BSE ODISHA CLASS 10 • UTKAL MASTER STROKE

Utkal Master Stroke — BSE Odisha ବୋର୍ଡ଼ ପରୀକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ ସଫଳତା ସିରିଜ୍

ଶ୍ରେଣୀ ୧୦ — ସଂସ୍କୃତ ବ୍ୟାକରଣ (Sanskrit Grammar)

ଅଧ୍ୟାୟ ୧୦: ଆତ୍ମନେପଦ ବିଧାନ (Atmanepada Vidhana)


🌟 ଅଧ୍ୟାୟ ପରିଚୟ ଓ ମୌଳିକ ସଂଜ୍ଞା (Concept Foundation)

ସଂସ୍କୃତ ବ୍ୟାକରଣରେ ପରସ୍ମୈପଦୀ କିମ୍ବା ଉଭୟପଦୀ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ କେତେକ ବିଶେଷ ଉପସର୍ଗ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ କିମ୍ବା ବିଶିଷ୍ଟ ଅର୍ଥରେ ପ୍ରଯୁକ୍ତ ହେଲେ ପରସ୍ମୈପଦ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଆତ୍ମନେପଦୀ ହୁଅନ୍ତି । ପାଣିନୀୟ ଅଷ୍ଟାଧ୍ୟାୟୀର ୧ମ ଅଧ୍ୟାୟ ୩ୟ ପାଦରେ (ସୂତ୍ର ୧୨ ରୁ ୭୭) ମୋଟ ୬୬ଟି ସୂତ୍ରରେ ଆତ୍ମନେପଦ ବିଧାନ ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି ।

  • ମୌଳିକ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ: ଆତ୍ମନେପଦୀ କ୍ରିୟାପଦର ଶେଷରେ ଲଟ୍ ଲକାର ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷରେ '~ତେ' (ଏକବଚନ), '~ଇତେ' (ଦ୍ୱିବଚନ), ଏବଂ '~ଅନ୍ତେ' (ବହୁବଚନ) ରୂପ ପ୍ରକାଶ ପାଏ ।
  • ସମାନ ଧାତୁ ଉପସର୍ଗ ଓ ଅର୍ଥଭେଦରେ ପରସ୍ମୈପଦ କିମ୍ବା ଆତ୍ମନେପଦ ଧାରଣ କରେ । ପରୀକ୍ଷାରେ ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅର୍ଥଭେଦ ଓ ବାକ୍ୟ ସଂଶୋଧନ ପ୍ରଶ୍ନ ସର୍ବାଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ।

  • ⚡ PILLAR 1: Exam Shortcut & Option Elimination Trick (ପରୀକ୍ଷା ସର୍ଟକଟ୍ ଓ ବିକଳ୍ପ ବାଦ୍ ନିୟମ)

