୧.୨. (ଖ) ବ୍ରଣ୍ଟଲାଣ୍ଡ କିଏ ? ଓ ତାଙ୍କ ପ୍ରଦତ୍ତ ଧାରଣୀୟ ବିକାଶର ସଂଜ୍ଞା ପ୍ରଦାନ କର ।

ଉତ୍ତର: ଗ୍ରୋ ହାରଲେମ୍ ବ୍ରଣ୍ଟଲାଣ୍ଡ (Gro Harlem Brundtland) ନରୱେ ଦେଶର ଜଣେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ । ୧୯୮୭ ମସିହାରେ ତାଙ୍କର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ "ପୃଥିବୀର ପରିବେଶର ବିକାଶ" (World Commission on Environment and Development) ନାମରେ ଏକ କମିଶନ୍ ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହି କମିଶନ୍ "ଆମ୍ଭମାନଙ୍କର ସାର୍ବଜନୀନ ଭବିଷ୍ୟତ" (Our Common Future) ନାମକ ଏକ ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଧାରଣୀୟ ବିକାଶର ସଂଜ୍ଞା ପ୍ରଥମେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା ।

ବ୍ରଣ୍ଟଲାଣ୍ଡଙ୍କ ପ୍ରଦତ୍ତ ଧାରଣୀୟ ବିକାଶର ସଂଜ୍ଞା:

"ଯେଉଁ ବିକାଶ ଆଗାମୀ ବଂଶଧରମାନଙ୍କର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପୂରଣ କରିବାର ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ସାଲିସ୍ ନକରି ବର୍ତ୍ତମାନ ପୀଢ଼ିର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପୂରଣ କରିଥାଏ ତାହାକୁ ଧାରଣୀୟ ବିକାଶ କୁହାଯାଏ ।"

୧.୩. (ଗ) ଧାରଣୀୟ ବିକାଶର ଉପାଦାନ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସମ୍ୟକ ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କର ।

ଉତ୍ତର: ଧାରଣୀୟ ବିକାଶର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଲା ପରସ୍ପରର ନିର୍ଭରଶୀଳ ହୋଇ ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥାର ବିକାଶ, ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ସଂହତି ଏବଂ ପରିବେଶ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ସଂରକ୍ଷଣ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ କରିବା । ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ନିମ୍ନରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା:

୧. ଆର୍ଥନୀତିକ ବିକାଶ:

୨. ସାମାଜିକ ସଂହତି:

୩. ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା:

୧.୪. (ଘ) ‘ଧାରଣୀୟ ବିକାଶରେ ପରିବେଶର ସୁରକ୍ଷା ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ’ ଏହି ଉକ୍ତିର ଯଥାର୍ଥତା ପ୍ରତିପାଦନ କର ।

ଉତ୍ତର: ଧାରଣୀୟ ବିକାଶରେ ପରିବେଶର ସୁରକ୍ଷା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଏହା ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ ଅଟେ । ଏହି ଉକ୍ତିର ଯଥାର୍ଥତା ନିମ୍ନଲିଖିତ କାରଣଗୁଡ଼ିକରୁ ପ୍ରତିପାଦିତ ହୁଏ:

୧. ଜୀବନଧାରଣର ମୂଳାଧାର: ପରିବେଶ ଆମର ଜୀବନଧାରଣ ପାଇଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ସମ୍ବଳ ଯୋଗାଇଥାଏ । ଯଥା: ଶୁଦ୍ଧ ବାୟୁ, ପାନୀୟ ଜଳ, ଖାଦ୍ୟ, ବାସସ୍ଥାନ ଇତ୍ୟାଦି । ଏହି ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକ ବିନା ପୃଥିବୀରେ ଜୀବନଧାରଣ ଅସମ୍ଭବ । ତେଣୁ, ପରିବେଶର ସୁରକ୍ଷା ବିନା କୌଣସି ବିକାଶର କଳ୍ପନା କରିବା ଅର୍ଥହୀନ ।

୨. ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଶୋଷଣ କ୍ଷମତା: ପରିବେଶ ମନୁଷ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଓ ପ୍ରଦୂଷଣକୁ ଶୋଷଣ କରିବାର କ୍ଷମତା ରଖିଥାଏ । କିନ୍ତୁ ଏହି କ୍ଷମତା ସୀମିତ । ଯଦି ପ୍ରଦୂଷଣର ମାତ୍ରା ପରିବେଶର ଶୋଷଣ କ୍ଷମତାଠାରୁ ଅଧିକ ହୁଏ, ତେବେ ପରିବେଶ ଅସନ୍ତୁଳିତ ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।

