ଶ୍ରେଣୀ ୧୦ ଇତିହାସ: ଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟ - ଦ୍ୱିତୀୟ ପାଠ: ଭାରତରେ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନର ବିକାଶ (ଉତ୍କଳ ମାଷ୍ଟର ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍)
ପ୍ରିୟ ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ, ମାଟ୍ରିକ ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷାରେ ସାମାଜିକ ବିଜ୍ଞାନ (ଇତିହାସ) ବିଭାଗରେ ଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟ "ଭାରତର ଆର୍ଥନୀତିକ, ସାମାଜିକ ଓ ବୈଜ୍ଞାନିକ ବିକାଶ"ର ଦ୍ୱିତୀୟ ପାଠ "ଭାରତରେ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନର ବିକାଶ" (Science and Technology Development in India) ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚରାଯାଉଥିବା ଅଧ୍ୟାୟ। ସ୍ୱାଧୀନତା ପୂର୍ବରୁ ୧୯୪୭ ଜାନୁଆରୀ ୪ରେ ଜାତୀୟ ଭୌତିକ ପରୀକ୍ଷାଗାର (NPL) ସ୍ଥାପନ, ‘ନେହେରୁ ଯୁଗ’ (୧୯୪୬-୧୯୬୪) ର ବୈଜ୍ଞାନିକ ଦୂରଦୃଷ୍ଟି, CSIR, ଆମେରିକାର MIT ଢାଞ୍ଚାରେ ୧୯୫୧ରେ ଖଡ଼ଗପୁରଠାରେ ପ୍ରଥମ IIT ପ୍ରତିଷ୍ଠା, କୃଷିରେ ସବୁଜ ବିପ୍ଳବ ଓ ୧୯୭୧ରେ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ, ୧୯୭୩ରେ SAIL (ଭାରତୀୟ ଇସ୍ପାତ ପ୍ରାଧିକରଣ ଲିମିଟେଡ୍), ଡକ୍ଟର ହୋମି ଜାହାଙ୍ଗୀର ଭାବାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ୧୯୪୮ ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି ଆୟୋଗ, ଟ୍ରମ୍ବେର BARC ଓ ବିଭିନ୍ନ ରିଆକ୍ଟର (ଅପ୍ସରା, ସର୍କସ, ଜେରଲିନା, ଧ୍ରୁବ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, କାମିନୀ), ୧୯୭୪ (ମେ ୧୮) ଓ ୧୯୯୮ (ମେ ୧୧-୧୩) ପୋଖରାନ୍ ପରମାଣୁ ପରୀକ୍ଷଣ, ୧୯୫୮ରେ DRDO ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ୧୯୮୩ରେ ଏକୀଭୂତ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ (IGMDP - ଅଗ୍ନି, ପୃଥ୍ୱୀ, ତ୍ରିଶୂଳ, ଆକାଶ, ନାଗ; ଚାନ୍ଦିପୁର ପରୀକ୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ର), ଏବଂ ଡକ୍ଟର ବିକ୍ରମ ସରାଭାଇଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ମହାକାଶ ଗବେଷଣା (୧୯୬୩ ଥୁମ୍ବା ରକେଟ୍ କେନ୍ଦ୍ର, ୧୯୬୯ ISRO, ୧୯୭୫ ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ, ୧୯୭୯ ଭାସ୍କର-୧, ୧୯୮୧ ଆପଲ୍) ସମ୍ପର୍କିତ ସମସ୍ତ ପରୀକ୍ଷା ଉପଯୋଗୀ ତଥ୍ୟ ତଥା ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ନିର୍ଭୁଲ ସମାଧାନ ଏଠାରେ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା।
୧. ପରୀକ୍ଷା ସର୍ଟକଟ୍ ଓ ବିକଳ୍ପ ବାଦ୍ ଦେବା ଟ୍ରିକ୍ (୩-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଫର୍ମୁଲା):
(କ) ବୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରଗତି ମାଷ୍ଟର ଟାଇମ୍ଲାଇନ୍ (Timeline Master Formula):
(ଖ) ୩-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଅପ୍ସନ୍ ଏଲିମିନେସନ୍ ଟ୍ରିକ୍ସ (MCQ Elimination Rules):
1. ପ୍ରଶ୍ନ: କେଉଁଟି ଆଣବିକ ରିଆକ୍ଟର ନୁହେଁ?
2. ପ୍ରଶ୍ନ: ଭାରତର ପ୍ରଥମ କୃତ୍ରିମ ଉପଗ୍ରହ କେବେ ଉତକ୍ଷେପିତ ହୋଇଥିଲା?
3. ପ୍ରଶ୍ନ: ପ୍ରଥମ IIT କେଉଁଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇଥିଲା?
4. ପ୍ରଶ୍ନ: ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି ଆୟୋଗର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ କିଏ ଥିଲେ?
