ଶ୍ରେଣୀ ୧୦ ଇତିହାସ: ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ - ପଞ୍ଚମ ପାଠ: ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ ଓ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ବାହିନୀ (ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ଫୌଜ) (ଉତ୍କଳ ମାଷ୍ଟର ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍)
ପ୍ରିୟ ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ, ମାଟ୍ରିକ ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷାରେ ସାମାଜିକ ବିଜ୍ଞାନ (ଇତିହାସ) ବିଭାଗରେ ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟର ପଞ୍ଚମ ପାଠ "ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ ଓ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ବାହିନୀ (ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ଫୌଜ)" (Subhas Chandra Bose and Indian National Army - INA) ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରଶ୍ନ ଆସୁଥିବା ଅଧ୍ୟାୟ। ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷଙ୍କ ଜୀବନୀ, କଟକରେ ଜନ୍ମ ଓ ଶିକ୍ଷା, ଆଇ.ସି.ଏସ୍ ପରୀକ୍ଷା ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଓ ଚାକିରି ତ୍ୟାଗ, ଦେଶବନ୍ଧୁ ଚିତ୍ତରଞ୍ଜନ ଦାସଙ୍କୁ ରାଜନୈତିକ ଗୁରୁ ଗ୍ରହଣ, ହରିପୁରା ଓ ତ୍ରିପୁରୀ କଂଗ୍ରେସ ଅଧିବେଶନର ସଭାପତିତ୍ୱ, ଫରୱାର୍ଡ ବ୍ଲକ୍ ଗଠନ, ଛଦ୍ମବେଶରେ ଭାରତ ତ୍ୟାଗ, ଜର୍ମାନୀରେ ମୁକ୍ତ ଭାରତ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ରେଡିଓ, ରାସବିହାରୀ ବୋଷ ଓ କ୍ୟାପ୍ଟେନ୍ ମୋହନ ସିଂହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା INA ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ସିଙ୍ଗାପୁରରେ ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ସରକାର ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ‘ଦିଲ୍ଲୀ ଚଲୋ’ ଓ ‘ତୁମେ ମୋତେ ରକ୍ତ ଦିଅ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦେବି’ ଆହ୍ୱାନ, ଆଣ୍ଡାମାନ ଓ ନିକୋବରକୁ ‘ଶହୀଦ’ ଓ ‘ସ୍ୱରାଜ’ ଦ୍ୱୀପ ନାମକରଣ, କୋହିମା ଓ ଇମ୍ଫାଲ ଅଭିଯାନ, ଲାଲକିଲ୍ଲାରେ ସେନାପତିମାନଙ୍କ ଐତିହାସିକ ବିଚାର ଏବଂ ଏହାର ଯୁଗାନ୍ତକାରୀ ଫଳାଫଳ ସମ୍ପର୍କିତ ସମସ୍ତ ତଥ୍ୟ, ସର୍ଟକଟ୍ ଓ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ନିର୍ଭୁଲ ଉତ୍ତର ଏଠାରେ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା।
୧. ପରୀକ୍ଷା ସର୍ଟକଟ୍ ଓ ବିକଳ୍ପ ବାଦ୍ ଦେବା ଟ୍ରିକ୍ (୩-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଫର୍ମୁଲା):
(କ) ତାରିଖ ଓ ଘଟଣାକ୍ରମ ମାଷ୍ଟର ଟାଇମ୍ଲାଇନ୍ (Timeline Master Formula):
(ଖ) ୩-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଅପ୍ସନ୍ ଏଲିମିନେସନ୍ ଟ୍ରିକ୍ସ (MCQ Elimination Rules):
1. ପ୍ରଶ୍ନ: କଂଗ୍ରେସର କେଉଁ ଅଧିବେଶନରେ ସୁଭାଷ ବୋଷ ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ?
2. ପ୍ରଶ୍ନ: ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ଫୌଜ୍ର ୪ଟି ବ୍ରିଗେଡ୍ କ’ଣ ଥିଲା?
3. ପ୍ରଶ୍ନ: ଲାଲକିଲ୍ଲାରେ ବିଚାର ବେଳେ INA ସପକ୍ଷରେ କେଉଁ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଆଇନଜୀବୀମାନେ ଲଢ଼ିଥିଲେ?
4. ପ୍ରଶ୍ନ: ଆଣ୍ଡାମାନ ଓ ନିକୋବରକୁ ନେତାଜୀ କି ନାମ ଦେଇଥିଲେ?
