ପ୍ରଶ୍ନ ୧୮.

"ତୋର ମୁକତିରେ ମୋର ମୁକତି ମା

ତୋର ହସେ ମୋର ହସ

ତୋହରି ଅନ୍ତର ଆଦେଶେ ଚଳେ ମୁଁ

ଘୋଷି ତୋର ମହାଯଶ।"

ସରଳାର୍ଥ:

ସଂସ୍କୃତି ଓ ଉତ୍ସ: ପଠିତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଯଶସ୍ୱିନୀ କବୟିତ୍ରୀ ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ପ୍ରଭା ଦେବୀଙ୍କ ରଚିତ 'ସର୍ବଂସହା ମାଟି' କବିତାରୁ ଆନୀତ।

ପ୍ରସଙ୍ଗ: ମାତୃଭୂମି ଏବଂ ସନ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅଭିନ୍ନ ଆତ୍ମିକ ସମ୍ପର୍କକୁ କବୟିତ୍ରୀ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।

ବ୍ୟାଖ୍ୟା:

ଜଣେ ସଚ୍ଚା ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ମାଆର ସୁଖଦୁଃଖ ହିଁ ତାର ନିଜର ସୁଖଦୁଃଖ ହୋଇଥାଏ। ମାତୃଭୂମି ଯଦି ପରାଧୀନତାର ଶିକୁଳିରେ ବନ୍ଧା ରୁହେ କିମ୍ବା ଦୁଃଖଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ କଲବଲ ହୁଏ, ତେବେ ତାର ସନ୍ତାନ କଦାପି ମୁକ୍ତ ବା ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ।

ତେଣୁ କବୟିତ୍ରୀ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ମାଟି ମାଆର ମୁକ୍ତିରେ ହିଁ ତାଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ମୁକ୍ତି ଏବଂ ମାଆର ହସରେ ହିଁ ତାଙ୍କର ହସ ନିହିତ। ସେ ମାଟି ମାଆର ଅନ୍ତରର ପବିତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ନିଜ ଜୀବନ ପରିଚାଳନା କରନ୍ତି ଏବଂ ସର୍ବଦା ମାଆର ମହାନ ଯଶ ଓ ଗୌରବକୁ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରଚାର କରିବାକୁ ନିଜର ପରମ ଧର୍ମ ମନେକରନ୍ତି।

ମନ୍ତବ୍ୟ: ମାତୃଭୂମି ପ୍ରତି ପ୍ରଗାଢ଼ ଅନୁରକ୍ତି ଓ ସମର୍ପଣ ଭାବ ପଦଟିରେ ପ୍ରତିଫଳିତ।

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

[ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର (ପ୍ରଶ୍ନ ୧୯ ରୁ ୨୧)]

ଉପକ୍ରମ:

ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳର ବିଶିଷ୍ଟ କବୟିତ୍ରୀ ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ପ୍ରଭା ଦେବୀଙ୍କ 'ସର୍ବଂସହା ମାଟି' କବିତାଟି ହେଉଛି ମାତୃଭୂମି ପ୍ରତି ଭକ୍ତି, କୃତଜ୍ଞତା ଓ ଆତ୍ମନିବେଦନର ଏକ ଅନନ୍ୟ ଆଲେଖ୍ୟ। କବୟିତ୍ରୀ ଏହି କବିତାରେ ମାଟିକୁ କେବଳ ଜଡ଼ ବସ୍ତୁ ଭାବେ ନଦେଖି, ସ୍ନେହମୟୀ ଜନନୀ ରୂପରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କରିଛନ୍ତି।

କବିଙ୍କ ମନୋଭାବର ମୁଖ୍ୟ ଦିଗଗୁଡ଼ିକ:

