ଶ୍ରେଣୀ ୧୦ ଇତିହାସ: ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ - ଦ୍ୱିତୀୟ ପାଠ: ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ (ଉତ୍କଳ ମାଷ୍ଟର ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍)
ପ୍ରିୟ ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ, ମାଟ୍ରିକ ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷାରେ ସାମାଜିକ ବିଜ୍ଞାନ (ଇତିହାସ) ବିଭାଗରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟର ଦ୍ୱିତୀୟ ପାଠ "ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ" (Utkal Sammilani) ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନର ମୂଳପିଣ୍ଡ ସଦୃଶ ଅଧ୍ୟାୟ। 'ଉତ୍କଳ ସଭା'ରୁ 'ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ'ର ଉନ୍ମେଷ, ଗଞ୍ଜାମ ଜାତୀୟ ସମିତି, ମଧୁସୂଦନ ଦାସଙ୍କ ଅମ୍ଳାନ ଭୂମିକା, ୧୯୦୩ର ପ୍ରଥମ କଟକ ଅଧିବେଶନ, ମୟୂରଭଞ୍ଜ ମହାରାଜା ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଦେଓଙ୍କ ସଭାପତିତ୍ୱ, କନିକା ରାଜା ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନାରାୟଣ ଭଞ୍ଜଦେଓଙ୍କ ଅଭ୍ୟର୍ଥନା ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା, ଗଡ଼ଜାତ ରାଜାମାନଙ୍କ ସହଯୋଗ, ରିସ୍ଲେ ସର୍କୁଲାର୍, ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଆଦର୍ଶ (ପ୍ରାକୃତିକ ଓଡ଼ିଶାର ଏକତ୍ରୀକରଣ), ଗୋଲାପୀ ପଗଡ଼ି ପରିଧାନ ଓ ‘ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ’ ଧ୍ୱନି, ୧୯୧୨ ବ୍ରହ୍ମପୁର (୮ମ) ଓ ୧୯୧୪ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି (୧୦ମ) ଅଧିବେଶନ, ୧୯୨୦ ଚକ୍ରଧରପୁର ଅଧିବେଶନ ଓ କଂଗ୍ରେସ ସହ ବିବାଦ, ୧୯୨୪ରେ ପୁନର୍ଗଠନ, ୧୯୩୪ ଫେବୃଆରୀ ୪ରେ ମଧୁବାବୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ୧୯୩୬ ଏପ୍ରିଲ୍ ୧ରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ସମ୍ପର୍କିତ ସମସ୍ତ ତଥ୍ୟ, ସର୍ଟକଟ୍ ଓ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ନିର୍ଭୁଲ ଉତ୍ତର ଏଠାରେ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା।
୧. ପରୀକ୍ଷା ସର୍ଟକଟ୍ ଓ ବିକଳ୍ପ ବାଦ୍ ଦେବା ଟ୍ରିକ୍ (୩-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଫର୍ମୁଲା):
(କ) ତାରିଖ ଓ ଘଟଣାକ୍ରମ ମାଷ୍ଟର ଟାଇମ୍ଲାଇନ୍ (Timeline Master Formula):
(ଖ) ୩-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଅପ୍ସନ୍ ଏଲିମିନେସନ୍ ଟ୍ରିକ୍ସ (MCQ Elimination Rules):
1. ପ୍ରଶ୍ନ: ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ସୁସଂଗଠିତ ରାଜନୈତିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ କେଉଁଟି?
2. ପ୍ରଶ୍ନ: କେଉଁ ରାଜା କେଉଁ ଅଧିବେଶନ ସହ ଜଡ଼ିତ?
3. ପ୍ରଶ୍ନ: କିଶୋର ଚନ୍ଦ୍ର ହରିଚନ୍ଦନ କେଉଁ ଗଡ଼ଜାତର ରାଜା ଥିଲେ?
