ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଏଜୁକେସନ୍ (BSE Odisha) — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଷ୍ଟର ନୋଟ୍ସ
ଶ୍ରେଣୀ: Class 9 | ବିଷୟ: Geography
ଅଧ୍ୟାୟ: Class9 GeoEco Ch12 Eco Ch03 Manabiya Bipatti O Parichalana
୧. ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ ଓ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map & Conceptual Architecture)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଟି ମାନବୀୟ ବିପତ୍ତି ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକର ପରିଚାଳନା ଉପରେ ଆଧାରିତ । ଏଥିରେ ମାନବୀୟ ବିପତ୍ତିର ସଂଜ୍ଞା, ପ୍ରକାରଭେଦ, କାରଣ, ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ପ୍ରତିକାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି । ମୁଖ୍ୟତଃ ସଡ଼କ ଦୁର୍ଘଟଣା, ରେଳ ଦୁର୍ଘଟଣା, ନୌକା ଦୁର୍ଘଟଣା, ଅଗ୍ନିକାଣ୍ଡ ଏବଂ ଖଣି ବିପତ୍ତି ଭଳି ମାନବୀୟ ବିପତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିପତ୍ତିର କାରଣ, ଏହାର ସାମାଜିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଏଡ଼ାଇବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପ୍ରତିକାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ସଚେତନତା ଉପରେ ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଇଛି । ବିପତ୍ତି ପରିଚାଳନାରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଭୂମିକା ତଥା ସରକାରୀ ନିୟମାବଳୀର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।
ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Conceptual Architecture):
ମାନବୀୟ ବିପତ୍ତି ଓ ପରିଚାଳନା
├── ମାନବୀୟ ବିପତ୍ତିର ସଂଜ୍ଞା ଓ ପ୍ରକାରଭେଦ
│ ├── ପ୍ରକୃତି ସୃଷ୍ଟ ଓ ମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଜନିତ
│ ├── ଆକସ୍ମିକ ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ
│ └── ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ: ସାମାଜିକ, ପରିବହନଗତ, ପାରିସ୍ଥିତିକ
├── ସଡ଼କ ଦୁର୍ଘଟଣା
│ ├── କାରଣ: ଦ୍ରୁତ ଚାଳନା, ଦକ୍ଷତା ଅଭାବ, ନିଶାଗ୍ରସ୍ତ ଚାଳନା, ଯାନବାହନ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଅଭାବ, ଯାତ୍ରୀ ଅସାବଧାନତା, ରାସ୍ତା ଅବରୋଧ, ଅଧିକ ବୋଝେଇ, ବୁଲା ପଶୁ, ନିୟମ ଅଜ୍ଞାନତା, ରାସ୍ତା ତ୍ରୁଟି
│ └── ପ୍ରତିକାର: ନିୟମିତ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ, ସଚେତନତା, ହେଲ୍ମେଟ୍/ସିଟ୍ ବେଲ୍ଟ, ସାବଧାନତା, ନିୟମ ପାଳନ
├── ରେଳ ଦୁର୍ଘଟଣା
