BSE ODISHA CLASS 10 • UTKAL MASTER STROKE

Utkal Master Stroke — BSE Odisha ବୋର୍ଡ଼ ପରୀକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ ସଫଳତା ସିରିଜ୍

ଶ୍ରେଣୀ ୧୦ — ସଂସ୍କୃତ ବ୍ୟାକରଣ (Sanskrit Grammar)

ଅଧ୍ୟାୟ ୦୮: ନାମଧାତୁ ପ୍ରକରଣ (Namadhatu Prakarana)


🌟 ଅଧ୍ୟାୟ ପରିଚୟ ଓ ମୌଳିକ ସଂଜ୍ଞା (Concept Foundation)

ସାଧାରଣତଃ କ୍ରିୟାପଦ ଧାତୁରୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ମାତ୍ର ବ୍ୟାକରଣରେ ନାମ (ଅର୍ଥାତ୍ ବିଶେଷ୍ୟ, ବିଶେଷଣ ବା ଅବ୍ୟୟ ପ୍ରାତିପଦିକ) ଶବ୍ଦ ପରେ କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଯୋଗ କରାଯାଇ ତାହାକୁ ଯେତେବେଳେ ଧାତୁରେ ରୂପାନ୍ତରିତ କରାଯାଏ, ସେହି ଧାତୁକୁ ନାମଧାତୁ (Denominative Verb Root) କୁହାଯାଏ ।

  • ଉଦାହରଣ: ଶଫରୀ ଫର୍‌ଫରାୟତେ (ଛୋଟ ମାଛ ଫର୍‌ଫର୍ ହୁଏ) । ଏଠାରେ ଅନୁକରଣ ଶବ୍ଦ 'ଫର୍‌ଫର୍' ରୁ ନାମଧାତୁ ହୋଇ କ୍ରିୟାପଦ 'ଫର୍‌ଫରାୟତେ' ହୋଇଛି ।
  • ସୁବନ୍ତ ପ୍ରାତିପଦିକରୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅର୍ଥରେ ମୁଖ୍ୟତଃ କ୍ୟଚ୍, କ୍ୟଙ୍, କ୍ୱିପ୍, କାମ୍ୟଚ୍ ଓ ଣିଚ୍ ପ୍ରତ୍ୟୟ ହୁଏ ।
  • ସୁପ୍-ଲୋପ ନିୟମ: "ସୁପୋ ଧାତୁପ୍ରାତିପଦିକୟୋଃ" (ଅଷ୍ଟାଧ୍ୟାୟୀ ୨।୪।୭୧) ସୂତ୍ର ବଳରେ ପ୍ରାତିପଦିକରେ ଥିବା ସୁପ୍ ବିଭକ୍ତିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋପ ହୁଏ । ଯଥା: ଚନ୍ଦ୍ରଃ + କ୍ୟଙ୍ = ଚନ୍ଦ୍ରାୟ; ସୁଖମ୍ + କ୍ୟଚ୍ = ସୁଖୀୟ ।
  • ନାମଧାତୁର ରୂପସିଦ୍ଧି ଭ୍ୱାଦିଗଣୀୟ ଧାତୁ ପରି (ଭୂ ଧାତୁ ପରି ପରସ୍ମୈପଦୀ କିମ୍ବା ଆତ୍ମନେପଦୀ) ହୋଇଥାଏ ।

  • ⚡ PILLAR 1: Exam Shortcut & Option Elimination Trick (ପରୀକ୍ଷା ସର୍ଟକଟ୍ ଓ ବିକଳ୍ପ ବାଦ୍ ନିୟମ)