୨. ମନେରଖିବା କାହାଣୀ ଓ ରାଇମ୍ (Memory Rhyme Mnemonic):
ଛନ୍ଦ ରାଇମ୍:
ନେହେରୁ ଦେଖିଲେ ସ୍ୱପ୍ନ ବିଜ୍ଞାନ ହେବ ମହାନ୍ ବଳ,
ସ୍ଥାପିଲେ ଖଡ଼ଗପୁରେ ପ୍ରଥମ ଆଇ.ଆଇ.ଟି. ସ୍ଥଳ।
ଭାବା ଗଢ଼ିଲେ ଟ୍ରମ୍ବେ ଅପ୍ସରା କାମିନୀ ଧ୍ରୁବ ଶିଖା,
ପୋଖରାନ୍ରେ ପରମାଣୁ ଲେଖିଲା ଶକ୍ତିର ରେଖା।
ସରାଭାଇ ଆଣିଲେ ଇସ୍ରୋ ଆକାଶେ ଉଡ଼ିଲା ରକେଟ୍ ଧାଇଁ,
ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ ଭାସ୍କର ଆପଲ୍ ବସିଲେ ତାରା ରାଇଜେ ଯାଇ।
ପାଟଣା କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର (PATNA) ଚାନ୍ଦିପୁର ମାଟିରୁ ଗର୍ଜେ ଆଜି,
ବିଜ୍ଞାନ ବଳେ ଭାରତ ରହିବ ସର୍ବଦା ଜିତି।
(କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ମନେରଖିବା ଟ୍ରିକ୍: P-A-T-N-A ➔ Prithvi, Agni, Trishul, Nag, Akash!)
୩. ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଭୁଲ୍ (୯୦% ପିଲା କରୁଥିବା ତ୍ରୁଟି / Mistake Alert):
| ବିଷୟ / ପ୍ରଶ୍ନ | ୯୦% ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ କରୁଥିବା ଭୁଲ୍ | ପରୀକ୍ଷାରେ ଲେଖିବାକୁ ଥିବା ୧୦୦% ସଠିକ୍ ତଥ୍ୟ | ମାର୍କ କଟିବାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ |
|---|---|---|---|
| ପ୍ରଥମ IIT ପ୍ରତିଷ୍ଠା ସ୍ଥାନ | ଦିଲ୍ଲୀ କିମ୍ବା ବମ୍ବେ ଭାବନ୍ତି | ଖଡ଼ଗପୁର (ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ - ୧୮ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୫୧) | ମେଟ୍ରୋ ସହର ସହ ଭ୍ରାନ୍ତି ସୃଷ୍ଟି ହେବା। |
| ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି ଆୟୋଗ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ | ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ଲେଖିଦିଅନ୍ତି | ଡକ୍ଟର ହୋମି ଜାହାଙ୍ଗୀର ଭାବା | ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଅଧ୍ୟକ୍ଷଙ୍କ ଭୂମିକା ଅଦଳବଦଳ କରିବା। |
| ପ୍ରଥମ ପରମାଣୁ ପରୀକ୍ଷଣ ବର୍ଷ | ୧୯୯୮ ଲେଖନ୍ତି | ୧୯୭୪ ମେ ୧୮ (ପ୍ରଥମ); ୧୯୯୮ ମେ ୧୧-୧୩ (ଦ୍ୱିତୀୟ) | ପ୍ରଥମ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ପରୀକ୍ଷଣ ତାରିଖ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଳମାଳ। |
| କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ଓ ରିଆକ୍ଟର ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରାନ୍ତି | ‘ଆକାଶ’କୁ ରିଆକ୍ଟର ଭାବନ୍ତି | ‘ଆକାଶ’ ଏକ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର; ଅପ୍ସରା, ଧ୍ରୁବ, କାମିନୀ, ଜେରଲିନା ହେଉଛି ପରମାଣୁ ରିଆକ୍ଟର। | ବୈଜ୍ଞାନିକ ନାମକରଣ ଭିତରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ନ ବୁଝିବା। |
| ଉପଗ୍ରହ ଯୋଗାଯୋଗ କେନ୍ଦ୍ରର ଅବସ୍ଥିତି | ଶ୍ରୀହରିକୋଟା ଭାବନ୍ତି | ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଆରଭୀ (Arvi) ଠାରେ ଉପଗ୍ରହ ଯୋଗାଯୋଗ କେନ୍ଦ୍ର ଅବସ୍ଥିତ (ଶ୍ରୀହରିକୋଟା ହେଉଛି ଉତକ୍ଷେପଣ କେନ୍ଦ୍ର)। | ଉତକ୍ଷେପଣ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ଯୋଗାଯୋଗ କେନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ନ ଜାଣିବା। |
୪. ବାସ୍ତବ ଜୀବନ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ (୩୦-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଉଦାହରଣ):
ଆଜି ଯେତେବେଳେ ବାତ୍ୟା ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ଆମ ମୋବାଇଲ୍କୁ ପାଣିପାଗ ସତର୍କ ସୂଚନା ଆସେ, ଆମେ ଘରେ ବସି ସାଟେଲାଇଟ୍ ଟିଭି ଦେଖୁ, ବା ଭାରତୀୟ ସେନା ଶତ୍ରୁ ଉପରକୁ ଅଚୂକ ଲକ୍ଷ୍ୟଭେଦୀ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼େ—ଏହା ପଛରେ ରହିଛି ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଭାରତୀୟ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କର କଠିନ ତପସ୍ୟା। ନେହେରୁଙ୍କ ଦୂରଦୃଷ୍ଟି, ଭାବାଙ୍କ ପରମାଣୁ ସ୍ୱପ୍ନ ଓ କଲାମଙ୍କ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ବିକାଶ ବିନା ଆଜିର ଡିଜିଟାଲ୍ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାରତ ଅସମ୍ଭବ ଥିଲା!