୨. ମନେରଖିବା କାହାଣୀ ଓ ରାଇମ୍ (Memory Rhyme Mnemonic):
ଛନ୍ଦ ରାଇମ୍:
କଟକ ମାଟିର ବୀର ସନ୍ତାନ, ନେତାଜୀ ସୁଭାଷ ନାମ,
ଆଇ.ସି.ଏସ୍. ତେଜି ଦେଶ ସେବାରେ ଅର୍ପିଲେ ତନୁ ମନ।
ହରିପୁରା ଆଉ ତ୍ରିପୁରୀ ଜିତି କଲେ ଫରୱାର୍ଡ ବ୍ଲକ୍,
ବର୍ଲିନେ ଯାଇ ଗଢ଼ିଲେ ବାହିନୀ, କମ୍ପିଲା ଇଂରେଜ ଲୋକ।
'ଦିଲ୍ଲୀ ଚଲୋ' ଆଉ 'ଜୟ ହିନ୍ଦ୍' ସ୍ୱର, ସିଙ୍ଗାପୁରରୁ ଡାକ,
"ରକ୍ତ ଦିଅ ତୁମେ, ମୁଁ ଦେବି ସ୍ୱରାଜ", ମନେ ରଖ ଏହି ବାକ୍ୟ।
୩. ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଭୁଲ୍ (୯୦% ପିଲା କରୁଥିବା ତ୍ରୁଟି / Mistake Alert):
| ବିଷୟ / ପ୍ରଶ୍ନ | ୯୦% ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ କରୁଥିବା ଭୁଲ୍ | ପରୀକ୍ଷାରେ ଲେଖିବାକୁ ଥିବା ୧୦୦% ସଠିକ୍ ତଥ୍ୟ | ମାର୍କ କଟିବାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ |
|---|---|---|---|
| ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ଫୌଜର ପ୍ରଥମ ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା | ପିଲାମାନେ ସିଧା ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ ଲେଖିଦିଅନ୍ତି। | ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ଫୌଜ୍ ପ୍ରଥମେ ରାସବିହାରୀ ବୋଷ ଓ କ୍ୟାପ୍ଟେନ୍ ମୋହନ ସିଂହ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ; ସୁଭାଷ ବୋଷ ୧୯୪୩ରେ ଏହାର ପୁନର୍ଗଠନ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ। | ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନେତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ନ ବୁଝିବା। |
| ସୁଭାଷ ବୋଷଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଗୁରୁ | ଗାନ୍ଧିଜୀ କିମ୍ବା ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ ଗୋଖଲେ ଭାବନ୍ତି। | ସୁଭାଷ ବୋଷଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଗୁରୁ ଥିଲେ ଦେଶବନ୍ଧୁ ଚିତ୍ତରଞ୍ଜନ ଦାସ (ସି.ଆର୍. ଦାସ)। | ରାଜନୈତିକ ଗୁରୁଙ୍କ ନାମ ଭୁଲ୍ ଲେଖିବା। |
| ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ସରକାର ଗଠନର ସ୍ଥାନ | ଟୋକିଓ ବା ବର୍ଲିନ୍ ଲେଖନ୍ତି। | ଅସ୍ଥାୟୀ ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ସରକାର ସିଙ୍ଗାପୁର (Singapore) ଠାରେ ୧୯୪୩ ଅକ୍ଟୋବର ୨୧ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇଥିଲା। | ସହରର ନାମରେ ଭ୍ରାନ୍ତି। |
| ଲାଲକିଲ୍ଲା ବିଚାର ବେଳେ ବନ୍ଦୀମାନଙ୍କୁ କିଏ ମୁକ୍ତ କଲେ? | ଲର୍ଡ ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନ୍ କିମ୍ବା କୋର୍ଟ ଲେଖିଦିଅନ୍ତି। | ଭାରତର ତତ୍କାଳୀନ ଭାଇସରାୟ ଲର୍ଡ ୱାଭେଲ୍ (Lord Wavell) ନିଜର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କ୍ଷମତା ବଳରେ ୧୯୪୬ ଜାନୁଆରୀ ୧ରେ ସେମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ। | ବଡ଼ଲାଟଙ୍କ ନାମ ନ ଜାଣିବା। |
| ଆଣ୍ଡାମାନ ଓ ନିକୋବରର ନାମକରଣ କ୍ରମ | ଶହୀଦ ଓ ସ୍ୱରାଜକୁ ଓଲଟପାଲଟ କରିଦିଅନ୍ତି। | ଆଣ୍ଡାମାନ = ଶହୀଦ ଦ୍ୱୀପ ଏବଂ ନିକୋବର = ସ୍ୱରାଜ ଦ୍ୱୀପ। | ଦ୍ୱୀପ ଓ ନାମକରଣର ସଠିକ୍ ଯୋଡ଼ି ଭୁଲିଯିବା। |