    ପ୍ରଶ୍ନରେ କ'ଣ ଦେଖିବେ (Condition in Question) ବ୍ୟବହୃତ ପ୍ରତ୍ୟୟ (Suffix Applied) ପଦର ଅନ୍ତ ରୂପ (Ending Sign) ପଦର ପ୍ରକୃତି (Pada Type) ବିକଳ୍ପ ବାଦ୍ ଟ୍ରିକ୍ (Option Elimination Trick) ଉଦାହରଣ (Example)
    ଆତ୍ମନଃ ଇଚ୍ଛତି (ନିଜ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା) କ୍ୟଚ୍ (ୟ) ~ଈୟତି (-īyati) ପରସ୍ମୈପଦୀ ଆତ୍ମନେପଦୀ (~ତେ) ବିକଳ୍ପ ସିଧାସଳଖ ବାଦ୍ ଦିଅନ୍ତୁ । ପୁତ୍ରମ୍ ଇଚ୍ଛତି = ପୁତ୍ରୀୟତି
    କର୍ତ୍ତା ନିଜେ ଉପମାନ ପରି ଆଚରଣ (ଇବ ଆଚରତି) କ୍ୟଙ୍ (ୟ) ~ଆୟତେ (-āyate) ଆତ୍ମନେପଦୀ ପରସ୍ମୈପଦୀ (~ତି) ବିକଳ୍ପ ତୁରନ୍ତ ବାଦ୍ ଦିଅନ୍ତୁ । କୃଷ୍ଣ ଇବ ଆଚରତି = କୃଷ୍ଣାୟତେ
    ଅନ୍ୟକୁ କାହା ପରି ବ୍ୟବହାର କରେ (କର୍ମ ଉପମାନ) କ୍ୟଚ୍ (ୟ) ~ଈୟତି (-īyati) ପରସ୍ମୈପଦୀ କ୍ୟଙ୍ ରୂପ ବାଦ୍ ଦିଅନ୍ତୁ । ଶିଷ୍ୟଂ ପୁତ୍ରମ୍ ଇବ ଆଚରତି = ପୁତ୍ରୀୟତି
    ଆତ୍ମନଃ ଇଚ୍ଛତି (ବିକଳ୍ପରେ କାମ୍ୟଚ୍) କାମ୍ୟଚ୍ ~କାମ୍ୟତି (-kāmyati) ପରସ୍ମୈପଦୀ ବିନା 'କାମ୍ୟ' ଥିବା ଅସମ୍ପୃକ୍ତ ବିକଳ୍ପ ବାଦ୍ ଦିଅନ୍ତୁ । ରଣମ୍ ଇଚ୍ଛତି = ରଣକାମ୍ୟତି
    କ୍ୱିପ୍ ପ୍ରତ୍ୟୟ (ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋପ) କ୍ୱିପ୍ ସାଧାରଣ ଧାତୁ ପରି ପରସ୍ମୈପଦୀ 'ୟ' ଯୁକ୍ତ ପଦ ବାଦ୍ ଦିଅନ୍ତୁ । କୃଷ୍ଣ ଇବ = କୃଷ୍ଣତି, ମାଳା ଇବ = ମାଳାତି
    ଉଦ୍‌ବମନ (ବାଷ୍ପ, ଉଷ୍ମନ୍, ଫେନ ବାହାରିବା) କ୍ୟଙ୍ ~ଆୟତେ ଆତ୍ମନେପଦୀ ପରସ୍ମୈପଦୀ ବିକଳ୍ପ ବାଦ୍ ଦିଅନ୍ତୁ । ଘୋଟକଃ ଫେନାୟତେ, ଶିଶୁଃ ବାଷ୍ପାୟତେ


    🧠 PILLAR 2: Memory Story & Rhyme Mnemonic (ମନେ ରଖିବା ସହଜ ସୂତ୍ର ଓ ଛନ୍ଦ)

    🎵 ନାମଧାତୁ ମାଷ୍ଟର ଛନ୍ଦ (Namadhatu Master Chhanda):

    "ନିଜ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କଲେ କ୍ୟଚ୍ ବୋଲି ଜାଣି,
    'ଈୟତି' ଶେଷେ ରହେ ପରସ୍ମୈପଦୀ ବାଣୀ !
    କର୍ତ୍ତା ନିଜେ କରେ ଯଦି ଅନ୍ୟର ଆଚରଣ,
    'ଆୟତେ' ହୁଏ କ୍ୟଙ୍ ଆତ୍ମନେପଦ ସ୍ଥାନ !
    କାମ୍ୟଚ୍ ରେ ଇଚ୍ଛା ଥିଲେ 'କାମ୍ୟତି' ଯେ ହୁଏ,
    କ୍ୱିପ୍ ଲୋପ ହୋଇ ନାମ ଧାତୁ ରୂପ ନିଏ !"