୫. ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରିଭିଜନ୍ ସାରଣୀ (The 1-Minute Visual Formula Box):
| କ୍ଷେତ୍ର | ପ୍ରମୁଖ ସଂସ୍ଥା ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ | ବୈଜ୍ଞାନିକ ଓ ପ୍ରମୁଖ ସଫଳତା | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| :--- | :--- | :--- | \n | ବୈଷୟିକ ଶିକ୍ଷା | • NPL (୧୯୪୭), CSIR (ନେହେରୁ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ)<br>• IIT ଖଡ଼ଗପୁର (୧୯୫୧, MIT ଢାଞ୍ଚାରେ), ବମ୍ବେ, ଦିଲ୍ଲୀ, ମାନ୍ଦ୍ରାଜ, କାନପୁର | ମୌଲାନା ଅବୁଲ କଲାମ ଆଜାଦ୍; ବୈଷୟିକ ଶିକ୍ଷାର ଉଚ୍ଚ ମାନଦଣ୍ଡ |
| ଶିଳ୍ପ ଓ କୃଷି | • ସବୁଜ ବିପ୍ଳବ, ବିଜ୍ଞାନ ଓ ବୈଷୟିକ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ (୧୯୭୧)<br>• SAIL (୧୯୭୩, ୫ଟି ଇସ୍ପାତ କାରଖାନା ପରିଚାଳନା) | ରାଉରକେଲା, ଭିଲାଇ, ଦୁର୍ଗାପୁର, ବୋକାରୋ, ବର୍ଣ୍ଣପୁର | ||||
| ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି | • ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି ଆୟୋଗ (୧୯୪୮), DAE (୧୯୫୪)<br>• BARC (ଟ୍ରମ୍ବେ, ୧୯୫୬)<br>• CAT ଇନ୍ଦୋର (୧୯୮୪) | • ଡ. ହୋମି ଭାବା<br>• ରିଆକ୍ଟର: ଅପ୍ସରା (୧ମ), ସର୍କସ, ଜେରଲିନା, ଧ୍ରୁବ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, କାମିନୀ<br>• ପୋଖରାନ୍ ପରୀକ୍ଷଣ: ୧୮ ମେ ୧୯୭୪ ଓ ୧୧-୧୩ ମେ ୧୯୯୮ | ||||
| ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଓ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର | • DRDO (୧୯୫୮)<br>• IGMDP କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ (୧୯୮୩)<br>• ଚାନ୍ଦିପୁର ଓ ହୁଇଲର ଦ୍ୱୀପ (ଅବଦୁଲ କଲାମ ଦ୍ୱୀପ) | • ଡ. ଏ.ପି.ଜେ. ଅବଦୁଲ କଲାମ<br>• କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର: ଅଗ୍ନି, ପୃଥ୍ୱୀ, ତ୍ରିଶୂଳ, ଆକାଶ, ନାଗ, ଧନୁଷ, ଶୌର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମୋସ | ||||
| ମହାକାଶ ଗବେଷଣା | • ଥୁମ୍ବା ରକେଟ୍ କେନ୍ଦ୍ର (TERLS - ୧୯୬୩)<br>• ISRO (୧୯୬୯), ମହାକାଶ ଆୟୋଗ (୧୯୭୨)<br>• ଶ୍ରୀହରିକୋଟା (ଉତକ୍ଷେପଣ), ଆରଭୀ (ଯୋଗାଯୋଗ) | • ଡ. ବିକ୍ରମ ସରାଭାଇ<br>• ଉପଗ୍ରହ: ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ (୧୯ ଏପ୍ରିଲ୍ ୧୯୭୫), ଭାସ୍କର-୧ (୧୯୭୯), ଆପଲ୍ (୧୯ ଜୁନ୍ ୧୯୮୧) |
୬. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ସମାଧାନ:
(କ) ବିଜ୍ଞାନ ଓ ବୈଷୟିକ ବିଦ୍ୟାର ଉପଯୋଗିତା ସମ୍ପର୍କରେ ଜବାହରଲାଲ୍ ନେହେରୁଙ୍କ ମତ କ’ଣ ଥିଲା ?
