ଶ୍ରେଣୀ ୧୦ ସାହିତ୍ୟ ସିନ୍ଧୁ (ପଦ୍ୟ): ଅଧ୍ୟାୟ ୨ - ରାଘବଙ୍କ ଲଙ୍କା ଯାତ୍ରାନୁକୂଳ (ଉତ୍କଳ ମାଷ୍ଟର ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୧. ପରୀକ୍ଷା ସର୍ଟକଟ୍ (୫-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଟ୍ରିକ୍):
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୨. ମନେରଖିବା କାହାଣୀ:
ଏହି କବିତାଟି ରାମାୟଣର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ଚିତ୍ରିତ କରେ। ସୀତାଙ୍କୁ ଲଙ୍କାରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ର ତଟରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ସମୁଦ୍ର ପାର ହେବା ପାଇଁ ସେତୁବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ବାନର ସେନା ପର୍ବତ ଓ ଗିରିଶୃଙ୍ଗମାନ ଉତ୍ପାଟନ କରି ସମୁଦ୍ରରେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ। କିନ୍ତୁ ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ରର ଗଭୀରତାରେ ସେହି ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକ ଏପରି ଭାବରେ ବୁଡ଼ିଗଲା ଯେ ପାଣିରେ ବୁଦ୍ବୁଦ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଗଲା ନାହିଁ।
ନିରାଶ ନ ହୋଇ ଧର୍ମପରାୟଣ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ସମୁଦ୍ରଦେବତା ବରୁଣଙ୍କ କୃପା ଲାଭ କରିବା ପାଇଁ କୁଶ (ଦର୍ଭ) ଶଯ୍ୟାରେ ଅନାହାର ବ୍ରତ ପାଳନ କରି ଶୟନ କଲେ। ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଏହି କଠୋର ତପସ୍ୟା ଓ ନିଷ୍ଠା ଦେଖି ବରୁଣଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଆବିର୍ଭୂତ ହେଲେ ଏବଂ ସେତୁବନ୍ଧ ବାନ୍ଧିବାର ଉପାୟ କହିଲେ (ନଳ ଓ ନୀଳଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ)।
ଅନ୍ୟପଟେ ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ ନିଜର ଦୁଇ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଶୁକ ଓ ସାରଣଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତଚର ଭାବେ ପଠାଇଲା। ସେମାନେ ରାମଙ୍କ ଶିବିରରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠଭ୍ରାତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଆସିବାକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଇବା ଏବଂ ବାଳୀପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ପକ୍ଷ ଛାଡ଼ିଦେବାକୁ କୂଟନୀତି ପ୍ରୟୋଗ କଲେ। ମାତ୍ର ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ପରାକ୍ରମୀ ଅଙ୍ଗଦ ରାବଣର ଏହି କୂଟଚକ୍ରାନ୍ତକୁ ଧୂଳିସାତ୍ କରିଦେଲେ। ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଚାପୁଡ଼ା ପ୍ରହାରରୁ ଅଳ୍ପକେ ବଞ୍ଚିଯାଇ ଶୁକ-ସାରଣ ଥରି ଥରି ଲଙ୍କା ଫେରିଲେ ଏବଂ ରାବଣକୁ ସତର୍କ କଲେ ଯେ ରାମଙ୍କ ସେନାରେ ଅସଂଖ୍ୟ ବଳବାନ ଯୋଦ୍ଧା ଅଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେଇ ରାମଙ୍କ ଶରଣାପନ୍ନ ହେବା ହିଁ ଏକମାତ୍ର ମୁକ୍ତିର ମାର୍ଗ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୩. ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଭୁଲ୍ (୯୦% ପିଲା କରୁଥିବା ତ୍ରୁଟି):
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୪. ବାସ୍ତବ ଜୀବନ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ (୩୦-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଉଦାହରଣ):