    💡 ପରୀକ୍ଷା ମନେରଖିବା ସୂତ୍ର:

  • କ୍ୟଚ୍ (Kyach) = ପରସ୍ମୈପଦୀ (~ତି) -> ଇଚ୍ଛା ବା କର୍ମୋପମାନ ଆଚରଣ
  • କ୍ୟଙ୍ (Kyang) = ଆତ୍ମନେପଦୀ (~ତେ) -> କର୍ତ୍ତୃପମାନ ଆଚରଣ, ଉଦ୍‌ବମନ, ସୁଖ-ଦୁଃଖାନୁଭବ

  • ⚠️ PILLAR 3: The No. 1 Common Trap / Mistake Alert (ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ କରୁଥିବା ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ ଓ ସତର୍କତା)

    ପ୍ରଶ୍ନ / ପଦବନ୍ଧ ସାଧାରଣ ଭ୍ରମ (Common Mistake) ❌ ସଠିକ୍ ରୂପ (Correct Form) ✅ ବ୍ୟାକରଣଗତ ପ୍ରଭେଦ ଓ ରହସ୍ୟ (Grammar Secret)
    ପୁତ୍ରୀୟତି vs ପୁତ୍ରାୟତେ ଉଭୟଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବିବା ❌ ପୁତ୍ରୀୟତି = ପୁତ୍ର ଇଚ୍ଛା କରୁଛି ବା ଅନ୍ୟକୁ ପୁଅ ପରି ବ୍ୟବହାର କରୁଛି (କ୍ୟଚ୍) ।<br>ପୁତ୍ରାୟତେ = ନିଜେ ପୁଅ ପରି ଆଚରଣ କରୁଛି (କ୍ୟଙ୍) । ✅ ଏହି ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ପରୀକ୍ଷାରେ ଅର୍ଥଭେଦ ପ୍ରଶ୍ନରେ ବାରମ୍ବାର ଆସେ ! ତି (କ୍ୟଚ୍) = ପରସ୍ମୈପଦୀ; ତେ (କ୍ୟଙ୍) = ଆତ୍ମନେପଦୀ ।
    ଅଶନାୟସି vs ଅଶନୀୟସି ଗୋଟିଏ ଅର୍ଥ ମନେକରିବା ❌ ଅଶନାୟସି = କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ତତ୍କାଳ ଭୋଜନେଚ୍ଛା ।<br>ଅଶନୀୟସି = କିଛି ସମୟ ପରେ ଭୋଜନେଚ୍ଛା । ✅ 'ଅ' କାର ସ୍ଥାନରେ 'ଆ' ହେଲେ ତତ୍କାଳ କ୍ଷୁଧା; 'ଈ' ହେଲେ କାଳାନ୍ତର ଭୋଜନେଚ୍ଛା ।
    ଉଦନ୍ୟତି vs ଉଦକୀୟତି ଅଦଳବଦଳ କରିବା ❌ ଉଦନ୍ୟତି = ପିଇବା ପାଇଁ ଜଳେଚ୍ଛା (ତୃଷାର୍ତ୍ତଃ) ।<br>ଉଦକୀୟତି = ସ୍ନାନ ବା ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଜଳେଚ୍ଛା । ✅ 'ଉଦକ' ଶବ୍ଦର ପିଇବା ଇଚ୍ଛାରେ 'ଉଦନ୍ୟତି' ହୁଏ ।
    ଧନାୟତି vs ଧନୀୟତି ଅର୍ଥ ଭ୍ରମ ❌ ଧନାୟତି = ଧନ ଥାଇ ଆହୁରି ଲୋଭ କରିବା ।<br>ଧନୀୟତି = ଦରିଦ୍ରର ଅଭାବ ପୂରଣ ପାଇଁ ଧନେଚ୍ଛା । ✅ ଲୋଭ ଅର୍ଥରେ ଆ-କାର (ଧନାୟତି); ଅଭାବ ପୂରଣରେ ଈ-କାର (ଧନୀୟତି) ।
    ଘୋଟକଃ ଫେନୟତି ଫେନୟତି ❌ ଫେନାୟତେ ✅ ଫେନ ଉଦ୍‌ବମନ (ମୁହଁରୁ ଫେଣ ବାହାରିବା) ଅର୍ଥରେ କ୍ୟଙ୍ ହୋଇ ଆତ୍ମନେପଦୀ 'ଫେନାୟତେ' ହୁଏ ।


    🚀 PILLAR 4: 30-Second Real Life Connection (ବାସ୍ତବ ଜୀବନ ସହ ସଂଯୋଗ)