    ଧାତୁ + ଉପସର୍ଗ ସଂଯୋଗ ପ୍ରସଙ୍ଗ / ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅର୍ଥ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମନେପଦୀ ରୂପ ବାଦ୍ ପଡ଼ିବା ଅଶୁଦ୍ଧ ରୂପ (Instant Elimination) ସର୍ଟକଟ୍ ଧାରଣା (Shortcut Key)
    ନି + ବିଶ୍ (Vish) ପ୍ରବେଶ କରିବା / ବସିଯିବା ନିବିଶତେ ନିବିଶତି ❌ "ନେର୍ବିଶଃ" ସୂତ୍ରେ ସର୍ବଦା ଆତ୍ମନେପଦ । (ପାଦେ କଣ୍ଟକଃ ନିବିଶତେ)
    ବି / ପରା + ଜି (Ji) ବିଜୟ ଲାଭ / ପରାଙ୍ମୁଖତା ବିଜୟତେ, ପରାଜୟତେ ବିଜୟତି, ପରାଜୟତି ❌ ସତ୍ୟଂ ବିଜୟତେ, ଅଧ୍ୟୟନାତ୍ ପରାଜୟତେ ।
    ଉଦ୍ + ସ୍ଥା (Stha) ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରିବା ଉତ୍ତିଷ୍ଠତେ ଉତ୍ତିଷ୍ଠତି ❌ (କେବଳ ଶଯ୍ୟାତ୍ୟାଗେ ତି) ଦେଶସ୍ୟ ଉନ୍ନତ୍ୟୈ ଉତ୍ତିଷ୍ଠତେ ।
    ଉପ + ସ୍ଥା (Stha) ଦେବପୂଜା / ଉପାସନା ଉପତିଷ୍ଠତେ ଉପତିଷ୍ଠତି ❌ ଶିବମ୍ ଉପତିଷ୍ଠତେ । ବିଷ୍ଣୁମ୍ ଉପତିଷ୍ଠତେ ବୈଷ୍ଣବଃ ।
    ସଂ + ଗମ୍ (Gam) ସଙ୍ଗତ ହେବା / ମିଳିତ ହେବା ସଙ୍ଗଚ୍ଛତେ ସଙ୍ଗଚ୍ଛତି ❌ ବାକ୍ୟଂ ସଙ୍ଗଚ୍ଛତେ । ସାଧୁନା ସହ ସଙ୍ଗଚ୍ଛତେ ।
    ଆ + ହ୍ୱେ (Hve) ଯୁଦ୍ଧ / ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଆହ୍ୱାନ ଆହ୍ୱୟତେ ଆହ୍ୱୟତି ❌ (ସ୍ନେହରେ ଡାକିଲେ ତି) ବୀରଃ ବୀରମ୍ ଆହ୍ୱୟତେ । କୃଷ୍ଣଃ ଚାଣୂରମ୍ ଆହ୍ୱୟତେ ।
    ଆ + କ୍ରମ୍ (Kram) ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ (ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ବସ୍ତୁ) ଆକ୍ରମତେ ଆକ୍ରାମତି ❌ (ଧୂମୋଦ୍‌ଗମେ ତି) ସୂର୍ଯ୍ୟଃ ଆକ୍ରମତେ ।
    ଭୁଜ୍ (Bhuj) ଭୋଜନ କରିବା / କଷ୍ଟ ଭୋଗିବା ଭୁଙ୍କ୍ତେ, ଭୁଞ୍ଜତେ ଭୁନକ୍ତି ❌ (ଦେଶ ପାଳନେ ତି) ଅନ୍ନଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ । ବୃଦ୍ଧଃ ଦୁଃଖଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ।
    ଆ + ଦା (Da) ଗ୍ରହଣ କରିବା (ଆଦାନ) ଆଦତ୍ତେ ଆଦଦାତି ❌ (ମୁଖ ବ୍ୟାଦାନେ ତି) ପ୍ରଦୀପଃ ସ୍ନେହମ୍ ଆଦତ୍ତେ । ରାଜା ଧନମ୍ ଆଦତ୍ତେ ।
    ସନ୍-ପ୍ରତ୍ୟୟାନ୍ତ ଜିଜ୍ଞାସା, ଶୁଶ୍ରୂଷା, ଦିଦୃକ୍ଷା ଜିଜ୍ଞାସତେ, ଶୁଶ୍ରୂଷତେ, ଦିଦୃକ୍ଷତେ ଜିଜ୍ଞାସତି, ଶୁଶ୍ରୂଷତି ❌ ସନନ୍ତ ଜ୍ଞା, ଶ୍ରୁ, ସ୍ମୃ, ଦୃଶ୍ ସର୍ବଦା ଆତ୍ମନେପଦୀ ।


    🧠 PILLAR 2: Memory Story & Rhyme Mnemonic (ମନେ ରଖିବା ସହଜ ସୂତ୍ର ଓ ଛନ୍ଦ)

    🎵 ଆତ୍ମନେପଦ ମାଷ୍ଟର ଛନ୍ଦ (Atmanepada Master Chhanda):

    "ନି-ବିଶ୍, ବି-ଜି, ପରା-ଜି ଜାଣ ଆତ୍ମନେପଦ ସାର,
    ସତ୍ୟଂ ବିଜୟତେ ସର୍ବତ୍ର ବିଦିତ ସଂସାର !
    ଦେବପୂଜାରେ ଉପତିଷ୍ଠତେ, ଯୁଦ୍ଧେ ଆହ୍ୱୟତେ ହୁଏ,
    ଭୋଜନେ ଭୁଙ୍କ୍ତେ, ଗ୍ରହଣେ ଆଦତ୍ତେ ପଦ ନିଏ !
    ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକ୍ରମତେ ତେଜେ, ଉନ୍ନତ୍ୟୈ ଉତ୍ତିଷ୍ଠତେ ଧ୍ୟାନ,
    ଜିଜ୍ଞାସତେ, ଶୁଶ୍ରୂଷତେ ଆତ୍ମନେପଦ ବିଧାନ !"