ଯେତେବେଳେ ଜୀବନରେ ଏକ ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ର ଭଳି ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଆସେ, କେବଳ ଶାରୀରିକ ବଳ କାମ କରେ ନାହିଁ। ଶ୍ରୀରାମ ପ୍ରଥମେ ବଳପ୍ରୟୋଗ କରି ପାହାଡ଼ ଫିଙ୍ଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସଫଳ ହେଲେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ବିନମ୍ରତା ଓ ପ୍ରକୃତିର ନିୟମ (ବରୁଣଙ୍କ ଆରାଧନା) ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଜଣାଇଲେ, ରାସ୍ତା ଆପେ ଆପେ ମିଳିଗଲା। ସେହିପରି ରାବଣର କୂଟନୀତି ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ଅସତ୍ୟର ମୂଳଦୁଆ ଉପରେ ଗଢ଼ା କୂଟଚକ୍ରାନ୍ତ ସତ୍ୟ ଓ ନିଷ୍ଠା ଆଗରେ ସର୍ବଦା ପରାଜିତ ହୁଏ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୫. ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରିଭିଜନ୍ ସାରଣୀ:
ବିଷୟବସ୍ତୁ ସୂଚକ | ପରୀକ୍ଷା ଉପଯୋଗୀ ତଥ୍ୟ
କବିଙ୍କ ନାମ | କବିସମ୍ରାଟ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ (ଓଡ଼ିଆ ରୀତିଯୁଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କବି)
କାବ୍ୟର ଉତ୍ସ | 'ବୈଦେହୀଶ ବିଳାସ' (ଚାଳିଶ ଛାନ୍ଦ)
କାବ୍ୟର ଛାନ୍ଦ ନିୟମ | ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଦ ଆଦ୍ୟ ଅକ୍ଷର 'ବ' ବର୍ଣ୍ଣରେ ଆରମ୍ଭ
ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରାଗ | କାମୋଦୀ ରାଗ
ରାଘବଙ୍କ ସଂକଳ୍ପ | ସୀତା ଉଦ୍ଧାର ନିମନ୍ତେ ସିନ୍ଧୁ ପୋତି ସେତୁବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ
ଦର୍ଭଶୟନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ | ସମୁଦ୍ରଦେବତା ବରୁଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ତିନିଦିନ ଅନାହାର ଶୟନ
ରାବଣର ଦୂତଦ୍ୱୟ | ଶୁକ ଓ ସାରଣ (ମନ୍ତ୍ରୀ)
ରାବଣର କୂଟଚାଲ୍ | ବିଭୀଷଣ ଓ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଭିନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ପ୍ରହାର | ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ କ୍ରୋଧିତ ଚାପୁଡ଼ା ପ୍ରହାରରେ ମନ୍ତ୍ରୀଦ୍ୱୟ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ି ପଡ଼ିବା
ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପରାମର୍ଶ | ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସୀମ ସୈନ୍ୟବଳ ଦେଖି ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେବାକୁ ରାବଣକୁ ନିବେଦନ
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୬. ପରୀକ୍ଷା ଉପଯୋଗୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର (ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ଓ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ):
ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର:
(କ) ସିନ୍ଧୁ
(ଖ) ପର୍ବତ
(ଗ) ଆକାଶ
ଉତ୍ତର:
(କ) ସିନ୍ଧୁ: ସାଗର, ସମୁଦ୍ର, ଜଳଧି, ପାରାବାର।
(ଖ) ପର୍ବତ: ଗିରି, ଶୈଳ, ଅଚଳ, ମହୀଧର।
(ଗ) ଆକାଶ: ଗଗନ, ନଭ, ଅମ୍ବର, ବ୍ୟୋମ।
ପ୍ରାପତି, ଜନମି, ଦଇବ।
ଉତ୍ତର:
ଆଶା, ନିଃଶ୍ୱାସ, ପ୍ରସନ୍ନ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ଜନ୍ମ, ପୁଣ୍ୟ, ବିରସ।
ଉତ୍ତର:
ପିତୃବ୍ୟ, ବ୍ୟୋମ, ପ୍ରସନ୍ନ, ଅନୁଜ, ସତ୍ୱର।
ଉତ୍ତର:
ବଜ୍ରାଘାତ, ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର, ନିଃଶ୍ୱାସ।
ଉତ୍ତର:
ବିଭୂତିଭୂଷଣ, ବିଂଶତିକର, ଦେବରିପୁ, ହୀନପରାକ୍ରମ।
ଉତ୍ତର:
ଉତ୍ତର:
୧. ଫି ଫି
୨. କଡ଼ କଡ଼
୩. ଝୁମ୍ ଝୁମ୍
୪. ଖଡ଼ ଖଡ଼
୫. ସୁ ସୁ
କ୍ଷୁଦ୍ର ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର:
ଉତ୍ତର: ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ହରଣ କରି ଲଙ୍କାରେ ବନ୍ଦୀ କରି ରଖିଥିଲା। ସୀତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସସୈନ୍ୟ ଲଙ୍କା ଯିବା ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା। ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟଦେଇ ଲଙ୍କାକୁ ସେନା ପଠାଇବା ପାଇଁ ସେତୁବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଥିବାରୁ ସେ ସିନ୍ଧୁକୁ ପୋତିବାକୁ ସ୍ଥିର କଲେ।
ଉତ୍ତର: କବିତାରେ 'ରାଘବ' ଶବ୍ଦଟି ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀୟ ରଘୁ କୁଳତିଳକ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି।
ଉତ୍ତର: ବରୁଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ସମସ୍ତ ଭୋଗବିଳାସ ତ୍ୟାଗ କରି ତିନିଦିନ ଧରି ଅନାହାର ବ୍ରତ ପାଳନ ପୂର୍ବକ ଭୂମି ଉପରେ କୁଶ (ଦର୍ଭ) ଶଯ୍ୟାରେ ଶୟନ କଲେ।
ଉତ୍ତର: ରାବଣ ଶୁକ ଓ ସାରଣଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଜଣାଇଲା ଯେ, ସେ ତାଙ୍କର ଜ୍ୟେଷ୍ଠଭ୍ରାତା ରାବଣର ପାଖକୁ ଫେରିଆସନ୍ତୁ ଏବଂ ନିଜ ବଂଶର ଗୌରବ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଶତ୍ରୁ ରାମଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ଉତ୍ତର: ରାବଣ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ନିକଟକୁ ସନ୍ଦେଶ ପଠାଇଲା ଯେ ସେ ବୀର ବାଳୀଙ୍କ ସୁପୁତ୍ର ଓ ଏକ ମହାନ କୁଳର ସନ୍ତାନ ହୋଇ ପିତୃହନ୍ତା ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଶରଣ କାହିଁକି ପଶିଛନ୍ତି? ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ସେ ରାବଣ ସହିତ ମିଳିତ ହେଲେ ତାଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ସମ୍ମାନ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ମିଳିବ।
ଉତ୍ତର: ରାବଣର ବାର୍ତ୍ତା ନେଇ ଅଙ୍ଗଦ ନିକଟକୁ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ଦୁଇ କୂଟନୀତିଜ୍ଞ ମନ୍ତ୍ରୀ ତଥା ଗୁପ୍ତଚର ଶୁକ ଓ ସାରଣ ଆସିଥିଲେ।
ଉତ୍ତର: ରାବଣର ବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣି ଧର୍ମପରାୟଣ ବୀର ଅଙ୍ଗଦ କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ ହେଲେ। ସେ ରାବଣର କୂଟଚକ୍ରାନ୍ତକୁ ଧିକ୍କାର କଲେ ଏବଂ ଶୁକ ଓ ସାରଣଙ୍କୁ ଚାପୁଡ଼ା ମାରି ଉପହାସ ପୂର୍ବକ ଫେରାଇଦେଲେ।
ଉତ୍ତର: ମନ୍ତ୍ରୀ ଶୁକ ଓ ସାରଣ ଲଙ୍କାକୁ ଫେରି ରାବଣ ଆଗରେ କହିଲେ ଯେ, ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ଅଗଣିତ ଏବଂ ଅପାର ଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ। ତେଣୁ କଳହ ତ୍ୟାଗ କରି ସୀତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନର ସହିତ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେବା ହିଁ ଲଙ୍କାର ମଙ୍ଗଳକାରକ ହେବ।
ଉତ୍ତର: ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଶକ୍ତ ଚାପୁଡ଼ା ଯଦି ଠିକ୍ ଭାବେ ବାଜିଥାନ୍ତା, ତେବେ ମନ୍ତ୍ରୀଦ୍ୱୟ ବଜ୍ରାଘାତରେ ଚୂର୍ଣ୍ଣବିଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପାତାଳରେ ଲୀନ ହୋଇଯାଇଥାନ୍ତେ। କେବଳ ଭାଗ୍ୟବଳରେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣ ବଞ୍ଚିଗଲା।