  • ଜୀବନର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ: ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ କୌଣସି ଛାତ୍ରକୁ ନିଜ ପୁଅ ଭଳି ସ୍ନେହ ଆଦର କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ କୁହାଯାଏ — "ଗୁରୁଃ ଶିଷ୍ୟଂ ପୁତ୍ରୀୟତି" (ଶିକ୍ଷକ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ପୁଅ ପରି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି) ।
  • ଯେତେବେଳେ ଜଣେ କର୍ମଚାରୀ ବା ଶିଷ୍ୟ ନିଜ ମାଲିକ ବା ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟରେ ପୁଅ ଭଳି ଅଳି ଅଝଟ କରେ, ସେତେବେଳେ କୁହାଯାଏ — "ସଃ ପୁତ୍ରାୟତେ" (ସେ ପୁଅ ପରି ଆଚରଣ କରୁଛି) ।
  • ଦୌଡ଼ି ଦୌଡ଼ି ଘୋଡ଼ାର ମୁହଁରୁ ଫେଣ ବାହାରିଲେ — "ଘୋଟକଃ ଫେନାୟତେ" ।
  • ଏହିପରି ଭାବରେ ନାମଶବ୍ଦରୁ ସିଧାସଳଖ କ୍ରିୟାପଦ ସୃଷ୍ଟି କରି ସଂକ୍ଷେପରେ ଗଭୀର ଭାବ ପ୍ରକାଶ କରିବା ନାମଧାତୁର ବିଶେଷତ୍ୱ ।

  • 🎯 PILLAR 5: The 1-Minute Visual Formula Box & Master Rules (ମାଷ୍ଟର ନିୟମାବଳୀ)

    📌 ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅନୁମୋଦିତ ମୁଖ୍ୟ ୧୩ଟି ନିୟମ:

    1. କ୍ୟଚ୍ (ଇଚ୍ଛାର୍ଥେ): କର୍ମବୋଧକ ସୁବନ୍ତରୁ ନିଜ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା ଅର୍ଥରେ କ୍ୟଚ୍ (ପରସ୍ମୈପଦୀ) । ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଅ/ଆ ସ୍ଥାନରେ 'ଈ' ହୁଏ । ଯଥା: ପୁତ୍ରମ୍ ଇଚ୍ଛତି = ପୁତ୍ରୀୟତି; ମାଳାମ୍ ଇଚ୍ଛତି = ମାଳୀୟତି ।

    2. କ୍ୟଚ୍ ସ୍ୱର ପରିବର୍ତ୍ତନ: ଇ->ଈ, ଉ->ଊ, ଋ->ରୀ, ଓ->ଅବ୍, ଔ->ଆବ୍ ।

  • କବି -> କବୀୟତି, ସାଧୁ -> ସାଧୂୟତି, କର୍ତ୍ତୃ -> କର୍ତ୍ତ୍ରୀୟତି, ଗୋ -> ଗବ୍ୟତି, ନୌ -> ନାବ୍ୟତି ।
  • 3. ନ-ଲୋପ: କ୍ୟଚ୍ ପରେ ଥିଲେ 'ନ୍' ଲୋପ ହୁଏ: ରାଜନ୍ + କ୍ୟଚ୍ = ରାଜୀୟତି ।

    4. ଅ-କାରର ଆ/ଈ ବିକଳ୍ପ:

  • ଅଶନ (କ୍ଷୁଧା) -> ଅଶନାୟତି; ଅଶନ (କାଳାନ୍ତର) -> ଅଶନୀୟତି ।
  • ଉଦକ (ପାନେଚ୍ଛା) -> ଉଦନ୍ୟତି; ଉଦକ (ସ୍ନାନ) -> ଉଦକୀୟତି ।
  • ଧନ (ଲୋଭ) -> ଧନାୟତି; ଧନ (ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଅଭାବ) -> ଧନୀୟତି ।
  • 5. କାମ୍ୟଚ୍: ନିଜ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା ଅର୍ଥରେ କାମ୍ୟଚ୍: ରଣକାମ୍ୟତି, ଯଶସ୍କାମ୍ୟତି, ସର୍ପିଷ୍କାମ୍ୟତି ।