୨. ମନେରଖିବା କାହାଣୀ ଓ ରାଇମ୍ (Memory Rhyme Mnemonic):
ଛନ୍ଦ ରାଇମ୍:
ଊନାଇଶ ଶହ ତିନି ମସିହା କଟକେ ସଭା ବସି,
ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ ଗଢ଼ିଲେ ମଧୁବାବୁ ହସି।
ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ସଭାପତି, କନିକା ରାଜା ସାଥେ,
ଗୋଲାପୀ ପଗଡ଼ି ଶୋଭିଲା ସଭିଙ୍କର ମଥେ।
'ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ' ଗାନେ ଥରିଲା ଉତ୍କଳ,
ଭାଷା ସୂତ୍ରେ ବାନ୍ଧି ହେଲେ ଓଡ଼ିଆ ସକଳ।
ଚକ୍ରଧରପୁରେ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଆଣିଲେ କଂଗ୍ରେସ ମତ,
ଛତିଶ ମସିହା ଏପ୍ରିଲ ପହିଲେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ଉଦିତ।
୩. ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଭୁଲ୍ (୯୦% ପିଲା କରୁଥିବା ତ୍ରୁଟି / Mistake Alert):
| ବିଷୟ / ପ୍ରଶ୍ନ | ୯୦% ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ କରୁଥିବା ଭୁଲ୍ | ପରୀକ୍ଷାରେ ଲେଖିବାକୁ ଥିବା ୧୦୦% ସଠିକ୍ ତଥ୍ୟ | ମାର୍କ କଟିବାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ |
|---|---|---|---|
| ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ପ୍ରଥମ ସଭାପତି | ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ଲେଖିଦିଅନ୍ତି। | ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ସମ୍ପାଦକ/ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ; ପ୍ରଥମ ଅଧିବେଶନର ସଭାପତି ଥିଲେ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ମହାରାଜା ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଦେଓ। | ସଭାପତି ଓ ସମ୍ପାଦକ ପଦବୀର ଗୋଳମାଳ। |
| ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ସୁସଂଗଠିତ ରାଜନୈତିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ | ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ ଲେଖନ୍ତି। | ୧୮୮୨ରେ କଟକରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ‘ଉତ୍କଳ ସଭା’ (Utkal Sabha) ଥିଲା ପ୍ରଥମ ସୁସଂଗଠିତ ରାଜନୈତିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ। | ଅନୁଷ୍ଠାନର ଧରଣ ଓ ଇତିହାସ ନ ବୁଝିବା। |
| ମଧୁବାବୁ କାହିଁକି ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ ତ୍ୟାଗ କଲେ? | ବୟସାଧିକ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ଭାବନ୍ତି। | ୧୯୨୦ ଚକ୍ରଧରପୁର ଅଧିବେଶନରେ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମ୍ମିଳନୀ କଂଗ୍ରେସର ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରିନେବାରୁ ମଧୁବାବୁ ନୀତିଗତ ବିରୋଧ କରି ସମ୍ପର୍କ ଛିନ୍ନ କଲେ। | ରାଜନୈତିକ ବିଭାଜନର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ନ ଜାଣିବା। |
| କିଶୋର ଚନ୍ଦ୍ର ହରିଚନ୍ଦନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ | ଢେଙ୍କାନାଳ ଲେଖନ୍ତି। | ସେ ତାଳଚେର ଗଡ଼ଜାତର ରାଜା ଥିଲେ (ଢେଙ୍କାନାଳର ଥିଲେ ସୂରପ୍ରତାପ ମହେନ୍ଦ୍ର ବାହାଦୁର)। | ଗଡ଼ଜାତ ରାଜାମାନଙ୍କ ନାମ ଓ ରାଜ୍ୟର ଅମେଳ। |
| ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପରିଚାଳନାର ଭାଷା | ଇଂରାଜୀ ଭାବନ୍ତି (ବ୍ରିଟିଶ୍ ଅମଳ ଯୋଗୁଁ)। | ପ୍ରଥମ ଅଧିବେଶନର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ପରିଚାଳିତ ହୋଇଥିଲା। | ଭାଷାଗତ ଐତିହାସିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନ ଜାଣିବା। |
