BSE ODISHA CLASS 9 • UTKAL MASTER STROKE
ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଏଜୁକେସନ୍ (BSE Odisha) — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଷ୍ଟର ନୋଟ୍ସ
ଶ୍ରେଣୀ: Class 9 | ବିଷୟ: Hindi Grammer
ଅଧ୍ୟାୟ: Class9 HindiGram Ch03 Ch03 Achhi Hindi Kaise Sikhen
୧. ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ ଓ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map & Conceptual Architecture)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଟି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ହିନ୍ଦୀ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଲେଖନ ଶିଖାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ । ଏଥିରେ ହିନ୍ଦୀ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଧ୍ୱନିଗତ ସମାନତା ଓ ଭିନ୍ନତା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି । ମୁଖ୍ୟତଃ, ସ୍ୱର ଓ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଧ୍ୱନିର ଉଚ୍ଚାରଣଗତ ପାର୍ଥକ୍ୟ, ବର୍ତ୍ତନୀ (spelling) ର ନିୟମ, ଅନୁନାସିକତା ଓ ଅନୁସ୍ୱାରର ବ୍ୟବହାର ତଥା ଶବ୍ଦର ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି । ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଟି ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାରେ ଦକ୍ଷତା ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ମୂଳଦୁଆ ସ୍ଥାପନ କରେ ।
ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map):
ଅଚ୍ଛି ହିନ୍ଦୀ କୈସେ ସିଖେଁ (ଶୁଦ୍ଧ ହିନ୍ଦୀ କିପରି ଶିଖିବା)
ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ: ଓଡ଼ିଆଭାଷୀଙ୍କ ପାଇଁ ହିନ୍ଦୀ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଲେଖନ ସହଜ କରିବା ।
ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ:
୧. ଉଚ୍ଚାରଣ ଭେଦ (Pronunciation Differences)
ସ୍ୱର ଧ୍ୱନି (Vowel Sounds):
ହ୍ରସ୍ୱ ଓ ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱର (Hrasva & Dirgha Swar) - ହିନ୍ଦୀରେ ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱର ଉପରେ ଅଧିକ ସମୟ ।
'ऋ' (ରି vs ରୁ)
'ऐ' ଓ 'औ' (ମୂଳସ୍ୱର/ସଂଯୁକ୍ତସ୍ୱର) - ହିନ୍ଦୀ vs ଓଡ଼ିଆ (ଅଇ/ଅଉ)
ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଧ୍ୱନି (Consonant Sounds):
'ୟ' (ଯ vs ଜ) - ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ, ଶେଷରେ ଉଚ୍ଚାରଣ ।
'ଲ' ଓ 'ଳ' (ଲ vs ଲ/ଳ)
'ବ' ଓ 'ୱ' (ବ vs ୱ) - ହିନ୍ଦୀ 'ୱ' ଓଡ଼ିଆ 'ବ' ।
'ଶ', 'ଷ', 'ସ' (ଜିଭର ସ୍ଥିତି)
'ହ' (ସଘୋଷ/ଅଘୋଷ, 'ଅ' ପୂର୍ବରୁ 'ହ')
'କ୍ଷ' (କ୍ଷ vs ଖ୍ୟ)
'ଜ୍ଞ' (ଗ୍ୟ vs ଜ୍ଞ)
ଅନୁସ୍ୱାର ଓ ବିସର୍ଗ (Anuswar & Visarg):
ଅଯୋଗବାହ, ଉଚ୍ଚାରଣ ।
ଶବ୍ଦର ଅନ୍ତିମ ବର୍ଣ୍ଣ ଉଚ୍ଚାରଣ:
ହଲନ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣ (୨, ୩, ୪ ବର୍ଣ୍ଣ ବିଶିଷ୍ଟ ଶବ୍ଦ) ।
ଅନ୍ତିମ 'ଅ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ ।
୨. ଲେଖନ (ବର୍ତ୍ତନୀ) (Spelling)
ବର୍ତ୍ତନୀର ସଂଜ୍ଞା ।
ତତ୍ସମ, ତଦ୍ଭବ, ବିଦେଶୀ ଶବ୍ଦ ।
ମାତୃଭାଷାର ପ୍ରଭାବ ।
୩. ଅନୁନାସିକତା ଓ ଅନୁସ୍ୱାର (Nasalization & Anuswar)
ଅନୁନାସିକତା (ଚନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ଓ ବିନ୍ଦୁ) ।