    ⚠️ PILLAR 3: The No. 1 Common Trap / Mistake Alert (ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ କରୁଥିବା ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ ଓ ସତର୍କତା)

    ପ୍ରଶ୍ନ / ପଦବନ୍ଧ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ କରୁଥିବା ଭୁଲ୍ ❌ ବୋର୍ଡ଼ ପରୀକ୍ଷା ସଠିକ୍ ରୂପ ✅ ନିୟମ ଓ ସତର୍କତା (Rule & Secret Alert)
    ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଃ ଚାଣୂରମ୍ ଆହ୍ୱୟ... ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥମ୍ ଆହ୍ୱୟତି ❌ ଆହ୍ୱୟତେ ✅ ଯୁଦ୍ଧ ବା ସ୍ପର୍ଦ୍ଧାରେ ଡାକିଲେ ଆ-ହ୍ୱେ ଆତ୍ମନେପଦୀ (ଆହ୍ୱୟତେ) । ସାଧାରଣ ପଢ଼ିବାକୁ ବନ୍ଧୁ ଡାକିଲେ ପରସ୍ମୈପଦ (ଆହ୍ୱୟତି) ।
    ଅନ୍ନଂ ଭୁନକ୍ତି ମାନବଃ ଭୁନକ୍ତି ❌ ଅନ୍ନଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ମାନବଃ ✅ ଅନ୍ନ ଖାଇବା ବା ଦୁଃଖ ଭୋଗିବାରେ ଭୁଙ୍କ୍ତେ (ଆତ୍ମନେପଦ) । ଦେଶ ପାଳନ କରିବାରେ ଭୁନକ୍ତି (ପରସ୍ମୈପଦ) ।
    ବିଷ୍ଣୁମ୍ ଉପତିଷ୍ଠତି ବୈଷ୍ଣବଃ ଉପତିଷ୍ଠତି ❌ ବିଷ୍ଣୁମ୍ ଉପତିଷ୍ଠତେ ବୈଷ୍ଣବଃ ✅ ଦେବତାଙ୍କ ଉପାସନା ବା ପୂଜା ଅର୍ଥରେ ଉପ-ସ୍ଥା ଆତ୍ମନେପଦୀ ।
    ରାଜା ପ୍ରଜାଭ୍ୟଃ ଧନମ୍ ଆଦଦାତି ଆଦଦାତି ❌ ରାଜା ପ୍ରଜାଭ୍ୟଃ ଧନମ୍ ଆଦତ୍ତେ ✅ ଧନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଅର୍ଥରେ ଆ-ଦା ଆତ୍ମନେପଦୀ (ଆଦତ୍ତେ) । ମୁଖ ମେଲା କରିବାରେ ବ୍ୟାଦଦାତି (ପରସ୍ମୈପଦ) ।
    ଦେଶସ୍ୟ ଉନ୍ନତ୍ୟୈ ଉତ୍ତିଷ୍ଠତି ଉତ୍ତିଷ୍ଠତି ❌ ଦେଶସ୍ୟ ଉନ୍ନତ୍ୟୈ ଉତ୍ତିଷ୍ଠତେ ✅ ଉଦ୍ୟମ ବା ଚେଷ୍ଟା ପ୍ରକାଶ ପାଇଲେ ଉତ୍-ସ୍ଥା ଆତ୍ମନେପଦୀ । ବିଛଣାରୁ ଉଠିଲେ ଉତ୍ତିଷ୍ଠତି ।
    ଉପବନେ ପକ୍ଷିଣଃ ସଂକ୍ରୀଡନ୍ତେ ସଂକ୍ରୀଡନ୍ତେ ❌ ଉପବନେ ପକ୍ଷିଣଃ ସଂକ୍ରୀଡନ୍ତି ✅ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରାବ (କୂଜନ) ବୁଝାଇଲେ ସଂ-କ୍ରୀଡ୍ ପରସ୍ମୈପଦୀ ହୁଏ !


    🚀 PILLAR 4: 30-Second Real Life Connection (ବାସ୍ତବ ଜୀବନ ସହ ସଂଯୋଗ)

  • ଭାଗବତ ଓ ଗୀତାର ମହାନ୍ ପ୍ରୟୋଗ: ଭଗବଦ୍‌ଗୀତାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାକ୍ୟ — "ଶ୍ରଦ୍ଧାବାଁଲ୍ଲଭତେ ଜ୍ଞାନମ୍" । ଲଭ୍ ଧାତୁ ଆତ୍ମନେପଦୀ ।
  • ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ସକାଳୁ ଉଠି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ — "ଭକ୍ତଃ ଶିବମ୍ ଉପତିଷ୍ଠତେ" ।
  • ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଯୋଦ୍ଧା ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ — "ଅର୍ଜୁନଃ କର୍ଣ୍ଣମ୍ ଆହ୍ୱୟତେ" ।
  • ଦେଶ ଗଠନ ପାଇଁ ଯୁବପିଢ଼ି ଅଣ୍ଟା ଭିଡ଼ି ଉଦ୍ୟମ କଲେ — "ଯୁବାନଃ ଦେଶହିତାୟ ଉତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତେ" ।
  • ଏହିପରି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବ ପ୍ରକାଶନ ପାଇଁ ସଂସ୍କୃତରେ ଆତ୍ମନେପଦ ବିଧାନ ଏକ ଅନନ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ।