ଉତ୍ତର:
ଭାରତର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପଣ୍ଡିତ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ଆଧୁନିକ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ବୈଜ୍ଞାନିକ ମନୋଭାବର ପ୍ରବକ୍ତା ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମତ ଅନୁଯାୟୀ:
1. କେବଳ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନ ହିଁ ଭାରତର ଗୁରୁତର ସମସ୍ୟା ଯଥା—କ୍ଷୁଧା, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଅପରିଚ୍ଛନ୍ନତା, ନିରକ୍ଷରତା, ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ଅପବ୍ୟବହାରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୂର କରିପାରିବ।
2. ଦେଶର ଆର୍ଥିକ, ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରଗତି ପାଇଁ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ବୈଷୟିକ ବିଦ୍ୟା ଏକାନ୍ତ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ।
3. ବୈଜ୍ଞାନିକ ଗବେଷଣା ଓ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନର ପ୍ରୟୋଗ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଭାରତର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ସୁଦୃଢ଼ ଓ ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳ ହୋଇପାରିବ। ତେଣୁ ସେ ୧୯୪୬ରୁ ୧୯୬୪ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଜାତୀୟ ପରୀକ୍ଷାଗାର ଓ ବୈଷୟିକ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଇଥିଲେ।
(ଖ) ସ୍ୱାଧୀନତା ପ୍ରାପ୍ତି ପରେ ଭାରତରେ କୃଷି ଓ ଶିଳ୍ପର ବିକାଶ ନିମନ୍ତେ କ’ଣ କରାଯାଇଛି ?
ଉତ୍ତର:
(ଗ) ପରମାଣୁ ଶକ୍ତିର ବିକାଶ ପାଇଁ ଭାରତ ସରକାର କି କି ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର:
ପରମାଣୁ ଶକ୍ତିର ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ବିନିଯୋଗ ପାଇଁ ଭାରତ ସରକାର ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦକ୍ଷେପମାନ ନେଇଛନ୍ତି:
1. ଆୟୋଗ ଓ ବିଭାଗ ଗଠନ: ୧୯୪୮ ଅଗଷ୍ଟରେ ଡକ୍ଟର ହୋମି ଜାହାଙ୍ଗୀର ଭାବାଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ‘ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି ଆୟୋଗ’ (AEC) ଏବଂ ୧୯୫୪ରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି ବିଭାଗ (DAE) ସୃଷ୍ଟି ହେଲା।
2. BARC ଓ ରିଆକ୍ଟର ସ୍ଥାପନ: ୧୯୫୬ରେ ଟ୍ରମ୍ବେଠାରେ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ରିଆକ୍ଟର ‘ଅପ୍ସରା’ ଏବଂ ପରେ ‘ଭାବା ଆଣବିକ ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ର’ (BARC) ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା। ଏଠାରେ ସର୍କସ, ଜେରଲିନା, ଧ୍ରୁବ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ କାମିନୀ ଭଳି ରିଆକ୍ଟର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ହେଲା। ୧୯୮୪ରେ ଇନ୍ଦୋରଠାରେ ‘ଉନ୍ନତ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନ କେନ୍ଦ୍ର’ (CAT) ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।
3. ପରମାଣୁ ପରୀକ୍ଷଣ: ୧୯୭୪ ମେ ୧୮ରେ ରାଜସ୍ଥାନର ପୋଖରାନ୍ଠାରେ ପ୍ରଥମ ଭୂତଳ ପରମାଣୁ ପରୀକ୍ଷଣ ଏବଂ ୧୯୯୮ ମେ ୧୧ ଓ ୧୩ରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ସଫଳ ପରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଇ ଭାରତ ନିଜର ଆଣବିକ ସାମର୍ଥ୍ୟ ପ୍ରତିପାଦନ କଲା।
(ଘ) ପ୍ରତିରକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାରତର ଅଗ୍ରଗତି ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ଦିଅ।
ଉତ୍ତର:
୧୯୬୨ ଭାରତ-ଚୀନ୍ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଭାରତ ନିଜର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ପାଇଁ ସ୍ୱଦେଶୀ ଜ୍ଞାନକୌଶଳର ପ୍ରୟୋଗ କରି ଅଭୂତପୂର୍ବ ସଫଳତା ପାଇଛି:
1. DRDO ଓ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ: ୧୯୫୮ରେ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଗବେଷଣା ଓ ଉନ୍ନୟନ ସଙ୍ଗଠନ (DRDO) ଗଠିତ ହେଲା। ୧୯୮୩ରେ ଡକ୍ଟର ଅବଦୁଲ କଲାମଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ‘ଏକୀଭୂତ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ବିକାଶ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ’ (IGMDP) ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଅଗ୍ନି, ପୃଥ୍ୱୀ, ଧନୁଷ, ଆକାଶ, ତ୍ରିଶୂଳ, ନାଗ, ଶୌର୍ଯ୍ୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମୋସ ଭଳି ଅତ୍ୟାଧୁନିକ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ବିକଶିତ ହେଲା।
2. ପରୀକ୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ର: ଓଡ଼ିଶାର ବାଲେଶ୍ୱରସ୍ଥିତ ଚାନ୍ଦିପୁର ଓ ନିକଟସ୍ଥ ହୁଇଲର ଦ୍ୱୀପ (ଡ. ଅବଦୁଲ କଲାମ ଦ୍ୱୀପ) ରେ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ପରୀକ୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଛି।
3. ସାମରିକ ଉପକରଣ ଉତ୍ପାଦନ: ବାୟୁସେନା ପାଇଁ ତେଜସ୍ ଭଳି ଉନ୍ନତ ଯୁଦ୍ଧବିମାନ, ନୌସେନା ପାଇଁ ଜଳଜାହାଜ ଓ ବୁଡ଼ାଜାହାଜ ଏବଂ ସ୍ଥଳସେନା ପାଇଁ ଅର୍ଜୁନ ଟ୍ୟାଙ୍କ୍ ଓ ଗୋଳାବାରୁଦ ଦେଶ ଭିତରେ ଉତ୍ପାଦିତ ହେଉଛି।
(ଙ) ବିଜ୍ଞାନ ଓ ବୈଷୟିକ ବିଦ୍ୟାର ବିକାଶ ଫଳରେ ଭାରତ କିପରି ଲାଭବାନ ହୋଇଛି ?