୩. ପ୍ରାକୃତିକ ସନ୍ତୁଳନ ଓ ଦୁର୍ବିପାକ: ପରିବେଶ ପ୍ରାକୃତିକ ସନ୍ତୁଳନ ବଜାୟ ରଖିବାରେ ସହାୟକ ହୁଏ । ଯଦି ଏହି ସନ୍ତୁଳନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ତେବେ ବନ୍ୟା, ବାତ୍ୟା, ମରୁଡ଼ି ଭଳି ପ୍ରାକୃତିକ ଦୁର୍ବିପାକର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ୧୯୯୯ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ହୋଇଥିବା ମହାବାତ୍ୟା ପରିବେଶର ଅସନ୍ତୁଳନର ଏକ ଭୟାବହ ପରିଣାମ ଥିଲା ।

୪. ଭବିଷ୍ୟତ ପୀଢ଼ି ପାଇଁ ସମ୍ବଳ ସୁରକ୍ଷା: ଧାରଣୀୟ ବିକାଶର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ବର୍ତ୍ତମାନର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବା ସହିତ ଭବିଷ୍ୟତ ପୀଢ଼ି ପାଇଁ ସମ୍ବଳକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା । ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ବିନା ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ଯଦି ଆମେ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମ୍ବଳର ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ବ୍ୟବହାର କରୁ, ତେବେ ଭବିଷ୍ୟତ ପୀଢ଼ି ପାଇଁ କୌଣସି ସମ୍ବଳ ରହିବ ନାହିଁ ।

୫. ଆର୍ଥନୀତିକ ଓ ସାମାଜିକ ବିକାଶ ସହ ସମ୍ପର୍କ: ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ଆର୍ଥନୀତିକ ଓ ସାମାଜିକ ବିକାଶ ସହିତ ଅଙ୍ଗାଙ୍ଗୀ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ । ଏକ ସୁସ୍ଥ ପରିବେଶ ହିଁ ସୁସ୍ଥ ଓ ଉତ୍ପାଦନକ୍ଷମ ମାନବ ସମ୍ବଳ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ, ଯାହା ଆର୍ଥନୀତିକ ବିକାଶ ପାଇଁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ।

ଉପରୋକ୍ତ କାରଣଗୁଡ଼ିକରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ, ଧାରଣୀୟ ବିକାଶରେ ପରିବେଶର ସୁରକ୍ଷା ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଏବଂ ଏହା ବିନା ଧାରଣୀୟ ବିକାଶର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ କରିବା ଅସମ୍ଭବ ।

୨. ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କର ।

୨.୧. (କ) ଜନସଂଖ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ

ଉତ୍ତର: ଜନସଂଖ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହେଉଛି ଧାରଣୀୟ ବିକାଶର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ନିୟମାବଳୀ । ଜନସଂଖ୍ୟା, ପରିବେଶ ଓ ବିକାଶ ପରସ୍ପର ସହିତ ଅଙ୍ଗାଙ୍ଗୀ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ । ଯେତେବେଳେ ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ବୃଦ୍ଧିପାଏ, ପରିବେଶ ଅସନ୍ତୁଳିତ ହୁଏ ଏବଂ ବିକାଶର ଧାରା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ଯୋଗୁଁ ବେକାରୀ ସମସ୍ୟା ଦେଖାଦିଏ । ଏହି ବେକାରୀ ସମସ୍ୟାକୁ ସମାଧାନ କରିବା ପାଇଁ ଅଧିକ କଳକାରଖାନା ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସହରୀକରଣ ଓ ପ୍ରଦୂଷଣର ମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧିପାଏ । ଏହା ମଧ୍ୟ ପରିବେଶ ଉପରେ ମାନବୀୟ ଚାପ ବଢ଼ାଇ ପରିବେଶର ସନ୍ତୁଳନ ନଷ୍ଟ କରେ । ତେଣୁ, ଏକ ସୁସ୍ଥ ଓ ଧାରଣୀୟ ବିକାଶ ପାଇଁ ଜନସଂଖ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ ଅଟେ ।

