ଶ୍ରେଣୀ ୧୦ ଭୌତିକ ବିଜ୍ଞାନ: ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟ - ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକର ପର୍ଯ୍ୟାୟୀ ଶ୍ରେଣୀକରଣ (ଉତ୍କଳ ମାଷ୍ଟର ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍)
ପ୍ରିୟ ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ, ମାଟ୍ରିକ ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷାରେ ଭୌତିକ ବିଜ୍ଞାନର ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟ "ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକର ପର୍ଯ୍ୟାୟୀ ଶ୍ରେଣୀକରଣ" (Periodic Classification of Elements) ରୁ ଶତପ୍ରତିଶତ ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର ଦେବା ପାଇଁ ସରକାରୀ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଆଧାରିତ ମୁଖ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ, ପର୍ଯ୍ୟାୟୀ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଓ ନିର୍ଭୁଲ୍ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ଏଠାରେ ସରଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଓଡ଼ିଆରେ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା।
୧. ପରୀକ୍ଷା ସର୍ଟକଟ୍ (୫-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଟ୍ରିକ୍):
୨. ମନେରଖିବା କାହାଣୀ:
ମୌଳିକମାନଙ୍କର ଘର ବଣ୍ଟନ କାହାଣୀ:
୩. ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଭୁଲ୍ (୯୦% ପିଲା କରୁଥିବା ତ୍ରୁଟି):
୪. ବାସ୍ତବ ଜୀବନ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ (୩୦-ସେକେଣ୍ଡ୍ ଉଦାହରଣ):
ଆପଣ ଯେତେବେଳେ ଔଷଧ ଦୋକାନକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଦୋକାନୀ ହଜାର ହଜାର ଔଷଧ ମଧ୍ୟରୁ ତୁରନ୍ତ ଆପଣଙ୍କ ଔଷଧ ବାହାର କରିଦିଏ କାରଣ ସେଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବର୍ଗ ଓ ଅକ୍ଷର କ୍ରମରେ ସଜ୍ଜିତ ଥାଏ। ଠିକ୍ ସେହିପରି ରସାୟନ ବିଜ୍ଞାନରେ ୧୧୮ ଟି ମୌଳିକର ଧର୍ମକୁ ମନେରଖିବା ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀ ଏକ ଆଦର୍ଶ ମାର୍ଗଦର୍ଶିକା।
୫. ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରିଭିଜନ୍ ସାରଣୀ:
ବୈଜ୍ଞାନିକ / ନିୟମ | ଶ୍ରେଣୀକରଣର ଆଧାର | ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ / ଉଦାହରଣ | ସୀମାବଦ୍ଧତା
ଡୋବେରାଇନର୍ (ଟ୍ରାଇଏଡ୍) | ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ | ୩ ଟି ମୌଳିକ (Li, Na, K; Ca, Sr, Ba; Cl, Br, I) | ମାତ୍ର ୩ ଟି ଟ୍ରାଇଏଡ୍ ସମ୍ଭବ ହେଲା
ନ୍ୟୁଲାଣ୍ଡ (ଅଷ୍ଟକ ନିୟମ) | ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ | ପ୍ରତି ୮ମ ମୌଳିକର ଧର୍ମ ସମାନ (ସଙ୍ଗୀତ ସୁର) | କେବଳ Ca (କ୍ୟାଲସିୟମ୍) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ
ମେଣ୍ଡେଲିଫ୍ | ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ | ଅଜ୍ଞାତ ମୌଳିକ ପାଇଁ ଖାଲି ସ୍ଥାନ (ଗାଲିୟମ୍, ସ୍କାଣ୍ଡିୟମ୍) | ଆଇସୋଟୋପ୍ ଓ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ସମସ୍ୟା
ହେନରୀ ମୋସଲେ (ଆଧୁନିକ) | ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ (Z) | ୧୮ ଟି ଗ୍ରୁପ୍, ୭ ଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟ, ସମସ୍ତ ତ୍ରୁଟି ଦୂର ହେଲା | ସର୍ବମାନ୍ୟ ଆଧୁନିକ ସାରଣୀ
୬. ନିଶ୍ଚିତ ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଆଦର୍ଶ ଉତ୍ତର (୧୦ ବର୍ଷର ଟ୍ରେଣ୍ଡ୍):
ଆଧୁନିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ନିୟମଟି ଲେଖ। ଆଧୁନିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀରେ ମେଣ୍ଡେଲିଫ୍ଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀର ତ୍ରୁଟିଗୁଡ଼ିକ କିପରି ସଂଶୋଧିତ ହେଲା?