ଉତ୍ତର:
ବିଜ୍ଞାନ ଓ ବୈଷୟିକ ବିଦ୍ୟାର ବିପୁଳ ବିକାଶ ଯୋଗୁଁ ଭାରତ ସର୍ବାଙ୍ଗୀନ ଲାଭ ହାସଲ କରିପାରିଛି:
1. ଖାଦ୍ୟ ଓ କୃଷିରେ ସ୍ୱାବଲମ୍ବନ: ସବୁଜ ବିପ୍ଳବ ଓ ଜୈବ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଯୋଗୁଁ ଭାରତ ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନରେ ସ୍ୱୟଂସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ବଳକା ଶସ୍ୟ ରପ୍ତାନି କରୁଛି।
2. ଶିଳ୍ପ ଓ ଶକ୍ତି ସ୍ୱାବଲମ୍ବନ: ଇସ୍ପାତ, ରସାୟନ, ଆଣବିକ ଓ ତାପଜ ଶକ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ପାରଦର୍ଶିତା ହାସଲ କରିଛି।
3. ସୁଦୃଢ଼ ପ୍ରତିରକ୍ଷା: ସ୍ୱଦେଶୀ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର, ଟ୍ୟାଙ୍କ୍ ଓ ଯୁଦ୍ଧବିମାନ ନିର୍ମାଣ କରି ଦେଶର ନିରାପତ୍ତା ଅଭେଦ୍ୟ ହୋଇପାରିଛି।
4. ମହାକାଶ ଓ ଯୋଗାଯୋଗ ବିପ୍ଳବ: ସ୍ୱଦେଶୀ ଉପଗ୍ରହ (ଇନ୍ସାଟ୍) ଦ୍ୱାରା ପାଣିପାଗ ପୂର୍ବାନୁମାନ, ଟେଲିଭିଜନ, ମୋବାଇଲ୍ ଓ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ଯୋଗାଯୋଗ ସାରା ଦେଶରେ ସୁଲଭ ହୋଇଛି।
5. ଦକ୍ଷ ମାନବ ସମ୍ବଳ: IIT, NIT ଓ AIIMS ଭଳି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଯୋଗୁଁ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଇଞ୍ଜିନିୟର ଓ ଡାକ୍ତର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ଦେଶର ଅର୍ଥନୀତି ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇଛି।
(କ) କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଭାରତର ବୈଷୟିକ ଅନୁଷ୍ଠାନମାନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଛି ?
ଉତ୍ତର:
ବିଜ୍ଞାନ ଓ ବୈଷୟିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଚ୍ଚତର ତଥା ମୂଲ୍ୟବୋଧଭିତ୍ତିକ ଶିକ୍ଷା ଓ ଗବେଷଣା ପ୍ରଦାନ କରି ଦେଶ ପାଇଁ ଦକ୍ଷ ଓ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ଇଞ୍ଜିନିୟର ତଥା ବୈଜ୍ଞାନିକ ମାନବସମ୍ବଳ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଛି।
(ଖ) ଭାରତୀୟ ଇସ୍ପାତ ପ୍ରାଧିକରଣ ଲିମିଟେଡ୍ କେବେ ଗଠିତ ହେଲା ଓ କେବେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲା ?
ଉତ୍ତର:
ଭାରତୀୟ ଇସ୍ପାତ ପ୍ରାଧିକରଣ ଲିମିଟେଡ୍ (SAIL) ୧୯୭୩ ମସିହା ଜାନୁଆରୀରେ ଗଠିତ ହୋଇ ସେହି ବର୍ଷଠାରୁ ହିଁ ନିଜର କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲା ଏବଂ ୫ଟି ଏକୀକୃତ ଇସ୍ପାତ ପ୍ରକଳ୍ପର ପରିଚାଳନା ଭାର ନେଲା।
(ଗ) ଜବାହରଲାଲ୍ ନେହେରୁ ଆଣବିକ ଶକ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରକୁ କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର:
ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି ଦେଶର ସାମାଜିକ, ଆର୍ଥିକ ଓ ଶିଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବୈପ୍ଳବିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବ ଏବଂ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବ ବୋଲି ନେହେରୁ ଏହାର ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ବିନିଯୋଗ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଥିଲେ।
(ଘ) ଭାବା ଆଣବିକ ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ର କେବେ ଏବଂ କେଉଁଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଗଲା ?