  • 🎯 PILLAR 5: The 1-Minute Visual Formula Box & Master Rules (ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ସମସ୍ତ ୨୪ଟି ମୁଖ୍ୟ ନିୟମ)

    📌 ଆତ୍ମନେପଦ ବିଧାନ ନିୟମାବଳୀ ସଂଗ୍ରହ:

    1. ନି-ବିଶ୍: ନି-ପୂର୍ବକ ବିଶ୍ ଆତ୍ମନେପଦୀ (ତସ୍ୟ ପାଦେ କଣ୍ଟକଃ ନିବିଶତେ) ।

    2. ବି / ପରା-ଜି: ବି-ଜି (ସତ୍ୟଂ ସର୍ବତ୍ର ବିଜୟତେ); ପରା-ଜି ପରାଭବେ (ସଃ ଅଧ୍ୟୟନାତ୍ ପରାଜୟତେ) ।

    3. ଆ / ଅନୁ / ସଂ / ପରି-କ୍ରୀଡ୍: ପ୍ରାନ୍ତେ ବାଳକାଃ ଆକ୍ରୀଡନ୍ତେ, ଅନୁକ୍ରୀଡନ୍ତେ, ସଂକ୍ରୀଡନ୍ତେ । (ମାତ୍ର ପକ୍ଷୀ କୂଜନେ: ସଂକ୍ରୀଡତି) ।

    4. ସଂ / ଅବ / ପ୍ର / ବି-ସ୍ଥା: ସନ୍ତିଷ୍ଠତେ (କଥାରେ ରହିବା), ଅବତିଷ୍ଠତେ (ଅପେକ୍ଷା), ପ୍ରତିଷ୍ଠତେ (ପ୍ରସ୍ଥାନ - ହରିଃ ହରିଦ୍ୱାରଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠତେ), ବିତିଷ୍ଠତେ (ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅବସ୍ଥାନ) ।

    5. ଉଦ୍-ସ୍ଥା (ଉଦ୍ୟମେ): ସଃ ଦେଶସ୍ୟ ଉନ୍ନତ୍ୟୈ ଉତ୍ତିଷ୍ଠତେ । (ଶଯ୍ୟାତ୍ୟାଗେ: ଉତ୍ତିଷ୍ଠତି) ।

    6. ଉପ-ସ୍ଥା (ଦେବପୂଜା / ସଙ୍ଗମ / ମୈତ୍ରୀ / ପଥ): ଶୈବଃ ଶିବମ୍ ଉପତିଷ୍ଠତେ, ଗଙ୍ଗା ଯମୁନାମ୍ ଉପତିଷ୍ଠତେ, ସାଧୁଃ ସାଧୁମ୍ ଉପତିଷ୍ଠତେ, ଅୟଂ ପନ୍ଥାଃ କଟକମ୍ ଉପତିଷ୍ଠତେ ।

    7. ଉପ-ସ୍ଥା (ଅକର୍ମକ): ସଃ ଭୋଜନକାଳେ ଉପତିଷ୍ଠତେ । (ସକର୍ମକେ: ଶିଷ୍ୟଃ ଗୁରୁମ୍ ଉପତିଷ୍ଠତି) ।