    6. କ୍ୟଚ୍ (କର୍ମୋପମାନ ଆଚରଣ): ଗୁରୁଃ ଶିଷ୍ୟଂ ପୁତ୍ରୀୟତି (ପୁତ୍ରମ୍ ଇବ ଆଚରତି) । ସାଧୁଃ କୁଟୀରେ ପ୍ରାସାଦୀୟତି (ଅଧିକରଣ ଉପମାନ) ।

    7. ନମସ୍ୟତି ଓ ବରିବସ୍ୟତି: ନମସ୍ + କ୍ୟଚ୍ = ନମସ୍ୟତି (ଦେବାନ୍ ପୂଜୟତି); ବରିବସ୍ + କ୍ୟଚ୍ = ବରିବସ୍ୟତି (ଗୁରୂନ୍ ସେବତେ) ।

    8. କ୍ୟଙ୍ (କର୍ତ୍ତୃପମାନ ଆଚରଣ): କର୍ତ୍ତା ଉପମାନ ହେଲେ କ୍ୟଙ୍ (ଆତ୍ମନେପଦୀ): କୃଷ୍ଣ ଇବ ଆଚରତି = କୃଷ୍ଣାୟତେ, ଗୋପା ଇବ ଆଚରନ୍ତି = ଗୋପାୟନ୍ତେ ।

    9. କ୍ୱିପ୍ (ସର୍ବପ୍ରାତିପଦିକେ ଆଚରଣେ): କ୍ୱିପ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋପ ହୁଏ (ପରସ୍ମୈପଦୀ): ମାଳାତି, କବୟତି, ଶ୍ରିୟତି, ପିତରତି, ମାତରତି, ଗୁରବତି, କୃଷ୍ଣତି, ନନ୍ଦତି ।

    10. ଉଦ୍‌ବମନାର୍ଥେ କ୍ୟଙ୍: ବାଷ୍ପାୟତେ (ଶିଶୁଃ କ୍ରନ୍ଦତି), ଉଷ୍ମାୟତେ ପର୍ବତଃ, ଫେନାୟତେ ଘୋଟକଃ ।

    11. ଶବ୍ଦ-କଳହାଦୌ କ୍ୟଙ୍: ଶବ୍ଦାୟତେ, ବୈରାୟତେ, କଳହାୟତେ, ସୁଦିନାୟତେ, ଦୁର୍ଦ୍ଦିନାୟତେ ।

    12. ସୁଖ-ଦୁଃଖାନୁଭବେ କ୍ୟଙ୍: ରାମଃ ସୁଖାୟତେ / ଦୁଃଖାୟତେ (ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ବା ଅନୁଭବତି) ।

    13. ଣିଚ୍ ପ୍ରତ୍ୟୟାନ୍ତ ନାମଧାତୁ:

  • ବ୍ରତୟତି (ଅଶ୍ନାତି / ବର୍ଜୟତି)
  • ସଂବସ୍ତ୍ରୟତି (ଆଚ୍ଛାଦୟତି)
  • ଘଟୟତି (ଘଟଂ କରୋତି / ଘୋଷୟତି)
  • ଉପଶ୍ଳୋକୟତି (ସ୍ତୌତି ଶ୍ଳୋକେନ)
  • ଦାବୟତି (ଦୂରଂ କରୋତି)
  • ନେଦୟତି (ଅନ୍ତିକଂ କରୋତି)
  • ସତ୍ୟାପୟତି / ସତ୍ୟାପୟତେ (ସତ୍ୟମ୍ ଆଚଷ୍ଟେ କରୋତି ବା)

  • 🏆 PILLAR 6: Textbook Exercise Solutions (ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର — ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ)


    ପ୍ରଶ୍ନ ୧: ଏକପଦୀ କୁରୁତ (ଗୋଟିଏ ପଦରେ ପ୍ରକାଶ କର):

    1. ଆତ୍ମନଃ ଯଶଃ ଇଚ୍ଛତି

    ସମାଧାନ: ଯଶସ୍କାମ୍ୟତି (ବା ଯଶସ୍ୟତି)

    2. ପ୍ରାସାଦେ ଇବ ଆଚରତି

    ସମାଧାନ: ପ୍ରାସାଦୀୟତି

    3. ସତ୍ୟମ୍ ଆଚଷ୍ଟେ

    ସମାଧାନ: ସତ୍ୟାପୟତି (ବା ସତ୍ୟାପୟତେ)

