ଶ୍ରେଣୀ ୧୦ ସାହିତ୍ୟ ସିନ୍ଧୁ (ପଦ୍ୟ): ଅଧ୍ୟାୟ ୩ - ଚିଲିକାରେ ସାୟନ୍ତନ ଦୃଶ୍ୟ (ଉତ୍କଳ ମାଷ୍ଟର ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୧. ପରୀକ୍ଷା ସର୍ଟକଟ୍ (୫-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଟ୍ରିକ୍):
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୨. ମନେରଖିବା କାହାଣୀ:
ଏହି କବିତାରେ କବିବର ରାଧାନାଥ ରାୟ ନୀଳାମ୍ବୁ ଚିଲିକାର ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳୀନ ଅପରୂପ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ ଏକ ଚିତ୍ରକର ପରି ଅଙ୍କନ କରିଛନ୍ତି। ସନ୍ଧ୍ୟା ନଇଁ ଆସିବା ବେଳେ ପ୍ରାଚୀ ନଦୀର ମୁହାଣରୁ ମୀନଜୀବୀମାନେ ନିଜ ନିଜ ଡଙ୍ଗାରେ ଫେରିବାର ପ୍ରସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ଭାଲେରି ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ସନ୍ଧ୍ୟାତାରାର ଉଦୟ ଦେଖି ସେମାନଙ୍କ ମନ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଏ। ସେମାନେ ଆଲୋକ ପାଇଁ ମଶାଲ (ପଟିକା) ଟେକି ଦିଅନ୍ତି।
ଚିଲିକାର ମୃଦୁ ସମୀରଣରେ ଭାସିଆସେ ଉତ୍କଳର କାଳଜୟୀ ସ୍ରଷ୍ଟା କବିସୂର୍ଯ୍ୟ ବଳଦେବ ରଥଙ୍କ ଅମୃତମୟ ସଙ୍ଗୀତ — "ଗଲାଣି ତ ଗଲା କଥାରେ ସଙ୍ଗାତ"। କବି ରାଧାନାଥ ଭାବବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଉତ୍କଳ ଭୂମି ଓ କବିସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅମର ଯଶକୁ ପ୍ରଣାମ ଜଣାନ୍ତି।
ଡଙ୍ଗା ଉପରେ ଜଳୁଥିବା ମଶାଲର ଆଲୋକ ଦେଖି ମାଛମାନେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ଡଙ୍ଗା ଭିତରକୁ ଡେଇଁ ପଡ଼ନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରାଣ ହରାନ୍ତି। ଏହି ଦୃଶ୍ୟରୁ କବିଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଗଭୀର ଦାର୍ଶନିକ ଚିନ୍ତା ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ — ଅଜ୍ଞାନ ମାନବ ଯେପରି ସଂସାରର ମାୟାମୋହ ଓ ପାପର ଆକର୍ଷଣରେ ଧ୍ୱଂସ ହୁଏ, ମାଛମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକର ପ୍ରଲୋଭନରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆଦରି ନିଅନ୍ତି।
ରାତି ବଢ଼ିବା ସହିତ ଚାରିଆଡ଼ ଶାନ୍ତ ଓ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇଯାଏ। ଜହ୍ନର ଧଳା ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାରେ ସମଗ୍ର ଚିଲିକା ପାରଦରେ ଧୋଇ ହେଲା ପରି ଚମକି ଉଠେ। ପାହାଡ଼ ଓ ଦ୍ୱୀପଗୁଡ଼ିକର ଛାଇ ନୀଳ ଜଳରାଶିରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ହୁଏ। ସେହି ନିର୍ଜନ ପରିବେଶରେ ମାନବର କୋଳାହଳ ନଥାଏ, କେବଳ ଝରଣାର ଝରଝର ଶବ୍ଦ ଓ ଝିଙ୍କାରିର ଝିଁ-ଝିଁ ଧ୍ୱନି ପ୍ରକୃତିର ନୀରବତାକୁ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ କରେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି କବି ଭାବନ୍ତି ଯେ ସଂସାରର କଳି-କଳହରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ଦେବୀ ଶାନ୍ତି ଯେପରି ଚିଲିକା ବକ୍ଷରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି!