୪. ବାସ୍ତବ ଜୀବନ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ (୩୦-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଉଦାହରଣ):
ଭାବନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ବଗିଚାରେ ନାନା ଜାତିର ଫୁଲ (ଗୋଲାପ, ଟଗର, ମଲ୍ଲୀ) ଅଲଗା ଅଲଗା ଫୁଟିଲେ ସେଗୁଡ଼ିକ ପବନରେ ଝଡ଼ିଯାଆନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେସବୁକୁ ଗୋଟିଏ ସୂତାରେ ଗୁନ୍ଥି ଦେଲେ ଏକ ମନୋରମ ସୁନ୍ଦର ‘ମାଳା’ ତିଆରି ହୋଇ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଗଳାରେ ଶୋଭାପାଏ! ଠିକ୍ ସେହିପରି ବଙ୍ଗଳା, ବିହାର, ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ଓ ମାଡ୍ରାସରେ ଛିନ୍ନଛତ୍ର ହୋଇ ପଡ଼ିରହିଥିବା ସମସ୍ତ ଓଡ଼ିଆ ଭାଇଭଉଣୀଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଭାତୃତ୍ୱର ସୂତାରେ ବାନ୍ଧିବା ପାଇଁ ମଧୁବାବୁ ଗଢ଼ିଥିଲେ ‘ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ’।
୫. ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରିଭିଜନ୍ ସାରଣୀ (The 1-Minute Visual Formula Box):
| ବିଷୟ | ମୁଖ୍ୟ ତଥ୍ୟ ଓ ଐତିହାସିକ ଘଟଣାବଳୀ |
|---|---|
| ପୃଷ୍ଠଭୂମି | • ୧୮୮୨: ‘ଉତ୍କଳ ସଭା’ (କଟକ)<br>• ୧୯୦୩: ‘ଗଞ୍ଜାମ ଜାତୀୟ ସମିତି’ (ଖଲ୍ଲିକୋଟ, ହରିହର ମର୍ଦ୍ଦରାଜ)<br>• ୧୯୦୩ ଡିସେମ୍ବର ୩: ରିସ୍ଲେ ସର୍କୁଲାର୍ (ହେନେରୀ ରିସ୍ଲେ) |
| ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ୧ମ ଅଧିବେଶନ | • ୧୯୦୩ ଡିସେମ୍ବର ୩୦-୩୧, କଟକ (ଇଦ୍ଗା ପଡ଼ିଆ)<br>• ସଭାପତି: ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଦେଓ (ମୟୂରଭଞ୍ଜ ମହାରାଜା)<br>• ଅଭ୍ୟର୍ଥନା ଅଧ୍ୟକ୍ଷ: ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନାରାୟଣ ଭଞ୍ଜଦେଓ (କନିକା)<br>• ସମ୍ପାଦକ: ମଧୁସୂଦନ ଦାସ (ପ୍ରାଣପ୍ରତିଷ୍ଠାତା)<br>• ୩୦ ଗଡ଼ଜାତ ରାଜା, ଗୋଲାପୀ ପଗଡ଼ି, ‘ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ’ ଧ୍ୱନି |
| ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ | ୧. ପ୍ରାକୃତିକ ଓଡ଼ିଶାର ଏକତ୍ରୀକରଣ<br>୨. ସମସ୍ତ ଓଡ଼ିଆଙ୍କୁ ଏକ-ଶାସନାଧୀନ କରିବା<br>୩. ବିଚ୍ଛିନ୍ନାଞ୍ଚଳରେ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥରକ୍ଷା<br>୪. ଓଡ଼ିଶାର ସାମଗ୍ରିକ ଶିଳ୍ପ, ଶିକ୍ଷା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ବିକାଶ |
| ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧିବେଶନ | • ୮ମ (୧୯୧୨, ବ୍ରହ୍ମପୁର): ବିହାର-ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନକୁ ମଧୁବାବୁଙ୍କ ବିରୋଧ<br>• ୧୦ମ (୧୯୧୪, ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି): ସଭାପତି ବିକ୍ରମଦେବ ବର୍ମା (ଜୟପୁର)<br>• ୧୯୨୦ (ଚକ୍ରଧରପୁର): କଂଗ୍ରେସ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଗ୍ରହଣ, ମଧୁବାବୁଙ୍କ ଇସ୍ତଫା<br>• ୧୯୨୫ (କଟକ): କଳ୍ପତରୁ ଦାସଙ୍କ ସଭାପତିତ୍ୱରେ ପୁନର୍ଗଠନ |
| ଉପସଂହାର | • ମଧୁବାବୁଙ୍କ ତିରୋଧାନ: ୪ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୩୪<br>• ଶେଷ ବୈଠକ: ୧୧ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୩୫ (କଟକ)<br>• ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ: ୧ ଏପ୍ରିଲ୍ ୧୯୩୬ |
୬. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ସମାଧାନ:
(କ) ‘ଉତ୍କଳ ସଭା’ ସମ୍ପର୍କରେ ଏକ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖ ?