ଅନୁସ୍ୱାର (ନାସିକ୍ୟ ବ୍ୟଞ୍ଜନର ବିକଳ୍ପ) ।
୪. ରୂପ ବିଚାର (Word Forms)
ଶବ୍ଦର ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ/ବିକାର ।
ମୂଳ ରୂପ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ରୂପ ।
ଶିକ୍ଷଣ ଫଳାଫଳ:
ଶୁଦ୍ଧ ହିନ୍ଦୀ ଉଚ୍ଚାରଣ ।
ଶୁଦ୍ଧ ହିନ୍ଦୀ ବର୍ତ୍ତନୀ ।
ହିନ୍ଦୀ ବ୍ୟାକରଣର ମୌଳିକ ଜ୍ଞାନ ।
୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ରାବଳୀ (Comprehensive Theory & Formulas)
ଅଚ୍ଛି ହିନ୍ଦୀ କୈସେ ସିଖେଁ (ଶୁଦ୍ଧ ହିନ୍ଦୀ କିପରି ଶିଖିବା)
ହିନ୍ଦୀ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମାନତା ଓ ଭିନ୍ନତାକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ବୁଝିପାରିଲେ ହିନ୍ଦୀର ସଠିକ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଲେଖନ ସହଜ ହୋଇଯାଏ ।
୨.୧ ସ୍ୱର ଧ୍ୱନି ଓ ମାତ୍ରା (Vowel Sounds and Matras)
ହ୍ରସ୍ୱ ଓ ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱର (Hrasva and Dirgha Swar):
ହିନ୍ଦୀ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଉଭୟ ଭାଷାରେ ହ୍ରସ୍ୱ ଓ ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱର ରହିଛି । ଦେଖିବାକୁ ଏଗୁଡ଼ିକ ସମାନ ଲାଗନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ ।
ଓଡ଼ିଆରେ ହ୍ରସ୍ୱ-ଦୀର୍ଘ ଉଚ୍ଚାରଣ ଉପରେ ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ, ଅର୍ଥାତ୍ ହ୍ରସ୍ୱ ଓ ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱରର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ପ୍ରାୟ ସମାନ ସମୟ ଲାଗେ ।
କିନ୍ତୁ ହିନ୍ଦୀରେ ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ସମୟରେ ହ୍ରସ୍ୱ ସ୍ୱର ତୁଳନାରେ ଦୁଇଗୁଣା ସମୟ ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍ । ହିନ୍ଦୀ 'ଅ' ଓଡ଼ିଆ 'ଅ' ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ହ୍ରସ୍ୱ ହୋଇଥାଏ ।
ଉଦାହରଣ:
କଲ (କମ୍ ସମୟ) - କାଲ (ଅଧିକ ସମୟ)
ରଜ (କମ୍ ସମୟ) - ରାଜ (ଅଧିକ ସମୟ)
କମଲ (କମ୍ ସମୟ) - କମାଲ (ଅଧିକ ସମୟ)
ତିନ (କମ୍ ସମୟ) - ତିନ (ଅଧିକ ସମୟ)
କି (କମ୍ ସମୟ) - କୀ (ଅଧିକ ସମୟ)
ଦିନ (କମ୍ ସମୟ) - ଦୀନ (ଅଧିକ ସମୟ)
କୁଲ (କମ୍ ସମୟ) - କୂଲ (ଅଧିକ ସମୟ)
ବହୁତ (କମ୍ ସମୟ) - ବହୂ (ଅଧିକ ସମୟ)
ହୁଁ (କମ୍ ସମୟ) - ହୂଁ (ଅଧିକ ସମୟ)
'ऋ' (ରି):
ହିନ୍ଦୀରେ 'ऋ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ 'ରି' ଭଳି ହୁଏ ।
ଓଡ଼ିଆରେ ଏହାର ଉଚ୍ଚାରଣ 'ରୁ' ଭଳି ହୁଏ ।
ଉଦାହରଣ:
| ଶବ୍ଦ |
ହିନ୍ଦୀ ଉଚ୍ଚାରଣ |
ଓଡ଼ିଆ ଉଚ୍ଚାରଣ |
| ऋଷି |
ରିଷି |
ରୁଷି |
| ऋତୁ |
ରିତୁ |
ରୁତୁ |
| ଅମୃତ |
ଅମ୍ରିତ |
ଅମୃତ |
୨.୨ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଧ୍ୱନି (Consonant Sounds)
'ୟ' (Ya):
ହିନ୍ଦୀରେ 'ୟ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ 'ୟ' ଭଳି ହିଁ ହୁଏ ।
ଓଡ଼ିଆରେ ଶବ୍ଦର ଆରମ୍ଭରେ, ଉପସର୍ଗଯୁକ୍ତ ହେଲେ କିମ୍ବା ସଂଯୁକ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ 'ୟ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ 'ଜ' ଭଳି ହୁଏ ।
କିନ୍ତୁ ହିନ୍ଦୀ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଉଭୟରେ ଶବ୍ଦର ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷରେ 'ୟ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ 'ୟ' ଭଳି ହିଁ ହୁଏ ।