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୩. ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଭୁଲ୍ (୯୦% ପିଲା କରୁଥିବା ତ୍ରୁଟି):
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୪. ବାସ୍ତବ ଜୀବନ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ (୩୦-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଉଦାହରଣ):
ଆଧୁନିକ ମଣିଷ ସହରର କୋଳାହଳ, ମାନସିକ ଚାପ ଓ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ ଚିଲିକାର ଶାନ୍ତ, ସ୍ନିଗ୍ଧ ପରିବେଶ ପରି ପ୍ରକୃତିର ନିକଟତର ହେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ମଶାଲ ଦେଖି ମାଛମାନେ ଯେପରି ଡେଇଁ ପଡ଼ି ନିଜ ଜୀବନ ହରାନ୍ତି, ସେହିପରି ଆଜିର ଯୁବପିଢ଼ି କ୍ଷଣସ୍ଥାୟୀ ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମର ଚାକଚକ୍ୟ ଓ ଭୁଲ୍ ପ୍ରଲୋଭନରେ ପଡ଼ି ନିଜ ଭବିଷ୍ୟତ ନଷ୍ଟ ନ କରି ବିବେକର ସହ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ଉଚିତ୍।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୫. ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରିଭିଜନ୍ ସାରଣୀ:
ବିଷୟବସ୍ତୁ ସୂଚକ | ପରୀକ୍ଷା ଉପଯୋଗୀ ମୁଖ୍ୟ ତଥ୍ୟ
କବିଙ୍କ ନାମ | କବିବର ରାଧାନାଥ ରାୟ (ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ କାବ୍ୟଧାରାର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ)
କବିତାର ଉତ୍ସ | 'ଚିଲିକା' ଖଣ୍ଡକାବ୍ୟ
ସନ୍ଧ୍ୟାତାରା ଉଦୟ ସ୍ଥଳ | ଭାଲେରି ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ
ଗୀତର ଧ୍ୱନି | "ଗଲାଣି ତ ଗଲା କଥାରେ ସଙ୍ଗାତ" (କବିସୂର୍ଯ୍ୟ ବଳଦେବ ରଥଙ୍କ ରଚନା)
ଯଶୋଦେହୀ ପୁରୁଷ | କବିସୂର୍ଯ୍ୟ ବଳଦେବ ରଥ
ମଶାଲ ଜାଳିବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ | ମାଛମାନଙ୍କୁ ଆଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଆକର୍ଷିତ କରି ଶିକାର କରିବା
ଦାର୍ଶନିକ ଉପମା | ପାପର ମୋହରେ ଅଜ୍ଞାନୀ ମଣିଷର ପତନ = ମଶାଲ ଆଲୋକରେ ମୀନର ବିନାଶ
ତରଙ୍ଗରେ ଡଙ୍ଗାର ଗତି | ଦୁଃଖୀ ମନର ଆଶାର ଉତ୍ଥାନ-ପତନ ସଦୃଶ
ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାର ରୂପ | ପାରଦ-ଧଉତ (ପାରଦରେ ଧୁଆ ହୋଇଥିବା ପରି ଶୁଭ୍ର)
ବନସ୍ଥଳୀର ଶୋଭା | ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼ ମହାଦେବଙ୍କ ଭସ୍ମାଙ୍ଗ ସଦୃଶ
ନିସ୍ତବ୍ଧତାର ଘୋଷକ | ଦୂର ଝରଣାର ନାଦ ଓ ଝିଙ୍କାରିର ଝଙ୍କାର
ଚିଲିକାରେ ଆଶ୍ରିତା ଦେବୀ | ଶାନ୍ତି ଦେବୀ (ସଂସାରର କଳି-କଳହ ତ୍ୟାଗ କରି ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୬. ପରୀକ୍ଷା ଉପଯୋଗୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର (ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ଓ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ):
ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର:
(କ) ପ୍ରକୃତି ପ୍ରେମୀ