ଉତ୍ତର:
1. ପ୍ରତିଷ୍ଠା: ୧୮୮୨ ମସିହାରେ କଟକଠାରେ ରାଧାନାଥ ରାୟ, ପ୍ୟାରୀମୋହନ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଗୌରୀଶଙ୍କର ରାୟ ଓ ମଧୁସୂଦନ ଦାସଙ୍କ ଭଳି ମନୀଷୀମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ‘ଉତ୍କଳ ସଭା’ (Utkal Sabha) ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା।
2. ସ୍ୱରୂପ: ଏହା ଥିଲା ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ସୁସଂଗଠିତ ରାଜନୈତିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ।
3. କାର୍ଯ୍ୟାବଳୀ: ଲର୍ଡ ରିପନଙ୍କ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସ୍ୱାଗତ କରିବା, ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା-ସାହିତ୍ୟର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆନ୍ଦୋଳନ କରିବା ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜନୈତିକ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ଏହା ଅଗ୍ରଣୀ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲା। ୧୯୦୩ରେ ଏହାରି ଆନୁକୂଲ୍ୟରେ ‘ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ’ର ଭିତ୍ତି ପ୍ରସ୍ତର ପଡ଼ିଥିଲା।
(ଖ) ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ କିପରି ଜନ୍ମ ଲାଭ କଲା ?
ଉତ୍ତର:
1. ୧୯୦୩ ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଗଞ୍ଜାମର ଖଲ୍ଲିକୋଟଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ‘ଗଞ୍ଜାମ ଜାତୀୟ ସମିତି’ ସଭାରେ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ଯୋଗ ଦେଇ ସମଗ୍ର ପ୍ରାକୃତିକ ଓଡ଼ିଶାର ଏକତ୍ରୀକରଣ ପାଇଁ ଏକ ବୃହତ୍ ଜାତୀୟ ଅନୁଷ୍ଠାନର ଆବଶ୍ୟକତା ଉପଲବ୍ଧି କଲେ।
2. ମୟୂରଭଞ୍ଜ, ଖଲ୍ଲିକୋଟ ଓ କନିକାର ରାଜାମାନେ ମଧୁବାବୁଙ୍କ ଏହି ଯୋଜନାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମର୍ଥନ ଜଣାଇଲେ।
3. ୧୯୦୩ରେ କଟକଠାରେ ‘ଉତ୍କଳ ସଭା’ର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବୈଠକରେ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ଜାତୀୟ ଅଣରାଜନୈତିକ ସଙ୍ଗଠନ ଗଠନ କରିବାକୁ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଗଲା ଏବଂ ଏହାର ନାମ ‘ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ’ ରଖାଗଲା। ଫଳରେ ୧୯୦୩ ଡିସେମ୍ବରରେ ଏହାର ପ୍ରଥମ ଅଧିବେଶନ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇ ଏହା ଜନ୍ମଲାଭ କଲା।
(ଗ) ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ଗଠନରେ କେଉଁ ଗଡ଼ଜାତ ରାଜାମାନେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ସକ୍ରିୟ ସହଯୋଗ କରିଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର:
ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ ଗଠନରେ ଓଡ଼ିଶାର ବହୁ ଦେଶପ୍ରେମୀ ଗଡ଼ଜାତ ରାଜା ଓ ଜମିଦାର ମଧୁବାବୁଙ୍କୁ ଆର୍ଥିକ, ନୈତିକ ଓ ସାଙ୍ଗଠନିକ ଭାବେ ସକ୍ରିୟ ସହଯୋଗ କରିଥିଲେ:
1. ମୟୂରଭଞ୍ଜ ମହାରାଜା ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଦେଓ (ପ୍ରଥମ ଅଧିବେଶନର ସଭାପତି)।
2. କନିକା ରାଜା ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନାରାୟଣ ଭଞ୍ଜଦେଓ (ଅଭ୍ୟର୍ଥନା କମିଟିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ)।
3. ଖଲ୍ଲିକୋଟ ରାଜା ହରିହର ମର୍ଦ୍ଦରାଜ ଦେଓ।
4. ଢେଙ୍କାନାଳ ରାଜା ସୂରପ୍ରତାପ ମହେନ୍ଦ୍ର ବାହାଦୁର।
5. କେନ୍ଦୁଝର ରାଜା ଧନୁର୍ଜୟ ନାରାୟଣ ଭଞ୍ଜଦେଓ।
6. ଆଠଗଡ଼ ରାଜା ବିଶ୍ୱନାଥ ବେବର୍ତ୍ତା ପଟ୍ଟନାୟକ।
7. ତାଳଚେର ରାଜା କିଶୋର ଚନ୍ଦ୍ର ହରିଚନ୍ଦନ ଏବଂ ବାଲେଶ୍ୱରର ରାଜା ବୈକୁଣ୍ଠନାଥ ଦେ ବାହାଦୁର।
(ଘ) ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ପ୍ରଥମ ଅଧିବେଶନରେ କେଉଁ ଅଞ୍ଚଳର ଓ କେଉଁ ବର୍ଗର ସାଧାରଣ ଲୋକ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ଏଠାରେ ମଧୁସୂଦନ କ’ଣ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର:
1. ଯୋଗଦାନ: ୧୯୦୩ ଡିସେମ୍ବରରେ କଟକଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ପ୍ରଥମ ଅଧିବେଶନରେ ମାଡ୍ରାସ, କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ପ୍ରଦେଶ ଓ ବଙ୍ଗଳା ଅଧୀନରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରତିନିଧି, ୩୦ ଜଣ ଗଡ଼ଜାତ ରାଜା, ବହୁ ଜମିଦାର, ଆଇନଜୀବୀ, ଶିକ୍ଷକ, ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀ, ବ୍ୟବସାୟୀ ଏବଂ ଛାତ୍ରମାନେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ‘ଅମୃତବଜାର ପତ୍ରିକା’ର ସମ୍ପାଦକ ମୋତିଲାଲ ଘୋଷ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
2. ମଧୁବାବୁଙ୍କ ଆହ୍ୱାନ: ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇ କହିଥିଲେ—"ଉତ୍କଳୀୟ କହିଲେ କେବଳ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀଙ୍କୁ ବୁଝାଏ ନାହିଁ; ଓଡ଼ିଶା ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଜନ୍ମଭୂମି ଓ କର୍ମଭୂମି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଉତ୍କଳୀୟ। ଭାଷାଗତ ଓ ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ବିଦ୍ୱେଷ ଭୁଲି ଉତ୍କଳ ମାତାର ସେବାରେ ସମସ୍ତେ ନିଜକୁ ସମର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍।" ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆତ୍ମଗର୍ବ ଓ ସ୍ୱାର୍ଥପରତା ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥିଲେ।
(ଙ) ମଧୁସୂଦନ କାହିଁକି ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଏବଂ ପୁନଃସଂଗଠିତ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ ଥିଲା ?