ଆଦର୍ଶ ଉତ୍ତର:
ଆଧୁନିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ନିୟମ:
"ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକର ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ଗୁଣଧର୍ମ ସେମାନଙ୍କର ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ (Atomic Number) ର ପର୍ଯ୍ୟାୟୀ ଫଳନ ଅଟେ।"
ମେଣ୍ଡେଲିଫ୍ଙ୍କ ତ୍ରୁଟିଗୁଡ଼ିକର ସଂଶୋଧନ:
୧. ଆଇସୋଟୋପ୍ର ସ୍ଥାନ: ଏକ ମୌଳିକର ସମସ୍ତ ଆଇସୋଟୋପ୍ର ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ ସମାନ ହୋଇଥିବାରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ପୃଥକ୍ ସ୍ଥାନ ନ ଦେଇ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ରଖାଯାଇପାରିଲା।
୨. ଅନିୟମିତ ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ କ୍ରମ: କୋବାଲ୍ଟ (Z = ୨୭) କୁ ନିକେଲ୍ (Z = ୨୮) ପୂର୍ବରୁ ରଖିବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ହେଲା, ଯଦିଓ କୋବାଲ୍ଟର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଅଧିକ ଥିଲା।
୩. ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ସଂରଚନା ସହ ସମ୍ପର୍କ: ବାହ୍ୟ କକ୍ଷର ସଂଯୋଜକ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଅନୁସାରେ ଗ୍ରୁପ୍ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ହେବାରୁ ସମାନ ଧର୍ମବିଶିଷ୍ଟ ମୌଳିକମାନେ ସ୍ୱତଃ ଏକା ଗ୍ରୁପ୍ରେ ରହିଲେ।
ଆଧୁନିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀର ଗୋଟିଏ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ ଗଲେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକ କିପରି ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ ଏବଂ କାହିଁକି?
(a) ପରମାଣୁ ଆକାର (b) ଧାତବ ଗୁଣ
ଆଦର୍ଶ ଉତ୍ତର:
(a) ପରମାଣୁ ଆକାର:
ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ ଗଲେ ପରମାଣୁ ଆକାର କମିଯାଏ।
କାରଣ: ଗୋଟିଏ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ ଗଲେ କକ୍ଷ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ନାହିଁ, ମାତ୍ର ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟସ୍ରେ ପ୍ରୋଟୋନ୍ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ିବା ଯୋଗୁଁ ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟସ୍ ଚାର୍ଜ ବଢ଼ିଯାଏ। ଏହି ପ୍ରବଳ ଧନାତ୍ମକ ଚାର୍ଜ ବାହ୍ୟ କକ୍ଷର ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଆଡ଼କୁ ଅଧିକ ବଳରେ ଟାଣି ରଖେ, ଫଳରେ ପରମାଣୁର ଆକାର ସଙ୍କୁଚିତ ହୁଏ।
(b) ଧାତବ ଗୁଣ:
ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ ଗଲେ ଧାତବ ଗୁଣ ହ୍ରାସ ପାଏ ଏବଂ ଅଧାତବ ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
କାରଣ: ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟସ୍ ଚାର୍ଜ ବଢ଼ିବା ହେତୁ ପରମାଣୁ ପାଇଁ ବାହ୍ୟ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ତ୍ୟାଗ କରିବା କଷ୍ଟକର ହୁଏ (ଧାତବ ପ୍ରକୃତି କମେ) ଏବଂ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଗ୍ରହଣ କରିବା ସହଜ ହୁଏ (ଅଧାତବ ପ୍ରକୃତି ବଢ଼େ)।
ମେଣ୍ଡେଲିଫ୍ଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀର ମୁଖ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧି (ସଫଳତା) କ'ଣ ଥିଲା?