│ ├── କାରଣ: ରେଳଧାରଣା/ଇଞ୍ଜିନ୍/ବଗିର ଖରାପ ଅବସ୍ଥା, ଚାଳକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂକେତ ପାଳନ ନକରିବା, କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ଅବଜ୍ଞା
│ └── ପ୍ରତିକାର: ତଦାରଖ/ମରାମତି, ରେଳପଥ ଉନ୍ନତିକରଣ, ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଚିହ୍ନଟ ବ୍ୟବସ୍ଥା, GPS, ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ସତର୍କତା
├── ନୌକା ଦୁର୍ଘଟଣା
│ ├── କାରଣ: ଡଙ୍ଗାର ଯତ୍ନ ଅଭାବ, ଅନଭିଜ୍ଞ ଚାଳକ, ଜଳସ୍ରୋତ/ବାଲିଚଢ଼ା/ଭଉଁରୀ ଅଜ୍ଞାନତା, ଅଧିକ ବୋଝେଇ, ଯାତ୍ରୀ ବିଶୃଙ୍ଖଳା, ଝଡ଼ବର୍ଷା
│ └── ପ୍ରତିକାର: ସୂଚନା ଫଳକ, ଜୀବନ ରକ୍ଷାକାରୀ ଜ୍ୟାକେଟ୍, କ୍ଷମତା ମୁତାବକ ବୋଝେଇ, ନିୟମିତ ମରାମତି, ଯାତ୍ରୀ ଶୃଙ୍ଖଳା, ଖରାପ ପାଗରେ ଯାତ୍ରା ବନ୍ଦ, ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ଚାଳକ
├── ଅଗ୍ନିକାଣ୍ଡ
│ ├── କାରଣ: ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବିତ୍ପାତ, ଅଳିଆ ଆବର୍ଜନା, ରୋଷେଇ ଘରେ ଅସାବଧାନତା, ଦହନଶୀଳ ସାମଗ୍ରୀ, ୱେଲଡିଂ, ଯନ୍ତ୍ରାଂଶ ଘର୍ଷଣ, ଅଗ୍ନି ସଂଯୋଗ
│ └── ଅଗ୍ନି ନିରାପତ୍ତା: ନିର୍ମାଣ ସମୟରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଅଗ୍ନିପ୍ରସ୍ଥାନ ପଥ, ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି/ନିର୍ବାପକ ଯନ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନି ପ୍ରତିରୋଧକାରୀ ସାମଗ୍ରୀ, ମକ୍ ଡ୍ରିଲ୍, ଜନସଚେତନତା
└── ଖଣି ବିପତ୍ତି
├── ପ୍ରକାରଭେଦ: ଦୈହିକ, ଶବ୍ଦପ୍ରଦୂଷଣଜନିତ, ତାପମାତ୍ରାଜନିତ, ଆୟନ ବିକିରଣ, ଭୌତିକ, କମ୍ପନଜନିତ, ରାସାୟନିକ, ସାମାଜିକ/ମନସ୍ତାତ୍ତ୍ଵିକ
└── ଖଣି ନିରାପତ୍ତା: ଶ୍ରମିକଙ୍କ ପରିଚୟ, ପ୍ରାକ୍ ଯୋଜନା, ନିୟମାବଳୀ ପାଳନ, ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଗ୍ରହଣ, ସୁରକ୍ଷା ପୋଷାକ, ଯନ୍ତ୍ରପାତି ପରୀକ୍ଷଣ, ଆଲୋକ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଶବ୍ଦ/କମ୍ପନ ହ୍ରାସ, ବାୟୁ ଚଳାଚଳ, ଅଗ୍ନି ନିର୍ବାପକ ଯନ୍ତ୍ର
୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ରାବଳୀ (Comprehensive Theory & Formulas)
୨.୧ ମାନବୀୟ ବିପତ୍ତି ଓ ପରିଚାଳନା (Human Disasters and Management)
୨.୨ ସଡ଼କ ଦୁର୍ଘଟଣା (Road Accidents)
୨.୩ ରେଳ ଦୁର୍ଘଟଣା (Rail Accidents)
୨.୪ ନୌକା ଦୁର୍ଘଟଣା (Boat Accidents)
୨.୫ ଅଗ୍ନିକାଣ୍ଡ (Fire Accidents)
୨.୬ ଖଣି ବିପତ୍ତି (Mining Disasters)
୩. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ (100% Complete Solved Exercises)
୧. ନିମ୍ନଲିଖୂତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।
Q1. (କ) ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ମାନବୀୟ ବିପତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ?
ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ମାନବୀୟ ବିପତ୍ତିଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରଭାବ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ମାନବୀୟ ବିପତ୍ତି କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ତୈଳବାହୀ ଜାହାଜରୁ ପ୍ରାକୃତିକ ତୈଳ ନିର୍ଗମନ (Oil spill), ଅବିରତ ପ୍ରଦୂଷଣ, ଯୁଦ୍ଧ ତଥା ସଶସ୍ତ୍ର ସଂଘର୍ଷ ଇତ୍ୟାଦି ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ମାନବୀୟ ବିପତ୍ତିର ଉଦାହରଣ ।
Q2. (ଖ) ଭାରତରେ ସଡ଼କ ଦୁର୍ଘଟଣା ହାର ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାର କାରଣ କ’ଣ ?
ଉତ୍ତର: ଭାରତରେ ସଡ଼କ ଦୁର୍ଘଟଣା ହାର ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
୧. ଦ୍ରୁତ ଓ ବେପରୁଆ ଗାଡ଼ି ଚାଳନା: ଅଧିକାଂଶ ଦୁର୍ଘଟଣା ଚାଳକଙ୍କ ପ୍ରତିଯୋଗିତାମୂଳକ ତଥା ନିୟନ୍ତ୍ରଣହୀନ ଦ୍ରୁତ ଗାଡ଼ିଚାଳନା ଯୋଗୁଁ ହୋଇଥାଏ ।
୨. ଚାଳକମାନଙ୍କର ଦକ୍ଷତାର ଅଭାବ: ଅଧିକାଂଶ ଗାଡ଼ିଚାଳକ ତାଲିମପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇନଥାନ୍ତି କିମ୍ବା ଡ୍ରାଇଭିଂ ଲାଇସେନ୍ସ ନଥାଏ ।
୩. ନିଶାଗ୍ରସ୍ତ ଗାଡ଼ିଚାଳନା: ମଦ ତଥା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିଶାଦ୍ରବ୍ୟ ସେବନ କରି ଗାଡ଼ି ଚଳାଇବା ।
୪. ଯାନବାହନଗୁଡ଼ିକର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଅଭାବ: ଯାନ୍ତ୍ରିକ ତ୍ରୁଟି, ଟାୟାର ନବଦଳାଇବା ଇତ୍ୟାଦି ।
୫. ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କର ଅସାବଧାନତା: ପଥଚାରୀ ତଥା ଗାଡ଼ି ଚାଳକଙ୍କ ସତର୍କତାର ଅଭାବ ।
୬. ରାସ୍ତା ଅବରୋଧ: ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ସରକାରୀ ଜାଗା ଅକ୍ତିଆର କରି ରାସ୍ତା ସଂକୁଚିତ କରିବା ।
୭. ଅଧିକ ବୋଝେଇ: ଯାତ୍ରୀବାହୀ ତଥା ମାଲବାହୀ ଗାଡ଼ିରେ ଅତ୍ୟଧିକ ବୋଝେଇ ।
୮. ବୁଲା ପଶୁଙ୍କ ବିଚରଣ: ବୁଲା ଗୋରୁଗାଈ, ଷଣ୍ଢ ଓ କୁକୁରଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ଦୁର୍ଘଟଣା ।
୯. ଯାତାୟାତ ନିୟମ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅଜ୍ଞାନତା: ଟ୍ରାଫିକ୍ ସିଗ୍ନାଲ ବା ସଙ୍କେତକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଣି ନଥିବା ।
୧୦. ରାସ୍ତା ନିର୍ମାଣରେ ତ୍ରୁଟିବିଚ୍ୟୁତି: ରାସ୍ତାରେ ଖାଲଖମା, ଅଧାପନ୍ତରିଆ ରାସ୍ତାକାମ, ବାଲି/ଗୋଡ଼ି ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହେବା ।
Q3. (ଗ) ରାସ୍ତା ଦୁର୍ଘଟଣା ଏଡ଼ାଇବା ପାଇଁ କି’ ପ୍ରତିକାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଦରକାର ?