(ଖ) ନୌକାଚାଳକ / ମୀନଜୀବୀ
(ଗ) ପର୍ଯ୍ୟଟକ
(ଘ) ଶିକାରୀ
ଉତ୍ତର: (ଖ) ନୌକାଚାଳକ / ମୀନଜୀବୀ (ଯେଉଁମାନେ ସନ୍ଧ୍ୟା ହେବାରୁ ଆନନ୍ଦରେ ମଶାଲ ଟେକି ଘରକୁ ଫେରୁଛନ୍ତି)।
(କ) ଗମ୍ଭୀର
(ଖ) ନିଶ୍ଚଳ
(ଗ) କୋଳାହଳପୂର୍ଣ୍ଣ
(ଘ) ନିସ୍ତବ୍ଧ
ଉତ୍ତର: (ଖ) ନିଶ୍ଚଳ।
(କ) ଆସେ — ଆଶେ
(ଖ) ଦୁକୂଳ — ଦିକୂଳ
(ଗ) ତରଣୀ — ତରଣି
(ଘ) ଦ୍ୱିପ — ଦୀପ
ଉତ୍ତର:
(କ) ଆସେ: ଆଗମନ କରେ / ପହଞ୍ଚେ।
ଆଶେ: ଆଶା ବା କାମନା କରି।
(ଖ) ଦୁକୂଳ: ପାଟବସ୍ତ୍ର / ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର।
ଦିକୂଳ: ଦୁଇଟି କୂଳ ବା ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱ।
(ଗ) ତରଣୀ: ନୌକା ବା ଡଙ୍ଗା।
ତରଣି: ସୂର୍ଯ୍ୟ।
(ଘ) ଦ୍ୱିପ: ହାତୀ (ଯିଏ ଦୁଇଥର ଜଳପାନ କରେ)।
ଦୀପ: ଆଲୋକବର୍ତ୍ତିକା / ପ୍ରଦୀପ।
ସମୁଦ୍ର, ମାରୁତ, ଅବନୀ, ନିଶୀଥିନୀ, ବାଗୀଶ୍ୱରୀ।
ଉତ୍ତର:
ଉତ୍ତର: ବାକ୍ + ଈଶ୍ୱରୀ = ବାଗୀଶ୍ୱରୀ (ବ୍ୟଞ୍ଜନ ସନ୍ଧି)।
(କ) କବିସୂର୍ଯ୍ୟ ବଳଦେବ ରଥ
(ଖ) କବିବର ରାଧାନାଥ ରାୟ
(ଗ) ଭକ୍ତକବି ମଧୁସୂଦନ ରାଓ
(ଘ) ପ୍ରକୃତିକବି ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର
ଉତ୍ତର: (କ) କବିସୂର୍ଯ୍ୟ ବଳଦେବ ରଥ।
କ୍ଷୁଦ୍ର ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର:
ଉତ୍ତର: ଏହି କବିତାରେ କବିବର ରାଧାନାଥ ରାୟ ଚିଲିକା ହ୍ରଦର ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳୀନ (ସାୟନ୍ତନ) ତଥା ରଜନୀର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମନୋରମ ପ୍ରାକୃତିକ ଦୃଶ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।
ଉତ୍ତର: ଦିଗରୂପୀ ଅଙ୍ଗନା ବା ଦିଗଙ୍ଗନାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କବି "ମଧୁରହାସିନୀ" ବୋଲି ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ଶୁଭ୍ର ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାରୂପୀ ମଧୁର ହସ ବିଞ୍ଚି ଦେଇଛନ୍ତି।
ଉତ୍ତର: ଏହା କବିସୂର୍ଯ୍ୟ ବଳଦେବ ରଥଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚମ୍ପୂ ସଙ୍ଗୀତର ଏକ ପଦ। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି — ଯାହା ଅତୀତରେ ବିତିଯାଇଛି ତାହା ଆଉ ଫେରିବ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେହି ଅତୀତ ପାଇଁ ଅନୁତାପ ନ କରି ବର୍ତ୍ତମାନର ସତ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଉତ୍ତର: ଚିଲିକାର ଅନ୍ଧକାର ଜଳରାଶି ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋକ ପ୍ରତି ମାଛମାନେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ଆସିଥାନ୍ତି। ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରି ନୌକାରେ ଶିକାର କରିବା ପାଇଁ ପୋତପାଳ ବା ମାଛଧରାଳୀ ମଶାଲ ଜାଳିଛି।
ଉତ୍ତର: ଡଙ୍ଗାରେ ଜଳୁଥିବା ମଶାଲ ଶିଖାର ଉଠିବା ପଡ଼ିବାକୁ କବି ଜଣେ ଦୁଃଖୀ ମଣିଷର ହୃଦୟରେ ଜାଗ୍ରତ ହେଉଥିବା ଆଶା ଓ ନିରାଶାର ଉତ୍ଥାନ-ପତନ ସହିତ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି।