    8. ସଂ-ଗମ୍ (ଅକର୍ମକ): ତବ ବାକ୍ୟଂ ସଙ୍ଗଚ୍ଛତେ (ସଙ୍ଗତ ଅଟେ) ।

    9. ଆ-ହ୍ୱେ (ସ୍ପର୍ଦ୍ଧାର୍ଥେ): ବୀରଃ ବୀରମ୍ ଆହ୍ୱୟତେ । (ସ୍ନେହେ: ମାତା ପୁତ୍ରମ୍ ଆହ୍ୱୟତି) ।

    10. ଆ-କ୍ରମ୍ (ଜ୍ୟୋତିରୁଦ୍‌ଗମେ): ସୂର୍ଯ୍ୟଃ ଆକ୍ରମତେ । (ଧୂମୋଦ୍‌ଗମେ: ଧୂମଃ ଆକ୍ରାମତି) ।

    11. ବି-ବଦ୍ (ବିବାଦେ): କ୍ଷେତ୍ରେ ବିବଦନ୍ତେ କୃଷକାଃ ।

    12. ଉପ-ବଦ୍ (ସାନ୍ତ୍ୱନା / ଚାଟୁକ୍ତି): କର୍ମକାରାନ୍ ଉପବଦତେ, ଦାତାରମ୍ ଉପବଦତେ ।

    13. ବଦ୍ (ଜ୍ଞାନ / ଯତ୍ନ): ଶାସ୍ତ୍ରେ ବଦତେ, ଗଣିତେ ବଦତେ, କ୍ଷେତ୍ରେ ବଦତେ ।

    14. ସମ୍ପ୍ର-ବଦ୍ (ସମୂହ ମାନବୋଚ୍ଚାରଣ): ସମ୍ପ୍ରବଦନ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ । (ପଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ: ଶୃଗାଳାଃ ସମ୍ପ୍ରବଦନ୍ତି) ।

    15. ବିପ୍ର-ବଦ୍ (ବିବାଦ / ମତଭେଦ - ବିକଳ୍ପେ): ବିପ୍ରବଦନ୍ତେ / ବିପ୍ରବଦନ୍ତି ବୈଦ୍ୟାଃ ।

    16. ଉଦ୍-ଚର୍ (ସକର୍ମକ / ଲଙ୍ଘନେ): ସଃ ନିୟମମ୍ ଉଚ୍ଚରତେ । (ଅକର୍ମକେ: ବାଷ୍ପମ୍ ଉଚ୍ଚରତି) ।

    17. ସଂ-ଚର୍ (ଯାନାରୋହଣେ): ଧନିନଃ ବ୍ୟୋମଯାନେନ ସଞ୍ଚରନ୍ତେ । (ସାଧାରଣେ: ମୃଗାଃ ବନେ ସଞ୍ଚରନ୍ତି) ।

    18. ଭୁଜ୍ (ଭୋଗ / ଭୋଜନେ): ବାଳକଃ ଓଦନଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ, ବୃଦ୍ଧଃ ଦୁଃଖଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ । (ପାଳନେ: ଦେଶଂ ଭୁନକ୍ତି) ।

    19. ଆ-ଦା (ଗ୍ରହଣେ): ପ୍ରଦୀପଃ ସ୍ନେହମ୍ ଆଦତ୍ତେ । (ମୁଖବ୍ୟାଦାନେ: ମୁଖଂ ବ୍ୟାଦଦାତି) ।

    20. ସମ୍-ଜ୍ଞା / ପ୍ରତି-ଜ୍ଞା: ଶାସ୍ତ୍ରଂ ସଞ୍ଜାନୀତେ, ଶତଂ ପ୍ରତିଜାନୀତେ । (ଉତ୍କଣ୍ଠା ସ୍ମରଣେ: ମାତୁଃ ସଞ୍ଜାନାତି) ।

    21. ଉପ-କୃ / ପ୍ର-କୃ / ଅଧି-କୃ: ଉପକୁରୁତେ (ସେବା), ପ୍ରକୁରୁତେ (ଆବୃତ୍ତି), ଅଧିକୁରୁତେ (ଅଧିକାର/କ୍ଷମା) ।

    22. ମିଥ୍ୟା-କୃ (ଣିଚ୍): ପଦଂ ମିଥ୍ୟା କାରୟତେ ।

    23. କର୍ମକର୍ତ୍ତରି ଣିଜନ୍ତ: ଭବାଃ ଭକ୍ତାନ୍ ଦର୍ଶୟତେ, ଉପସେଚୟତେ ହସ୍ତୀ ସ୍ୱୟମେବ ।

    24. ସନନ୍ତ ଜ୍ଞା, ଶ୍ରୁ, ସ୍ମୃ, ଦୃଶ୍: ଜିଜ୍ଞାସତେ, ଶୁଶ୍ରୂଷତେ, ସୁସ୍ମୂର୍ଷତେ, ଦିଦୃକ୍ଷତେ ।


    🏆 PILLAR 6: Textbook Exercise Solutions (ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର — ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ)


    ପ୍ରଶ୍ନ ୧: ଅଧୋଲିଖିତାନାଂ ବାକ୍ୟାନାଂ ସଂଶୋଧନଂ କୁରୁତ (ବାକ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଭୁଲ୍ ସଂଶୋଧନ କର):

    (କ) ଉପବନେ ପକ୍ଷିଣଃ ସଂକ୍ରୀଡନ୍ତେ ।

    ସଂଶୋଧିତ ରୂପ: ଉପବନେ ପକ୍ଷିଣଃ ସଂକ୍ରୀଡନ୍ତି ।

    (କାରଣ: ସଂ-ପୂର୍ବକ କ୍ରୀଡ୍ ଧାତୁ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ କୂଜନ ବା ରାବ ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଲେ ତାହା ପରସ୍ମୈପଦୀ ହୁଏ)

