📚 E-Library 📱 Open in App
BSE ODISHA CLASS 9 • UTKAL MASTER STROKE

ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଏଜୁକେସନ୍ (BSE Odisha) — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଷ୍ଟର ନୋଟ୍ସ

ଶ୍ରେଣୀ: Class 9 | ବିଷୟ: Hindi Grammer

ଅଧ୍ୟାୟ: Class9 HindiGram Ch01 Ch01 Vyakaran Kyon

୧. ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ ଓ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map & Conceptual Architecture)

୧.୧ ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ (Summary of the Chapter)

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଟି ହିନ୍ଦୀ ବ୍ୟାକରଣର ମୂଳଦୁଆ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଏଥିରେ ବ୍ୟାକରଣର ଆବଶ୍ୟକତା, ଭାଷାର ମୌଳିକ ଉପାଦାନ ଯଥା - ଧ୍ୱନି, ବର୍ଣ୍ଣ, ଶବ୍ଦ, ପଦ ଏବଂ ବାକ୍ୟର ସଂଜ୍ଞା ଓ ପରିଚୟ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି। ମୁଖ୍ୟତଃ, ଧ୍ୱନି ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣ ଉପରେ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି। ମଣିଷର ମୁଖରୁ ବାହାରୁଥିବା ଧ୍ୱନିଗୁଡ଼ିକର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ସହାୟକ ହେଉଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ହିନ୍ଦୀ ବର୍ଣ୍ଣମାଳାର ସ୍ୱର ଓ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ବର୍ଣ୍ଣଗୁଡ଼ିକର ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ, ସେମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚାରଣ ପ୍ରଣାଳୀ, ମାତ୍ରା, ଅର୍ଦ୍ଧବ୍ୟଞ୍ଜନର ରୂପ ଏବଂ ମାନକ ଓ ଅମାନକ ବର୍ଣ୍ଣ ରୂପ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଟି ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାର ଶୁଦ୍ଧ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଲେଖନ ଶୈଳୀ ଶିଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ।

୧.୨ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map & Conceptual Architecture)

  • ବ୍ୟାକରଣ କାହିଁକି? (Why Grammar?)
  • ଭାଷାକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ କହିବା ଓ ଲେଖିବା ପାଇଁ।
  • ଧ୍ୱନି, ଶବ୍ଦ, ବାକ୍ୟ ଆଦିର ନିୟମ ଜାଣିବା ପାଇଁ।

  • ଭାଷାର ମୌଳିକ ଉପାଦାନ (Basic Elements of Language)
  • ଭାଷା (Language): ବିଚାରର ଆଦାନ-ପ୍ରଦାନର ମାଧ୍ୟମ।
  • ମୌଖିକ ଭାଷା (Spoken Language): ଧ୍ୱନିର ସମୂହ।
  • ଲିଖିତ ଭାଷା (Written Language): ବର୍ଣ୍ଣର ସମୂହ।
  • ଧ୍ୱନି (Sound): ମୁଖରୁ ବାହାରୁଥିବା ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡ (ଯଥା: ଆ, ଗ, ଚ)।
  • ବର୍ଣ୍ଣ (Letter): ଧ୍ୱନିର ଲିଖିତ ଚିହ୍ନ (ଯଥା: ଆ, ଗ, ଚ)।
  • ବର୍ଣ୍ଣମାଳା (Alphabet): ବର୍ଣ୍ଣର ସମୂହ।
  • ଶବ୍ଦ (Word): ଏକ ବା ଏକାଧିକ ଧ୍ୱନିର ସାର୍ଥକ ସମୂହ (ଅର୍ଥ ଥାଏ)।
  • ପଦ (Phrase/Inflected Word): ଶବ୍ଦ ଯେତେବେଳେ ବାକ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ (ଶବ୍ଦ + ଶବ୍ଦାଂଶ)।
  • ବାକ୍ୟ (Sentence): ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରମରେ ପଦଗୁଡ଼ିକର ସମୂହ ଯାହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଥ ପ୍ରକାଶ କରେ।