ଉତ୍ତର: ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ନିର୍ମଳ ଶୁଭ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ (ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା) ଯେତେବେଳେ ଚିଲିକାର ଜଳ, ସ୍ଥଳ ଏବଂ ସମଗ୍ର ଆକାଶରେ ଖେଳିଯାଇଛି, ସେହି ଅପରୂପ ଧବଳ ଦୃଶ୍ୟକୁ କବି ପାରଦରେ ଧୁଆ ହୋଇଥିବା ପରି ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।
ଉତ୍ତର: ଚିଲିକା ହ୍ରଦର ଶାନ୍ତ ଓ ନିର୍ମଳ ଅନ୍ତଃସ୍ଥଳରେ ତାର ଚତୁର୍ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା ଦ୍ୱୀପ ଓ ଶୈଳ (ପାହାଡ଼) ମାନଙ୍କର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଶୋଭା ପାଉଛି।
ଉତ୍ତର: ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାର ଧଳା ଆଲୋକ ଓ ଘଞ୍ଚ ଗଛଗୁଡ଼ିକର କଳା ଛାଇ ମିଶ୍ରିତ ବନସ୍ଥଳୀକୁ କବି ଭସ୍ମବିଭୂଷିତ ମହାଦେବ ଶିବ (ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼)ଙ୍କ ଶରୀର ସହିତ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି।
ଉତ୍ତର: ନିଶୀଥିନୀ ବା ଗଭୀର ରାତ୍ରିର ନିସ୍ତବ୍ଧ ଗାମ୍ଭୀର୍ଯ୍ୟକୁ ଦୂର ପାହାଡ଼ରୁ ଭାସିଆସୁଥିବା ଝରଣାର ଝରଝର ନାଦ ଏବଂ ବନ ମଧ୍ୟରୁ ଶୁଭୁଥିବା ଝିଙ୍କାରିର ଝିଁ-ଝିଁ ଝଙ୍କାର ପ୍ରଚାର କରୁଛି।
ସପ୍ରସଙ୍ଗ ସରଳାର୍ଥ:
"ଉଲ୍ଲାସର ଆତ୍ମା ପ୍ରାୟେ ଗୀତ-ତାନ
ହ୍ରଦ ନୀଳ-ବକ୍ଷେ କରେ ଅଧିଷ୍ଠାନ।"
ଉତ୍ତର:
ପ୍ରସଙ୍ଗ:
ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି କବିବର ରାଧାନାଥ ରାୟଙ୍କ ପ୍ରଣୀତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଖଣ୍ଡକାବ୍ୟ 'ଚିଲିକା' ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆମ ସାହିତ୍ୟ ପୁସ୍ତକର 'ଚିଲିକାରେ ସାୟନ୍ତନ ଦୃଶ୍ୟ' କବିତାରୁ ଗୃହୀତ। ଏଠାରେ ଚିଲିକାର ମଧୁର ସନ୍ଧ୍ୟାରେ କବିସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତର ପ୍ରଭାବ ସମ୍ପର୍କରେ କବି ଆଲୋକପାତ କରିଛନ୍ତି।
ସରଳାର୍ଥ:
ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଚିଲିକା ବକ୍ଷରେ ଧୀର ସମୀରଣ ବହୁଥିବା ବେଳେ ମାଛଧରାଳୀମାନଙ୍କ କଣ୍ଠରୁ କବିସୂର୍ଯ୍ୟ ବଳଦେବ ରଥଙ୍କ ରଚିତ କିଶୋରଚନ୍ଦ୍ରାନନ୍ଦ ଚମ୍ପୂର ମଧୁର ଗୀତ ଭାସି ଆସୁଛି। ସେହି ସଙ୍ଗୀତର ଧ୍ୱନି ଏତେ ପ୍ରାଣବନ୍ତ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଯେ, ମନେହେଉଛି ଯେପରି ସାକ୍ଷାତ୍ 'ଆନନ୍ଦ ବା ଉଲ୍ଲାସର ଆତ୍ମା' ଚିଲିକାର ନୀଳ ଜଳବକ୍ଷ ଉପରେ ବିରାଜମାନ କରିଛି। ଏହି ସଙ୍ଗୀତ ଚିଲିକାର ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶକୁ ଅପୂର୍ବ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ କାବ୍ୟିକ ଶୋଭାରେ ମଣ୍ଡିତ କରୁଛି।
ମନ୍ତବ୍ୟ:
ପ୍ରକୃତି ଓ ସଙ୍ଗୀତର ଅପୂର୍ବ ସମନ୍ୱୟ ଏଠାରେ କବିଙ୍କ କଳ୍ପନାକୁ ଅତୀନ୍ଦ୍ରିୟ ସ୍ତରକୁ ଉନ୍ନୀତ କରିଛି।
"ପାପଗର୍ଭେ ଯେହ୍ନେ ପଡ଼ଇ ଅଜ୍ଞାନ
ତରୀ-ଗର୍ଭେ ମୀନେ ଡେଇଁ ଦେବେ ପ୍ରାଣ।"
ଉତ୍ତର:
ପ୍ରସଙ୍ଗ:
ପଠିତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି କବିବର ରାଧାନାଥ ରାୟଙ୍କ ରଚିତ 'ଚିଲିକାରେ ସାୟନ୍ତନ ଦୃଶ୍ୟ' କବିତାରୁ ଉଦ୍ଧୃତ। ମୀନଜୀବୀଙ୍କ ମଶାଲ ଆଲୋକରେ ମାଛମାନଙ୍କ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗକୁ କବି ଏକ ମହାନ ଦାର୍ଶନିକ ତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି।
ସରଳାର୍ଥ:
ରାତ୍ରିର ଅନ୍ଧକାରରେ ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀମାନେ ନୌକା ଉପରେ ମଶାଲ ଜଳାଇଛନ୍ତି। ଆଲୋକର ଚମକରେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ମାଛମାନେ ତାହାକୁ ନିଜର ଆଶ୍ରୟ ଭାବି ନୌକା ଭିତରକୁ ଡେଇଁ ପଡ଼ନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରାଣ ହରାନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରାକୃତିକ ଘଟଣାକୁ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ କରି କବି ମାନବ ସମାଜର ଚିରନ୍ତନ ସତ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ଯେପରି ଅଜ୍ଞାନୀ ମନୁଷ୍ୟ ସାଂସାରିକ ଭୋଗବିଳାସ ଓ ପାପର ବାହ୍ୟ ଚାକଚକ୍ୟରେ ମୋହିତ ହୋଇ ପାପର କୂଅ ଭିତରକୁ ଡେଇଁପଡ଼େ ଏବଂ ନିଜର ଆତ୍ମାକୁ ବିନାଶ କରେ, ସେହିପରି ମାଛମାନେ ଆଲୋକର ମାୟାରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରନ୍ତି।
ମନ୍ତବ୍ୟ:
ଏଠାରେ କବିଙ୍କର ଗଭୀର ନୀତିବୋଧ ଓ ଦାର୍ଶନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ପ୍ରତିଫଳିତ।
"ପ୍ରତିବିମ୍ବରାଜି ଦ୍ୱୀପ-ଶୈଳ-ତଳେ
ସ୍ପଷ୍ଟାକାରେ ଶୋଭେ ହ୍ରଦ-ଅନ୍ତଃସ୍ଥଳେ।"
ଉତ୍ତର:
ପ୍ରସଙ୍ଗ:
ଆଲୋଚ୍ୟ ପଦ୍ୟାଂଶଟି କବିବର ରାଧାନାଥ ରାୟଙ୍କ କାବ୍ୟ 'ଚିଲିକା' ଅନ୍ତର୍ଗତ 'ଚିଲିକାରେ ସାୟନ୍ତନ ଦୃଶ୍ୟ' ଶୀର୍ଷକ କବିତାରୁ ସଂଗୃହୀତ। ଚିଲିକାର ଶାନ୍ତ ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ପାହାଡ଼ ଓ ଦ୍ୱୀପର ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଶୋଭା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ସରଳାର୍ଥ:
ନିଶା ଆଗମନ ସହିତ ପବନ ଧୀର ହୋଇଯାଇଛି ଏବଂ ହ୍ରଦର ଜଳରାଶି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥିର ହୋଇପଡ଼ିଛି। ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶୁଭ୍ର ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାରେ ଚିଲିକା ବକ୍ଷରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ୱୀପ ଏବଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗର ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକର ଛାଇ ଏକ ବିରାଟ ଦର୍ପଣ ପରି ହ୍ରଦର ଗଭୀର ଅନ୍ତଃସ୍ଥଳରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ହେଉଛି। ମନେହେଉଛି ସତେ ଯେପରି ପାଣି ଭିତରେ ଆଉ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପୃଥିବୀ ଶୋଭା ପାଉଛି।
ମନ୍ତବ୍ୟ:
ପ୍ରକୃତିର ସ୍ଥିରତା ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ଏହା ଏକ ଅତୁଳନୀୟ ଚିତ୍ରକଳ୍ପ।
"କଳି ଉପଦ୍ରବେ ତ୍ୟଜି ଲୋକାଳୟ
ଶାନ୍ତି କି ଏ ସ୍ଥଳେ ଭଜିଲେ ଆଶ୍ରୟ ?"