ଆଦର୍ଶ ଉତ୍ତର:
୧. ଅଜ୍ଞାତ ମୌଳିକର ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ: ମେଣ୍ଡେଲିଫ୍ ସେତେବେଳେ ଆବିଷ୍କାର ହୋଇନଥିବା ମୌଳିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସାରଣୀରେ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ିଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଧର୍ମ ସମ୍ପର୍କରେ ସଠିକ୍ ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ କରିଥିଲେ। ଯଥା: ଏକା-ବୋରନ୍ (ସ୍କାଣ୍ଡିୟମ୍), ଏକା-ଆଲୁମିନିୟମ୍ (ଗାଲିୟମ୍), ଏକା-ସିଲିକନ୍ (ଜର୍ମାନିୟମ୍)। ପରେ ଏହି ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକ ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ ସତ୍ୟ ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା।
୨. ନୋବଲ୍ ଗ୍ୟାସ୍ର ଅବସ୍ଥାପନ: ହିଲିୟମ୍, ନିଅନ୍, ଆର୍ଗନ୍ ଭଳି ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଗ୍ୟାସ୍ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଆବିଷ୍କୃତ ହେବା ପରେ ମୂଳ ସାରଣୀକୁ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ନ କରି ଶୂନ ଗ୍ରୁପ୍ (ଗ୍ରୁପ୍ ୧୮) ରେ ସହଜରେ ସ୍ଥାନିତ କରାଯାଇପାରିଲା।
ନ୍ୟୁଲାଣ୍ଡଙ୍କ ଅଷ୍ଟକ ନିୟମର ତିନୋଟି ମୁଖ୍ୟ ସୀମାବଦ୍ଧତା ଲେଖ।
ଆଦର୍ଶ ଉତ୍ତର:
୧. କେବଳ କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ: ଏହି ନିୟମ କେବଳ ହାଲୁକା ମୌଳିକ (କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ) ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କଲା, ତା'ପରେ ପ୍ରତି ଅଷ୍ଟମ ମୌଳିକର ଧର୍ମ ପ୍ରଥମ ସହ ମିଳିଲା ନାହିଁ।
୨. ସୀମିତ ୫୬ ଟି ମୌଳିକର ଧାରଣା: ନ୍ୟୁଲାଣ୍ଡ ଭାବିଥିଲେ ପ୍ରକୃତିରେ କେବଳ ୫୬ ଟି ମୌଳିକ ଅଛି ଏବଂ ଆଗକୁ ନୂଆ ମୌଳିକ ମିଳିବ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ପରେ ଅନେକ ନୂତନ ମୌଳିକ ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇ ଏହି ନିୟମକୁ ଅମାନ୍ୟ କଲା।
୩. ଅସମଧର୍ମୀ ମୌଳିକଙ୍କୁ ଏକାଠି ରଖିବା: କୋବାଲ୍ଟ ଓ ନିକେଲ୍କୁ ଏକା ସ୍ଲଟ୍ରେ ଫ୍ଲୋରିନ୍, କ୍ଲୋରିନ୍ ଭଳି ହାଲୋଜେନ୍ ଗ୍ରୁପ୍ରେ ରଖାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଧର୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ଥିଲା।
ଏକ ମୌଳିକ X ର ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ ୧୨।
(a) ଏହାର ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ସଂରଚନା ଲେଖ।
(b) ଏହାର ଯୋଜ୍ୟତା କେତେ?
(c) ଏହା ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀର କେଉଁ ଗ୍ରୁପ୍ ଓ କେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଅବସ୍ଥିତ?
ଆଦର୍ଶ ଉତ୍ତର:
ଦତ୍ତ ଅଛି: ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ Z = ୧୨ (ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ - Mg)
(a) ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ସଂରଚନା: ୨, ୮, ୨ (K=୨, L=୮, M=୨)
(b) ଯୋଜ୍ୟତା: ବାହ୍ୟ କକ୍ଷରେ ୨ ଟି ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଥିବାରୁ ଏହା ୨ ଟି ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ସହଜରେ ତ୍ୟାଗ କରିପାରେ। ତେଣୁ ଯୋଜ୍ୟତା = ୨।
(c) ଗ୍ରୁପ୍ ଓ ପର୍ଯ୍ୟାୟ:
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App