    (ଖ) ସଃ ଶତ୍ରୂନ୍ ପରାଜୟତେ ।

    ସଂଶୋଧିତ ରୂପ: ସଃ ଶତ୍ରୂନ୍ ପରାଜୟତି ।

    (କାରଣ: ଶତ୍ରୁକୁ ଜିତିବା ବା ପରାସ୍ତ କରିବା ଅର୍ଥରେ 'ପରା-ଜି' ପରସ୍ମୈପଦୀ ହୁଏ; କେବଳ ଅଧ୍ୟୟନାଦି କାର୍ଯ୍ୟରୁ ପରାଙ୍ମୁଖ ହେଲେ ଯାଇ ଆତ୍ମନେପଦ ହୁଏ)

    (ଗ) କର୍ତ୍ତବ୍ୟମ୍ ଅସମାପ୍ୟ ନ ବିରମସ୍ୱ ।

    ସଂଶୋଧିତ ରୂପ: କର୍ତ୍ତବ୍ୟମ୍ ଅସମାପ୍ୟ ନ ବିରମ ।

    (କାରଣ: ବି-ପୂର୍ବକ ରମ୍ ଧାତୁ ପରସ୍ମୈପଦୀ, ତେଣୁ ଲୋଟ୍ ମଧ୍ୟମ ପୁରୁଷରେ 'ବିରମ' ହେବ)

    (ଘ) ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟାତ୍ ପ୍ରାକ୍ ଶଯ୍ୟାୟାଃ ସଃ ଉତ୍ତିଷ୍ଠତେ ।

    ସଂଶୋଧିତ ରୂପ: ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟାତ୍ ପ୍ରାକ୍ ଶଯ୍ୟାୟାଃ ସଃ ଉତ୍ତିଷ୍ଠତି ।

    (କାରଣ: ଆସନ ବା ଶଯ୍ୟା ତ୍ୟାଗ କରି ଉପରକୁ ଉଠିବା ଅର୍ଥରେ 'ଉଦ୍-ସ୍ଥା' ପରସ୍ମୈପଦୀ ହୁଏ)

    (ଙ) ପଠନାୟ ବନ୍ଧୁଃ ବନ୍ଧୁମ୍ ଆହ୍ୱୟତେ ।

    ସଂଶୋଧିତ ରୂପ: ପଠନାୟ ବନ୍ଧୁଃ ବନ୍ଧୁମ୍ ଆହ୍ୱୟତି ।

    (କାରଣ: ପ୍ରତିଯୋଗିତା ବା ସ୍ପର୍ଦ୍ଧା ନ ଥାଇ ସାଧାରଣ ଭାବେ ଡାକିଲେ 'ଆ-ହ୍ୱେ' ପରସ୍ମୈପଦୀ ହୁଏ)

    (ଚ) ଯୁଷ୍ମାକଂ ଯୁକ୍ତୟଃ ନ ସଂଗଚ୍ଛନ୍ତି ।

    ସଂଶୋଧିତ ରୂପ: ଯୁଷ୍ମାକଂ ଯୁକ୍ତୟଃ ନ ସଙ୍ଗଚ୍ଛନ୍ତେ ।

    (କାରଣ: ଯୁକ୍ତି ବା ବାକ୍ୟ 'ସଙ୍ଗତ ହେବା' ଅର୍ଥରେ ସଂ-ପୂର୍ବକ ଗମ୍ ଧାତୁ ଅକର୍ମକ ଏବଂ ଆତ୍ମନେପଦୀ ହୁଏ)

    (ଛ) କିୟନ୍ତଃ ଭାରତୀୟାଃ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟାନ୍ ଅନୁକୁର୍ବତେ ।

    ସଂଶୋଧିତ ରୂପ: କିୟନ୍ତଃ ଭାରତୀୟାଃ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟାନ୍ ଅନୁକୁର୍ବନ୍ତି ।

    (କାରଣ: ଅନୁ-ପୂର୍ବକ କୃ ଧାତୁ ସର୍ବଦା ପରସ୍ମୈପଦୀ)

    (ଜ) ଅନ୍ନଂ ଭୁନକ୍ତି ମାନବଃ ।

    ସଂଶୋଧିତ ରୂପ: ଅନ୍ନଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ମାନବଃ ।

    (କାରଣ: ଭୋଜନ କରିବା ଅର୍ଥରେ 'ଭୁଜ୍' ଧାତୁ ଆତ୍ମନେପଦୀ ହୁଏ)