ଉତ୍ତର:
ପ୍ରସଙ୍ଗ:
ଉକ୍ତ ପଦଟି କବିବର ରାଧାନାଥ ରାୟଙ୍କ 'ଚିଲିକାରେ ସାୟନ୍ତନ ଦୃଶ୍ୟ' କବିତାରୁ ଗୃହୀତ। ଚିଲିକାର ଗଭୀର ନିରବତା ଓ ପ୍ରଶାନ୍ତ ପରିବେଶକୁ ଦେଖି କବିଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଉଠିଥିବା ଭାବନା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ସରଳାର୍ଥ:
ମାନବ ସମାଜ ସଦାବେଳେ କଳହ, ଅଶାନ୍ତି, ହିଂସା ଓ କୋଳାହଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ (କଳିଯୁଗର ଉପଦ୍ରବ)। କିନ୍ତୁ ଚିଲିକାର ସାୟନ୍ତନ ପରିବେଶ ଏତେ ପବିତ୍ର, ଶାନ୍ତ ଓ ଗମ୍ଭୀର ଯେ କବିଙ୍କୁ ଲାଗୁଛି ସତେ ଯେପରି ଦେବୀ 'ଶାନ୍ତି' କଳିକଳୁଷିତ ମଣିଷ ବସତି ତ୍ୟାଗ କରି ଆସି ଏହି ନିର୍ଜନ ଚିଲିକା କୋଳରେ ନିରାପଦ ଆଶ୍ରୟ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି।
ମନ୍ତବ୍ୟ:
କବିଙ୍କ ମାନବବାଦୀ ଚିନ୍ତାଧାରା ଏବଂ ପ୍ରକୃତି କୋଳରେ ଶାନ୍ତି ଖୋଜିବାର ଆକୁଳତା ଏହି ପଦରେ ଚମତ୍କାର ଭାବେ ଫୁଟିଉଠିଛି।
ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର:
ଉତ୍ତର:
କବିବର ରାଧାନାଥ ରାୟ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ପ୍ରକୃତିର ଅନନ୍ୟ ରୂପକାର। ତାଙ୍କର କାଳଜୟୀ 'ଚିଲିକା' ଖଣ୍ଡକାବ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ 'ଚିଲିକାରେ ସାୟନ୍ତନ ଦୃଶ୍ୟ' କବିତାରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟର ଚିଲିକାର ଅପରୂପ ଶୋଭା ଚିତ୍ରିତ ହୋଇଛି:
୧. ସନ୍ଧ୍ୟାର ଆଗମନ ଓ ମୀନଜୀବୀଙ୍କ ଉଲ୍ଲାସ:
ଦିବସର ଅବସାନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଅସ୍ତଗାମୀ ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରାଚୀ ମୁହାଣରୁ ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀମାନେ ଘରକୁ ଫେରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅନ୍ତି। ଭାଲେରି ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସନ୍ଧ୍ୟାତାରା ଦେଖି ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ନାଚିଉଠେ। ସେମାନେ ଉଲ୍ଲସିତ ମନରେ ମଶାଲ ଜାଳି ଡଙ୍ଗା ଚଳାଇ ଆସନ୍ତି।
୨. କବିସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତର ମୂର୍ଚ୍ଛନା:
ଚିଲିକାର ମୃଦୁ ସମୀରଣରେ ଭାସିଆସେ କବିସୂର୍ଯ୍ୟ ବଳଦେବ ରଥଙ୍କ କିଶୋରଚନ୍ଦ୍ରାନନ୍ଦ ଚମ୍ପୂର ମଧୁର ଗୀତି — "ଗଲାଣି ତ ଗଲା କଥାରେ ସଙ୍ଗାତ"। ଏହି ସଙ୍ଗୀତର ସ୍ୱର ଚିଲିକାର ନୀଳ ଜଳବକ୍ଷରେ ଉଲ୍ଲାସର ଆତ୍ମା ପରି ବିଚରଣ କରେ। କବି ରାଧାନାଥ ଉତ୍କଳର ଏହି ଅମର କବିଙ୍କୁ ଭକ୍ତିପୂତ ପ୍ରଣାମ ଜଣାଇଛନ୍ତି।
୩. ମଶାଲ ଆଲୋକ ଓ ଦାର୍ଶନିକ ଭାବନା:
ମାଛମାନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ ଜଳାଯାଇଥିବା ମଶାଲ ଆଲୋକରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ମାଛମାନେ ଡଙ୍ଗା ଭିତରକୁ ଡେଇଁ ପ୍ରାଣ ହରାନ୍ତି। ଏହି ଦୃଶ୍ୟରୁ କବି ସାଂସାରିକ ମଣିଷର ପାପପଙ୍କରେ ପତନର ଚିତ୍ର ଉପଲବ୍ଧି କରିଛନ୍ତି।
୪. ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାପ୍ଳାବିତ ରଜନୀ ଓ ନିସ୍ତବ୍ଧତା:
ରାତ୍ରିର ଆଗମନରେ ସମଗ୍ର ଚିଲିକା ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇଯାଏ। ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶୁଭ୍ର କିରଣରେ ଜଳ, ସ୍ଥଳ ଓ ଆକାଶ ପାରଦରେ ଧୁଆ ହେଲା ପରି ଚମକି ଉଠେ। ହ୍ରଦର ଶାନ୍ତ ଜଳରେ ପାହାଡ଼ ଓ ଦ୍ୱୀପର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦର୍ପଣ ପରି ଭାସେ। ବନସ୍ଥଳୀ ଶିବଙ୍କ ଭସ୍ମବିଭୂଷିତ ଅଙ୍ଗ ପରି ଦିଶେ। ମନୁଷ୍ୟର କୋଳାହଳ ଶୂନ୍ୟ ଏହି ଭୂମିରେ କେବଳ ଝରଣାର ନାଦ ଓ ଝିଙ୍କାରିର ଝଙ୍କାର ହିଁ ରାତ୍ରିର ଗାମ୍ଭୀର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଚାର କରେ। ସତେ ଯେପରି ସଂସାରର କଳହରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ଶାନ୍ତି ଦେବୀ ଏହିଠାରେ ବାସ କରୁଛନ୍ତି।