ଉତ୍ତର:
ଭାବା ଆଣବିକ ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ର (BARC) ୧୯୫୬ ମସିହାରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ମୁମ୍ବାଇ ନିକଟସ୍ଥ ଟ୍ରମ୍ବେଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଗଲା।
(ଙ) ଭାରତ କେବେ ଏବଂ କେଉଁଠାରେ ତାର ପ୍ରଥମ ପରମାଣୁ ବୋମା ବିସ୍ଫୋରଣ କରିଥିଲା ?
ଉତ୍ତର:
ଭାରତ ୧୯୭୪ ମସିହା ମେ ୧୮ ତାରିଖରେ ରାଜସ୍ଥାନର ପୋଖରାନ୍ଠାରେ ତାର ପ୍ରଥମ ଭୂତଳ ପରମାଣୁ ପରୀକ୍ଷଣ ସଫଳତାର ସହ କରିଥିଲା।
(ଚ) କେଉଁ କାରଣରୁ ଭାରତ ତାର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଦୃଢ଼ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ଉପଲବ୍ଧି କଲା ?
ଉତ୍ତର:
୧୯୬୨ର ଚୀନ୍-ଭାରତ ଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ ସେଥିରେ ଭାରତୀୟ ସେନାର ଦୁର୍ବଳତା ପ୍ରକାଶ ପାଇବା ପରେ ଭାରତ ନିଜର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସ୍ୱଦେଶୀ ଜ୍ଞାନକୌଶଳରେ ଦୃଢ଼ କରିବାର ଜରୁରୀ ଆବଶ୍ୟକତା ଉପଲବ୍ଧି କଲା।
(ଛ) ୧୯୬୩ ମସିହାରେ କେଉଁଠାରେ ଏକ ରକେଟ୍ ଉତକ୍ଷେପଣ କେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଏହାର ନାମ କ’ଣ ରଖାଯାଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର:
୧୯୬୩ ମସିହାରେ କେରଳର ଥିରୁବନନ୍ତପୁରମ୍ ନିକଟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଏହାର ନାମ ‘ଥୁମ୍ବା ବିଷୁବୀୟ ରକେଟ୍ ଉତକ୍ଷେପଣ କେନ୍ଦ୍ର’ (TERLS) ରଖାଯାଇଥିଲା।
(ଜ) ଭାରତ ତିଆରି ପ୍ରଥମ କୃତ୍ରିମ ଉପଗ୍ରହର ନାମ କ’ଣ ଏବଂ ଏହା କେଉଁଦିନ ମହାକାଶକୁ ପ୍ରେରଣ କରାଯାଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର:
ଭାରତ ନିର୍ମିତ ପ୍ରଥମ କୃତ୍ରିମ ଉପଗ୍ରହର ନାମ ‘ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ’ ଏବଂ ଏହା ୧୯୭୫ ମସିହା ଏପ୍ରିଲ୍ ୧୯ ତାରିଖ ଦିନ ସଫଳତାର ସହିତ ମହାକାଶକୁ ପ୍ରେରଣ କରାଯାଇଥିଲା।
(ଝ) ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଯୋଗାଯୋଗ ଉପଗ୍ରହ କେବେ ମହାକାଶକୁ ପ୍ରେରିତ ହେଲା ଏବଂ ତାହାର ନାମ କ’ଣ ?
ଉତ୍ତର:
ଭାରତର ପ୍ରଥମ ପରୀକ୍ଷାମୂଳକ ଭୂସ୍ଥିର ଯୋଗାଯୋଗ ଉପଗ୍ରହ ୧୯୮୧ ମସିହା ଜୁନ୍ ୧୯ ତାରିଖରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ତାହାର ନାମ ଥିଲା ‘ଆପଲ୍’ (APPLE)।
(ଞ) ଭାରତ ମହାକାଶରେ ଛାଡ଼ିଥିବା କୃତ୍ରିମ ଉପଗ୍ରହଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ କେଉଁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉପଯୋଗୀ ହୋଇପାରିଛି ?
ଉତ୍ତର:
ଏହି କୃତ୍ରିମ ଉପଗ୍ରହଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୂରସଞ୍ଚାର (ଯୋଗାଯୋଗ), ପାଣିପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ, ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ସର୍ବେକ୍ଷଣ, ଟେଲିଭିଜନ ପ୍ରସାରଣ ଓ ଦୂରଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଶେଷ ଉପଯୋଗୀ ହୋଇପାରିଛି।
(କ) କେବେ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଜାତୀୟ ପରୀକ୍ଷାଗାରର ଭିତ୍ତି ପ୍ରସ୍ତର ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ୧୯୪୭ ମସିହା ଜାନୁଆରୀ ୪ ତାରିଖରେ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଜାତୀୟ ପରୀକ୍ଷାଗାର ‘ଜାତୀୟ ଭୌତିକ ପରୀକ୍ଷାଗାର’ର ଭିତ୍ତିପ୍ରସ୍ତର ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଥିଲା।
(ଖ) ବୈଜ୍ଞାନିକ ଓ ଶିଳ୍ପ ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ରର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ କିଏ ଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ଭାରତର ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପଣ୍ଡିତ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଓ ଶିଳ୍ପ ଗବେଷଣା ପରିଷଦ (CSIR) ର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।
(ଗ) କେଉଁ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଢାଞ୍ଚାରେ ଭାରତରେ ବୈଷୟିକ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ଗଠନ କରାଗଲା ?