ଓଡ଼ିଆରେ 'ୟ' ପାଇଁ ଏକ ଅଲଗା ଲିପି ଚିହ୍ନ ଅଛି ।
ଉଦାହରଣ:
| ଶବ୍ଦ |
ହିନ୍ଦୀ ଉଚ୍ଚାରଣ |
ଓଡ଼ିଆ ଉଚ୍ଚାରଣ |
| ଯମୁନା |
ଯମୁନା |
ଜମୁନା |
| ସଂଯୋଗ |
ସଂଯୋଗ |
ସଞ୍ଜୋଗ |
| ସୂର୍ଯ୍ୟ |
ସୂର୍ଯ୍ୟ |
ସୂର୍ଯ୍ୟ |
| କାୟା |
କାୟା |
କାୟା |
| ମାୟାମୟ |
ମାୟାମୟ |
ମାୟାମୟ |
| ଶବ୍ଦ |
ହିନ୍ଦୀ ଉଚ୍ଚାରଣ |
ଓଡ଼ିଆ ଉଚ୍ଚାରଣ |
| ୱନ |
ୱନ |
ବନ |
| ୱାୟୁ |
ୱାୟୁ |
ବାୟୁ |
| କୱିତା |
କୱିତା |
କବିତା |
| ଶବ୍ଦ |
ହିନ୍ଦୀ ଉଚ୍ଚାରଣ |
ଓଡ଼ିଆ ଉଚ୍ଚାରଣ |
| ଚକ୍ଷୁ |
ଚକ୍ଷୁ |
ଚଖ୍ୟୁ |
| ପରୀକ୍ଷା |
ପରୀକ୍ଷା |
ପରିଖ୍ୟା |
୨.୩ ଅନୁସ୍ୱାର ଓ ବିସର୍ଗ (Anuswar and Visarg)
ଅନୁସ୍ୱାର ( ं) ଓ ବିସର୍ଗ (:) କୁ ସାଧାରଣତଃ 'ଅଂ' ଓ 'ଅଃ' ରୂପରେ ଲେଖାଯାଏ ।
ଏଗୁଡ଼ିକୁ ନା ସ୍ୱର କିମ୍ବା ନା ବ୍ୟଞ୍ଜନ ମାନାଯାଏ । ତେଣୁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ 'ଅଯୋଗବାହ' କୁହାଯାଏ ।
ଅନୁସ୍ୱାରର ଉଚ୍ଚାରଣ: ଏହା ପରେ ଆସୁଥିବା ବ୍ୟଞ୍ଜନର ନାସିକ୍ୟ ଧ୍ୱନି ଭଳି ହୁଏ ।
ବିସର୍ଗର ଉଚ୍ଚାରଣ: ବିସର୍ଗ 'ହ' ର ଅଘୋଷ ରୂପ । ବିସର୍ଗର ଉଚ୍ଚାରଣ ଶବ୍ଦର ଶେଷରେ ତଥା ଉପସର୍ଗର ଶେଷରେ 'ହ' ଭଳି ହୁଏ ।
ଯଥା: ପ୍ରାୟଃ (ପ୍ରାୟହ), ବିଶେଷତଃ (ବିଶେଷତହ), ଅଧଃପତନ (ଅଧହପତନ) ।
କିନ୍ତୁ ଶବ୍ଦର ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ ନାହିଁ । ଯଥା: ଦୁଃଖ (ଦୁଖ) ।
୨.୪ ଶବ୍ଦର ଉଚ୍ଚାରଣ (Word Pronunciation)
୧. ଦୁଇ ବର୍ଣ୍ଣ ବିଶିଷ୍ଟ ଶବ୍ଦ: ଅନ୍ତିମ ବ୍ୟଞ୍ଜନର ଉଚ୍ଚାରଣ ହଲନ୍ତ ହୁଏ ।
ଯଥା: କାମ୍, ରାମ୍, ବାତ୍, କମ୍, ବାଲ୍, ଛାଲ୍ ଆଦି ।
୨. ତିନି ବର୍ଣ୍ଣ ବିଶିଷ୍ଟ ଶବ୍ଦ: ଅନ୍ତିମ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ହଲନ୍ତ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ ।
ଯଥା: କମଲ୍, କଲମ୍ ।
୩. ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣ ବିଶିଷ୍ଟ ଶବ୍ଦ: ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଅନ୍ତିମ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଧ୍ୱନି ହଲନ୍ତ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ ।
ଯଥା: ଝଟ୍ପଟ୍, ଚମ୍ଚମ୍, ମଲ୍ମଲ୍, କଲ୍କଲ୍ ଆଦି ।
୪. ଅନ୍ତିମ 'ଅ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ: ଶବ୍ଦର ଶେଷରେ ଥିବା 'ଅ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ ନାହିଁ ।
୨.୫ ଲେଖନ (ବର୍ତ୍ତନୀ) (Spelling)
ବର୍ତ୍ତନୀର ସଂଜ୍ଞା: ଲିଖିତ ଧ୍ୱନିକ୍ରମକୁ ବର୍ତ୍ତନୀ କୁହାଯାଏ । ଏହାକୁ ହିଜ୍ଜେ ବା ବର୍ଣ୍ଣ-ବିନ୍ୟାସ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।
ତତ୍ସମ ଶବ୍ଦ: ହିନ୍ଦୀ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଉଭୟ ଭାଷାର ଅଧିକାଂଶ ଶବ୍ଦ ସଂସ୍କୃତରୁ ଆସିଛି । ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ତତ୍ସମ ଶବ୍ଦ କୁହାଯାଏ । ଏମାନଙ୍କ ବର୍ତ୍ତନୀ ଉଭୟ ଭାଷାରେ ପ୍ରାୟ ସମାନ ଥାଏ ।
ତଦ୍ଭବ ଶବ୍ଦ: ଅନେକ ଶବ୍ଦର ରୂପ ଉଭୟ ଭାଷାରେ ବଦଳି ଯାଇଛି । ଏଗୁଡ଼ିକୁ ତଦ୍ଭବ ଶବ୍ଦ କୁହାଯାଏ ।
ବିଦେଶୀ ଶବ୍ଦ: କିଛି ଶବ୍ଦ ଇଂରାଜୀ, ଅରବୀ, ଫାରସୀ ଆଦି ଭାଷାରୁ ଆସିଛି । ଏଗୁଡ଼ିକୁ ବିଦେଶୀ ଶବ୍ଦ କୁହାଯାଏ । ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ବର୍ତ୍ତନୀ ହିନ୍ଦୀ ଓ ଓଡ଼ିଆରେ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଅଲଗା ହୋଇଥାଏ ।