୧. କୃତଜ୍ଞତା ବୋଧ: ମାଟି ମାଆର ମିଠାପାଣି, ଧୀର ପବନ, ଗଛଲତାର ଫଳ, ସବୁଜ ଘାସର କଅଁଳ ବିଛଣା ଆମକୁ ଜୀବନ, ବଳ ଓ ଆରାମ ଦେଇଛି। ରୋଗ ଦୂର କରିବାକୁ ସେ ଚେରମୂଳୀ ଔଷଧ ଏବଂ ମନଖୁସି ପାଇଁ ନଈ-ସମୁଦ୍ରର କଳନାଦ ଉପହାର ଦେଇଛି। ଏଥିପାଇଁ କବି ମାଟି ମାଆ ପ୍ରତି ଗଭୀର କୃତଜ୍ଞ।

୨. ସ୍ନେହ ଓ ଆକର୍ଷଣ: ମାଟି ମାଆର ସ୍ନେହ ସ୍ୱର୍ଗଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଆକର୍ଷଣୀୟ। ସ୍ୱର୍ଗ ଯେତେ ଆହ୍ୱାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ମାଟି ମାଆର କୋଳ ଛାଡ଼ି ଯିବାକୁ କବିଙ୍କ ମନ ବଳୁନାହିଁ।

୩. ଅନୁତାପ ଓ କ୍ଷମାପ୍ରାର୍ଥନା: ମଣିଷ ଜନ୍ମରୁ ମାଟିକୁ ପଦାଘାତ କରି ଆସିଛି। ତଥାପି ମାଟି ନିଜ ଛୁଆ ବୋଲି ସବୁ ଦୋଷ କ୍ଷମା କରିଦେଇଛି। ଏହି କ୍ଷମାଶୀଳତା କବୟିତ୍ରୀଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଅଭିଭୂତ କରିଛି।

୪. ଆଦର୍ଶ ଗ୍ରହଣ ଓ ସେବା ମନୋଭାବ: ମାଟିର ଶରୀର ପାହାଡ଼ ପରି ଟାଣ ହେଲେ ବି ପ୍ରାଣ କଅଁଳ ପତ୍ର ପରି କୋମଳ। କବୟିତ୍ରୀ ମାଟି ପରି ଅମାପ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ନିଦା ଛାତି କାମନା କରିଛନ୍ତି, ଯେପରି ସେ ନିଜେ ଦୁଃଖ ସହି ସମଗ୍ର ଜଗତ ପାଇଁ ଦିନରାତି ଖଟିପାରିବେ।

୫. ଜାତୀୟ ଗୌରବ ଓ ଚେତନା ଜାଗରଣ: ମାଟିକୁ ସେ ଦେବଭୂମି, ବୀରଭୂମି ଭାରତମାତା ରୂପେ ସ୍ୱୀକାର କରି ତାର ପାଦଧୂଳି ମୁଣ୍ଡରେ ବୋଳି ନାମ ରଖିବାକୁ ଏବଂ ହଜିଯାଇଥିବା ଚେତନାର ଚାବିକାଠି ଖୋଜିବାକୁ ସଂକଳ୍ପବଦ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି।

ଉପସଂହାର:

କବୟିତ୍ରୀଙ୍କ ମନୋଭାବ କେବଳ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ମାନବବାଦ, ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର କର୍ତ୍ତବ୍ୟବୋଧ ଏବଂ ଦେଶପ୍ରେମର ଏକ ପବିତ୍ର ସଙ୍ଗମ।

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

'ସର୍ବଂସହା' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି — ଯିଏ ସବୁକିଛି ନିର୍ବିକାର ଭାବେ ସହ୍ୟ କରିପାରେ। କବୟିତ୍ରୀ ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ପ୍ରଭା ଦେବୀଙ୍କ 'ସର୍ବଂସହା ମାଟି' କବିତାରେ ମାଟିକୁ ଏହି ଆଖ୍ୟା ଦିଆଯିବା ସର୍ବତୋଭାବେ ଯଥାର୍ଥ:

୧. ଆଘାତ ସହନ: ମଣିଷ ଜନ୍ମଲାଭ କରିବା ଦିନଠାରୁ ମାଟି ଉପରେ ଚାଲିଚାଲି, ଖୋଳି, କାଟି ଏବଂ ପଦାଘାତ କରି ତାକୁ ନିରନ୍ତର ଆଘାତ ଦେଇ ଚାଲିଛି। କିନ୍ତୁ ମାଟି କେବେହେଲେ ପ୍ରତିବାଦ କରେ ନାହିଁ।

୨. ନିଜ ଛୁଆ ପରି କ୍ଷମା: ଜଣେ ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ ମାଆ ଯେପରି ସନ୍ତାନର ସବୁ ଅଳିଅର୍ଦଳି ଓ ଦୋଷକୁ ସ୍ନେହରେ ସହିଯାଏ, ମାଟି ମାଆ ମଧ୍ୟ ମାନବର ସମସ୍ତ ଅପରାଧକୁ ସନ୍ତାନର ଦୋଷ ଭାବି କ୍ଷମା କରିଦିଏ।

୩. ଭେଦଭାବହୀନ ଦାନ: ମଣିଷ ତାର ଯେତେ କ୍ଷତି କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିଜର ମିଠାପାଣି, ଧୀର ପବନ, ସୁସ୍ୱାଦୁ ଫଳ ଏବଂ ସବୁଜ ଘାସର କଅଁଳ ବିଛଣା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ ଭାବେ ବାଣ୍ଟି ଦେଇଥାଏ। ଧନୀ-ଦରିଦ୍ର କିମ୍ବା ଭଲ-ମନ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ସେ କୌଣସି ପାର୍ଥକ୍ୟ ରଖେ ନାହିଁ।

୪. ଦେହର ଦୁଃଖ ଉପଶମ: ମଣିଷର ରୋଗବ୍ୟାଧି ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ସେ ନିଜ ବକ୍ଷରେ ଚେରମୂଳୀ ଓ ଔଷଧୀୟ ଗଛଲତା ସାଇତି ରଖିଛି।

୫. ବାହାରେ କଠିନ, ଭିତରେ କୋମଳ: ମାଟିର ଶରୀର ପାହାଡ଼ ପଥର ପରି ଶକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ହେଁ ତାର ଅନ୍ତରଟି କଅଁଳ ପତ୍ର ପରି ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏତେ ଦୁଃଖକଷ୍ଟ ସହି ମଧ୍ୟ ସେ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଶାନ୍ତି ଓ ଜୀବନ ଯୋଗାଇ ଚାଲିଛି।

ତେଣୁ ମାଟିକୁ 'ସର୍ବଂସହା' ଏବଂ 'ସରବ ସହଣୀ' ବୋଲି କହିବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଓ ଯଥାର୍ଥ।

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

କବୟିତ୍ରୀ ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ପ୍ରଭା ଦେବୀ ମାଟି ମାଆର ମହାନ ଗୁଣାବଳୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାରେ ଶତମୁଖ ହୋଇଉଠିଛନ୍ତି। କବିତାର ପ୍ରତିଟି ପଦରେ ମାଟି ମାଆର ଅପାର ମହିମା ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି:

୧. ଜୀବନଦାତ୍ରୀ ମାତା: ମାଟି ମାଆ ନିଜର ମିଠାପାଣି ଓ ନିର୍ମଳ ପବନ ଦେଇ ମାନବ ଶରୀରରେ ବଳ ସଞ୍ଚାର କରିଛି। ନାନା ପ୍ରକାର ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଫଳ ଦେଇ ଶକ୍ତି ଓ ତୃପ୍ତି ଭରିଦେଇଛି।

୨. ସ୍ନେହମୟୀ ଧାତ୍ରୀ: ସନ୍ତାନର କ୍ଳାନ୍ତ ଶରୀରର ଆରାମ ପାଇଁ ସେ ସବୁଜ ଘାସର କଅଁଳ ବିଛଣା ପାରିଦେଇଛି। ମନଖୁସି ପାଇଁ ନଈ ଓ ସମୁଦ୍ରର କଳକଳ ହସ ଏବଂ ବଣପକ୍ଷୀଙ୍କ କାକଳି ଖଞ୍ଜି ଦେଇଛି।