ଉତ୍ତର: ରାସ୍ତା ଦୁର୍ଘଟଣା ଏଡ଼ାଇବା ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରତିକାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଦରକାର:
୧. ରାସ୍ତାଗୁଡ଼ିକର ନିୟମିତ ଅବଧିରେ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ କରାଯିବା ଉଚିତ୍ ।
୨. ଯାତାୟାତ ବିଧି ସମ୍ପର୍କରେ ମୌଳିକ ଜ୍ଞାନ ତଥା ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରାଯିବା ଉଚିତ୍ ।
୩. ବାଇକ୍, ସ୍କୁଟି ଆଦି ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ସମୟରେ ହେଲ୍ମେଟ୍ ଏବଂ ଚାରିଚକିଆ ଯାନ (କାର)ରେ ଯାତ୍ରାବେଳେ ସିଟ୍ ବେଲ୍ଟ ବ୍ୟବହାର କରିବା ନିତାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ।
୪. ପାଦରେ ଚାଲିକରି ଗଲାବେଳେ ବା ଗାଡ଼ି ଚଳାଇ ଯିବା ବେଳେ ସାବଧାନତା ରକ୍ଷା କରିବା ।
୫. ଯାତାୟାତ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ନିୟମ ମାନି ଚଳିବା ।
୬. ଅତିରିକ୍ତ ବୋଝେଇ ହୋଇଥିବା ଯାନବାହନକୁ ରାସ୍ତାରେ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଆନଯିବା ।
Q4. (ଘ) ରେଳ ଦୁର୍ଘଟଣାରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ଯାତ୍ରୀମାନେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ?
ଉତ୍ତର: ରେଳ ଦୁର୍ଘଟଣାରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ଯାତ୍ରୀମାନେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ସତର୍କତା ଅବଲମ୍ବନ କରିବା ଉଚିତ୍:
୧. ରେଳରେ ଯାତ୍ରା କରିବା ସମୟରେ ବଗିର ପ୍ରବେଶ ପଥରେ ଠିଆ ହେବେ ନାହିଁ ।
୨. ବାହାରକୁ ହାତ ବା ମୁଣ୍ଡ କାଢ଼ିବେ ନାହିଁ ।
୩. ଚଳନ୍ତା ରେଳଗାଡ଼ିରେ ଚଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଗାଡ଼ିରୁ ଓହ୍ଲାଇବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା କରିବେ ନାହିଁ ।
୪. ଲେବଲକ୍ରସିଂ ବନ୍ଦ ଥିବା ସମୟରେ ରେଳଧାରଣା ଅତିକ୍ରମ କରିବେ ନାହିଁ ।
Q5. (ଙ) ଡଙ୍ଗାବୁଡ଼ିର ପ୍ରମୁଖ କାରଣ କ’ଣ ?