    4. ଲୋଭାତ୍ ଧନମ୍ ଇଚ୍ଛତି

    ସମାଧାନ: ଧନାୟତି

    5. ସ୍ନାନାର୍ଥମ୍ ଉଦକମ୍ ଇଚ୍ଛତି

    ସମାଧାନ: ଉଦକୀୟତି

    6. ଗୋପ ଇବ ଆଚରତି

    ସମାଧାନ: ଗୋପାୟତେ (ବା କ୍ୱିପ୍ ପ୍ରତ୍ୟୟରେ: ଗୋପତି)

    7. ମିଶ୍ରଂ କରୋତି

    ସମାଧାନ: ମିଶ୍ରୟତି


    ପ୍ରଶ୍ନ ୨: ଅର୍ଥଭେଦଂ ପ୍ରଦର୍ଶୟତ (ଅର୍ଥଗତ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ):

    1. ପୁତ୍ରୀୟତି — ପୁତ୍ରାୟତେ:

  • ପୁତ୍ରୀୟତି: (କ୍ୟଚ୍ ପ୍ରତ୍ୟୟ, ପରସ୍ମୈପଦୀ) = ଆତ୍ମନଃ ପୁତ୍ରମ୍ ଇଚ୍ଛତି (ନିଜ ପାଇଁ ପୁତ୍ର କାମନା କରୁଛି) କିମ୍ବା ଶିଷ୍ୟାଦି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ପୁତ୍ର ତୁଲ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରୁଛି (ପୁତ୍ରମ୍ ଇବ ଆଚରତି) ।
  • ପୁତ୍ରାୟତେ: (କ୍ୟଙ୍ ପ୍ରତ୍ୟୟ, ଆତ୍ମନେପଦୀ) = ପୁତ୍ର ଇବ ଆଚରତି (କର୍ତ୍ତା ନିଜେ ପୁତ୍ର ଭଳି ବ୍ୟବହାର ବା ଆଚରଣ କରୁଛି) ।
  • 2. ଅଶନାୟସି — ଅଶନୀୟସି:

  • ଅଶନାୟସି: କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ତତ୍କାଳ ଭୋଜନ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ (ସଦ୍ୟଃ ଭୋକ୍ତୁମ୍ ଅଶନମ୍ ଇଚ୍ଛସି) ।
  • ଅଶନୀୟସି: କିଛି ସମୟ ବା କାଳାନ୍ତର ପରେ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ (କିଞ୍ଚିତ୍କାଳାନନ୍ତରଂ ଭୋଜନମ୍ ଇଚ୍ଛସି) ।
  • 3. ଉଦନ୍ୟାମି — ଉଦକୀୟାମି:

  • ଉଦନ୍ୟାମି: ତୃଷାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ପିଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଜଳ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି (ପାନାର୍ଥମ୍ ଉଦକମ୍ ଇଚ୍ଛାମି) ।
  • ଉଦକୀୟାମି: ସ୍ନାନ, ଶୌଚ ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଜଳ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି (ସ୍ନାନାଦ୍ୟର୍ଥମ୍ ଉଦକମ୍ ଇଚ୍ଛାମି) ।
  • 4. ଧନାୟସି — ଧନୀୟସି:

  • ଧନାୟସି: ନିଜ ପାଖରେ ଧନ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଲୋଭ ବଶତଃ ଧନ କାମନା କରୁଛୁ (ଲୋଭାତ୍ ଧନମ୍ ଇଚ୍ଛସି) ।
  • ଧନୀୟସି: ଦରିଦ୍ର ହୋଇ ନିଜର ଦୈନନ୍ଦିନ ଅଭାବ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ଧନ କାମନା କରୁଛୁ (ଧନାଭାବପୂରଣାର୍ଥମ୍ ଧନମ୍ ଇଚ୍ଛସି) ।

  • ପ୍ରଶ୍ନ ୩: ସଂଶୋଧୟତ (ଭୁଲ୍ ସଂଶୋଧନ କର):

    1. ଋଷିଃ ବନେ ତପାତି ।

    ସଂଶୋଧିତ ରୂପ: ଋଷିଃ ବନେ ତପସ୍ୟତି । (ତପଃ ଆଚରତି ଅର୍ଥରେ କ୍ୟଚ୍ ପ୍ରତ୍ୟୟାନ୍ତ ନାମଧାତୁ 'ତପସ୍ୟତି' କିମ୍ବା ମୂଳଧାତୁ 'ତପତି')