ଉତ୍ତର: ଆମେରିକାର ମାସାଚୁସେଟ୍ସ ବୈଷୟିକ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ (MIT) ଢାଞ୍ଚାରେ ଭାରତରେ ‘ଭାରତୀୟ ବୈଷୟିକ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ’ (IIT) ଗଠନ କରାଗଲା।
(ଘ) ଭାରତର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଶାସନରେ କେବେ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ବୈଷୟିକ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ସୃଷ୍ଟି କରାଗଲା ?
ଉତ୍ତର: ୧୯୭୧ ମସିହାରେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ଅଧୀନରେ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ବୈଷୟିକ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ନାମରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବିଭାଗ ସୃଷ୍ଟି କରାଗଲା।
(ଙ) କେବେ ଭାରତର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଶାସନରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି ବିଭାଗ ଖୋଲାଯାଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ୧୯୫୪ ମସିହାରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଶାସନରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି ବିଭାଗ (DAE) ଖୋଲାଯାଇଥିଲା।
(ଚ) ଇନ୍ଦୋରରେ ଥିବା ଆଣବିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନର ନାମ କ’ଣ ?
ଉତ୍ତର: ଇନ୍ଦୋରରେ ଥିବା ଆଣବିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନର ନାମ ହେଉଛି ‘ଉନ୍ନତ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନ କେନ୍ଦ୍ର’ (Center for Advanced Technology - CAT)।
(ଛ) ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଗବେଷଣା ଓ ଉନ୍ନୟନ ସଙ୍ଗଠନ କେବେ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ୧୯୫୮ ମସିହାରେ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଗବେଷଣା ଓ ଉନ୍ନୟନ ସଙ୍ଗଠନ (DRDO) ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା।
(ଜ) ଅଗ୍ନି କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର କେଉଁଠାରେ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ଓଡ଼ିଶାର ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲାସ୍ଥିତ ଚାନ୍ଦିପୁର କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ପରୀକ୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ର (ଓ ହୁଇଲର ଦ୍ୱୀପ) ଠାରେ ଅଗ୍ନି କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଇଥିଲା।
(ଝ) ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଏକ ରକେଟ୍ ଉତକ୍ଷେପଣ କେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଛି ?
ଉତ୍ତର: ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ଶ୍ରୀହରିକୋଟା (ସତୀଶ ଧାୱନ ମହାକାଶ କେନ୍ଦ୍ର) ଠାରେ ରକେଟ୍ ଓ ଉପଗ୍ରହ ଉତକ୍ଷେପଣ କେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଛି।
(ଞ) “ଭାସ୍କର-ପ୍ରଥମ” ଉପଗ୍ରହ ପ୍ରେରଣ ପାଇଁ କେଉଁ ଦେଶର ସହାୟତା ନିଆଯାଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: “ଭାସ୍କର-ପ୍ରଥମ” ଉପଗ୍ରହ ପ୍ରେରଣ ପାଇଁ ସୋଭିଏତ୍ ରୁଷିଆ (ବାଇକାନୁର ଉତକ୍ଷେପଣ କେନ୍ଦ୍ର) ର ସହାୟତା ନିଆଯାଇଥିଲା।
(କ) କେଉଁଠାରେ ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ବୈଷୟିକ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା ?
(i) ମୁମ୍ବାଇ
(ii) ଦିଲ୍ଲୀ
(iii) ଖଡ଼ଗପୁର
(iv) ଚେନ୍ନାଇ
ଉତ୍ତର: (iii) ଖଡ଼ଗପୁର
(ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ୧୯୫୧ ଅଗଷ୍ଟ ୧୮ରେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ଖଡ଼ଗପୁରଠାରେ ପ୍ରଥମ IIT ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା)
(ଖ) ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି ଆୟୋଗର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ କିଏ ଥିଲେ ?
(i) ଜବାହରଲାଲ୍ ନେହେରୁ
(ii) ହୋମି ଜାହାଙ୍ଗୀର ଭାବା
(iii) ଅବଦୁଲ୍ କାଲାମ୍
(iv) ବିକ୍ରମ ସରାଭାଇ
ଉତ୍ତର: (ii) ହୋମି ଜାହାଙ୍ଗୀର ଭାବା
(ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ୧୯୪୮ ଅଗଷ୍ଟରେ ଗଠିତ ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି ଆୟୋଗର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଡ. ହୋମି ଭାବା ଥିଲେ)
(ଗ) କେଉଁଟି ଆଣବିକ ରିଆକ୍ଟର ନୁହେଁ ?
(i) ଧ୍ରୁବ
(ii) ଆକାଶ
(iii) ଅପ୍ସରା
(iv) କାମିନୀ
ଉତ୍ତର: (ii) ଆକାଶ
(ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଆକାଶ ହେଉଛି ଏକ ଭୂପୃଷ୍ଠରୁ ଆକାଶକ୍ଷେପୀ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର; ଅନ୍ୟ ତିନୋଟି ପରମାଣୁ ରିଆକ୍ଟର ଅଟେ)
(ଘ) ଏକୀଭୂତ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ବିକାଶ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ କେବେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ?