ମାତୃଭାଷାର ପ୍ରଭାବ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଷାର ନିଜସ୍ୱ ପ୍ରକୃତି ଥାଏ । ଅନ୍ୟ ଭାଷା ଶିଖିବା ସମୟରେ ମାତୃଭାଷାର ବର୍ତ୍ତନୀର ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିପାରେ । ଏହି ପ୍ରଭାବରୁ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ହିନ୍ଦୀର ଶୁଦ୍ଧ ବର୍ତ୍ତନୀର ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ।
୨.୬ ଅନୁନାସିକତା ଓ ଅନୁସ୍ୱାର (Anunasikta and Anuswar)
ଅନୁନାସିକତା (Nasalization):
ସମସ୍ତ ସ୍ୱର ଅନୁନାସିକ ହୋଇପାରନ୍ତି । ଏହି ସ୍ଥିତିରେ ପବନ ମୁଖବିବର ଓ ନାସିକା ବିବର ଉଭୟରୁ ବାହାରେ ।
ଲେଖିବା ସମୟରେ ଅନୁନାସିକତାକୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାରରେ ଲେଖାଯାଏ:
୧. ଚନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ( ँ) ଦ୍ୱାରା: ଶିରୋରେଖା ଉପରେ ମାତ୍ରା ନ ଥିଲେ ଚନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁର ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ ।
ଯଥା: ଧୁଆଁ, ଗାଁୱ, ସାଁପ, ନଦିୟାଁ, ମାଲାଏଁ, ଜାଉଁଗା, ଜହାଁ, କହାଁ, ହୂଁ ।
୨. ବିନ୍ଦୁ ( ं) ଦ୍ୱାରା: ଶିରୋରେଖା ଉପରେ କୌଣସି ମାତ୍ରା ଥିଲେ ବିନ୍ଦୁର ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ ।
ଯଥା: ସିଂଚାଇ, ଇଁଟ, ନୀନ୍ଦ, ମୈଁ, ହୈଁ, ଚୌଁକନା, ଭୌଁହ, ବଚ୍ଚୋଁ, ପଢ଼ୀଁ, କ୍ୟୋଁକି ।
ଅନୁସ୍ୱାର (Anuswar):
ନାସିକ୍ୟ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଅର୍ଦ୍ଧବ୍ୟଞ୍ଜନ ରୂପରେ ବର୍ଗୀୟ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହେଲେ ବିକଳ୍ପରେ ଅନୁସ୍ୱାରର ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ ।
ଯଥା: ଗଙ୍ଗା (ଗଙ୍ଗା), ଚଞ୍ଚଲ (ଚଞ୍ଚଲ), ଦଣ୍ଡ (ଦଣ୍ଡ), ନନ୍ଦ (ନନ୍ଦ), କମ୍ପନ (କମ୍ପନ) ।
୨.୭ ରୂପ ବିଚାର (Word Forms)
ଶବ୍ଦର ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ରୂପ ବିଚାର କୁହାଯାଏ ।
ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରୟୋଗ ସମୟରେ ଶବ୍ଦର ମୂଳ ରୂପରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବା ବିକାର ହୋଇଥାଏ ।
ଉଦାହରଣ:
ମୂଳ ରୂପ: ତୁ, ବଡ଼ା
ପରିବର୍ତ୍ତିତ ରୂପ:
ତୁ + କୋ = ତୁଝେ
ବଡ଼ା + ଏ = ବଡ଼େ
ଏଠାରେ 'ତୁ' ଓ 'ବଡ଼ା' ମୂଳ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରୟୋଗ ହେବା ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କ ରୂପ 'ତୁଝେ' ଓ 'ବଡ଼େ' ରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଯାଇଛି ।
୩. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ (100% Complete Solved Exercises)
Q1. ହିନ୍ଦୀ ଧ୍ୱନିମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ସହିତ ବିବରଣୀ ଲେଖନ୍ତୁ । (ଆପକା କାମ)
ଉତ୍ତର: ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାରେ ଅନେକ ଧ୍ୱନି ଅଛି ଯାହାର ଉଚ୍ଚାରଣ ଓଡ଼ିଆ ଧ୍ୱନିଠାରୁ ଭିନ୍ନ । ସେମାନଙ୍କର କିଛି ଲକ୍ଷଣ ନିମ୍ନରେ ଦିଆଗଲା:
'ପ' (Pa): ଏହା ଏକ 'ସ୍ପର୍ଶ' ବ୍ୟଞ୍ଜନ, 'ଦ୍ୱ୍ୟୋଷ୍ଠ୍ୟ' (ଦୁଇ ଓଠରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ), 'ଅଘୋଷ' (ସ୍ୱରତନ୍ତ୍ରୀରେ କମ୍ପନ ନାହିଁ), 'ଅଳ୍ପପ୍ରାଣ' (କମ୍ ବାୟୁ ପ୍ରବାହ) ଧ୍ୱନି ।
'କ' (Ka): ଏହା ଏକ 'ସ୍ପର୍ଶ' ବ୍ୟଞ୍ଜନ, 'କଣ୍ଠ୍ୟ' (କଣ୍ଠରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ), 'ଅଘୋଷ', 'ଅଳ୍ପପ୍ରାଣ' ଧ୍ୱନି ।
'ଚ' (Cha): ଏହା ଏକ 'ସ୍ପର୍ଶ' ବ୍ୟଞ୍ଜନ, 'ତାଲବ୍ୟ' (ତାଳୁରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ), 'ଅଘୋଷ', 'ଅଳ୍ପପ୍ରାଣ' ଧ୍ୱନି ।