  • ଧ୍ୱନି ଓ ବର୍ଣ୍ଣ (Sound & Letter)
  • ଉଚ୍ଚାରଣ ଅଙ୍ଗ (Speech Organs):
  • ଓଠ, ଦାନ୍ତ, ବର୍ତ୍ସ (ମାଢ଼ି), କଠୋରତାଳୁ, ମୂର୍ଦ୍ଧା, କୋମଳତାଳୁ, ଅଲିଜିହ୍ୱା (କାଉ), ଜିହ୍ୱା, ସ୍ୱରଯନ୍ତ୍ରାବରଣ, ଉପାଲିଜିହ୍ୱା, ସ୍ୱରଯନ୍ତ୍ର, କାକଳ।
  • ହିନ୍ଦୀ ଧ୍ୱନି ଓ ବର୍ଣ୍ଣମାଳା (Hindi Sounds & Alphabet)
  • ସ୍ୱର (Vowels):
  • ପ୍ରକାର: ଅ, ଆ, ଇ, ଈ, ଉ, ଊ, ଋ, ଏ, ଐ, ଓ, ଔ।
  • ଉଚ୍ଚାରଣ ଭିତ୍ତିରେ:
  • ଜିହ୍ୱା ସ୍ଥିତି: ଅଗ୍ର ସ୍ୱର (ଇ, ଈ, ଏ, ଐ), ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର (ଅ), ପଶ୍ଚ ସ୍ୱର (ଉ, ଊ, ଓ, ଔ, ଆ)।
  • ସମୟ ଭିତ୍ତିରେ: ହ୍ରସ୍ୱ ସ୍ୱର (ଅ, ଇ, ଉ, ଋ), ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱର (ଆ, ଈ, ଊ, ଏ, ଐ, ଓ, ଔ)।
  • ମାତ୍ରା (Vowel Signs): କା, କି, କୀ, କୁ, କୂ, କୃ, କେ, କୈ, କୋ, କୌ।
  • ବ୍ୟଞ୍ଜନ (Consonants):
  • ବର୍ଗୀୟ ବ୍ୟଞ୍ଜନ: କ-ବର୍ଗ, ଚ-ବର୍ଗ, ଟ-ବର୍ଗ, ତ-ବର୍ଗ, ପ-ବର୍ଗ।
  • ଅନ୍ତସ୍ଥ ବ୍ୟଞ୍ଜନ: ଯ, ର, ଲ, ୱ।
  • ଉଷ୍ମ ବ୍ୟଞ୍ଜନ: ଶ, ଷ, ସ, ହ।
  • ମିଶ୍ର ବ୍ୟଞ୍ଜନ: କ୍ଷ, ତ୍ର, ଜ୍ଞ, ଶ୍ର।
  • ଅଯୋଗବାହ (Ayogwah): ଅନୁସ୍ୱାର (ଂ), ବିସର୍ଗ (ଃ)।
  • ଚନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ (ଁ)।
  • 'ଅ' ର ମହତ୍ତ୍ୱ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟଞ୍ଜନରେ 'ଅ' ମିଶିଥାଏ (କ୍ + ଅ = କ)।
  • ବିଦେଶୀ ଧ୍ୱନି: କ଼, ଖ଼, ଗ଼, ଜ଼, ଫ଼, ଅଁ।
  • ଅର୍ଦ୍ଧବ୍ୟଞ୍ଜନ (Half Consonants):
  • ହୁକ୍ ହଟାଇ (କ୍, ଫ୍)।
  • ଖଡ଼ି ପାଇ ହଟାଇ (ଖ୍, ଗ୍, ଚ୍, ଜ୍)।
  • ହଲ୍ ଚିହ୍ନ ଲଗାଇ (ଙ୍, ଛ୍, ଟ୍, ଡ୍)।
  • 'ର' ର ବିଶେଷ ରୂପ (କ୍ର, କ୍ର୍, ଦ୍ର)।
  • ମାନକ ଓ ଅମାନକ ରୂପ (Standard & Non-Standard Forms):
  • କିଛି ବର୍ଣ୍ଣର ମାନକ ଓ ପୁରୁଣା ରୂପ (ଯଥା: ଅ, ଆ, ଋ, ଖ, ଛ, ଝ, ଣ, ଧ, ଭ, ଲ, ଶ, କ୍ଷ)।

    • ୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ରାବଳୀ (Comprehensive Theory & Formulas)

    ୨.୧ ବ୍ୟାକରଣ କାହିଁକି? (Why Grammar?)

    ଭାଷାକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ କହିବା ଏବଂ ଲେଖିବା ପାଇଁ ବ୍ୟାକରଣର ଅଧ୍ୟୟନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ଯଦି ଆମେ ଭାଷାକୁ ଭୁଲ୍ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରୁ, ତେବେ ଅନ୍ୟମାନେ ଆମକୁ ଉପହାସ କରିପାରନ୍ତି। ବ୍ୟାକରଣରେ ଧ୍ୱନି, ଶବ୍ଦ, ବାକ୍ୟ ଇତ୍ୟାଦିର ନିୟମାବଳୀ ଉପରେ ବିଚାର କରାଯାଏ। ଏହା ଭାଷାର ସଂରଚନାକୁ ବୁଝିବାରେ ଏବଂ ତାହାକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ପ୍ରୟୋଗ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

    ୨.୨ ଭାଷା (Language)

  • ଭାଷା ବୋଲି ଯାଏ (Language is Spoken):
  • ଆମ ମୁହଁରୁ ଯେଉଁ କଥା ବାହାରେ, ତାହାର ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡକୁ ଧ୍ୱନି କୁହାଯାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ: ଆ, ଗ, ଚ, ଦ, ପ, ସ ଇତ୍ୟାଦି ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଧ୍ୱନି। ଏଗୁଡ଼ିକ ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡ ଅଟନ୍ତି।
  • ଭାଷା ଲେଖା ଯାଏ (Language is Written):
  • ଧ୍ୱନିଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଣ୍ଣ କୁହାଯାଏ। କୌଣସି ଭାଷାର ବର୍ଣ୍ଣଗୁଡ଼ିକର ସମୂହକୁ ବର୍ଣ୍ଣମାଳା କୁହାଯାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ: ଆ, ଗ, ଚ, ଦ, ପ, ସ ଇତ୍ୟାଦିର ଲିଖିତ ରୂପକୁ ବର୍ଣ୍ଣ କୁହାଯାଏ।
  • ଆମେ ଯେପରି କହୁ, ସେହିପରି ଲେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁ। କିନ୍ତୁ କଥିତ ଭାଷା ସର୍ବଦା ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେଉଥାଏ ଏବଂ ଲିଖିତ ଭାଷା ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ।

    • ୨.୩ ଶବ୍ଦ (Word)

  • ଏକ ବା ଏକାଧିକ ଧ୍ୱନିର ଏକାଠି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶବ୍ଦର କିଛି ନା କିଛି ଅର୍ଥ ଥାଏ। ଉଦାହରଣ: 'କଲମ' (କ + ଲ + ମ), 'ଘର' (ଘ + ର)।

    • ୨.୪ ପଦ (Inflected Word / Phrase)

  • ଶବ୍ଦ ଯେତେବେଳେ ବାକ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ତାହା ପଦ କୁହାଯାଏ। ପଦରେ ଶବ୍ଦ ସହିତ ଶବ୍ଦାଂଶ (ପ୍ରତ୍ୟୟ, ବିଭକ୍ତି) ମଧ୍ୟ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଥାଏ। ଉଦାହରଣ: 'ରାମ' ଏକ ଶବ୍ଦ, କିନ୍ତୁ 'ରାମ ନେ ଖାୟା' ବାକ୍ୟରେ 'ରାମ ନେ' ଏକ ପଦ।

    • ୨.୫ ବାକ୍ୟ (Sentence)

  • ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରମରେ ଏକାଧିକ ପଦ ଆସି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଥ ପ୍ରକାଶ କଲେ ତାହାକୁ ବାକ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଉଦାହରଣ: 'ମୁଁ ଖାଉଛି।' (ମୁଁ + ଖାଉଛି)।

    • ୨.୬ ଧ୍ୱନି ଓ ବର୍ଣ୍ଣ (Sound and Letter)