(i) ୧୯୬୨
(ii) ୧୯୭୪
(iii) ୧୯୮୩
(iv) ୧୯୮୪
ଉତ୍ତର: (iii) ୧୯୮୩
(ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ୧୯୮୩ ମସିହାରେ DRDO ଦ୍ୱାରା ଡ. କଲାମଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ IGMDP କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା)
(ଙ) ଉପଗ୍ରହ ଯୋଗାଯୋଗ କେନ୍ଦ୍ର କେଉଁଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
(i) ଇନ୍ଦୋର
(ii) ଟ୍ରମ୍ବେ
(iii) ଆରଭୀ
(iv) ଲକ୍ଷ୍ନୌ
ଉତ୍ତର: (iii) ଆରଭୀ
(ବ୍ୟାଖ୍ୟା: କୃତ୍ରିମ ଉପଗ୍ରହଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଆରଭୀଠାରେ ଏହି କେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ)
କାର୍ଯ୍ୟ ୧: ଭାରତୀୟ ବୈଷୟିକ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ (IIT) ଗୁଡ଼ିକର ନାମ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକର ଅବସ୍ଥିତିର ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।
ଆଦର୍ଶ ତାଲିକା:
1. ଆଇ.ଆଇ.ଟି. ଖଡ଼ଗପୁର (IIT Kharagpur) — ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ (୧୯୫୧ - ପ୍ରଥମ IIT)।
2. ଆଇ.ଆଇ.ଟି. ବମ୍ବେ (IIT Bombay) — ମୁମ୍ବାଇ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର (୧୯୫୮)।
3. ଆଇ.ଆଇ.ଟି. ମାନ୍ଦ୍ରାଜ (IIT Madras) — ଚେନ୍ନାଇ, ତାମିଲନାଡୁ (୧୯୫୯)।
4. ଆଇ.ଆଇ.ଟି. କାନପୁର (IIT Kanpur) — ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ (୧୯୫୯)।
5. ଆଇ.ଆଇ.ଟି. ଦିଲ୍ଲୀ (IIT Delhi) — ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ (୧୯୬୧)।
6. ଆଇ.ଆଇ.ଟି. ଗୁଆହାଟୀ (IIT Guwahati) — ଆସାମ (୧୯୯୪)।
7. ଆଇ.ଆଇ.ଟି. ରୁରକି (IIT Roorkee) — ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ (୨୦୦୧)।
8. ଆଇ.ଆଇ.ଟି. ଭୁବନେଶ୍ୱର (IIT Bhubaneswar) — ଅରୁଗୁଳ, ଓଡ଼ିଶା (୨୦୦୮)।
9. ଆଇ.ଆଇ.ଟି. ହାଇଦ୍ରାବାଦ, ଇନ୍ଦୋର, ପାଟନା, ଗାନ୍ଧୀନଗର, ରୋପାର୍ ଇତ୍ୟାଦି।
କାର୍ଯ୍ୟ ୨: ବୋକାରୋ, ଭିଲାଇ, ଦୁର୍ଗାପୁର, ରାଉରକେଲା ଓ ବର୍ଣ୍ଣପୁର କେଉଁ ପ୍ରଦେଶମାନଙ୍କରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଇସ୍ପାତ ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ କେଉଁ ଦେଶ ସହାୟତା କରିଥିଲେ ତାର ବିବରଣୀ:
ଆଦର୍ଶ ସାରଣୀ:
| ଇସ୍ପାତ କାରଖାନା | ଅବସ୍ଥିତ ରାଜ୍ୟ | ସହଯୋଗୀ ବିଦେଶୀ ରାଷ୍ଟ୍ର |
|---|---|---|
| ରାଉରକେଲା ଇସ୍ପାତ କାରଖାନା (RSP) | ଓଡ଼ିଶା | ପଶ୍ଚିମ ଜର୍ମାନୀ (West Germany) (କୃପ୍ ଓ ଡେମାଗ୍ କମ୍ପାନୀ) |
| ଭିଲାଇ ଇସ୍ପାତ କାରଖାନା (BSP) | ଛତିଶଗଡ଼ | ସୋଭିଏତ୍ ରୁଷିଆ (USSR) |
| ଦୁର୍ଗାପୁର ଇସ୍ପାତ କାରଖାନା (DSP) | ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ | ଯୁକ୍ତରାଜ୍ୟ / ବ୍ରିଟେନ୍ (UK) |
| ବୋକାରୋ ଇସ୍ପାତ କାରଖାନା (BSL) | ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ | ସୋଭିଏତ୍ ରୁଷିଆ (USSR) |
| ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଆଇରନ୍ ଏଣ୍ଡ୍ ଷ୍ଟିଲ୍ କୋ. (IISCO) | ବର୍ଣ୍ଣପୁର, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ | ପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧିଗୃହୀତ (SAIL ଅଧୀନ) |
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App