'ଟ' (Ṭa): ଏହା ଏକ 'ସ୍ପର୍ଶ' ବ୍ୟଞ୍ଜନ, 'ମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ୟ' (ଜିଭ ତାଳୁର ମୂର୍ଦ୍ଧା ଅଂଶକୁ ଛୁଇଁ ଉଚ୍ଚାରିତ), 'ଅଘୋଷ', 'ଅଳ୍ପପ୍ରାଣ' ଧ୍ୱନି ।
'ତ' (Ta): ଏହା ଏକ 'ସ୍ପର୍ଶ' ବ୍ୟଞ୍ଜନ, 'ଦନ୍ତ୍ୟ' (ଦାନ୍ତରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ), 'ଅଘୋଷ', 'ଅଳ୍ପପ୍ରାଣ' ଧ୍ୱନି ।
'ହ୍ରସ୍ୱ ସ୍ୱର' (Hrasva Swar): ଏହି ସ୍ୱରଗୁଡ଼ିକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାକୁ କମ୍ ସମୟ ଲାଗେ । ହିନ୍ଦୀରେ 'ଅ' ଓଡ଼ିଆ 'ଅ' ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ହ୍ରସ୍ୱ ।
'ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱର' (Dirgha Swar): ଏହି ସ୍ୱରଗୁଡ଼ିକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାକୁ ହ୍ରସ୍ୱ ସ୍ୱର ତୁଳନାରେ ଦୁଇଗୁଣା ସମୟ ଲାଗେ । ଓଡ଼ିଆରେ ଏହି ଭେଦ ପ୍ରାୟ ନଥାଏ ।
'ऋ' (Ri): ହିନ୍ଦୀରେ ଏହାର ଉଚ୍ଚାରଣ 'ରି' ଭଳି ହୁଏ, ଯେପରି 'ରିଷି' ।
'ऐ' (Ai): ହିନ୍ଦୀରେ ଏହା ଏକ ମୂଳସ୍ୱର ଓ ସଂଯୁକ୍ତସ୍ୱର (ଅ+ଇ) । ଏହାର ଉଚ୍ଚାରଣ 'ଏଇ' ଭଳି ହୁଏ, ଯେପରି 'ପୈସା' ।
'औ' (Au): ହିନ୍ଦୀରେ ଏହା ଏକ ମୂଳସ୍ୱର ଓ ସଂଯୁକ୍ତସ୍ୱର (ଅ+ଉ) । ଏହାର ଉଚ୍ଚାରଣ 'ଓଉ' ଭଳି ହୁଏ, ଯେପରି 'ଔରତ' ।
'ୟ' (Ya): ହିନ୍ଦୀରେ ଏହାର ଉଚ୍ଚାରଣ 'ୟ' ଭଳି ହୁଏ । ଓଡ଼ିଆରେ ଶବ୍ଦର ଆରମ୍ଭରେ ଏହା 'ଜ' ଭଳି ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ (ଯଥା: ଯମୁନା -> ଜମୁନା) ।
'ୱ' (Va): ହିନ୍ଦୀରେ 'ବ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ 'ୱ' ଭଳି ହୁଏ । ଓଡ଼ିଆରେ ଏହା 'ବ' ଭଳି ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ ।
'ଶ' (Sha): ଏହା ଏକ ତାଲବ୍ୟ ଧ୍ୱନି । ଉଚ୍ଚାରଣ ସମୟରେ ଜିଭର ଅଗ୍ରଭାଗ ତାଳୁ ପାଖକୁ ଯାଏ ।
'ସ' (Sa): ଏହା ଏକ ଦନ୍ତମୂଳୀୟ ଧ୍ୱନି । ଉଚ୍ଚାରଣ ସମୟରେ ଜିଭ ଦନ୍ତମୂଳ ପାଖକୁ ଚାଲିଯାଏ ।
'ଷ' (Sha): ଏହା ଏକ ମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ୟ ଧ୍ୱନି । ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ଏହାକୁ 'ଶ' ଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହାର ସଠିକ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ ମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ୟ ।
'ହ' (Ha): ଏହା ଏକ ସଘୋଷ ଧ୍ୱନି । ଶବ୍ଦର ଶେଷରେ ଏହାର ଉଚ୍ଚାରଣ ଅଘୋଷ ହୋଇପାରେ । 'ହ' ପୂର୍ବରୁ 'ଅ' ଥିଲେ ତାହା 'ଏ' ଭଳି ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ ।
'କ୍ଷ' (Ksha): ହିନ୍ଦୀରେ ଏହାର ଉଚ୍ଚାରଣ 'କ୍ଷ' ଭଳି ହୁଏ । ଓଡ଼ିଆରେ ଏହା 'ଖ୍ୟ' ଭଳି ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ ।
'ଜ୍ଞ' (Gya): ହିନ୍ଦୀରେ ଏହାର ଉଚ୍ଚାରଣ 'ଗ୍ୟ' ଭଳି ହୁଏ ।
ଅନୁସ୍ୱାର ( ं): ଏହା ଏକ ଅଯୋଗବାହ । ଏହାର ଉଚ୍ଚାରଣ ପରବର୍ତ୍ତୀ ବ୍ୟଞ୍ଜନର ନାସିକ୍ୟ ଧ୍ୱନି ଭଳି ହୁଏ ।
ବିସର୍ଗ (:): ଏହା ଏକ ଅଯୋଗବାହ । ଏହାର ଉଚ୍ଚାରଣ 'ହ' ର ଅଘୋଷ ରୂପ ଭଳି ହୁଏ ।
Q2. ହ୍ରସ୍ୱ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱରର ଉଚ୍ଚାରଣ ଭେଦକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ ।
ଉତ୍ତର: ହିନ୍ଦୀ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଉଭୟ ଭାଷାରେ ହ୍ରସ୍ୱ ଓ ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱର ରହିଛି, କିନ୍ତୁ ଏମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ମୁଖ୍ୟ ପାର୍ଥକ୍ୟ ହେଉଛି ଉଚ୍ଚାରଣ ସମୟର ଅବଧି ।