    ଧ୍ୱନିଗୁଡ଼ିକର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ସମୟରେ ଆମେ ମୁହଁର ନିମ୍ନଲିଖିତ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଉ:

    1. ଓଠ (दोनों) - ଦୁଇ ଓଠ

    2. ଦାନ୍ତ (ऊपर के) - ଉପର ଦାନ୍ତ

    3. ବର୍ତ୍ସ (मसूड़ा) - ମାଢ଼ି

    4. କଠୋରତାଳୁ (बर्त्स के पीछे का कठिन भाग) - ମାଢ଼ି ପଛପଟର କଠିନ ଅଂଶ

    5. ମୂର୍ଦ୍ଧା (कठोरतालु कोमल तालु का मिलनस्थल) - କଠୋରତାଳୁ ଓ କୋମଳତାଳୁର ମିଳନ ସ୍ଥଳ

    6. କୋମଳତାଳୁ (मूर्द्धा के पीछे का कोमल भाग) - ମୂର୍ଦ୍ଧା ପଛପଟର କୋମଳ ଅଂଶ

    7. ଅଲିଜିହ୍ୱା ବା କାଉ (कोमल तालु के अंतिम छोर पर लटकता हुआ मांस खंड) - କୋମଳତାଳୁର ଶେଷ ଭାଗରେ ଝୁଲୁଥିବା ମାଂସପେଶୀ ଖଣ୍ଡ

    8. ଜିହ୍ୱା - ଜିଭ

    9. ସ୍ୱରଯନ୍ତ୍ରାବରଣ - ଏପିଗ୍ଲୋଟିସ୍

    10. ଉପାଲିଜିହ୍ୱା (गलबिल) - ଫାରିଙ୍କ୍ସ

    11. ସ୍ୱରଯନ୍ତ୍ର - ଲାରିଙ୍କ୍ସ

    12. କାକଳ (स्वरयंत्रमुख) - ଗ୍ଲୋଟିସ୍

    ଫୁସଫୁସରୁ ଆସୁଥିବା ବାୟୁ ଏବଂ ଏହି ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର ସାହାଯ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଧ୍ୱନିର ଉଚ୍ଚାରଣ ହୋଇଥାଏ।

    ୨.୭ ହିନ୍ଦୀର ଧ୍ୱନି ଓ ବର୍ଣ୍ଣମାଳା (Hindi Sounds and Alphabet)

    ଉଚ୍ଚାରଣ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ହିନ୍ଦୀର ଧ୍ୱନି ଦୁଇ ପ୍ରକାରର: ସ୍ୱର ଏବଂ ବ୍ୟଞ୍ଜନ।

    ୨.୭.୧ ସ୍ୱର (Vowels)

  • ସ୍ୱର: 'ସ୍ୱର' ସେହି ଧ୍ୱନିଗୁଡ଼ିକୁ କୁହାଯାଏ ଯାହାର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ମୁଖ ବିବରରୁ ବାହାରୁଥିବା ବାୟୁରେ କୌଣସି ପ୍ରକାରର ଅବରୋଧ ହୁଏ ନାହିଁ।
  • ହିନ୍ଦୀ ସ୍ୱର: ଅ, ଆ, ଇ, ଈ, ଉ, ଊ, ଋ, ଏ, ଐ, ଓ, ଔ।
  • ସ୍ୱରର ଉଚ୍ଚାରଣ (Pronunciation of Vowels):
  • ସ୍ୱରର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଜିଭ ସକ୍ରିୟ ରହେ। କେତେବେଳେ ଜିଭର ଆଗ ଭାଗ, କେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ଭାଗ ବା ପଛ ଭାଗ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ସହାୟକ ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରକାରେ ସ୍ୱରର ତିନୋଟି ଭେଦ ଅଛି:

    • 1. ଅଗ୍ର ସ୍ୱର (Front Vowels): ଇ, ଈ, ଏ, ଐ (ଜିଭର ଆଗ ଭାଗ ସକ୍ରିୟ)।

    2. ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର (Central Vowel): ଅ (ଜିଭର ମଧ୍ୟ ଭାଗ ସକ୍ରିୟ)।