୪. ବାସ୍ତବ ଜୀବନ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ (୩୦-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଉଦାହରଣ):
କଳ୍ପନା କରନ୍ତୁ ଜଣେ ଯୁବକ ଦେଶର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସରକାରୀ ଚାକିରି (IAS/ICS) ପାଇ ମଧ୍ୟ ସେହି ଚାକିରିକୁ ଗୋଇଠା ମାରି ତ୍ୟାଗ କରୁଛି ଏବଂ ଶତ୍ରୁର କଡ଼ା ପହରା ଭିତରୁ ଛଦ୍ମବେଶରେ ବାହାରି ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ବୁଡ଼ାଜାହାଜରେ ସମୁଦ୍ର ପାର ହୋଇ ବିଦେଶରେ ନିଜର ସେନାବାହିନୀ ଠିଆ କରୁଛି! ସୁଭାଷ ବୋଷ ହେଉଛନ୍ତି ସେହିଭଳି ଏକ ଅସାଧାରଣ ସାହସ, ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଓ ଦେଶପ୍ରେମର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଦାହରଣ, ଯାହା ଆଜିର ଯୁବପିଢ଼ିଙ୍କୁ ଜୀବନରେ ଯେକୌଣସି ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଜିତିବାର ଶକ୍ତି ଦିଏ।
୫. ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରିଭିଜନ୍ ସାରଣୀ (The 1-Minute Visual Formula Box):
| ବିଷୟ | ମୁଖ୍ୟ ତଥ୍ୟ ଓ ଐତିହାସିକ ଘଟଣାବଳୀ |
|---|---|
| ଜନ୍ମ ଓ ପରିଚୟ | • ୨୩ ଜାନୁଆରୀ ୧୮୯୭, କଟକ (ଓଡ଼ିଶା)<br>• ପିତା: ଜାନକୀନାଥ ବୋଷ, ମାତା: ପ୍ରଭାବତୀ ଦେବୀ<br>• ୧୯୨୦ I.C.S. ୪ର୍ଥ ସ୍ଥାନ, ୧୯୨୧ରେ ଚାକିରି ତ୍ୟାଗ<br>• ରାଜନୈତିକ ଗୁରୁ: ଦେଶବନ୍ଧୁ ଚିତ୍ତରଞ୍ଜନ ଦାସ |
| କଂଗ୍ରେସ ରାଜନୀତି | • ୧୯୩୮ ହରିପୁରା କଂଗ୍ରେସ ସଭାପତି<br>• ୧୯୩୯ ତ୍ରିପୁରୀ କଂଗ୍ରେସ ସଭାପତି (ପଟ୍ଟାଭିଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରି ଇସ୍ତଫା)<br>• ୩ ମେ ୧୯୩୯: ‘ଫରୱାର୍ଡ ବ୍ଲକ୍’ ଦଳ ଗଠନ |
| ମହାଭିନିଷ୍କ୍ରମଣ ଓ ଜର୍ମାନୀ | • ଜାନୁଆରୀ ୧୯୪୧: ଛଦ୍ମବେଶରେ କଲିକତା ତ୍ୟାଗ, ୨୫ ମାର୍ଚ୍ଚରେ ବର୍ଲିନ୍ ପହଞ୍ଚିଲେ<br>• ମୁକ୍ତ ଭାରତ କେନ୍ଦ୍ର, ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ରେଡିଓ, 'ଜୟହିନ୍ଦ୍' ସ୍ଲୋଗାନ |
| ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ଫୌଜ (INA) | • ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା: ରାସବିହାରୀ ବୋଷ ଓ କ୍ୟାପ୍ଟେନ୍ ମୋହନ ସିଂହ (ଜାପାନ)<br>• ୨ ଜୁଲାଇ ୧୯୪୩: ସିଙ୍ଗାପୁରରେ ନେତାଜୀ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ହେଲେ<br>• ୪ଟି ବ୍ରିଗେଡ୍: ଗାନ୍ଧୀ, ନେହେରୁ, ଆଜାଦ୍, ଝାନ୍ସୀ ରାଣୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସେହଗଲ୍)<br>• ଅସ୍ଥାୟୀ ସରକାର: ୨୧ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୪୩, ସିଙ୍ଗାପୁର<br>• ଆଣ୍ଡାମାନ (ଶହୀଦ) ଓ ନିକୋବର (ସ୍ୱରାଜ) |
| ଭାରତ ଅଭିଯାନ ଓ ଲାଲକିଲ୍ଲା | • ସ୍ଲୋଗାନ: ‘ଦିଲ୍ଲୀ ଚଲୋ’, ‘ତୁମେ ମୋତେ ରକ୍ତ ଦିଅ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦେବି’<br>• କୋହିମା ଓ ଇମ୍ଫାଲ ଅଭିଯାନ (ଏପ୍ରିଲ୍ ୧୯୪୪)<br>• ଲାଲକିଲ୍ଲା ବିଚାର: ଶାହାନୱାଜ୍ ଖାଁ, ପ୍ରେମ୍ ସେହଗଲ୍, ଗୁରୁଦୟାଲ୍ ସିଂହ ଧିଲନ୍<br>• ମୁକ୍ତି: ୧ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୪୬ (ଲର୍ଡ ୱାଭେଲ୍ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା) |