ଉତ୍ତର: ଡଙ୍ଗାବୁଡ଼ିର ପ୍ରମୁଖ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
୧. ଡଙ୍ଗାର ଉପଯୁକ୍ତ ଯତ୍ନ ନନେବା: ପୁରୁଣାକାଳିଆ ଡଙ୍ଗାଗୁଡ଼ିକରେ ଛିଦ୍ର ଯୋଗୁଁ ଡଙ୍ଗାବୁଡ଼ି ଘଟିଥାଏ ।
୨. ଅନଭିଜ୍ଞ ତଥା ତାଲିମବିହୀନ ଡଙ୍ଗା ଚାଳକ: ଏମାନଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ନୌକା ଦୁର୍ଘଟଣା ହୋଇଥାଏ ।
୩. ଜଳସ୍ରୋତର ବେଗ ସହିତ ପରିଚିତ ନଥିବା ନାଉରୀ: ଏହା ଦୁର୍ଘଟଣାର ସମ୍ଭାବନା ବଢ଼ାଏ ।
୪. ନଦୀରେ ବାଲିଚଢ଼ା ବା ଭଉଁରୀ ବିଷୟରେ ଜାଣି ନଥିବା ନାଉରୀ: ଏହା ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଘଟଣାର କାରଣ ହୋଇଥାଏ ।
୫. ଡଙ୍ଗାର ଧାରଣକ୍ଷମତାଠାରୁ ଅଧିକ ଯାତ୍ରୀ ତଥା ଜିନିଷପତ୍ର ବୋଝେଇ: ଏହା ଡଙ୍ଗା ଓଜନିଆ ହୋଇଯିବାରୁ ଡଙ୍ଗାବୁଡ଼ିର କାରଣ ହୋଇଥାଏ ।
୬. ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କର ବିଶୃଙ୍ଖଳିତ ବ୍ୟବହାର: ଧାଁ-ଧପଡ଼ କରିବା ତଥା ଏପଟ ସେପଟ ହେବା ଯୋଗୁଁ ଡଙ୍ଗା ବୁଡ଼ି ଯାଇଥାଏ ।
୭. ଝଡ଼ବର୍ଷା ତଥା ବିଜୁଳି ଘଡ଼ଘଡ଼ି: ଏହିଭଳି ପ୍ରତିକୂଳ ପାଗ ଯୋଗୁଁ ଡଙ୍ଗାବୁଡ଼ି ଘଟି ଅନେକ ଲୋକ ମୃତାହତ ହୋଇଥାନ୍ତି ।
Q6. (ଚ) ଖଣିଶିଳ୍ପକୁ ଘାତକ ଶିଳ୍ପ କୁହାଯାଏ କାହିଁକି ?
ଉତ୍ତର: ଖଣି କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତିକୂଳ ତଥା କଠିନ ପରିସ୍ଥିତିରେ କରାଯାଇଥାଏ । ବିପଜ୍ଜନକ କାର୍ଯ୍ୟ ପରିବେଶ ଯୋଗୁଁ ଖଣି ଶିଳ୍ପରେ ବିପତ୍ତି ସମ୍ଭାବନା ଅଧିକ ଥାଏ । ନିରାପତ୍ତା ଅଭାବ ତଥା ଅସାବଧାନତାରୁ ଖଣିଗୁଡ଼ିକରେ ଅନେକ ଦୁର୍ଘଟଣା ଘଟିଥାଏ, ଯଥା: ଖଣିଛାତ ଭୂଷୁଡ଼ି ପଡ଼ିବା, ଖଣିରେ ନିଆଁ ଲାଗିଯିବା ବା ପାଣି ପଶିଯିବା ଇତ୍ୟାଦି । ଏହାଯୋଗୁଁ ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ମୃତାହତ ହେବା ସହ ବିଭିନ୍ନ ରୋଗର ଶିକାର ହୋଇଥାନ୍ତି । ଧନସମ୍ପତ୍ତି ହାନି ସହ ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥାଏ । ତେଣୁ ଏହି ସମସ୍ତ କାରଣରୁ ଖଣିଶିଳ୍ପକୁ 'ଘାତକ ଶିଳ୍ପ' (Killer Industry) କୁହାଯାଏ ।
Q7. (ଛ) ଘରେ ନିଆଁ ଲାଗିଥିଲେ କି’ ପଦକ୍ଷେପ ନେବ ?