    3. ପଶ୍ଚ ସ୍ୱର (Back Vowels): ଉ, ଊ, ଓ, ଔ, ଆ (ଜିଭର ପଛ ଭାଗ ସକ୍ରିୟ)।

  • ସ୍ୱରର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଲାଗୁଥିବା ସମୟ ଆଧାରରେ ସ୍ୱର ଦୁଇ ପ୍ରକାରରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଅନ୍ତି:

    • 1. ହ୍ରସ୍ୱ ସ୍ୱର (Short Vowels): ଅ, ଇ, ଉ, ଋ। ଏଗୁଡ଼ିକର ଉଚ୍ଚାରଣରେ କମ୍ ସମୟ ଲାଗେ।

    2. ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱର (Long Vowels): ଆ, ଈ, ଊ, ଏ, ଐ, ଓ, ଔ। ଏଗୁଡ଼ିକର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ହ୍ରସ୍ୱ ସ୍ୱର ତୁଳନାରେ ଦୁଇଗୁଣା ସମୟ ଲାଗେ।

  • ବିଶେଷ ଟିପ୍ପଣୀ: 'ଋ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ ସ୍ୱର ନ ହୋଇ ବ୍ୟଞ୍ଜନ 'ରି' ଭଳି ହୁଏ। ତଥାପି ଏହା ବର୍ଣ୍ଣମାଳାରେ ସ୍ୱର ରୂପରେ ଗୃହୀତ ଏବଂ ଏହାକୁ ହ୍ରସ୍ୱ ସ୍ୱର ମାନାଯାଏ।

    • ୨.୭.୨ ବ୍ୟଞ୍ଜନ (Consonants)

  • ବ୍ୟଞ୍ଜନ: 'ବ୍ୟଞ୍ଜନ' ସେହି ଧ୍ୱନିଗୁଡ଼ିକୁ କୁହାଯାଏ ଯାହାର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ମୁଖ ବିବରରୁ ବାହାରୁଥିବା ବାୟୁରେ କୌଣସି ନା କୌଣସି ପୂର୍ଣ୍ଣ ବା ଆଂଶିକ ଅବରୋଧ ହୁଏ।
  • ହିନ୍ଦୀ ବ୍ୟଞ୍ଜନ:
  • ବର୍ଗୀୟ ବ୍ୟଞ୍ଜନ (Classified Consonants):
  • 'କ' ବର୍ଗ: କ, ଖ, ଗ, ଘ, ଙ
  • 'ଚ' ବର୍ଗ: ଚ, ଛ, ଜ, ଝ, ଞ
  • 'ଟ' ବର୍ଗ: ଟ, ଠ, ଡ, ଢ, ଣ (ଡ଼, ଢ଼)
  • 'ତ' ବର୍ଗ: ତ, ଥ, ଦ, ଧ, ନ
  • 'ପ' ବର୍ଗ: ପ, ଫ, ବ, ଭ, ମ
  • ଅନ୍ତସ୍ଥ (Semivowels): ଯ, ର, ଲ, ୱ
  • ଉଷ୍ମ (Sibilants/Fricatives): ଶ, ଷ, ସ, ହ
  • ମିଶ୍ର ବ୍ୟଞ୍ଜନ (Compound Consonants):
  • କ୍ଷ (କ୍ + ଷ)
  • ତ୍ର (ତ୍ + ର)
  • ଜ୍ଞ (ଜ୍ + ଞ)
  • ଶ୍ର (ଶ୍ + ର)
  • ଅଯୋଗବାହ (Ayogwah):
  • ଅନୁସ୍ୱାର (ଂ)
  • ବିସର୍ଗ (ଃ)
  • 'ଅନୁସ୍ୱାର' ଏବଂ 'ବିସର୍ଗ' ସ୍ୱର ବା ବ୍ୟଞ୍ଜନ ନୁହଁନ୍ତି, ତଥାପି ସେମାନେ ସ୍ୱର ବା ବ୍ୟଞ୍ଜନ ସହିତ ଆସନ୍ତି।
  • ଚନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ (ଁ):
  • ଏହାର ପ୍ରୟୋଗ କେବଳ ସ୍ୱର ସହିତ ହୁଏ, ଯେପରି: ଅଁ, ଆଁ, ଇଁ, ଉଁ, ଊଁ, ଏଁ।
  • ବ୍ୟଞ୍ଜନରେ 'ଅ' ର ମହତ୍ତ୍ୱ:
  • ସମସ୍ତ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ସାଧାରଣତଃ ଅଧା ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଅନ୍ତି। ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେବା ପାଇଁ ଏମାନଙ୍କ ସହିତ 'ଅ' ମିଶାଇବାକୁ ପଡ଼େ।
  • ଉଦାହରଣ: କ = କ୍ + ଅ। ଅଧା ରୂପ 'କ୍' ହଲନ୍ତ ଲଗାଇ ଦେଖାଯାଏ।
  • ବିଦେଶୀ ଧ୍ୱନି (Foreign Sounds):
  • ଆରବୀ-ଫାରସୀ-ତୁର୍କୀରୁ ଆସିଥିବା ଶବ୍ଦରେ କ଼, ଖ଼, ଗ଼, ଜ଼, ଫ଼ ଧ୍ୱନି ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ।
  • ଇଂରାଜୀରୁ ଆସିଥିବା ଶବ୍ଦରେ ଅଁ, ଜ଼, ଫ଼ ର ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ।