ଉତ୍ତର:
କବିବର ରାଧାନାଥ ରାୟ 'ଚିଲିକାରେ ସାୟନ୍ତନ ଦୃଶ୍ୟ' କବିତାରେ ଚିଲିକା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରୁଥିବା ନିରୀହ ମୀନଜୀବୀମାନଙ୍କ ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଭାବାବେଗକୁ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି:
୧. କର୍ମକ୍ଳାନ୍ତ ଦିନର ଅବସାନ ଓ ଘରକୁ ଫେରିବାର ଉତ୍କଣ୍ଠା:
ଦିନସାରା ଚିଲିକାର ଅଥଳ ଜଳରାଶିରେ ମାଛ ଧରିବା ପରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ମୀନଜୀବୀମାନେ ନିଜ ପରିବାର ଓ ଘର କଥା ମନେ ପକାନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ମନ ଘରକୁ ଫେରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇଉଠେ।
୨. ସନ୍ଧ୍ୟାତାରା ଦେଖି ଉଲ୍ଲାସ:
ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଭାଲେରି ପାହାଡ଼ ଚୂଳରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସନ୍ଧ୍ୟାତାରା ଉଇଁଥିବାର ଦେଖନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ମହୋଲ୍ଲାସରେ ପୂରିଉଠେ। ସେମାନେ ଜାଣିପାରନ୍ତି ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହୋଇଛି ଏବଂ ବିଶ୍ରାମର ସମୟ ଉପନୀତ।
୩. ସଙ୍ଗୀତ ପ୍ରେମ ଓ ଭାବବିହ୍ୱଳତା:
ମୀନଜୀବୀମାନେ କେବଳ ପରିଶ୍ରମୀ ନୁହନ୍ତି, ସେମାନେ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତପ୍ରିୟ। ଡଙ୍ଗା ବାହିବା ସମୟରେ ସେମାନେ କବିସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅମୃତମୟ ଚମ୍ପୂ ଗୀତ ଗାଇ ନିଜର ସମସ୍ତ କ୍ଳାନ୍ତି ଭୁଲିଯାଆନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ କଣ୍ଠର ସୁର ସମଗ୍ର ଚିଲିକାରେ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଉଲ୍ଲାସ ଖେଳାଇଦିଏ।
୪. ଆଶା ଓ ନିରାଶାର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ:
ମଶାଲ ଜାଳି ମାଛ ଶିକାର କରିବା ବେଳେ ତରଙ୍ଗରେ ଡଙ୍ଗା ଦୋହଲିବା ସହ ସେମାନଙ୍କ ମନର ଆଶା ମଧ୍ୟ ଉତ୍ଥାନ-ପତନ ହୁଏ — ଅଧିକ ମାଛ ମିଳିବ କି ନାହିଁ, ଘରକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଫେରିବେ କି ନାହିଁ। ଏହିପରି ଭାବେ ମୀନଜୀବୀମାନଙ୍କର ସରଳ ଜୀବନ ଓ ଭାବାବେଗ କବିତାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ହୋଇଛି।
ଉତ୍ତର:
'ଚିଲିକାରେ ସାୟନ୍ତନ ଦୃଶ୍ୟ' କବିତାରେ କବିବର ରାଧାନାଥଙ୍କ କବିମାନସରେ ଚିଲିକାର ଏକ ବହୁମୁଖୀ ରୂପ ଉଦ୍ଭାସିତ ହୋଇଛି:
୧. ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ଆବାସସ୍ଥଳୀ:
ଚିଲିକା କେବଳ ଏକ ହ୍ରଦ ନୁହେଁ, ଏହା ପ୍ରକୃତିରାଣୀଙ୍କ ବିଳାସ ଭୂମି। ନୀଳ ଜଳରାଶି, ଚାରିପାଖର ଭାଲେରି ଆଦି ଗିରିମାଳା ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟାର ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାପ୍ଳାବିତ ପରିବେଶ ଏହାକୁ ଏକ ଅପାର୍ଥିବ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଛି।
୨. ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ କାବ୍ୟିକ ପ୍ରେରଣା:
ଚିଲିକାର ପବନ କବିସୂର୍ଯ୍ୟ ବଳଦେବ ରଥଙ୍କ ଗୀତାମୃତ ବହନ କରି କବିଙ୍କୁ ଉତ୍କଳୀୟ ଗୌରବ ଓ ଅମର ସାହିତ୍ୟର ସ୍ମୃତିରେ ବିଭୋର କରିଦେଇଛି। ଏହା କବିଙ୍କୁ ସ୍ୱଦେଶାନୁରାଗୀ କରି ଗଢ଼ିତୋଳିଛି।