ହ୍ରସ୍ୱ ସ୍ୱର (Short Vowels): ଏହି ସ୍ୱରଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାକୁ କମ୍ ସମୟ ଲାଗେ । ହିନ୍ଦୀରେ 'ଅ' ଓଡ଼ିଆ 'ଅ' ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ହ୍ରସ୍ୱ ହୋଇଥାଏ ।
ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱର (Long Vowels): ଏହି ସ୍ୱରଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାକୁ ହ୍ରସ୍ୱ ସ୍ୱର ତୁଳନାରେ ଦୁଇଗୁଣା ସମୟ ଲାଗେ । ଓଡ଼ିଆରେ ହ୍ରସ୍ୱ ଓ ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱରର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ପ୍ରାୟ ସମାନ ସମୟ ଲାଗୁଥିବା ବେଳେ, ହିନ୍ଦୀରେ ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱର ଉପରେ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ ।
ଉଦାହରଣ:
କଲ (Hrasva 'ଅ') - ଏହାର ଉଚ୍ଚାରଣ କମ୍ ସମୟ ନିଏ ।
କାଲ (Dirgha 'ଆ') - ଏହାର ଉଚ୍ଚାରଣ 'କଲ' ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ସମୟ ନିଏ ।
ତିନ (Hrasva 'ଇ') - ଏହାର ଉଚ୍ଚାରଣ କମ୍ ସମୟ ନିଏ ।
ତିନ (Dirgha 'ଈ') - ଏହାର ଉଚ୍ଚାରଣ 'ତିନ' ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ସମୟ ନିଏ ।
କୁଲ (Hrasva 'ଉ') - ଏହାର ଉଚ୍ଚାରଣ କମ୍ ସମୟ ନିଏ ।
କୂଲ (Dirgha 'ଊ') - ଏହାର ଉଚ୍ଚାରଣ 'କୁଲ' ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ସମୟ ନିଏ ।
Q3. 'ऋ' ର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ହିନ୍ଦୀ ଏବଂ ଓଡ଼ିଆର ଅନ୍ତରକୁ ଉଦାହରଣ ସହିତ ବୁଝାନ୍ତୁ ।
ଉତ୍ତର: 'ऋ' ବର୍ଣ୍ଣର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ହିନ୍ଦୀ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି ।
ହିନ୍ଦୀରେ 'ऋ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ: ହିନ୍ଦୀରେ 'ऋ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ 'ରି' ଭଳି ହୁଏ । ଏହାକୁ 'ର' ରେ ହ୍ରସ୍ୱ 'ଇ' ମାତ୍ରା ଲଗାଇ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ ।
ଓଡ଼ିଆରେ 'ऋ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ: ଓଡ଼ିଆରେ 'ऋ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ 'ରୁ' ଭଳି ହୁଏ । ଏହାକୁ 'ର' ରେ ହ୍ରସ୍ୱ 'ଉ' ମାତ୍ରା ଲଗାଇ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ ।
ଉଦାହରଣ:
| ଶବ୍ଦ |
ହିନ୍ଦୀ ଉଚ୍ଚାରଣ |
ଓଡ଼ିଆ ଉଚ୍ଚାରଣ |
| ऋଷି |
ରିଷି |
ରୁଷି |
| ऋତୁ |
ରିତୁ |
ରୁତୁ |
| ଅମୃତ |
ଅମ୍ରିତ |
ଅମୃତ |
ଏହି ଉଦାହରଣଗୁଡ଼ିକରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ହିନ୍ଦୀରେ 'ऋ' ଧ୍ୱନି 'ରି' ଭଳି ଶୁଣାଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଓଡ଼ିଆରେ ଏହା 'ରୁ' ଭଳି ଶୁଣାଯାଏ ।
Q4. 'ऐ' ଏବଂ 'औ' ର ହିନ୍ଦୀ ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ଉଚ୍ଚାରଣରେ କ'ଣ ଅନ୍ତର ଅଛି? ଉଦାହରଣ ଦିଅନ୍ତୁ ।
ଉତ୍ତର: 'ऐ' ଓ 'औ' ସ୍ୱରର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ହିନ୍ଦୀ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ମଧ୍ୟରେ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି ।
ହିନ୍ଦୀରେ 'ऐ' ଓ 'औ':