    • ୨.୮ ମାତ୍ରା (Vowel Signs)

    ସ୍ୱରଗୁଡ଼ିକର ବ୍ୟଞ୍ଜନ ସହିତ ଲେଖନରେ ମାତ୍ରାଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ।

    ସ୍ୱରଧ୍ୱନି ମାତ୍ରାରୂପ ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରଧ୍ୱନି ମାତ୍ରାରୂପ ଉଦାହରଣ
    ଅ (ନାହିଁ) କ ଓ ୋ କୋ
    ଆ ା କା ଔ ୌ କୌ
    ଇ ି କି ଅନୁସ୍ୱାର ଂ କଂ
    ଈ ୀ କୀ ବିସର୍ଗ ଃ କଃ
    ଉ ୁ କୁ ଚନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ଁ ଆଁ, ହଁ
    ଊ ୂ କୂ
    ଋ ୃ କୃ
    ଏ େ କେ
    ଐ ୈ କୈ

  • 'ର' ସହିତ ଲେଖନରେ 'ୁ' ଏବଂ 'ୂ' ମାତ୍ରାର ଯୋଗ କ୍ରମଶଃ 'ରୁ' ଏବଂ 'ରୂ' ରୂପରେ ହୁଏ।

    • ୨.୯ କିଛି ବର୍ଣ୍ଣର ଦୁଇଟି ରୂପ (Two Forms of Some Letters)

    କିଛି ବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅଙ୍କ ଦୁଇଟି ରୂପରେ ଲେଖାଯାଏ। କିଛି ରୂପ ସର୍ବମାନ୍ୟ ଅଟନ୍ତି, ଏମାନଙ୍କୁ ମାନକ ରୂପ (Standard Form) କୁହାଯାଏ। କିଛି ରୂପ ପ୍ରଚଳିତ ଅଟନ୍ତି, ଏମାନଙ୍କୁ ଅମାନକ ରୂପ (Non-Standard Form) କୁହାଯାଏ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାନକ ରୂପର ହିଁ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ୍।

    ମାନକ ରୂପ ଅମାନକ ରୂପ ମାନକ ରୂପ ଅମାନକ ରୂପ
    ଅ ଅ ଣ ଣ
    ଆ ଆ ଧ ଧ
    ଋ ଋ ଭ ଭ
    ଖ ଖ ଲ ଲ
    ଛ ଛ ଶ ଶ
    ଝ ଝ କ୍ଷ କ୍ଷ

    ୨.୧୦ ଅର୍ଦ୍ଧବ୍ୟଞ୍ଜନ ବର୍ଣ୍ଣ (Half Consonants)

    ହିନ୍ଦୀରେ ଅର୍ଦ୍ଧବ୍ୟଞ୍ଜନ ବର୍ଣ୍ଣର ରୂପ ଚାରି ପ୍ରକାରରେ ତିଆରି ହୁଏ:

    1. କିଛି ବର୍ଣ୍ଣର ହୁକ୍ ହଟାଇ (By removing the hook):

  • କ୍, ଫ୍ (ଯଥା: ପକ୍ଷ, ରଫ୍ତାର)

    • 2. କିଛି ବର୍ଣ୍ଣର ଖଡ଼ି ପାଇ ହଟାଇ (By removing the standing line):

  • ଖ୍, ଗ୍, ଚ୍, ଜ୍, ଝ୍, ଞ୍, ତ୍, ଥ୍, ଧ୍, ନ
  • (ଯଥା: ମୁଖ୍ୟ, ତ୍ୟାଗ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ)

    • 3. କିଛି ବର୍ଣ୍ଣର ତଳେ ହଲ୍ ଚିହ୍ନ ଲଗାଇ (By adding a halant sign below):

  • ଙ୍, ଛ୍, ଟ୍, ଡ୍, ଢ୍, ହ୍
  • (ଯଥା: ବାଙ୍ମୟ, ଲଡ୍ଡୁ, ଚିହ୍ନ)

    • 4. 'ର' ର ବିଶେଷ ରୂପ (Special forms of 'र'):

  • ପଦେନ୍ ରୂପ (क्र): ବ୍ୟଞ୍ଜନର ତଳେ ଲାଗେ (ଯଥା: କ୍ରମ, ପ୍ରେମ)।
  • ରେଫ୍ ରୂପ (ର୍କ): ବ୍ୟଞ୍ଜନର ଉପରେ ଲାଗେ (ଯଥା: କର୍ମ, ଧର୍ମ)।
  • ହଲନ୍ତ ସହିତ 'ର' (ଦ୍ର): ଟ, ଡ, ଦ ବର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ଲାଗିଲେ (ଯଥା: ଟ୍ରକ୍, ଡ୍ରାମା, ଦ୍ରୁତ)।

    • ୩. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ (100% Complete Solved Exercises)

    ସୂଚନା: ପ୍ରଦତ୍ତ ଅଧ୍ୟାୟ PDF (Class9 HindiGram Ch01 Ch01 Vyakaran Kyon) ରେ କୌଣସି ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ (ଅନୁଶୀଳନୀ) ଦିଆଯାଇ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ଏହି ବିଭାଗରେ କୌଣସି ପ୍ରଶ୍ନର ସମାଧାନ ପ୍ରଦାନ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

    ୪. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Board Exam Tips & Pitfalls)

    ୪.୧ ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରସ୍ତୁତି ରଣନୀତି (Exam Preparation Strategies)

    1. ମୌଳିକ ଧାରଣା ସ୍ପଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ: ବ୍ୟାକରଣର ମୂଳଦୁଆ ଯଥା - ଧ୍ୱନି, ବର୍ଣ୍ଣ, ଶବ୍ଦ, ପଦ, ବାକ୍ୟର ସଂଜ୍ଞା ଓ ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝନ୍ତୁ। ଏହା ସମସ୍ତ ବ୍ୟାକରଣର ଆଧାର।

    2. ବର୍ଣ୍ଣମାଳା ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ: ସ୍ୱର ଓ ବ୍ୟଞ୍ଜନର ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣକୁ ସଠିକ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ମନେ ରଖନ୍ତୁ। ଉଚ୍ଚାରଣ ସ୍ଥାନ (ଯଥା: କଣ୍ଠ୍ୟ, ତାଲବ୍ୟ, ମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ୟ) ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ।

    3. ସ୍ୱର ଓ ବ୍ୟଞ୍ଜନର ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ ମନେ ରଖନ୍ତୁ: ହ୍ରସ୍ୱ/ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱର, ଅଗ୍ର/ମଧ୍ୟ/ପଶ୍ଚ ସ୍ୱର, ବର୍ଗୀୟ/ଅନ୍ତସ୍ଥ/ଉଷ୍ମ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଇତ୍ୟାଦିର ଉଦାହରଣ ସହିତ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗକୁ ମନେ ରଖନ୍ତୁ।