ଉତ୍ତର:
1. ତ୍ୟାଗର କାରଣ: ୧୯୨୦ ମସିହାରେ ଚକ୍ରଧରପୁରଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ ଅଧିବେଶନରେ ପଣ୍ଡିତ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାବ କ୍ରମେ ସମ୍ମିଳନୀ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନର ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଆଦରି ନେଲା। ମଧୁବାବୁ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀକୁ ଏକ ଅଣରାଜନୈତିକ ସଙ୍ଗଠନ ଭାବେ ରଖି କେବଳ ଓଡ଼ିଶା ଏକତ୍ରୀକରଣରେ ସୀମିତ ରଖିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। ତେଣୁ ନୀତିଗତ ବିରୋଧ ଯୋଗୁଁ ସେ ସମ୍ମିଳନୀ ସହ ସମ୍ପର୍କ ଛିନ୍ନ କଲେ।
2. ପୁନଃସଂଗଠିତ ସମ୍ମିଳନୀର କାର୍ଯ୍ୟ: ୧୯୨୪ରେ ସମ୍ମିଳନୀ ପୁନଃସଂଗଠିତ ହୋଇ କଂଗ୍ରେସଠାରୁ ଅଲଗା ରହିଲା। ୧୯୨୫ରେ କଳ୍ପତରୁ ଦାସଙ୍କ ସଭାପତିତ୍ୱରେ ଏହା ବିଭିନ୍ନ ସରକାରୀ ଶାସନ ସଂସ୍କାର କମିଟି, ସାଇମନ୍ କମିଶନ୍ ଓ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କମିଟି (ଓ'ଡୋନେଲ୍ କମିଟି) ନିକଟରେ ସ୍ମାରକପତ୍ର ଦାଖଲ କରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ଗଠନର ଦାବି ଜାରି ରଖିଥିଲା।
(କ) କେଉଁଠାରେ ଏବଂ କାହା ପ୍ରେରଣାରେ ଗଞ୍ଜାମ ଜାତୀୟ ସମିତି ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ଖଲ୍ଲିକୋଟର ରାଜା ହରିହର ମର୍ଦ୍ଦରାଜ ଦେଓଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ୧୯୦୩ ମସିହା ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଗଞ୍ଜାମର ଖଲ୍ଲିକୋଟ ଓ ବ୍ରହ୍ମପୁରଠାରେ ‘ଗଞ୍ଜାମ ଜାତୀୟ ସମିତି’ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା।
(ଖ) ମଧୁବାବୁ କ’ଣ ପାଇଁ ଏକ ବୃହତ୍ ଜାତୀୟ ଅନୁଷ୍ଠାନର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଭବ କଲେ ?
ଉତ୍ତର: ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରଦେଶରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇ ରହିଥିବା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକର ଏକତ୍ରୀକରଣ ଏବଂ ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ସାମଗ୍ରିକ ବିକାଶ ପାଇଁ ମଧୁବାବୁ ଏକ ବୃହତ୍ ଅନୁଷ୍ଠାନର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଭବ କଲେ।
(ଗ) ୧୯୦୩ରେ କେଉଁଠାରେ ‘ଉତ୍କଳ ସଭା’ର ଏକ ସଭା ଆହୂତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଏଠାରେ କ’ଣ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ୧୯୦୩ରେ କଟକଠାରେ ‘ଉତ୍କଳ ସଭା’ର ଏକ ସଭା ଆହୂତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଏଠାରେ ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଶା ଏକତ୍ରୀକରଣ ପାଇଁ ‘ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ’ ନାମକ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ଜାତୀୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଗଠନ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଗଲା।
(ଘ) ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ପ୍ରଥମ ଅଧିବେଶନ ପାଇଁ କେଉଁମାନେ ସଭାପତି ଓ ସମ୍ପାଦକ ଭାବେ ମନୋନୀତ ହୋଇଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ମୟୂରଭଞ୍ଜର ମହାରାଜା ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଦେଓ ସଭାପତି ଭାବେ ଏବଂ ଉତ୍କଳ ଗୌରବ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ସମ୍ପାଦକ ଭାବେ ମନୋନୀତ ହୋଇଥିଲେ।
(ଙ) ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ପ୍ରଥମ ଅଧିବେଶନ କେବେ ଏବଂ କେଉଁଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ପ୍ରଥମ ଅଧିବେଶନ ୧୯୦୩ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ୩୦ ଓ ୩୧ ତାରିଖରେ କଟକର ଇଦ୍ଗା ପଡ଼ିଆଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା।
(ଚ) ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ପ୍ରଥମ ଅଧିବେଶନରେ ଖଲ୍ଲିକୋଟ, କନିକା ଓ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ରାଜାଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେଉଁ ରାଜାମାନେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ଢେଙ୍କାନାଳ ରାଜା ସୂରପ୍ରତାପ ମହେନ୍ଦ୍ର, କେନ୍ଦୁଝର ରାଜା ଧନୁର୍ଜୟ ନାରାୟଣ ଭଞ୍ଜ, ଆଠଗଡ଼ ରାଜା ବିଶ୍ୱନାଥ ବେବର୍ତ୍ତା ଏବଂ ତାଳଚେର ରାଜା କିଶୋର ଚନ୍ଦ୍ର ହରିଚନ୍ଦନ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।
(ଛ) ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ପ୍ରଥମ ଅଧିବେଶନରେ କେଉଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଗୃହୀତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ କ’ଣ ଅନୁମୋଦିତ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ଓଡ଼ିଶାର କଳା ଓ ସାହିତ୍ୟର ଉନ୍ନତି ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରସ୍ତାବ ଗୃହୀତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳ ଏକତ୍ରୀକରଣ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ‘ରିସ୍ଲେ ସର୍କୁଲାର୍’କୁ ଅନୁମୋଦନ କରାଯାଇଥିଲା।