୨.୨. (ଖ) ପରିବେଶର ସୁରକ୍ଷା

ଉତ୍ତର: ପରିବେଶର ସୁରକ୍ଷା ହେଉଛି ଧାରଣୀୟ ବିକାଶର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଅଙ୍ଗ । ପରିବେଶ ଆମର ଜୀବନଧାରଣ ପାଇଁ ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ଏହା ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ କଞ୍ଚାମାଲ ଯୋଗାଏ (ଯଥା: ବକ୍‌ସାଇଟ୍), ଉତ୍ପାଦନ ଓ ଉପଭୋଗରୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁକୁ ଶୋଷଣ କରେ (ଯଥା: କଳକାରଖାନାର ଧୂଆଁ ଓ ମଇଳାପାଣି), ଆମର ଜୀବନଧାରଣ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ପରୋକ୍ଷ ଭାବେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ (ଯଥା: ଜଙ୍ଗଲଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ) ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ସ୍ଥିରତା ବଜାୟ ରଖେ । ଯଦି ପରିବେଶର ସନ୍ତୁଳନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ତେବେ ପ୍ରାକୃତିକ ଦୁର୍ବିପାକ (ଯଥା: ମହାବାତ୍ୟା) ଦେଖାଦିଏ । ତେଣୁ, ବିକାଶ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପ୍ରକୃତିର ଧାରଣ ଶକ୍ତି ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ରହିବା ଉଚିତ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ସଠିକ୍ ବ୍ୟବହାର ଓ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ସମ୍ଭବ ।

୨.୩. (ଗ) ପରିବେଶ ସନ୍ତୁଳନ

ଉତ୍ତର: ପରିବେଶ ସନ୍ତୁଳନ ହେଉଛି ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରଣାଳୀରେ ଜୀବଜଗତ ଓ ନିର୍ଜୀବ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସୁସମ୍ପର୍କ ଓ ସ୍ଥିରତା । ଏହା ପରିବେଶର ଏକ ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଯାହା ପ୍ରାଣୀମଣ୍ଡଳ ଓ ଜୀବଜଗତକୁ ତିଷ୍ଠି ରହିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ମନୁଷ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଯଥା: ଜଙ୍ଗଲ କଟା, ଶିଳ୍ପ ପ୍ରଦୂଷଣ, ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ସମ୍ବଳ ବ୍ୟବହାର ଇତ୍ୟାଦି ଏହି ସନ୍ତୁଳନକୁ ନଷ୍ଟ କରିଥାଏ । ଯେତେବେଳେ ପରିବେଶ ସନ୍ତୁଳନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଉଷ୍ଣତା ବୃଦ୍ଧି, ବୃଷ୍ଟିପାତରେ ଅନିୟମିତତା, ବାୟୁ ଓ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ ଭଳି ଅନେକ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଏପରିକି, ୧୯୯୯ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ହୋଇଥିବା ମହାବାତ୍ୟା ପରିବେଶ ସନ୍ତୁଳନ ନଷ୍ଟ ହେବାର ଏକ ଭୟାବହ ଉଦାହରଣ । ଧାରଣୀୟ ବିକାଶ ପାଇଁ ପରିବେଶ ସନ୍ତୁଳନ ବଜାୟ ରଖିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ପୀଢ଼ି ପାଇଁ ଏକ ସୁସ୍ଥ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ପୃଥିବୀ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରିବ ।

୩. ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

୩.୧. (କ) _________ ହେଉଛି ଧାରଣୀୟ ବିକାଶର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ।

(ପରିବେଶର ସୁରକ୍ଷା, କଳକାରଖାନା ସ୍ଥାପନ, ବୃଷ୍ଟିପାତର ଅନିୟମିତତା)

ଉତ୍ତର: ପରିବେଶର ସୁରକ୍ଷା ହେଉଛି ଧାରଣୀୟ ବିକାଶର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ।

୩.୨. (ଖ) _________ ଏକ ନବୀକରଣୀୟ ସମ୍ବଳ ଅଟେ ।

(ଲୁହାପଥର, କୋଇଲା, ଜଳ)