    4. ମାତ୍ରା ଓ ଅର୍ଦ୍ଧବ୍ୟଞ୍ଜନର ପ୍ରୟୋଗ ଶିଖନ୍ତୁ: ମାତ୍ରାଗୁଡ଼ିକର ସଠିକ୍ ପ୍ରୟୋଗ ଏବଂ ଅର୍ଦ୍ଧବ୍ୟଞ୍ଜନ ଲେଖିବାର ବିଭିନ୍ନ ନିୟମକୁ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ। ବିଶେଷ କରି 'ର' ର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ (ରେଫ୍, ପଦେନ୍) ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ।

    5. ମାନକ ରୂପର ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ: ବର୍ଣ୍ଣଗୁଡ଼ିକର ମାନକ ରୂପକୁ ହିଁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଲେଖନରେ ଶୁଦ୍ଧତା ଆସିବ।

    6. ଲେଖିବା ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ: କେବଳ ପଢ଼ିବା ନୁହେଁ, ବ୍ୟାକରଣ ନିୟମଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖି ଲେଖି ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ। ଏହା ସ୍ମରଣ ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଏ ଏବଂ ଭୁଲ୍ କମାଏ।

    ୪.୨ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Common Pitfalls)

    1. ଧ୍ୱନି ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରମ: ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ଧ୍ୱନି (ମୌଖିକ ରୂପ) ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣ (ଲିଖିତ ରୂପ) ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ବୁଝିବାରେ ଭୁଲ୍ କରନ୍ତି। ମନେ ରଖନ୍ତୁ, ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଏ ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ଲେଖାଯାଏ।

    2. ସ୍ୱର ଓ ବ୍ୟଞ୍ଜନର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଅଶୁଦ୍ଧତା: 'ଋ' କୁ 'ରି' ଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଏକ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍। ସେହିପରି, 'ଶ', 'ଷ', 'ସ' ର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଭୁଲ୍ କରିବା।

    3. ମାତ୍ରାର ଭୁଲ୍ ପ୍ରୟୋଗ: ଇ, ଈ, ଉ, ଊ ର ମାତ୍ରାଗୁଡ଼ିକର ଭୁଲ୍ ପ୍ରୟୋଗ (ଯଥା: 'କି' ବଦଳରେ 'କୀ' ଲେଖିବା) ସାଧାରଣତଃ ଦେଖାଯାଏ। 'ରୁ' ଏବଂ 'ରୂ' ର ପ୍ରୟୋଗରେ ମଧ୍ୟ ଭୁଲ୍ ହୁଏ।

    4. ଅନୁସ୍ୱାର ଓ ଚନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁର ଭୁଲ୍ ପ୍ରୟୋଗ: କେଉଁଠି ଅନୁସ୍ୱାର (ଂ) ଏବଂ କେଉଁଠି ଚନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ (ଁ) ଲାଗିବ, ଏଥିରେ ଅନେକ ସମୟରେ ଭୁଲ୍ ହୁଏ। ମନେ ରଖନ୍ତୁ, ଚନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ କେବଳ ସ୍ୱର ସହିତ ଲାଗେ।

    5. ଅର୍ଦ୍ଧବ୍ୟଞ୍ଜନ ଲେଖିବାରେ ଅସୁବିଧା: ହଲନ୍ତ ଚିହ୍ନର ପ୍ରୟୋଗ, ଖଡ଼ି ପାଇ ହଟାଇବା ଏବଂ 'ର' ର ବିଭିନ୍ନ ରୂପକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଲେଖିବାରେ ଅଭ୍ୟାସର ଅଭାବ।

    6. ବିଦେଶୀ ଧ୍ୱନିର ଅଣଦେଖା: ହିନ୍ଦୀରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ଆରବୀ-ଫାରସୀ ଏବଂ ଇଂରାଜୀ ଶବ୍ଦର ଧ୍ୱନି (ଯଥା: କ଼, ଜ଼, ଫ଼, ଅଁ) ଗୁଡ଼ିକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଲେଖନରେ ବ୍ୟବହାର ନ କରିବା।

    ───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

    (ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)

    🤖 Have a Doubt in this Chapter?

    Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!

    🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App