୩. ଦାର୍ଶନିକ ଚିନ୍ତନର ପ୍ରେରକ:
ମଶାଲ ଆଲୋକରେ ମାଛଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ତରଙ୍ଗରେ ନୌକାର ଉତ୍ଥାନ-ପତନ କବିଙ୍କୁ ମାନବ ଜୀବନର ନଶ୍ୱରତା, ମାୟାମୋହ ଏବଂ କର୍ମଫଳ ସମ୍ପର୍କରେ ଗଭୀର ଦାର୍ଶନିକ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଛି।
୪. ଶାନ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତିର ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ:
କଳିଯୁଗର କୋଳାହଳ, ହିଂସା ଓ ଅଶାନ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଚିଲିକା ପାଲଟିଛି ଏକ ଶାନ୍ତିର ନିରୋଳା ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ। ଝରଣାର ନାଦ ଓ ଝିଙ୍କାରିର ଝଙ୍କାର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକୃତି ଏଠାରେ ଚିରନ୍ତନ ମୌନ ସାଧନାରେ ମଗ୍ନ।
ଉତ୍ତର:
ବାଣୀବିହାର, ଭୁବନେଶ୍ୱର
ତା ୨୦।୦୮।୨୦୨୬
ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଶୁଭମ,
ମୋର ଆନ୍ତରିକ ସ୍ନେହ ଓ ଭଲପାଇବା ଗ୍ରହଣ କରିବୁ। ଆଶା କରେ ତୁ ଭଲରେ ଥିବୁ। ଆଜି ମୁଁ ତୋତେ ଏକ ଅପୂର୍ବ ପ୍ରାକୃତିକ ଅନୁଭୂତି ବିଷୟରେ ଜଣାଇବାକୁ ଏହି ପତ୍ର ଲେଖୁଛି।
ଗତ ରବିବାର ଦିନ ମୁଁ ଚିଲିକା ଭ୍ରମଣରେ ଯାଇଥିଲି। ସେଠାରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟର ଯେଉଁ ଅପରୂପ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲି, ତାହା ରାଧାନାଥ ରାୟଙ୍କ 'ଚିଲିକାରେ ସାୟନ୍ତନ ଦୃଶ୍ୟ' କବିତାର ପଂକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ମନେ ପକାଇଦେଲା। ଭାଲେରି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ସନ୍ଧ୍ୟାତାରା ଉଇଁବା ଏବଂ ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀମାନେ ମଶାଲ ଜାଳି ଡଙ୍ଗାରେ ଫେରିବାର ଦୃଶ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋରମ ଥିଲା।
ରାତି ହେବା ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ନିର୍ମଳ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାରେ ସମଗ୍ର ଚିଲିକା ପାରଦ ପରି ଝଲସି ଉଠିଥିଲା। ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକର ଛାଇ ଶାନ୍ତ ପାଣିରେ ଏକ ଦର୍ପଣ ପରି ଦିଶୁଥିଲା। ସେହି ନିରବ ପରିବେଶରେ କେବଳ ଝରଣାର କଳକଳ ଧ୍ୱନି ପ୍ରକୃତିର ନିସ୍ତବ୍ଧତାକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିଲା। ସତରେ ଚିଲିକା ଏକ ଶାନ୍ତିର ତୀର୍ଥ।
ତୁ ଆସନ୍ତା ଛୁଟିରେ ଆମ ଘରକୁ ଆସିଲେ ଆମେ ଏକାଠି ଚିଲିକା ବୁଲିଯିବା। ମଉସା ଓ ମାଉସୀଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ ଜଣାଇବୁ।
ତୋର ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ବନ୍ଧୁ
ଅମିତ
ଉତ୍ତର: କବିବର ରାଧାନାଥ ରାୟ ଦେବୀ ବାଗୀଶ୍ୱରୀ (ସରସ୍ୱତୀ)ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ ଜଣାଇ କହିଛନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କରି କୃପାରୁ ଉତ୍କଳର କବିସୂର୍ଯ୍ୟ ବଳଦେବ ରଥ ଅମୃତମୟ କାବ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ସୃଷ୍ଟି କରି ଚିରଅମର ହୋଇପାରିଛନ୍ତି।
ଉତ୍ତର:
କବିସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଚମ୍ପୂର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପଦ:
"ଗଲାଣି ତ ଗଲା କଥାରେ ସଙ୍ଗାତ,
ନ ଭାଳ କିଛି ତା' ପାଇଁ ଆଗତ।
ଯାହା ଲେଖିଛନ୍ତି ବିଧାତା ଭାଳେ,
ତାହା ଘଟିବ ତ ନିଶ୍ଚୟ କାଳେ।"
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App