୬. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ସମାଧାନ:
(କ) ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ସଦସ୍ୟ ଭାବେ ସୁଭାଷ ବୋଷଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଜୀବନ ସମ୍ପର୍କରେ ଏକ ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କର।
ଉତ୍ତର:
1. ୧୯୨୧ରେ ଆଇ.ସି.ଏସ୍. ଚାକିରି ତ୍ୟାଗ କରି ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ଦେଶବନ୍ଧୁ ଚିତ୍ତରଞ୍ଜନ ଦାସଙ୍କୁ ନିଜର ରାଜନୈତିକ ଗୁରୁ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।
2. ସେ କଲିକତା କର୍ପୋରେସନର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହୀ ଅଧିକାରୀ ଓ ପରେ ମେୟର ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ନିଜ ଦକ୍ଷତା ପ୍ରମାଣିତ କରିଥିଲେ।
3. ସଭାପତିତ୍ୱ: ସେ ୧୯୩୮ ମସିହାରେ ଗୁଜରାଟର ହରିପୁରା କଂଗ୍ରେସ ଅଧିବେଶନରେ ସର୍ବସମ୍ମତିକ୍ରମେ ସଭାପତି ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ପୁନର୍ବାର ୧୯୩୯ରେ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ତ୍ରିପୁରୀ ଅଧିବେଶନରେ ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ସମର୍ଥିତ ପ୍ରାର୍ଥୀ ପଟ୍ଟାଭି ସୀତାରାମାୟାଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ।
4. କିନ୍ତୁ ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ସହ ନୀତିଗତ ମତଭେଦ ଯୋଗୁଁ ସେ କଂଗ୍ରେସ ସଭାପତି ପଦ ତ୍ୟାଗ କରି ୧୯୩୯ ମେ ୩ରେ ‘ଫରୱାର୍ଡ ବ୍ଲକ୍’ ନାମକ ଏକ ନୂତନ ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଗଠନ କରିଥିଲେ।
(ଖ) ଭାରତ ପରିତ୍ୟାଗ ପଛରେ ସୁଭାଷ ବୋଷଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ଚିନ୍ତାଧାରା କ’ଣ ଥିଲା ?
ଉତ୍ତର:
1. ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ: ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶକ୍ତିକୁ ଭାରତ ବାହାରୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ଏକ ସଶସ୍ତ୍ର ସାମରିକ ସଂଗ୍ରାମ ଦ୍ୱାରା ଦେଶକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାଧୀନ କରିବା ଥିଲା ସୁଭାଷ ବୋଷଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ।
2. ଚିନ୍ତାଧାରା: ସେ ‘ଶତ୍ରୁର ଶତ୍ରୁ ଆମର ମିତ୍ର’ କୂଟନୈତିକ ନୀତିରେ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ। ସେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିଥିଲେ ଯେ ବିଦେଶୀ ଶକ୍ତିର ସାମରିକ ସାହାଯ୍ୟ ବିନା ଏକ ନିରସ୍ତ୍ର ଜାତି କଦାପି ବିଶାଳ ବ୍ରିଟିଶ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦକୁ ପରାସ୍ତ କରିପାରିବ ନାହିଁ।
3. ତେଣୁ ଇଂଲଣ୍ଡର ପ୍ରଧାନ ଶତ୍ରୁ ଜର୍ମାନୀ, ଇଟାଲୀ ଓ ଜାପାନର ସମର୍ଥନ ହାସଲ କରି ଭାରତ ଭିତରକୁ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ପ୍ରବେଶ କରାଇ ସ୍ୱାଧୀନତା ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ ସେ ୧୯୪୧ରେ ଛଦ୍ମବେଶରେ ଭାରତ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ।
(ଗ) ଜର୍ମାନୀରେ ସୁଭାଷଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କ’ଣ ଥିଲା ?