    (ଝ) ସାଧୁଃ ସାଧୁନା ସହ ସଙ୍ଗଚ୍ଛତି ।

    ସଂଶୋଧିତ ରୂପ: ସାଧୁଃ ସାଧୁନା ସହ ସଙ୍ଗଚ୍ଛତେ ।

    (କାରଣ: ସହଯୋଗେ ମିଳିତ ହେବା ଅର୍ଥରେ ସଂ-ଗମ୍ ଧାତୁ ଆତ୍ମନେପଦୀ)

    (ଞ) ବିଷ୍ଣୁମ୍ ଉପତିଷ୍ଠତି ବୈଷ୍ଣବଃ ।

    ସଂଶୋଧିତ ରୂପ: ବିଷ୍ଣୁମ୍ ଉପତିଷ୍ଠତେ ବୈଷ୍ଣବଃ ।

    (କାରଣ: ଇଷ୍ଟଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ବା ଉପାସନା ଅର୍ଥରେ 'ଉପ-ସ୍ଥା' ଧାତୁ ଆତ୍ମନେପଦୀ)

    (ଟ) ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଃ ଚାଣୂରମ୍ ଆହ୍ୱୟତି ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥମ୍ ।

    ସଂଶୋଧିତ ରୂପ: ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଃ ଚାଣୂରମ୍ ଆହ୍ୱୟତେ ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥମ୍ ।

    (କାରଣ: ଯୁଦ୍ଧରେ ସ୍ପର୍ଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ଆହ୍ୱାନ କରିବାରେ 'ଆ-ହ୍ୱେ' ଧାତୁ ଆତ୍ମନେପଦୀ ହୁଏ)

    (ଠ) ରାଜା ପ୍ରଜାଭ୍ୟଃ ଧନମ୍ ଆଦଦାତି ।

    ସଂଶୋଧିତ ରୂପ: ରାଜା ପ୍ରଜାଭ୍ୟଃ ଧନମ୍ ଆଦତ୍ତେ ।

    (କାରଣ: ଧନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଅର୍ଥରେ 'ଆ-ଦା' ଧାତୁ ଆତ୍ମନେପଦୀ ହୁଏ)


    ପ୍ରଶ୍ନ ୨: ବାକ୍ୟାନି ରଚୟିତ୍ୱା ଅର୍ଥଭେଦଂ ଦର୍ଶୟତ (ବାକ୍ୟ ରଚନା କରି ଅର୍ଥଗତ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ):

    1. ଆହ୍ୱୟତି — ଆହ୍ୱୟତେ:

  • ଆହ୍ୱୟତି (ସ୍ନେହରେ ବା ସାଧାରଣ ଡାକିବା): ଜନନୀ ସ୍ନେହେନ ବାଳକମ୍ ଆହ୍ୱୟତି (ମାଆ ସ୍ନେହରେ ପୁଅକୁ ଡାକୁଛନ୍ତି) ।
  • ଆହ୍ୱୟତେ (ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ): ଭୀମଃ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନମ୍ ଆହ୍ୱୟତେ (ଭୀମ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛନ୍ତି) ।
  • 2. ଉଚ୍ଚରତି — ଉଚ୍ଚରତେ:

  • ଉଚ୍ଚରତି (ବାଷ୍ପାଦି ଉପରକୁ ଉଠିବା): ପାକପାତ୍ରାତ୍ ବାଷ୍ପମ୍ ଉଚ୍ଚରତି (ହାଣ୍ଡିରୁ ବାଷ୍ପ ଉପରକୁ ଉଠୁଛି) ।
  • ଉଚ୍ଚରତେ (ନିୟମ ଲଙ୍ଘନ କରିବା): ଦୁଷ୍ଟଃ ରାଜନିୟମମ୍ ଉଚ୍ଚରତେ (ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ରାଜନିୟମ ଲଙ୍ଘନ କରୁଛି) ।
  • 3. ଉତ୍ତିଷ୍ଠତି — ଉତ୍ତିଷ୍ଠତେ:

  • ଉତ୍ତିଷ୍ଠତି (ଶଯ୍ୟା ବା ଆସନ ତ୍ୟାଗ): ଛାତ୍ରଃ ପ୍ରାତଃ ଶଯ୍ୟାୟାଃ ଉତ୍ତିଷ୍ଠତି (ଛାତ୍ରଟି ସକାଳୁ ଶଯ୍ୟାରୁ ଉଠୁଛି) ।
  • ଉତ୍ତିଷ୍ଠତେ (ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ): ସଜ୍ଜନଃ ଦେଶହିତାୟ ଉତ୍ତିଷ୍ଠତେ (ସଜ୍ଜନ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେଶହିତ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରୁଛନ୍ତି) ।
  • 4. ଭୁନକ୍ତି — ଭୁଙ୍କ୍ତେ:

  • ଭୁନକ୍ତି (ଦେଶ ପାଳନ ବା ରକ୍ଷା): ନୃପଃ ଧର୍ମେଣ ପୃଥିବୀଂ ଭୁନକ୍ତି (ରାଜା ଧର୍ମରେ ପୃଥିବୀକୁ ପାଳନ କରୁଛନ୍ତି) ।
  • ଭୁଙ୍କ୍ତେ (ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ବା ଦୁଃଖ ଭୋଗିବା): ବାଳକଃ କ୍ଷୀରଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ (ବାଳକଟି କ୍ଷୀର ପାନ/ଭୋଜନ କରୁଛି) ।
  • 5. ଆକ୍ରାମତି — ଆକ୍ରମତେ:

  • ଆକ୍ରାମତି (ଧୂମ ଇତ୍ୟାଦିର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗମନ): ଗୃହାତ୍ ଧୂମଃ ଆକ୍ରାମତି (ଘରୁ ଧୂଆଁ ଉପରକୁ ଉଠୁଛି) ।
  • ଆକ୍ରମତେ (ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉଦୟ): ପ୍ରାଚ୍ୟାଂ ଦିଶି ସୂର୍ଯ୍ୟଃ ଆକ୍ରମତେ (ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେଉଛନ୍ତି) ।
  • 6. ବିବଦନ୍ତି — ବିବଦନ୍ତେ:

  • ବିବଦନ୍ତି (ମତଭେଦରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଚର୍ଚ୍ଚା): ପଣ୍ଡିତାଃ ସଭାୟାଂ ବିବଦନ୍ତି (ପଣ୍ଡିତମାନେ ସଭାରେ ବାଦାନୁବାଦ କରୁଛନ୍ତି) ।
  • ବିବଦନ୍ତେ (ସମ୍ପତ୍ତି ନେଇ କଳି ଝଗଡ଼ା): ଭ୍ରାତରୌ ଗୃହାର୍ଥେ ବିବଦନ୍ତେ (ଦୁଇ ଭାଇ ଘର ପାଇଁ ବିବାଦ କରୁଛନ୍ତି) ।
  • 7. ଅନୁକ୍ରୀଡନ୍ତି — ଅନୁକ୍ରୀଡନ୍ତେ:

  • ଅନୁକ୍ରୀଡନ୍ତି (ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ଖେଳିବା): ଛାତ୍ରାଃ ଶିକ୍ଷକମ୍ ଅନୁକ୍ରୀଡନ୍ତି (ଛାତ୍ରମାନେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହ ଖେଳୁଛନ୍ତି) ।
  • ଅନୁକ୍ରୀଡନ୍ତେ (ଅନୁକରଣ କରି ଖେଳିବା): ଶିଶବଃ ମାତରମ୍ ଅନୁକ୍ରୀଡନ୍ତେ (ଶିଶୁମାନେ ମାଆଙ୍କୁ ଅନୁକରଣ କରି ଖେଳୁଛନ୍ତି) ।
  • 8. ସଙ୍ଗଚ୍ଛତେ — ସଙ୍ଗଚ୍ଛତି:

  • ସଙ୍ଗଚ୍ଛତେ (ଯୁକ୍ତି ସଙ୍ଗତ ହେବା / ମିଳିତ ହେବା): ଏତତ୍ ବଚନଂ ନ୍ୟାୟେନ ସଙ୍ଗଚ୍ଛତେ (ଏହି କଥାଟି ନ୍ୟାୟ ସଙ୍ଗତ ଅଟେ) ।
  • ସଙ୍ଗଚ୍ଛତି (ସାଧାରଣ ଭାବେ ଗମନ କରିବା): ଜନଃ ଗ୍ରାମଂ ସଙ୍ଗଚ୍ଛତି (ଲୋକଟି ଗାଁକୁ ଯାଉଛି) ।

  • 🎯 Utkal Master Stroke Summary: ଶ୍ରେଣୀ ୧୦ ସଂସ୍କୃତ ବ୍ୟାକରଣର ଅଧ୍ୟାୟ ୧୦ (ଆତ୍ମନେପଦ ବିଧାନ) ର ସମସ୍ତ ୨୪ଟି ନିୟମ ଏବଂ ଅଭ୍ୟାସର ସମସ୍ତ ୧୨ଟି ସଂଶୋଧନ ପ୍ରଶ୍ନ ତଥା ୮ ଯୋଡ଼ା ଅର୍ଥଭେଦ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ୧୦୦% ସଠିକତାର ସହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାହିତ ହେଲା ।

    🤖 Have a Doubt in this Chapter?

    Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!

    🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App