ଉତ୍ତର: ଜଳ ଏକ ନବୀକରଣୀୟ ସମ୍ବଳ ଅଟେ ।

୪. ତୁମ ପାଇଁ କାମ ।

୪.୧. ସମ୍ପଦ ବିନିଯୋଗ ଓ ଧାରଣୀୟ ବିକାଶ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସ୍ଲୋଗାନମାନ ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର: ସମ୍ପଦ ବିନିଯୋଗ ଓ ଧାରଣୀୟ ବିକାଶ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କିଛି ସ୍ଲୋଗାନ ନିମ୍ନରେ ଦିଆଗଲା:

୧. ଆଜିର ସମ୍ବଳ, କାଲିର ଭବିଷ୍ୟତ, ଧାରଣୀୟ ବିକାଶ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ପଥ ।

୨. ସମ୍ବଳକୁ ବ୍ୟବହାର କର ସୀମିତ, ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ରଖିବା ନିଶ୍ଚିତ ।

୩. ପ୍ରକୃତି ଆମ ମାତା, ତାକୁ ରଖିବା ସୁରକ୍ଷିତ, ଧାରଣୀୟ ବିକାଶରେ ହିଁ ଆମ ଜୀବନ ନିହିତ ।

୪. ବିକାଶ ହେଉ, ପ୍ରଦୂଷଣ ନୁହେଁ, ସମ୍ବଳର ସୁବିନିଯୋଗ ହିଁ ଧାରଣୀୟ ବିକାଶର ମୂଳ ।

୫. ଜଳ, ଜଙ୍ଗଲ, ଜମି, ସବୁ ଆମର ସମ୍ପଦ, ସୁରକ୍ଷା ଦେଲେ ହିଁ ହେବ ଧାରଣୀୟ ବିକାଶ ।

୬. ଆଜିର ଆବଶ୍ୟକତା, କାଲିର ସୁରକ୍ଷା, ଧାରଣୀୟ ବିକାଶ ହିଁ ଦେବ ସଫଳତା ।

୭. ସମ୍ବଳର ସଠିକ୍ ବିନିଯୋଗ, ପରିବେଶର ସୁରକ୍ଷା, ଏହା ହିଁ ଧାରଣୀୟ ବିକାଶର ମୂଳମନ୍ତ୍ର ।

୮. ପ୍ରଦୂଷଣମୁକ୍ତ ପୃଥିବୀ, ସୁସ୍ଥ ଜୀବନ, ଧାରଣୀୟ ବିକାଶର ଏହା ହିଁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ।

୯. ସମ୍ବଳକୁ ବୁଝି ବ୍ୟବହାର କର, ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ସଞ୍ଚୟ କର ।

୧୦. ଧାରଣୀୟ ବିକାଶ ଆମର ଦାୟିତ୍ୱ, ପୃଥିବୀକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ।

୪. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Board Exam Tips & Pitfalls)

୪.୧. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ:

୧. ସଂଜ୍ଞା ଓ ଧାରଣା ସ୍ପଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ: "ଧାରଣୀୟ ବିକାଶ"ର ସଂଜ୍ଞା (ବ୍ରଣ୍ଟଲାଣ୍ଡଙ୍କ ସଂଜ୍ଞା) ଏବଂ ଏହାର ମୂଳ ଧାରଣାକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝନ୍ତୁ ଓ ମନେରଖନ୍ତୁ । ଏହା ଅଧ୍ୟାୟର ମୂଳଭିତ୍ତି ।

୨. ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ: ଧାରଣୀୟ ବିକାଶର ତିନୋଟି ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ (ଆର୍ଥନୀତିକ ବିକାଶ, ସାମାଜିକ ସଂହତି, ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା) ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ପଏଣ୍ଟ ଆକାରରେ ଲେଖିବା ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉପାଦାନର ଗୁରୁତ୍ୱ ବୁଝନ୍ତୁ ।

୩. ପରିବେଶର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗୁରୁତ୍ୱ: ପରିବେଶର ଚାରୋଟି ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ (କଞ୍ଚାମାଲ ଯୋଗାଣ, ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଶୋଷକ, ଜୀବନଧାରଣରେ ସହାୟତା, ପ୍ରାକୃତିକ ସ୍ଥିରତା) ଏବଂ ଏହାର ସୁରକ୍ଷାର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଉଦାହରଣ ସହିତ ବୁଝାନ୍ତୁ ।