    2. ଘୋଟକଃ ଫେନୟତି ।

    ସଂଶୋଧିତ ରୂପ: ଘୋଟକଃ ଫେନାୟତେ । (ମୁଖରୁ ଫେଣ ଉଦ୍‌ବମନ ଅର୍ଥରେ କ୍ୟଙ୍ ପ୍ରତ୍ୟୟ ହୋଇ ଆତ୍ମନେପଦୀ 'ଫେନାୟତେ' ହୁଏ)

    3. ରାମଃ ଅଦ୍ୟ ଚପଳାୟତି ।

    ସଂଶୋଧିତ ରୂପ: ରାମଃ ଅଦ୍ୟ ଚପଳାୟତେ । (ଚପଳ ପରି ଆଚରଣ କରୁଛି — କର୍ତ୍ତୃପମାନେ କ୍ୟଙ୍ ହୋଇ ଆତ୍ମନେପଦୀ 'ଚପଳାୟତେ' ହୁଏ)

    4. ପରେଷ୍ଟ୍ରିୟଂ ମା ତ୍ରାୟତେ ।

    ସଂଶୋଧିତ ରୂପ: ପରସ୍ତ୍ରିୟଂ ମା ତ୍ରାୟସ୍ୱ । (ପରସ୍ତ୍ରୀ କର୍ମରେ ଦ୍ୱିତୀୟା ଏବଂ 'ମା' ଯୋଗେ ଲୋଟ୍ ମଧ୍ୟମ ପୁରୁଷ 'ତ୍ରାୟସ୍ୱ' ହେବ)


    ପ୍ରଶ୍ନ ୪: ପଦାନି ବ୍ୟବହୃତ୍ୟ ବାକ୍ୟାନି ରଚୟତ (ପଦଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ବାକ୍ୟ ଗଠନ କର):

    1. ହରିଣାୟତେ:

    ବାକ୍ୟ: ବାଳକଃ ବନେ ଭୀତଃ ସନ୍ ହରିଣାୟତେ ।

    (ଅର୍ଥ: ବାଳକଟି ବଣରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ହରିଣ ପରି ଆଚରଣ କରୁଛି ।)

    2. ପୁତ୍ରୀୟତି:

    ବାକ୍ୟ: ସ୍ନେହଶୀଳଃ ଗୁରୁଃ ଶିଷ୍ୟଂ ପୁତ୍ରୀୟତି ।

    (ଅର୍ଥ: ସ୍ନେହୀ ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ତୁଲ୍ୟ ସ୍ନେହ କରନ୍ତି ।)

    3. ଧନକାମ୍ୟତି:

    ବାକ୍ୟ: କୃପଣଃ ଜନଃ ସର୍ବଦା ଧନକାମ୍ୟତି ।

    (ଅର୍ଥ: କୃପଣ ବ୍ୟକ୍ତି ସର୍ବଦା ଧନ କାମନା କରେ ।)

    4. ସୁଖାୟତେ:

    ବାକ୍ୟ: ଧର୍ମାତ୍ମା ନୃପଃ ପ୍ରଜାପାଳନେନ ସୁଖାୟତେ ।

    (ଅର୍ଥ: ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜା ପ୍ରଜାପାଳନ କରି ସୁଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ।)


    ପ୍ରଶ୍ନ ୫: ଉତ୍କଳଭାଷୟା ଅନୁବଦତ (ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଅନୁବାଦ କର):

    (କ)

    ପ୍ରାସାଦୀୟତି ଯଃ କୁଟ୍ୟାଂ ପର୍ଯ୍ୟଙ୍କୀୟତି ମଞ୍ଚକେ ।

    ତସ୍ୟ ସନ୍ତୋଷଶୀଳସ୍ୟ କୁବ୍ଜିକାଽପ୍ୟପ୍ସରାୟତେ ॥

    ସମାଧାନ (ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ):

    ଯେଉଁ ସନ୍ତୋଷୀ ବ୍ୟକ୍ତି କୁଟୀରରେ ବାସ କରି ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ରାଜପ୍ରାସାଦ ପରି ମନେକରେ ଏବଂ ସାଧାରଣ ଖଟ ବା ମଞ୍ଚାରେ ଶୋଇ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ସୁସଜ୍ଜିତ ପଲଙ୍କ ପରି ମଣେ, ସେହି ସନ୍ତୋଷଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି ନିକଟରେ କୁବ୍ଜା (କୁଜୀ) ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗର ଅପ୍ସରା ସଦୃଶ ପ୍ରତୀତ ହୁଏ ।