ହିନ୍ଦୀରେ 'ऐ' ଓ 'औ' ମୂଳସ୍ୱର ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଏଗୁଡ଼ିକ ସଂଯୁକ୍ତସ୍ୱର ମଧ୍ୟ ।
'ऐ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ 'ଅ + ଇ' (A + I) କିମ୍ବା 'ଅ + ଏ' ଭଳି ହୁଏ । ଏହା 'ଏଇ' ଭଳି ଶୁଣାଯାଏ ।
ଉଦାହରଣ: ଏସା, ଐନକ, ପୈସା, ମୈନା ।
'औ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ 'ଅ + ଉ' (A + U) କିମ୍ବା 'ଅ + ଓ' ଭଳି ହୁଏ । ଏହା 'ଓଉ' ଭଳି ଶୁଣାଯାଏ ।
ଉଦାହରଣ: ଔରତ, ପୌଧା, ମୌତ, ଲୌଟନା ।
ଯେତେବେଳେ 'ୟା' ପୂର୍ବରୁ 'ऐ' ଆସେ, ଏହା 'ଅ + ଇ' କିମ୍ବା 'ଅ + ଏ' ଭଳି ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ (ଯଥା: କହ୍ନୈୟା, ଦୈୟା) ।
ଯେତେବେଳେ 'ଆ / ୱା' ପୂର୍ବରୁ 'औ' ଆସେ, ଏହା 'ଅ + ଉ' କିମ୍ବା 'ଅ + ଓ' ଭଳି ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ (ଯଥା: କୌଆ, ପୌୱା) ।
ଓଡ଼ିଆରେ 'ଐ' ଓ 'ଔ':
ଓଡ଼ିଆରେ 'ଐ' ଓ 'ଔ' ମୂଳସ୍ୱର ନୁହଁନ୍ତି ।
କେବଳ ଏମାନଙ୍କର ସଂଯୁକ୍ତ ରୂପ 'ଅଇ' ଓ 'ଅଉ' ହିଁ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ, ଯଦ୍ୟପି ଲେଖିବା ସମୟରେ 'ଐ' ଓ 'ଔ' ଲେଖାଯାଏ ।
ଉଦାହରଣ: ଓଡ଼ିଆରେ 'ଐ' କୁ 'ଅଇ' ଭଳି ଓ 'ଔ' କୁ 'ଅଉ' ଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ ।
ଏହିପରି, ହିନ୍ଦୀରେ 'ऐ' ଓ 'औ' ର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ଥିବା ବେଳେ, ଓଡ଼ିଆରେ ଏଗୁଡ଼ିକ ସଂଯୁକ୍ତ ସ୍ୱରର ଉଚ୍ଚାରଣ ଭଳି ହୁଏ ।
Q5. 'ୟ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ହିନ୍ଦୀ ଏବଂ ଓଡ଼ିଆର ଭେଦକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ ।
ଉତ୍ତର: 'ୟ' ବ୍ୟଞ୍ଜନର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ହିନ୍ଦୀ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି ।
ହିନ୍ଦୀରେ 'ୟ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ:
ହିନ୍ଦୀରେ 'ୟ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ ସବୁବେଳେ 'ୟ' ଭଳି ହିଁ ହୁଏ, ଏହା ଶବ୍ଦର ଆରମ୍ଭରେ, ମଧ୍ୟରେ କିମ୍ବା ଶେଷରେ ଥାଉ ।
ଉଦାହରଣ: ଯମୁନା, ସଂଯୋଗ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, କାୟା, ମାୟାମୟ ।
ଓଡ଼ିଆରେ 'ୟ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ:
ଶବ୍ଦର ଆରମ୍ଭରେ, ଉପସର୍ଗଯୁକ୍ତ ହେଲେ କିମ୍ବା ସଂଯୁକ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ: ଓଡ଼ିଆରେ 'ୟ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ 'ଜ' ଭଳି ହୁଏ ।
ଉଦାହରଣ: ଯମୁନା (ଜମୁନା), ସଂଯୋଗ (ସଞ୍ଜୋଗ), ସୂର୍ଯ୍ୟ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ।
ଶବ୍ଦର ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷରେ: ଓଡ଼ିଆରେ ଶବ୍ଦର ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷରେ 'ୟ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ ହିନ୍ଦୀ ଭଳି 'ୟ' ହିଁ ହୁଏ ।
ଉଦାହରଣ: କାୟା (କାୟା), ମାୟାମୟ (ମାୟାମୟ) ।
ଓଡ଼ିଆରେ 'ୟ' ପାଇଁ ଏକ ଅଲଗା ଲିପି ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ରହିଛି ।
ଏହିପରି, ଓଡ଼ିଆରେ 'ୟ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ ଶବ୍ଦର ସ୍ଥିତି ଅନୁଯାୟୀ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ହିନ୍ଦୀରେ ଏହା ସବୁବେଳେ ସମାନ ରହେ ।
Q6. 'ଲ' ଏବଂ 'ଳ' ଧ୍ୱନିମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚାରଣରେ କ'ଣ ଅନ୍ତର ଅଛି?