ଉତ୍ତର: ଘରେ ନିଆଁ ଲାଗିଥିଲେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ ନେବା ଉଚିତ୍:
୧. ପ୍ରଥମେ ନିଜର ସୁରକ୍ଷାକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେଇ ଘରୁ ବାହାରିଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ ।
୨. ପ୍ରସ୍ଥାନ ପଥଟି ନିରାପଦ ଓ ବାଧାଶୂନ୍ୟ ଅଛି କି ନାହିଁ ଯାଞ୍ଚ କରିବେ ।
୩. ଘରୁ ବାହାରିବା ପରେ ତୁରନ୍ତ ନିକଟସ୍ଥ ଅଗ୍ନିଶମ କେନ୍ଦ୍ର ବା ଜରୁରୀକାଳୀନ ନମ୍ବର (୧୧୨)କୁ ଫୋନ୍ କରିବେ ।
୪. ଜଳନ୍ତା ଗୃହ ମଧ୍ୟକୁ ଦ୍ୱିତୀୟବାର ପ୍ରବେଶ କରିବେ ନାହିଁ ।
୫. ପରିବାରର ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ନିଆଁ ଲାଗିଲେ କିପରି ସୁରକ୍ଷିତ ବାହାରି ହେବ, ସେ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରି ଏକ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବେ ।
Q8. (ଜ) ରାସାୟନିକ ବିପତ୍ତି ଯୋଗୁଁ ଖଣି ଶ୍ରମିକମାନେ କି ପ୍ରକାର ସମସ୍ୟାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥାନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର: ଖଣିରେ ଶିଳାଖନନ ତଥା ଯନ୍ତ୍ରପାତି ଚାଳନାରେ ବିଭିନ୍ନ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ରାସାୟନିକ ବିପତ୍ତି ଯୋଗୁଁ ଖଣି ଶ୍ରମିକମାନେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥାନ୍ତି:
୧. ଏହା ଚର୍ମ ଓ ଆଖିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ ।
୨. ମୁଣ୍ଡବିନ୍ଧା, କ୍ଳାନ୍ତି ତଥା ନିଶ୍ୱାସ ପ୍ରଶ୍ୱାସ ନେବାରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ।
୩. ସୁନାଖଣିରେ ବ୍ୟବହୃତ ସାୟାନାଇଡ଼୍ ଭଳି ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ପ୍ରଭାବରେ ହୃତ୍ପିଣ୍ଡ ଓ ମସ୍ତିଷ୍କ ଜନିତ ରୋଗ ହୋଇଥାଏ ।
Q9. (ଝ) ଖଣି ଦୁର୍ଘଟଣା ଏଡ଼ାଇବା ପାଇଁ ଖଣି ଶ୍ରମିକଙ୍କର କି ଭୂମିକା ରହିଛି ?
ଉତ୍ତର: ଖଣି ଦୁର୍ଘଟଣା ଏଡ଼ାଇବା ପାଇଁ ଖଣି ଶ୍ରମିକଙ୍କର ନିମ୍ନଲିଖିତ ଭୂମିକା ରହିଛି:
୧. ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ରମିକ ଖଣିଅଞ୍ଚଳର ପରିବେଶ ସହ ସୁପରିଚିତ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ।
୨. ଖଣି ନିୟମାବଳୀଗୁଡ଼ିକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବେ ପାଳନ କରିବା ।
୩. କାର୍ଯ୍ୟସ୍ଥଳରେ ପୋଷାକ, ମାସ୍କ ତଥା ହେଲ୍ମେଟ୍ ଆଦି ସୁରକ୍ଷା ଉପକରଣ ପିନ୍ଧିବା ନିତାନ୍ତ ଜରୁରୀ ।
୪. ଖଣିରେ ବ୍ୟବହୃତ ବିଭିନ୍ନ ଯନ୍ତ୍ରପାତିଗୁଡ଼ିକର ନିୟମିତ ପରୀକ୍ଷଣ ଓ ମରାମତିରେ ସହଯୋଗ କରିବା ।
୫. ଖଣିରେ ନିଆଁ ଲାଗିବାର ସମ୍ଭାବନା ଥିଲେ ଅଗ୍ନି ନିର୍ବାପକ ଯନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଶିଖିବା ।
୬. ଖଣି କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ସୁରକ୍ଷା ପରାମର୍ଶ ମାନି ଚଳିବା ।
୭. ମକ୍ ଡ୍ରିଲ୍ରେ ସକ୍ରିୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ।
Q10. (ଞ) ଖଣି ନିରାପତ୍ତାର ମୌଳିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ ?