୪. ନିୟମାବଳୀକୁ ମନେରଖନ୍ତୁ: ଧାରଣୀୟ ବିକାଶର ନିୟମାବଳୀ (ଜନସଂଖ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ନବୀକରଣୀୟ ସମ୍ବଳର ପରିମିତ ବ୍ୟବହାର, ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପରିଚାଳନା, ଭରଣା ଓ ପ୍ରତିବଦଳ, ସମ୍ବଳର ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ୟବହାର) ଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମାନ୍ୱୟରେ ମନେରଖିବା ସହ ପ୍ରତ୍ୟେକର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ ।

୫. ଉଦାହରଣର ବ୍ୟବହାର: ପ୍ରତ୍ୟେକ ଧାରଣାକୁ ବୁଝାଇବା ପାଇଁ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଉଦାହରଣଗୁଡ଼ିକୁ (ଯଥା: ବକ୍‌ସାଇଟ୍, ୧୯୯୯ ମହାବାତ୍ୟା) ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ । ଏହା ଉତ୍ତରକୁ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କରିଥାଏ ।

୬. ପଏଣ୍ଟ ଆକାରରେ ଉତ୍ତର ଲେଖନ୍ତୁ: ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତରକୁ ପଏଣ୍ଟ (୧., ୨., ୩. ଇତ୍ୟାଦି) କିମ୍ବା ଉପ-ପଏଣ୍ଟ (କ., ଖ., ଗ. ଇତ୍ୟାଦି) ଆକାରରେ ଲେଖନ୍ତୁ । ଏହା ଉତ୍ତରକୁ ସୁସଂଗଠିତ ଓ ପଢ଼ିବା ସହଜ କରିଥାଏ ।

୭. ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ସମାଧାନ: ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ସମସ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ନିଜେ ଲେଖି ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ । ଏହା ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ବଢ଼ାଇବ ଓ ପରୀକ୍ଷାରେ ଭଲ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ।

୮. ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ: ଅଧ୍ୟାୟର ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁକୁ ନେଇ ଏକ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ । ଏହା ଶୀଘ୍ର ପୁନରାବୃତ୍ତି (revision) କରିବାରେ ସହାୟକ ହେବ ।

୪.୨. ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Common Pitfalls):

୧. ସଂଜ୍ଞା ଭୁଲ୍ ଲେଖିବା: ଧାରଣୀୟ ବିକାଶର ସଂଜ୍ଞାକୁ ଅନେକ ସମୟରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଭୁଲ୍ ଭାବରେ ଲେଖିଥାନ୍ତି କିମ୍ବା ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରଖିଥାନ୍ତି । ବ୍ରଣ୍ଟଲାଣ୍ଡଙ୍କ ସଂଜ୍ଞାକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ମନେରଖିବା ଜରୁରୀ ।

୨. ଉପାଦାନ ଓ ନିୟମାବଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ: ଧାରଣୀୟ ବିକାଶର ଉପାଦାନ (Economic, Social, Environmental) ଏବଂ ନିୟମାବଳୀ (Population Control, Waste Management) ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ସମୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବରେ ବୁଝିବା ଓ ମନେରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

୩. ଉଦାହରଣ ନଦେବା: ବର୍ଣ୍ଣନାମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଉଦାହରଣ ନଦେବା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତର ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟ ପାଇଁ ଉଦାହରଣ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ।

୪. ଅସଂଗଠିତ ଉତ୍ତର: ଉତ୍ତରଗୁଡ଼ିକୁ ପଏଣ୍ଟ ଆକାରରେ ନଲେଖି ଗୋଟିଏ ପାରାଗ୍ରାଫରେ ଲେଖିବା ଦ୍ୱାରା ପରୀକ୍ଷକଙ୍କୁ ବୁଝିବାରେ ଅସୁବିଧା ହୁଏ ଓ ମାର୍କ କମିଯାଏ ।

୫. ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷାର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ଅଣଦେଖା କରିବା: ଅନେକ ସମୟରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷାକୁ ଧାରଣୀୟ ବିକାଶର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଭାବରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ । ଏହା ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ।

୬. ସମ୍ବଳର ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ବ୍ୟବହାରର କୁପରିଣାମ: ମନୁଷ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଯୋଗୁଁ ପରିବେଶ ଉପରେ ପଡୁଥିବା ନକାରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବଗୁଡ଼ିକୁ (ଯଥା: ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଉଷ୍ଣତା ବୃଦ୍ଧି, ବୃଷ୍ଟିପାତରେ ଅନିୟମିତତା) ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ନକରିବା ।

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

(ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)