ଉତ୍ତର: ମନ୍ତ୍ରୀଦ୍ୱୟ କଳନା କଲେ ଯେ ସମୁଦ୍ରରେ ଯେତେ ଜଳବିନ୍ଦୁ ରହିଛି, ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ସେନାରେ ସେହିପରି ଶଙ୍ଖ ଶଙ୍ଖ (ଲକ୍ଷକୋଟି) ସଂଖ୍ୟକ ପରାକ୍ରମୀ ବାନର ସୈନ୍ୟ ରହିଛନ୍ତି।
ଉତ୍ତର: ସମୁଦ୍ର ତରିବା ନିମନ୍ତେ ରାଘବ ବରୁଣଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ତାଙ୍କଠାରୁ ସେତୁବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣର ଉପାୟ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଲାଭ କଲେ। ଏହି ଦୈବୀ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ଧର୍ମବଳ ହିଁ ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ପାଥେୟ ଥିଲା।
ସପ୍ରସଙ୍ଗ ସରଳାର୍ଥ:
"ବିସ୍ମଇ ନିଃଶ୍ୱାସ ତେଜି ବରୁଣ ପ୍ରସନ୍ନେ
ବିନାଶନରେ ଶୟନ ସେ ଦର୍ଭଶୟନେ ଯେ।"
ଉତ୍ତର:
ସଂସ୍କୃତ/ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ:
ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି କବିସମ୍ରାଟ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାବ୍ୟ 'ବୈଦେହୀଶ ବିଳାସ' ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆମ ସାହିତ୍ୟ ସିନ୍ଧୁ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର 'ରାଘବଙ୍କ ଲଙ୍କା ଯାତ୍ରାନୁକୂଳ' ଶୀର୍ଷକ କବିତାରୁ ଉଦ୍ଧୃତ। ଏଠାରେ ସମୁଦ୍ରଦେବତା ବରୁଣଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ତପସ୍ୟା ସମ୍ପର୍କରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ସରଳାର୍ଥ:
ଲଙ୍କା ବିଜୟ ଏବଂ ସୀତାଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଶ୍ରୀରାମ ସେନା ସହିତ ସମୁଦ୍ରକୂଳରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସମୁଦ୍ରରେ ପଥ ନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ ବାନରମାନେ ପର୍ବତ ପକାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକ ଅଗାଧ ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଗଲା। କୌଣସି ଉପାୟ ନ ପାଇ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ସମୁଦ୍ରଦେବତା ବରୁଣଙ୍କୁ ଆବାହନ କଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ରାଜସିକ ଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କରି ତିନିଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିରାହାର ରହି କୁଶ (ଦର୍ଭ) ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ଶୟନ କଲେ। ଏକ ମହାପରାକ୍ରମୀ ଅବତାରୀ ପୁରୁଷ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଅସୀମ ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ବିନମ୍ରତା ଓ କଠୋର ତପସ୍ୟା ଦେଖି ବରୁଣଦେବ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ ପୂର୍ବକ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଆବିର୍ଭୂତ ହେଲେ।
ମନ୍ତବ୍ୟ:
ଏଠାରେ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଙ୍କ ଶବ୍ଦ ସଂଯୋଜନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋରମ। ଧର୍ମପରାୟଣତାରେ ପ୍ରଭୁ ଯେ କେବଳ ବଳ ଉପରେ ନିର୍ଭର ନ କରି ବିନୟ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ବଶୀଭୂତ କରିଥିଲେ, ତାହା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି।
"ବିଭୂତିକି ଭୁଞ୍ଜୁଥିଲୁ ବିଭୂତିଭୂଷଣେ
ବଡ଼କୁଳେ ଜନମି ଶରଣ କି କାରଣେ ଯେ ?"