ଉତ୍ତର: ଖଣି ନିରାପତ୍ତାର ମୌଳିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଖଣି ସମ୍ପର୍କିତ କାର୍ଯ୍ୟ ସହ ସଂଶ୍ଳିଷ୍ଟ ନାନାପ୍ରକାର ବିପତ୍ତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ତଥା ପ୍ରତିହତ କରିବା । ବିଶେଷ କରି ଖଣି ଶ୍ରମିକଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ତଥା ବିପଦଶଙ୍କୁଳତାକୁ ହ୍ରାସ କରିବା ହିଁ ଖଣି ନିରାପତ୍ତାର ମୌଳିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ । ଏଥିପାଇଁ ନ୍ୟାୟିକ, ସାମାଜିକ ଓ ନୈତିକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣୀୟ ବିପତ୍ତି ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ବିଭିନ୍ନ ବିଧିର କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱୟ ଆବଶ୍ୟକ ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୨. ନିମ୍ନୋକ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇଁ ପ୍ରଦତ୍ତ ଚାରିଗୋଟି ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।
Q1. (କ) ସଡ଼କ ଦୁର୍ଘଟଣା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାରତ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ରହିଛି ?
(i) ପ୍ରଥମ
(ii) ଦ୍ୱିତୀୟ
(iii) ତୃତୀୟ
(iv) ଚତୁର୍ଥ
ଉତ୍ତର: (i) ପ୍ରଥମ
Q2. (ଖ) ଭାରତରେ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରାୟ କେତୋଟି ସଡ଼କ ଦୁର୍ଘଟଣା ଘଟୁଛି ?
(i) ୧୦୦୦
(ii) ୧୧୦୦
(iii) ୧୨୦୦
(iv) ୧୩୦୦
ଉତ୍ତର: (iii) ୧୨୦୦
Q3. (ଗ) କେଉଁଟି ଅଗ୍ନିକାଣ୍ଡର ପ୍ରଧାନ କାରଣ ?
(i) କିରୋସିନ୍
(ii) ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍
(iii) କଳକାରଖାନା
(iv) ବିଦ୍ୟୁତ୍
ଉତ୍ତର: (iv) ବିଦ୍ୟୁତ୍
Q4. (ଘ) କେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ସର୍ବାଧିକ ସଡ଼କ ଦୁର୍ଘଟଣା ପଞ୍ଜିକୃତ ହୋଇଛି ।
(i) ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ
(ii) ତାମିଲନାଡୁ
(iii) ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ
(iv) ବିହାର
ଉତ୍ତର: (ii) ତାମିଲନାଡୁ
Q5. (ଙ) କେଉଁ ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଜୀବନରକ୍ଷାକାରୀ ଜ୍ୟାକେଟ୍ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ?
(i) ରେଳଯାତ୍ରା
(ii) ସଡ଼କ ଯାତ୍ରା
(iii) ନୌଯାତ୍ରା
(iv) ଉଡ଼ାଜାହାଜ
ଉତ୍ତର: (iii) ନୌଯାତ୍ରା
୪. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Board Exam Tips & Pitfalls)
୪.୧ ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରସ୍ତୁତି ରଣନୀତି (Exam Preparation Strategies):
୧. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାନବୀୟ ବିପତ୍ତି (ସଡ଼କ, ରେଳ, ନୌକା, ଅଗ୍ନିକାଣ୍ଡ, ଖଣି)ର ସଂଜ୍ଞା, କାରଣ, ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ପ୍ରତିକାର ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝି ମନେ ରଖନ୍ତୁ ।
୨. ପରିସଂଖ୍ୟାନ ଓ ତଥ୍ୟ ସ୍ମରଣ: ଭାରତର ସଡ଼କ ଦୁର୍ଘଟଣାରେ ସ୍ଥାନ, ଦୈନିକ ଦୁର୍ଘଟଣା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ସଂଖ୍ୟା, ତାମିଲନାଡୁ ଓ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ତଥ୍ୟ ଭଳି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ମନେ ରଖିବା ଜରୁରୀ ।
୩. ତୁଳନାତ୍ମକ ଅଧ୍ୟୟନ: ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବିପତ୍ତିର କାରଣ ଓ ପ୍ରତିକାର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଓ ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ତୁଳନା କରି ପଢ଼ିଲେ ମନେ ରଖିବା ସହଜ ହେବ ।