୩. ସର୍ବଂସହା ଓ କ୍ଷମାମୟୀ: ମଣିଷର ନିରନ୍ତର ଆଘାତ ଓ ଅପରାଧକୁ ସହିନେଇ ନିଜ ଛୁଆ ଭଳି କ୍ଷମା କରିବାର ଅଦ୍ଭୁତ ଗୁଣ କେବଳ ମାଟି ମାଆ ପାଖରେ ହିଁ ସମ୍ଭବ।

୪. ଦେବଭୂମି ଓ ବୀରଭୂମି: କବି ମାଟିକୁ ଭାରତମାତାର ପବିତ୍ର ରୂପ, ଦେବଭୂମି ତଥା ବୀରଭୂମି ଭାବେ ଗୌରବାନ୍ୱିତ କରିଛନ୍ତି। ସେହି ମାଟିର ପାଦଧୂଳିକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ବୋଳି ତାର ନାମ ରଖିବାକୁ କବି ସଂକଳ୍ପ କରିଛନ୍ତି।

୫. ଅନ୍ତରର ଆଦେଶରେ ମହାଯଶ ଘୋଷଣା: ମାଟି ମାଆର ଆଦେଶରେ କବୟିତ୍ରୀ ସର୍ବଦା ତାର ମହାଯଶ ପ୍ରଚାର କରନ୍ତି। ମାଆର ହସରେ ହିଁ ତାଙ୍କର ହସ ଏବଂ ମାଆର ମୁକ୍ତିରେ ହିଁ ତାଙ୍କର ମୁକ୍ତି ନିହିତ ବୋଲି ପ୍ରକାଶ କରି ସେ ମାଟିମାଆର ଅପୂର୍ବ ଜୟଗାନ କରିଛନ୍ତି।

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

[ତୁମ ପାଇଁ କାମ ଓ ଅଭ୍ୟାସ କାର୍ଯ୍ୟ (ପ୍ରଶ୍ନ ୨୨ ରୁ ୨୪)]

ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ପ୍ରଭା ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରମୁଖ କବିତା ପୁସ୍ତକ ସମୂହ:

୧. 'ସଞ୍ଚୟନ' (ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାରପ୍ରାପ୍ତ କବିତା ଗ୍ରନ୍ଥ)

୨. 'ମାଟି ପାଣି ପବନ'

୩. 'ଝରାଶିଉଳି'

୪. 'କନକାଞ୍ଜଳି'

୫. 'ମରୀଚିକା'

୬. 'ବିହାୟସୀ'

୭. 'ସ୍ୱପ୍ନଦୀପ'

୮. 'କାକଳି'

(ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ପାଠାଗାରରୁ ଏହି ପୁସ୍ତକଗୁଡ଼ିକ ସଂଗ୍ରହ କରି ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।)

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

(ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଶ୍ରେଣୀଗୃହରେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ମାର୍ଗଦର୍ଶନରେ କବିତାଟିକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଉଚ୍ଚାରଣ, ଉପଯୁକ୍ତ ଯତିପାତ ଓ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱରରେ ଆବୃତ୍ତି କରିବେ।)

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

ମାଟି ମାଆ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଲିଖିତ କେତେକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଓଡ଼ିଆ କବିତା:

୧. 'ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ' — କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର

୨. 'ପୁଣ୍ୟ ଉତ୍କଳ ଭୂମି' — ଉତ୍କଳମଣି ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ

୩. 'ଜନ୍ମଭୂମି' — ପଦ୍ମଚରଣ ପଟ୍ଟନାୟକ

୪. 'ଧରଣୀ ମାତା' — କୁନ୍ତଳା କୁମାରୀ ସାବତ

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

[ପରୀକ୍ଷା ଉପଯୋଗୀ ଅତିରିକ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର (ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ସ୍ପେଶାଲ୍)]