ଉତ୍ତର:
ପ୍ରସଙ୍ଗ:
ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି କବିସମ୍ରାଟ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଙ୍କ କାଳଜୟୀ ରଚନା 'ବୈଦେହୀଶ ବିଳାସ' କାବ୍ୟର 'ରାଘବଙ୍କ ଲଙ୍କା ଯାତ୍ରାନୁକୂଳ' କବିତାରୁ ଗୃହୀତ। ଏଠାରେ ରାବଣର ଦୂତ ଶୁକ ଓ ସାରଣ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ପକ୍ଷ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ କହିବା ସମୟରେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଏବଂ ବ୍ୟଙ୍ଗୋକ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ସରଳାର୍ଥ:
ଶୁକ ଓ ସାରଣ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ନିକଟରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ କହିଲେ ଯେ ତୁମେ ପରାକ୍ରମୀ କପିରାଜ ବାଳୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଏକ ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଛ। ରାବଣ ସହିତ ମିଳିତ ହେଲେ ତୁମକୁ ଅଶେଷ ରାଜସୁଖ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ (ବିଭୂତି) ଭୋଗ କରିବାକୁ ମିଳିବ। ତୁମେ କାହିଁକି ଜଣେ ଭିକ୍ଷୁକ ସଦୃଶ ଧୂଳିମଳିନ ଦର୍ଭଶାୟୀ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ (ବିଭୂତିଭୂଷଣେ) ଶରଣ ପଶିଛ? ଏହାର ଉତ୍ତରରେ ଅଙ୍ଗଦ କହିଲେ ଯେ ଧର୍ମର ଆଶ୍ରୟ ନେବା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ। ରାବଣର ଅଧର୍ମ ଅଚିରେ ଧ୍ୱଂସ ହେବ, ତେଣୁ ସେ କଦାପି ରାମଙ୍କ ପଦତଳ ତ୍ୟାଗ କରିବେ ନାହିଁ।
ମନ୍ତବ୍ୟ:
'ବିଭୂତି' ଶବ୍ଦର ଶ୍ଳେଷାର୍ଥ (ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଭସ୍ମ) ଏଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସନୀୟ। ରାବଣର କୂଟନୀତିକୁ ଅଙ୍ଗଦ ନିଜର ଦୃଢ଼ ଧର୍ମଭାବନା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଛନ୍ତି।
"ବାଜିଥିଲେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ବା ପାତାଳେ ଭଜିଥିବ
ବିନ୍ଧ୍ୟ ଭାନୁ ତୋଷି ହେଲେ ବଞ୍ଚାଇ ଦଇବ ଯେ।"
ଉତ୍ତର:
ପ୍ରସଙ୍ଗ:
ଆଲୋଚ୍ୟ ପଦ୍ୟାଂଶଟି କବିସମ୍ରାଟ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଙ୍କ ବିରଚିତ 'ରାଘବଙ୍କ ଲଙ୍କା ଯାତ୍ରାନୁକୂଳ' କବିତାରୁ ସଂଗୃହୀତ। ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ପ୍ରଚଣ୍ଡ କ୍ରୋଧ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଭୟାବହତା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
ସରଳାର୍ଥ:
ରାବଣର ଦୂତ ଶୁକ ଓ ସାରଣ ଯେତେବେଳେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ପ୍ରଲୋଭିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ସେତେବେଳେ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳିଉଠି ଅଙ୍ଗଦ ସେମାନଙ୍କୁ ଏକ ଶକ୍ତ ଚାପୁଡ଼ା ପ୍ରହାର କଲେ। ଅଙ୍ଗଦଙ୍କର ସେହି ପ୍ରହାର ଏତେ ମାରାତ୍ମକ ଥିଲା ଯେ, ତାହା ଯଦି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ବାଜିଥାନ୍ତା, ତେବେ ସେମାନେ ଆକାଶରେ ଚୂର୍ଣ୍ଣବିଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପାତାଳଗାମୀ ହୋଇଥାନ୍ତେ। କେବଳ ଭାଗ୍ୟ ବା ଦୈବୀକୃପା ବଳରେ ସେମାନେ ଅଳ୍ପକେ ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା କରି ପଳାୟନ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ହେଲେ।
ମନ୍ତବ୍ୟ:
ଏଠାରେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ବୀରତ୍ୱ ଓ ଶାରୀରିକ ବଳର ଅତିଶୟୋକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କବିଙ୍କ ଲେଖନୀରେ ଜୀବନ୍ତ ହୋଇଉଠିଛି।
ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର:
ଉତ୍ତର:
କବିସମ୍ରାଟ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଙ୍କ ବିରଚିତ 'ବୈଦେହୀଶ ବିଳାସ' କାବ୍ୟର ଅନ୍ତର୍ଗତ 'ରାଘବଙ୍କ ଲଙ୍କା ଯାତ୍ରାନୁକୂଳ' କବିତାରେ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଲଙ୍କାଯାତ୍ରା ପୂର୍ବର ଉଦ୍ୟମ ଓ ସେତୁବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣର କାହାଣୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଖୁଣ ଭାବରେ ଚିତ୍ରିତ ହୋଇଛି।
୧. ସିନ୍ଧୁ ପୋତିବାକୁ ପ୍ରୟାସ:
ଅପହୃତା ସୀତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ବିଶାଳ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ସହ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେନାବାହିନୀ ପାର ହେବା ପାଇଁ ସମୁଦ୍ରକୁ ପୋତିବାକୁ ସ୍ଥିର କରାଗଲା। ବାନର ଓ ଭାଲୁ ସୈନ୍ୟମାନେ ବିରାଟ ପର୍ବତ ଓ ଶିଳାଖଣ୍ଡମାନ ଉତ୍ପାଟନ କରି ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟକୁ ଫିଙ୍ଗିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। କିନ୍ତୁ ସମୁଦ୍ର ଏତେ ଅତଳସ୍ପର୍ଶୀ ଥିଲା ଯେ ବିଶାଳ ଗିରିଶୃଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ତାହା ମଧ୍ୟରେ କ୍ଷଣକେ ବୁଡ଼ିଗଲା ଏବଂ ସେଥିରୁ ଏକ ବୁଦ୍ବୁଦ ମଧ୍ୟ ଉଠିଲା ନାହିଁ।
୨. ବରୁଣଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଓ ଦର୍ଭଶୟନ:
ବାହ୍ୟ ବଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତିକୁ ପରାଜିତ କରିବା ଅସମ୍ଭବ ମନେକରି ରାଘବ ଦୈବୀ ଶକ୍ତିର ଆବାହନ କଲେ। ସେ ସମୁଦ୍ରଦେବତା ବରୁଣଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାକୁ ସଂକଳ୍ପ ନେଲେ। ତିନିଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନାହାରରେ ରହି ସେ ଭୂମି ଉପରେ କୁଶ ଶଯ୍ୟା (ଦର୍ଭଶୟନ) କରି ତପସ୍ୟାରେ ବସିଲେ। ରାଘବଙ୍କ ଏହି ଅତୁଳନୀୟ ତପସ୍ୟା ଦେଖି ସମୁଦ୍ରଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଆବିର୍ଭୂତ ହେଲେ।
୩. ସେତୁବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣର ଉପାୟ ଲାଭ:
ବରୁଣଦେବ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ସେତୁବନ୍ଧ ବାନ୍ଧିବାର ରହସ୍ୟ କହିଲେ ଏବଂ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ନଳ ଓ ନୀଳଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ପଥର ଭସାଇ ସେତୁ ନିର୍ମାଣ କରିବାର ପରାମର୍ଶ ଦେଲେ।
ଉପସଂହାର:
ଏହିପରି ଭାବରେ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର କେବଳ ଶାରୀରିକ ବଳ ନୁହେଁ, ବରଂ ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ବିନମ୍ରତା ଓ କଠୋର ତପସ୍ୟା ବଳରେ ଅସମ୍ଭବକୁ ସମ୍ଭବ କରି ଲଙ୍କା ଯାତ୍ରାର ପଥ ପ୍ରଶସ୍ତ କଲେ।
ଉତ୍ତର:
'ରାଘବଙ୍କ ଲଙ୍କା ଯାତ୍ରାନୁକୂଳ' କବିତାରେ ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣର କୂଟନୈତିକ ଚାଲ୍ ଏବଂ ତାହାର ଚରମ ବିଫଳତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରତିପାଦିତ ହୋଇଛି।
୧. ଗୁପ୍ତଚର ପ୍ରେରଣ:
ରାମଙ୍କ ସେନାର ଶକ୍ତି, ସୈନ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ସନ୍ଧାନ ନେବା ପାଇଁ ରାବଣ ତାର ଦୁଇ ଦକ୍ଷ ମନ୍ତ୍ରୀ ଶୁକ ଓ ସାରଣଙ୍କୁ ଛଦ୍ମବେଶରେ ଗୁପ୍ତଚର ଭାବେ ପ୍ରେରଣ କଲା।
୨. ଭେଦନୀତି ପ୍ରୟୋଗ (ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଇବା):
ରାବଣ ନିଜ ଅନୁଜ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଧର୍ମପରାୟଣତା ଓ ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଆନୁଗତ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିବା ପାଇଁ ଶୁକ-ସାରଣଙ୍କ ହାତରେ ସନ୍ଦେଶ ପଠାଇଲା। ସେ ଭାଇର ମୋହ ଦେଖାଇ ରାମଙ୍କ ପକ୍ଷ ତ୍ୟାଗ କରି ଲଙ୍କା ଫେରିଆସିବାକୁ ପ୍ରଲୋଭିତ କଲା।
୩. ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ବିଭ୍ରାନ୍ତ କରିବାର ଅପଚେଷ୍ଟା:
ବାଳୀପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ନିଜ ପକ୍ଷକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ରାବଣ ଚତୁରତାର ସହ କହିଲା ଯେ ରାମ ହେଉଛନ୍ତି ତୁମ ପିତାଙ୍କ ହନ୍ତା। ତେଣୁ ଏକ ମହାନ କୁଳର ରାଜକୁମାର ହୋଇ ପିତୃହନ୍ତାଙ୍କ ଦାସତ୍ୱ ସ୍ୱୀକାର କରିବା ଲଜ୍ଜାଜନକ। ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ପଦବୀ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଲୋଭନ ଦେଖାଇଲା।
୪. କୂଟନୀତିର ବିଫଳତା:
ରାବଣର ଏହି ଭେଦନୀତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା। ବିଭୀଷଣ ଧର୍ମର ପଥ ତ୍ୟାଗ କଲେ ନାହିଁ ଏବଂ ଅଙ୍ଗଦ ରାବଣର ଛଳନାକୁ ବୁଝିପାରି ତାର ଦୂତଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କରି ଲଜ୍ଜିତ ଭାବରେ ବିଦାୟ କଲେ। ଶେଷରେ ସେହି ଦୂତମାନେ ହିଁ ରାବଣକୁ ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେଇ ରାମଙ୍କ ଶରଣାପନ୍ନ ହେବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଲେ। ଏଥିରୁ ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ ଯେ ଅଧର୍ମର କୂଟନୀତି ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ ନିକଟରେ ସର୍ବଦା ପରାଭୂତ ହୁଏ।