(ଜ) ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ଅଷ୍ଟମ ଅଧିବେଶନ କେଉଁଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଏଠାରେ ମଧୁସୂଦନ ସରକାରଙ୍କ କେଉଁ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ବିରୋଧ କରିଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ଅଷ୍ଟମ ଅଧିବେଶନ ୧୯୧୨ ଏପ୍ରିଲ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମପୁରଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଏଠାରେ ବିହାର ସହିତ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଯୋଡ଼ି ‘ବିହାର-ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ’ ଗଠନ କରିବା ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ମଧୁବାବୁ ତୀବ୍ର ବିରୋଧ କରିଥିଲେ।
(ଝ) ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ଦଶମ ଅଧିବେଶନ କେବେ ଏବଂ କେଉଁଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ଦଶମ ଅଧିବେଶନ ୧୯୧୪ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ୨୬ ଓ ୨୭ ତାରିଖରେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା (ଜୟପୁର ମହାରାଜା ବିକ୍ରମଦେବ ବର୍ମାଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ)।
(ଞ) ୧୯୨୫ରେ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ଅଧିବେଶନ କେଉଁଠାରେ ଏବଂ କାହା ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ୧୯୨୫ ମସିହାରେ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ଅଧିବେଶନ କଟକଠାରେ କଳ୍ପତରୁ ଦାସଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ (ସଭାପତିତ୍ୱରେ) ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା।
(କ) କାହା ନେତୃତ୍ୱରେ ‘ବଙ୍ଗ ଜାତୀୟ ସଭା’ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ସୁରେନ୍ଦ୍ରନାଥ ବାନାର୍ଜୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ‘ବଙ୍ଗ ଜାତୀୟ ସଭା’ (Indian National Association / Bengal National Conference) ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା।
(ଖ) ଗଞ୍ଜାମ ଜାତୀୟ ସମିତିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ ଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ମାଡ୍ରାସ ପ୍ରଦେଶ ଅଧୀନରେ ଥିବା ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା ଓ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଓଡ଼ିଶା ଡିଭିଜନ୍ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ କରିବା ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା।
(ଗ) ବୈକୁଣ୍ଠ ନାଥ ଦେ କେଉଁ ଅଞ୍ଚଳର ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ରାଜା ବୈକୁଣ୍ଠନାଥ ଦେ ବାହାଦୁର ବାଲେଶ୍ୱର ଅଞ୍ଚଳର ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି ତଥା ଜମିଦାର ଥିଲେ।
(ଘ) ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ଅଷ୍ଟମ ଅଧିବେଶନ କେବେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ଅଷ୍ଟମ ଅଧିବେଶନ ୧୯୧୨ ମସିହା ଏପ୍ରିଲ୍ ୬ ଓ ୭ ତାରିଖରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା।
(ଙ) ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ଦଶମ ଅଧିବେଶନରେ କିଏ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା କରିଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ଜୟପୁରର ମହାରାଜା ବିକ୍ରମଦେବ ବର୍ମା ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ଦଶମ ଅଧିବେଶନରେ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା କରିଥିଲେ।
(ଚ) ୧୯୨୦ରେ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ଅଧିବେଶନ କେଉଁଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ୧୯୨୦ ମସିହାରେ ସିଂହଭୂମି ଜିଲ୍ଲାର ଚକ୍ରଧରପୁରଠାରେ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ଅଧିବେଶନ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା।
(ଛ) କେବେ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀକୁ ପୁନର୍ବାର ସଂଗଠିତ କରାଯାଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ୧୯୨୪ ମସିହାରେ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀକୁ କଂଗ୍ରେସଠାରୁ ପୃଥକ୍ କରି ପୁନର୍ବାର ସଂଗଠିତ କରାଯାଇଥିଲା।
(ଜ) ମଧୁସୂଦନ କେବେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ଉତ୍କଳ ଗୌରବ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ୧୯୩୪ ମସିହା ଫେବୃଆରୀ ୪ ତାରିଖରେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ।
(ଝ) କେଉଁଦିନ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ଶେଷ ବୈଠକ ବସିଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ୧୯୩୫ ମସିହା ଫେବୃଆରୀ ୧୧ ତାରିଖ ଦିନ କଟକଠାରେ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ଶେଷ ବୈଠକ ବସିଥିଲା।
(ଞ) ଓଡ଼ିଶା କେବେଠାରୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶ ହେଲା ?
ଉତ୍ତର: ଓଡ଼ିଶା ୧୯୩୬ ମସିହା ଏପ୍ରିଲ୍ ୧ ତାରିଖରୁ ଭାଷାଭିତ୍ତିରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶ ହେଲା।
(କ) କେଉଁଟି ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ସୁସଂଗଠିତ ରାଜନୈତିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ?
(i) ଗଞ୍ଜାମ ଜାତୀୟ ସମିତି
(ii) ଉତ୍କଳ ସଭା
(iii) ଗଞ୍ଜାମ ଜାତୀୟ ସଭା
(iv) ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ
ଉତ୍ତର: (ii) ଉତ୍କଳ ସଭା
(ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ୧୮୮୨ରେ କଟକରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ 'ଉତ୍କଳ ସଭା' ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ରାଜନୈତିକ ସଙ୍ଗଠନ ଥିଲା।)
(ଖ) କିଶୋର ଚନ୍ଦ୍ର ହରିଚନ୍ଦନ କେଉଁ ଗଡ଼ଜାତର ରାଜା ଥିଲେ ?
(i) ଢେଙ୍କାନାଳ
(ii) ତାଳଚେର
(iii) ଆଠଗଡ଼
(iv) କେନ୍ଦୁଝର
ଉତ୍ତର: (ii) ତାଳଚେର
(ଗ) ‘ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ’ର ପ୍ରଥମ ଅଧିବେଶନରେ କିଏ ସଭାପତିତ୍ୱ କରିଥିଲେ ?
(i) ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନାରାୟଣ ଭଞ୍ଜଦେଓ
(ii) ଧନୁର୍ଜୟ ନାରାୟଣ ଭଞ୍ଜଦେଓ
(iii) ଶ୍ରୀରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ
(iv) ହରିହର ମର୍ଦ୍ଦରାଜ
ଉତ୍ତର: (iii) ଶ୍ରୀରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ
(ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ମୟୂରଭଞ୍ଜର ମହାରାଜା ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଦେଓ ପ୍ରଥମ ଅଧିବେଶନରେ ସଭାପତିତ୍ୱ କରିଥିଲେ।)
(ଘ) ‘ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ’ର ପ୍ରଥମ ଅଧିବେଶନ କେଉଁ ଭାଷାରେ ପରିଚାଳିତ ହୋଇଥିଲା ?
(i) ଇଂରାଜୀ
(ii) ଓଡ଼ିଆ
(iii) ବଙ୍ଗାଳୀ
(iv) ହିନ୍ଦୀ
ଉତ୍ତର: (ii) ଓଡ଼ିଆ
(ଙ) ‘ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ’ ତରଫରୁ ମଣ୍ଟେଗୁ ଓ ଚେମ୍ସଫୋର୍ଡଙ୍କୁ କେବେ ଦାବି ପତ୍ର ଦିଆଯାଇଥିଲା ?
(i) ୧୯୧୨
(ii) ୧୯୧୪
(iii) ୧୯୧୭
(iv) ୧୯୧୮
ଉତ୍ତର: (iii) ୧୯୧୭
(ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ୧୯୧୭ ଡିସେମ୍ବର ୧୧ରେ କଲିକତାଠାରେ ମଧୁବାବୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦାବିପତ୍ର ଦିଆଯାଇଥିଲା।)
୧. ଓଡ଼ିଶାରେ ଶିଳ୍ପ ଓ ଶିକ୍ଷାର ବିକାଶ ପ୍ରତି ମଧୁବାବୁଙ୍କ ଅବଦାନ:
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App