ଉତ୍ତର:
୧୯୪୧ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୫ରେ ବର୍ଲିନ୍ ପହଞ୍ଚି ସୁଭାଷ ବୋଷ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଐତିହାସିକ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପାଦନ କରିଥିଲେ:
1. ଜର୍ମାନୀ ସରକାରଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ବର୍ଲିନ୍ ଠାରେ ଏକ ‘ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତ କେନ୍ଦ୍ର’ (Free India Centre) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।
2. ଉତ୍ତର ଆଫ୍ରିକା ଓ ୟୁରୋପରେ ଜର୍ମାନୀ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦୀ ହୋଇଥିବା ପ୍ରାୟ ୨୦ ହଜାର ଭାରତୀୟ ଯୁଦ୍ଧବନ୍ଦୀଙ୍କୁ ନେଇ ‘ମୁକ୍ତ ଭାରତ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ’ (Free India Army) ବା ‘ଫ୍ରି ଇଣ୍ଡିଆ ଆର୍ମି’ ଗଠନ କଲେ। ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରସ୍ପରକୁ ଅଭିବାଦନ ଜଣାଇବା ପାଇଁ ‘ଜୟହିନ୍ଦ୍’ ଧ୍ୱନି ପ୍ରଚଳନ କଲେ।
3. ୧୯୪୧ରେ ‘ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ରେଡିଓ’ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ୧୯୪୨ ଫେବୃଆରୀ ୧୯ରୁ ସେ ଗୁପ୍ତ ବେତାର ବାର୍ତ୍ତା ମାଧ୍ୟମରେ ଭାରତବାସୀଙ୍କୁ ସଂଗ୍ରାମ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଲେ।
4. ସେ ଜର୍ମାନ ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ଶାସକ ଆଡଲ୍ଫ ହିଟଲରଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ କରି ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ।
(ଘ) ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ଫୌଜର ସୈନିକମାନଙ୍କ ଗିରଫର ପରିଣାମ ସ୍ୱରୂପ କ’ଣ ଘଟିଥିଲା ?
ଉତ୍ତର:
1. ୧୯୪୫ରେ ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ଫୌଜର ତିନି ପ୍ରମୁଖ ସେନାଧ୍ୟକ୍ଷ ଶାହାନୱାଜ୍ ଖାଁ, ପ୍ରେମ୍ ସେହଗଲ୍ ଓ ଗୁରୁଦୟାଲ୍ ସିଂହ ଧିଲନ୍ଙ୍କୁ ଇଂରେଜ ସରକାର ଗିରଫ କରି ଦିଲ୍ଲୀର ଲାଲକିଲ୍ଲାରେ ସାମରିକ ଅଦାଲତରେ ବିଚାର ଚଳାଇଲେ।
2. ଏହାର ପରିଣାମ ସ୍ୱରୂପ ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଜନଆକ୍ରୋଶ ଓ ବିକ୍ଷୋଭ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା। କଂଗ୍ରେସ, ମୁସଲିମ୍ ଲିଗ୍ ଓ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ପାର୍ଟି ସମେତ ସମଗ୍ର ଭାରତୀୟ ଜନସାଧାରଣ ସେମାନଙ୍କୁ ‘ଦେଶପ୍ରେମୀ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ’ ଭାବେ ଅଭିହିତ କରି ନିସର୍ତ୍ତ ମୁକ୍ତି ଦାବି କଲେ।
3. ଭୁଲାଭାଇ ଦେଶାଇ, ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ, ତେଜ୍ ବାହାଦୁର ସାପ୍ରୁ ପ୍ରମୁଖ ବିଶିଷ୍ଟ ଆଇନଜୀବୀ ସେମାନଙ୍କ ସପକ୍ଷରେ ମକଦ୍ଦମା ଲଢ଼ିଲେ।
4. ବିଦ୍ରୋହ ଭୟରେ ଭାରତର ବଡ଼ଲାଟ୍ ଲର୍ଡ ୱାଭେଲ୍ ସେନାପତିମାନଙ୍କ ଦଣ୍ଡାଦେଶ ରଦ୍ଦ କରି ୧୯୪୬ ଜାନୁଆରୀ ୧ରେ ସେମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ।
(ଙ) ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ଫୌଜର ଅଭିଯାନରୁ ମିଳିଥିବା ସୁଫଳ ସମ୍ପର୍କରେ ଏକ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖ।
ଉତ୍ତର:
ଯଦିଓ ସାମରିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ଫୌଜ ଦିଲ୍ଲୀ ଅଧିକାର କରିପାରି ନଥିଲା, ତଥାପି ଏହାର ସୁଫଳ ଥିଲା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଦୂରପ୍ରସାରୀ:
1. ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପ୍ରଭାବ: ନେତାଜୀ ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ଦାବିକୁ ବିଶ୍ୱ ଦରବାରରେ ଏକ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ପରିଣତ କରିପାରିଥିଲେ।
2. ସେନାବାହିନୀରେ ବିଦ୍ରୋହ: ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ଫୌଜର ପ୍ରେରଣାରେ ୧୯୪୬ରେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଭାରତୀୟ ନୌସେନା (Royal Indian Navy) ରେ ଐତିହାସିକ ବିଦ୍ରୋହ ସଂଘଟିତ ହେଲା, ଯାହା ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶାସନର ମୂଳଦୁଆ ଦୋହଲାଇ ଦେଲା।
3. ଜାତୀୟ ଏକତା: ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ସେନାରେ ହିନ୍ଦୁ, ମୁସଲିମ୍, ଶିଖ୍ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇ ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ସଦ୍ଭାବନାର ଅପୂର୍ବ ନିଦର୍ଶନ ଦେଖାଇଥିଲେ।
4. ବ୍ରିଟିଶ୍ ସରକାର ବୁଝିପାରିଲେ ଯେ ଭାରତୀୟ ସେନା ଉପରେ ଆଉ ଭରସା କରି ଭାରତରେ ଶାସନ କରିବା ଅସମ୍ଭବ, ଫଳରେ ଭାରତ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଛଡ଼ା ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ନଥିଲା।
(କ) କେଉଁ ଦୁଇଟି ସ୍ଥାନରେ ଏବଂ କେବେ ସୁଭାଷ ବୋଷ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ଅଧିବେଶନର ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ସୁଭାଷ ବୋଷ ୧୯୩୮ ମସିହାରେ ଗୁଜରାଟର ହରିପୁରା ଅଧିବେଶନରେ ଏବଂ ୧୯୩୯ ମସିହାରେ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ତ୍ରିପୁରୀ ଅଧିବେଶନରେ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ।
(ଖ) ରାସବିହାରୀ ବୋଷ ବିଦେଶରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିବା ସଙ୍ଗଠନର ନାମ କ’ଣ ?
ଉତ୍ତର: ବିପ୍ଳବୀ ରାସବିହାରୀ ବୋଷ ବିଦେଶରେ (ଜାପାନରେ) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିବା ପ୍ରମୁଖ ସଙ୍ଗଠନର ନାମ ଥିଲା ‘ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଘ’ (Indian Independence League)।
(ଗ) ଜର୍ମାନୀରୁ କେବେ ଓ କିପରି ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ ଟୋକିଓ ଯାଇଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ୧୯୪୩ ଫେବୃଆରୀ ୮ ତାରିଖରେ ସୁଭାଷ ବୋଷ ଜର୍ମାନୀର କିଲେ ବନ୍ଦରରୁ ଏକ ବୁଡ଼ାଜାହାଜ (ସବ୍ମେରିନ୍) ରେ ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳଯାତ୍ରା କରି ୧୯୪୩ ଜୁନ୍ ୧୩ରେ ଟୋକିଓରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ।
(ଘ) ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ଫୌଜର ୪ଟି ବ୍ରିଗେଡ୍ର ନାମ କ’ଣ ରଖିଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ୪ଟି ବ୍ରିଗେଡ୍ର ନାମ ଥିଲା: ଗାନ୍ଧୀ ବ୍ରିଗେଡ୍, ନେହେରୁ ବ୍ରିଗେଡ୍, ଆଜାଦ୍ ବ୍ରିଗେଡ୍ ଏବଂ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମହିଳା ବାହିନୀ ‘ଝାନ୍ସୀ ରାଣୀ ବ୍ରିଗେଡ୍’।
(ଙ) ‘ଦିଲ୍ଲୀ ଚଲୋ’ର ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ ?