୪. ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ ଓ ଫ୍ଲୋଚାର୍ଟ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିପତ୍ତି ପାଇଁ ଏକ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ ବା ଫ୍ଲୋଚାର୍ଟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ । ଏହା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସମୀକ୍ଷା ପାଇଁ ସହାୟକ ହେବ ।
୫. ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନ ସମାଧାନ: ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ସମସ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଲେଖି ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ । ଏହା ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ବଢ଼ାଇବ ଓ ଉତ୍ତର ଲେଖିବାର ଶୈଳୀରେ ଉନ୍ନତି ଆଣିବ ।
୬. ଜନସଚେତନତା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ: ବିପତ୍ତି ପରିଚାଳନାରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଭୂମିକା ଓ ସଚେତନତାର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ବୁଝନ୍ତୁ ।
୪.୨ ୧୦୦/୧୦୦ ସ୍କୋରିଂ ସିକ୍ରେଟ୍ (100/100 Scoring Secrets):
୧. ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର: ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ସ୍ପଷ୍ଟ, ସଠିକ୍ ଓ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ଲେଖନ୍ତୁ । ଅଯଥା ବର୍ଣ୍ଣନାଠାରୁ ଦୂରେଇ ରୁହନ୍ତୁ ।
୨. କୀୱାର୍ଡ଼ ବ୍ୟବହାର: ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ଥିବା ମୁଖ୍ୟ ଶବ୍ଦ (keywords) ଗୁଡ଼ିକୁ ଉତ୍ତରରେ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ ।
୩. ପଏଣ୍ଟ ଆକାରରେ ଉତ୍ତର: ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତରକୁ ପଏଣ୍ଟ ଆକାରରେ ଲେଖନ୍ତୁ । ଏହା ପରୀକ୍ଷକଙ୍କୁ ବୁଝିବାରେ ସହଜ ହେବ ।
୪. ଉଦାହରଣ ସହ ବର୍ଣ୍ଣନା: ଯେଉଁଠାରେ ସମ୍ଭବ, ଉଦାହରଣ ଦେଇ ଉତ୍ତରକୁ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କରନ୍ତୁ ।
୫. ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ସୁନ୍ଦର ହସ୍ତାକ୍ଷର: ପରୀକ୍ଷା ଖାତାରେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ସୁନ୍ଦର ହସ୍ତାକ୍ଷରରେ ଲେଖିଲେ ପରୀକ୍ଷକଙ୍କ ଉପରେ ଭଲ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିଥାଏ ।
୪.୩ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Common Student Errors):
୧. କାରଣ ଓ ପ୍ରତିକାର ମିଶାଇ ଦେବା: ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବିପତ୍ତିର କାରଣ ଓ ପ୍ରତିକାର ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ମିଶାଇ ଦେବା ଏକ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିପତ୍ତି ପାଇଁ ଅଲଗା ଅଲଗା କାରଣ ଓ ପ୍ରତିକାରକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ମନେ ରଖନ୍ତୁ ।
୨. ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତର: ପ୍ରଶ୍ନର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ଉତ୍ତର ନଦେବା । ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, କାରଣ ପଚରାଯାଇଥିଲେ କେବଳ କାରଣ ଲେଖି ପ୍ରତିକାର ନଲେଖିବା ।
୩. ତଥ୍ୟ ଓ ପରିସଂଖ୍ୟାନ ଭୁଲ୍: ପରିସଂଖ୍ୟାନ ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଭୁଲ୍ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବା ।
୪. ଅସ୍ପଷ୍ଟ ବର୍ଣ୍ଣନା: ଉତ୍ତରରେ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଓ ସଠିକତାର ଅଭାବ ।
୫. ସମୟ ପରିଚାଳନା ଅଭାବ: ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବା ପାଇଁ ସମୟର ସଠିକ୍ ପରିଚାଳନା ନକରିବା ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App