ଉତ୍ତର:
କଟକ
ତା ୧୫।୦୭।୨୦୨୬
ସ୍ନେହର ପ୍ରିୟ କାହ୍ନା,
ମୋର ହାର୍ଦ୍ଦିକ ଶୁଭାଶୀର୍ବାଦ ଗ୍ରହଣ କରିବୁ। ଆଶା କରେ ତୁ ଭଲରେ ଥିବୁ ଏବଂ ପାଠପଢ଼ାରେ ମନ ଦେଉଥିବୁ। ଆଜି ଆମ ସାହିତ୍ୟ ବହିର 'ରାଘବଙ୍କ ଲଙ୍କା ଯାତ୍ରାନୁକୂଳ' କବିତାଟି ପଢ଼ିବା ପରେ ମୋ ମନରେ କେତୋଟି ମୂଲ୍ୟବାନ ଶିକ୍ଷଣୀୟ କଥା ଜାଗ୍ରତ ହେଲା, ଯାହା ତୋ ସହିତ ବାଣ୍ଟିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
ପ୍ରଥମତଃ, ଜୀବନରେ ଯେତେ ବଡ଼ ସମସ୍ୟା ଆସୁ ନା କାହିଁକି, ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପରି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଈଶ୍ୱର ବିଶ୍ୱାସ ରଖିଲେ ସବୁ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଦୂର ହୋଇଯାଏ। ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ରାବଣର କୂଟନୀତି ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ଛଳନା ଓ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କେବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାୟୀ ସଫଳତା ମିଳେ ନାହିଁ। ତୃତୀୟତଃ, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଚରିତ୍ରରୁ ଆମେ ଶିଖିବା ଉଚିତ୍ ଯେ କୌଣସି ପ୍ରଲୋଭନ ଆଗରେ ମୁଣ୍ଡ ନ ନୁଆଁଇ ସତ୍ୟ ଓ ନ୍ୟାୟ ପକ୍ଷରେ ଦୃଢ଼ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ତୁ ଏହି ନୀତିଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଜୀବନରେ ପ୍ରୟୋଗ କରିବୁ ବୋଲି ମୋର ବିଶ୍ୱାସ। ବାପା ଓ ବୋଉଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ ଜଣାଇବୁ।
ତୋର ବଡ଼ଭାଇ
ସତ୍ୟଜିତ
ଉତ୍ତର: ଏହା ଏକ ପ୍ରାକ୍ଟିକାଲ୍ ଓ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ। ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ରାମସେତୁ (ଆଦାମସ୍ ବ୍ରିଜ୍) ଏବଂ ବାନର ସେନା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତର ଉତ୍ପାଟନ ପୂର୍ବକ ସେତୁବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣର ପୌରାଣିକ ତଥା ଉପଗ୍ରହ ଚିତ୍ର ସଂଗ୍ରହ କରି ବିଦ୍ୟାଳୟ ପ୍ରକଳ୍ପ ଖାତାରେ ସଂଲଗ୍ନ କରିବେ।
ଉତ୍ତର:
'ବୈଦେହୀଶ ବିଳାସ' କାବ୍ୟର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋରମ ପଦ:
"ବହିନେଲେ ଗିରି ଯେତେ ବାନର ତରୁଣ
ବୁଡ଼ିଗଲା ଜଳେ ତତକ୍ଷଣେ ସେ ପାଷାଣ
ବିସ୍ମୟ ହୋଇଲେ ଦେଖି ରଘୁକୁଳମଣି
ବିଚାରିଲେ ଏବେ କି କରିବା ଚିନ୍ତାମଣି।"
ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଏହି ପଦଗୁଡ଼ିକର ରାଗ ଓ ଛନ୍ଦ ଅନୁସାରେ ମନୋରମ ଭାବେ ଶ୍ରେଣୀଗୃହରେ ଆବୃତ୍ତି କରିବେ।
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App