ଉତ୍ତର: ‘ଦିଲ୍ଲୀ ଚଲୋ’ ଆହ୍ୱାନର ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା—ଦିଲ୍ଲୀର ଲାଲକିଲ୍ଲା ଅଭିମୁଖେ ସାମରିକ ଅଭିଯାନ ଚଳାଇ ଇଂରେଜ ସରକାରଙ୍କୁ ବିତାଡ଼ିତ କରି ଦିଲ୍ଲୀ ସିଂହାସନରେ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତର ତ୍ରିରଙ୍ଗା ଉଡ଼ାଇବା।
(ଚ) ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ଫୌଜ ତାହାର ଭାରତ ଅଭିଯାନ ସମୟରେ ଭାରତର କେଉଁ ସହର ଏବଂ କେବେ ଦଖଲ କରିଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ଫୌଜ ୧୯୪୪ ମସିହା ଏପ୍ରିଲ୍ ମାସରେ ମଣିପୁର ସୀମାନ୍ତ କୋହିମା ସହର ଦଖଲ କରି ସେଠାରେ ଭାରତୀୟ ପତାକା ଉତ୍ତୋଳନ କରିଥିଲା।
(ଛ) ଇମ୍ଫାଲ ଦଖଲ କରିବା ପାଇଁ ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ଫୌଜ କାହିଁକି ବିଫଳ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ଯୋଗୁଁ ଯୋଗାଯୋଗ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେବା, ଖାଦ୍ୟାଭାବ ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ଜାପାନର ପରାଜୟ ଯୋଗୁଁ ସାହାଯ୍ୟ ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବାରୁ ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ଫୌଜ ଇମ୍ଫାଲ ଦଖଲରେ ବିଫଳ ହେଲା।
(ଜ) ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ଯୁଦ୍ଧବନ୍ଦୀମାନଙ୍କ ସପକ୍ଷରେ କେଉଁ ଆଇନଜୀବୀମାନେ ମକଦ୍ଦମା ଲଢ଼ିଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ଭୁଲାଭାଇ ଦେଶାଇ, ତେଜ୍ ବାହାଦୁର ସାପ୍ରୁ, ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ଏବଂ ଆସଫ୍ ଅଲ୍ଲୀ ପ୍ରମୁଖ ବିଶିଷ୍ଟ ଆଇନଜୀବୀ ସେମାନଙ୍କ ସପକ୍ଷରେ ଲାଲକିଲ୍ଲାରେ ମକଦ୍ଦମା ଲଢ଼ିଥିଲେ।
(ଝ) ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ଫୌଜର ଯୁଦ୍ଧବନ୍ଦୀମାନଙ୍କୁ କିଏ ଏବଂ କେବେ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ଭାରତର ତତ୍କାଳୀନ ଭାଇସରାୟ ଲର୍ଡ ୱାଭେଲ୍ ଜନଅସନ୍ତୋଷ ଭୟରେ ୧୯୪୬ ମସିହା ଜାନୁଆରୀ ୧ ତାରିଖରେ ସେମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଇଥିଲେ।
(ଞ) ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷଙ୍କ ବିମାନ ଦୁର୍ଘଟଣା କେବେ ଏବଂ କେଉଁ ସ୍ଥାନରୁ କେଉଁ ସ୍ଥାନକୁ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ବେଳେ ଘଟିଥିବା ସମ୍ବାଦ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ୧୯୪୫ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ୧୮ ତାରିଖରେ ତାଇୱାନ୍ର ଫର୍ମୋଜା (ତାଇହୋକୁ) ରୁ ଟୋକିଓ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ବେଳେ ବିମାନ ଦୁର୍ଘଟଣାରେ ନେତାଜୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିବା ସମ୍ବାଦ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା।
(କ) ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ କେଉଁଦିନ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ ୧୮୯୭ ମସିହା ଜାନୁଆରୀ ୨୩ ତାରିଖରେ କଟକ ସହରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।
(ଖ) ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ କାହାକୁ ତାଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ଗୁରୁ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ ଦେଶବନ୍ଧୁ ଚିତ୍ତରଞ୍ଜନ ଦାସଙ୍କୁ ନିଜର ରାଜନୈତିକ ଗୁରୁ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।
(ଗ) କଂଗ୍ରେସର କେଉଁ ଅଧିବେଶନରେ ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ ପ୍ରଥମଥର ଏହାର ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ୧୯୩୮ ମସିହାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହରିପୁରା (ଗୁଜରାଟ) କଂଗ୍ରେସ ଅଧିବେଶନରେ ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ ପ୍ରଥମ ଥର ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ।
(ଘ) ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ ଗଠନ କରିଥିବା ରାଜନୈତିକ ଦଳର ନାମ କ’ଣ ଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ ୧୯୩୯ ମେ ୩ରେ ଗଠନ କରିଥିବା ରାଜନୈତିକ ଦଳର ନାମ ଥିଲା ‘ଫରୱାର୍ଡ ବ୍ଲକ୍’ (Forward Bloc)।
(ଙ) “ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଘ”ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା କିଏ ଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: “ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଘ”ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ ବିପ୍ଳବୀ ରାସବିହାରୀ ବୋଷ।