    (L / ଖ)

    ବହ୍ନିସ୍ତସ୍ୟ ଜଳାୟତେ ଜଳନିଧିଃ କୁଲ୍ୟାୟତେ ତତ୍କ୍ଷଣା-

    ନ୍ମେରୁଃ ସ୍ୱଳ୍ପଶିଳାୟତେ ମୃଗପତିଃ ସଦ୍ୟଃ କୁରଙ୍ଗାୟତେ ।

    ବ୍ୟାଳୋ ମାଲ୍ୟଗୁଣାୟତେ ବିଷରସଃ ପୀୟୂଷବର୍ଷାୟତେ

    ଯସ୍ୟାଙ୍ଗେଽଖିଳଲୋକବଲ୍ଲଭତରଂ ଶୀଳଂ ସମୁନ୍ମୀଳତି ॥

    ସମାଧାନ (ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ):

    ସମଗ୍ର ଜଗତର ଅତି ପ୍ରିୟ ସଦାଚାର ବା ଉତ୍ତମ 'ଶୀଳ' ଯେଉଁ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ବିକଶିତ ହୁଏ, ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଅଗ୍ନି ଶୀତଳ ଜଳ ପରି ହୋଇଯାଏ, ଅଥଳ ସମୁଦ୍ର କ୍ଷୁଦ୍ର ଜଳାଶୟ/କେନାଲ ପରି ହୋଇଯାଏ, ବିରାଟ ମେରୁ ପର୍ବତ ଛୋଟ ପଥରଖଣ୍ଡ ପରି ହୋଇଯାଏ, ହିଂସ୍ର ସିଂହ ତତକ୍ଷଣାତ୍ ଶାନ୍ତ ହରିଣ ଶାବକ ପରି ହୋଇଯାଏ, ବିଷଧର ସର୍ପ ଫୁଲମାଳ ପରି ଏବଂ ମାରାତ୍ମକ ବିଷ ଅମୃତ ବର୍ଷା ପରି ହୋଇଯାଏ ।

    (M / ଗ)

    ବଧିରୟତି କର୍ଣ୍ଣବିବରଂ ବାଚଂ ମୂକୟତି ନୟନମନ୍ଧୟତି ।

    ବିକୃତୟତି ଗାତ୍ରଯଷ୍ଟିଂ ସମ୍ପଦ୍ରୋଗୋଽୟମଦ୍‌ଭୁତୋ ରାଜନ୍ ॥

    ସମାଧାନ (ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ):

    ହେ ମହାରାଜ ! ଏହି ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି (ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟର ମଦଗର୍ବ) ରୂପକ ରୋଗ ବଡ଼ ଅଦ୍ଭୁତ ରୋଗ ଅଟେ; କାରଣ ଏହା ମନୁଷ୍ୟର କାନକୁ ବଧିର (କାଲ) କରିଦିଏ (ଭଲ କଥା ଶୁଣିପାରେ ନାହିଁ), ମୁଖର ବାଣୀକୁ ମୂକ (ଗୁଙ୍ଗା) କରିଦିଏ (ସତ୍ୟ କହିପାରେ ନାହିଁ), ଆଖିକୁ ଅନ୍ଧ କରିଦିଏ (ନ୍ୟାୟ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ) ଏବଂ ସମଗ୍ର ଶରୀର-ଯଷ୍ଟିକୁ ବିକୃତ କରିପକାଏ ।


    🎯 Utkal Master Stroke Summary: ଶ୍ରେଣୀ ୧୦ ସଂସ୍କୃତ ବ୍ୟାକରଣର ଅଧ୍ୟାୟ ୦୮ (ନାମଧାତୁ ପ୍ରକରଣ) ର ସମସ୍ତ ୧୩ଟି ନିୟମ ଏବଂ ଅଭ୍ୟାସର ସମସ୍ତ ୫ଟି ପ୍ରଶ୍ନ (ଅନୁବାଦ ଓ ବ୍ୟାକରଣ) ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ସମାହିତ ହେଲା ।

    🤖 Have a Doubt in this Chapter?

    Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!

    🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App