शब्द):

• स्थावर ➔ जंगम

• जड़ ➔ चेतन

• गुण ➔ दोष / अवगुण

• सर्दी ➔ गर्मी

• खुशी ➔ उदासी / दुःख

• सुख ➔ दुःख

୩. ଲିଙ୍ଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ (लिंग बताइए):

• संसार ➔ पुल्लिंग

• पहाड़ ➔ पुल्लिंग

• नदी ➔ स्त्रीलिंग

• पानी ➔ पुल्लिंग

• सेना ➔ स्त्रीलिंग

• जय ➔ स्त्रीलिंग

• हार ➔ स्त्रीलिंग

• विजय ➔ स्त्रीलिंग

୪. ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ (କ୍ରିୟାର ସଠିକ୍ କାଳ ରୂପ):

• हंस ने दूध पिया। (पीना)

• कलिंगवासियों ने जान दी पर जमीन नहीं दी। (देना)

• अशोक ने युद्ध छोड़ शांति की नीति अपनाई। (अपनाना)

• लोगों ने प्राण दिए। (देना)

• मधुसूदन ने इतिहास पढ़ा। (पढ़ना)

୫. ପ୍ରେରଣାର୍ଥକ କ୍ରିୟା ଗଠନ (प्रेरणार्थक क्रिया):

• डरना ➔ डराना / डरवाना

• बहना ➔ बहाना / बहवाना

• पढ़ना ➔ पढ़ाना / पढ़वाना

• बनना ➔ बनाना / बनवाना

• करना ➔ कराना / करवाना

• मानना ➔ मनाना / मनवाना

🤖 Have a Doubt in this Chapter?

Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!

🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App