(ଚ) ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ ଜାପାନର କେଉଁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ କରିଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ ଜାପାନର ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହିଦେକି ଟୋଜୋ (Hideki Tojo) ଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ କରିଥିଲେ।
(ଛ) କିଏ ଝାନ୍ସୀ ରାଣୀ ବ୍ରିଗେଡ୍ର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: କ୍ୟାପ୍ଟେନ୍ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସେହଗଲ୍ (Lakshmi Sahgal) ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ଫୌଜର ‘ଝାନ୍ସୀ ରାଣୀ ବ୍ରିଗେଡ୍’ର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ।
(ଜ) “ତୁମେ ମୋତେ ରକ୍ତ ଦିଅ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦେବି”—କେଉଁ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ସୁଭାଷ ବୋଷ ଏ କଥା କହିଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ‘ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ସରକାର’ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ଭାରତ ମାଟିରୁ ଇଂରେଜ ସରକାରଙ୍କୁ ବିତାଡ଼ିତ କରିବା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ ଘୋଷଣା କରିବା ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ସୁଭାଷ ବୋଷ ଏହି ଚରମ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥିଲେ।
(ଝ) ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ଫୌଜ ଭାରତ ଅଭିଯାନ ସମୟରେ କେଉଁ ଠାରେ ଭାରତୀୟ ପତାକା ଉତ୍ତୋଳନ କରିଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ଫୌଜ ଭାରତ ଅଭିଯାନ ସମୟରେ କୋହିମାଠାରେ ଭାରତୀୟ ତ୍ରିରଙ୍ଗା ପତାକା ଉତ୍ତୋଳନ କରିଥିଲେ।
(ଞ) କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ଯୁଦ୍ଧବନ୍ଦୀମାନଙ୍କ ବିଚାର ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ଦିଲ୍ଲୀର ଐତିହାସିକ ଲାଲକିଲ୍ଲା (Red Fort) ଠାରେ ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ଯୁଦ୍ଧବନ୍ଦୀମାନଙ୍କ ସାମରିକ ଅଦାଲତରେ ବିଚାର ହୋଇଥିଲା।
(କ) ସୁଭାଷ ବୋଷ କେବେ ଭାରତୀୟ ପ୍ରଶାସନିକ ସେବା (ଆଇ.ସି.ଏସ୍.) ପରୀକ୍ଷାରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ ?
(i) ୧୯୧୬
(ii) ୧୯୧୯
(iii) ୧୯୨୦
(iv) ୧୯୨୩
ଉତ୍ତର: (iii) ୧୯୨୦
(ଖ) ସୁଭାଷ ବୋଷ କେବେ ବର୍ଲିନ୍ରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ ?
(i) ୧୯୪୧ ଜାନୁଆରୀ ୨୬
(ii) ୧୯୪୧ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୫
(iii) ୧୯୪୨ ଫେବୃଆରୀ ୧୯
(iv) ୧୯୪୩ ଜୁନ୍ ୧୩
ଉତ୍ତର: (ii) ୧୯୪୧ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୫
(ଗ) ସୁଭାଷ ବୋଷଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ କିଏ ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ଫୌଜର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ ?
(i) ରାସବିହାରୀ ବୋଷ
(ii) ଶାହାନୱାଜ୍ ଖାଁ
(iii) ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସେହଗଲ୍
(iv) ମୋହନ ସିଂହ
ଉତ୍ତର: (iv) ମୋହନ ସିଂହ
(ବ୍ୟାଖ୍ୟା: କ୍ୟାପ୍ଟେନ୍ ମୋହନ ସିଂହ ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ଫୌଜର ପ୍ରଥମ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସେନାପତି ଥିଲେ।)
(ଘ) ସୁଭାଷ ବୋଷ କେଉଁଠାରେ ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ସରକାର ଗଠନ କରିଥିଲେ ?
(i) ବର୍ଲିନ୍
(ii) ଟୋକିଓ
(iii) ସିଙ୍ଗାପୁର
(iv) ବ୍ୟାଙ୍କକ୍
ଉତ୍ତର: (iii) ସିଙ୍ଗାପୁର
(ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ୧୯୪୩ ଅକ୍ଟୋବର ୨୧ରେ ସିଙ୍ଗାପୁରଠାରେ ଅସ୍ଥାୟୀ ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ସରକାର ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା।)
(ଙ) କେଉଁ ଦେଶର ସରକାରଙ୍କଠାରୁ ସୁଭାଷ ବୋଷ ଆଣ୍ଡାମାନ ଓ ନିକୋବର ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜର ଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ?
(i) ଜର୍ମାନୀ
(ii) ଜାପାନ
(iii) ଆୟର୍ଲାଣ୍ଡ
(iv) ଇଂଲଣ୍ଡ
ଉତ୍ତର: (ii) ଜାପାନ
୧. ଗାନ୍ଧିଜୀ ଓ ନେତାଜୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ରାଜନୈତିକ ସମ୍ପର୍କର ଉଦାହରଣ ସହ ବିବରଣୀ:
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App