ଉତ୍ତର: 'ଲ' ଏବଂ 'ଳ' ଧ୍ୱନିମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ହିନ୍ଦୀ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ମଧ୍ୟରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଅନ୍ତର ରହିଛି:
ହିନ୍ଦୀରେ 'ଲ': ହିନ୍ଦୀରେ କେବଳ 'ଲ' ଧ୍ୱନି ରହିଛି ଏବଂ ଏହାର ଉଚ୍ଚାରଣ 'ଲ' ଭଳି ହିଁ ହୁଏ ।
ଓଡ଼ିଆରେ 'ଲ' ଓ 'ଳ': ଓଡ଼ିଆରେ 'ଲ' ଏବଂ 'ଳ' ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଧ୍ୱନି ଅଟନ୍ତି ।
'ଲ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ ହିନ୍ଦୀ 'ଲ' ଭଳି ହୁଏ ।
'ଳ' ଏକ ମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ୟ ଧ୍ୱନି, ଯାହାର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଜିଭ ତାଳୁର ମୂର୍ଦ୍ଧା ଅଂଶକୁ ଛୁଇଁଥାଏ । ହିନ୍ଦୀରେ 'ଳ' ଭଳି କୌଣସି ଧ୍ୱନି ନାହିଁ ।
ତେବେ, ଓଡ଼ିଆ 'ଳ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ ହିନ୍ଦୀ 'ଲ' ଭଳି ହିଁ ହୋଇଥାଏ, ଯେପରି ହିନ୍ଦୀ ଶବ୍ଦ 'ସରଲ', 'ଫଲ', 'ହଲ', 'ଜଲ', 'କଲକଲ' ଆଦିରେ 'ଲ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ ।
ସଂକ୍ଷେପରେ, ହିନ୍ଦୀରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ 'ଲ' ଧ୍ୱନି ଥିବା ବେଳେ, ଓଡ଼ିଆରେ 'ଲ' ଓ 'ଳ' ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଧ୍ୱନି ଅଛି ।
Q7. 'ବ' ଏବଂ 'ୱ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ ଭେଦକୁ ଉଦାହରଣ ସହିତ ବୁଝାନ୍ତୁ ।
ଉତ୍ତର: 'ବ' ଏବଂ 'ୱ' ଧ୍ୱନିମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ହିନ୍ଦୀ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି ।
ହିନ୍ଦୀରେ 'ବ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ: ହିନ୍ଦୀରେ 'ବ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ 'ୱ' (v) ଭଳି ହୁଏ । ଏହାକୁ ଓଠକୁ ଗୋଲ କରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ ।
ଉଦାହରଣ: ୱନ (ବନ), ୱାୟୁ (ବାୟୁ), କୱିତା (କବିତା) ।
ଓଡ଼ିଆରେ 'ବ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ: ଓଡ଼ିଆରେ 'ବ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ 'ବ' (b) ଭଳି ହୁଏ । ଏହାକୁ ଦୁଇ ଓଠକୁ ଯୋଡ଼ି ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ ।
ଉଦାହରଣ: ବନ, ବାୟୁ, କବିତା ।
ଇଂରାଜୀ 'v' ଧ୍ୱନି: ଇଂରାଜୀର 'v' ଧ୍ୱନିକୁ ଲେଖିବା ପାଇଁ ଓଡ଼ିଆରେ ଏକ ଅଲଗା ଲିପି ଚିହ୍ନ (ୱ) ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
ଉଚ୍ଚାରଣ ଭେଦ ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତୁ:
ବହନ (ଓଡ଼ିଆ 'ବ') - ଏଠାରେ 'ବ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ ଓଠକୁ ଯୋଡ଼ି ହୁଏ ।
ୱହନ (ହିନ୍ଦୀ 'ୱ') - ଏଠାରେ 'ୱ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ ଓଠକୁ ଗୋଲ କରି ହୁଏ ।
ବାର (ଓଡ଼ିଆ 'ବ') - ଓଠ ଯୋଡ଼ି ଉଚ୍ଚାରଣ ।
ୱାର (ହିନ୍ଦୀ 'ୱ') - ଓଠ ଗୋଲ କରି ଉଚ୍ଚାରଣ ।
ବାତ (ଓଡ଼ିଆ 'ବ') - ଓଠ ଯୋଡ଼ି ଉଚ୍ଚାରଣ ।
ୱାତ (ହିନ୍ଦୀ 'ୱ') - ଓଠ ଗୋଲ କରି ଉଚ୍ଚାରଣ ।
ବଜନା (ଓଡ଼ିଆ 'ବ') - ଓଠ ଯୋଡ଼ି ଉଚ୍ଚାରଣ ।
ୱଜନ (ହିନ୍ଦୀ 'ୱ') - ଓଠ ଗୋଲ କରି ଉଚ୍ଚାରଣ ।
ଏହିପରି, ହିନ୍ଦୀରେ 'ବ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ 'ୱ' ଭଳି ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଓଡ଼ିଆରେ ଏହା 'ବ' ଭଳି ହିଁ ହୁଏ ।
Q8. 'ଶ', 'ଷ', 'ସ' ର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଅନ୍ତର ସ୍ପଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ ।
ଉତ୍ତର: ହିନ୍ଦୀ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଉଭୟ ଭାଷାରେ 'ଶ', 'ଷ', 'ସ' ବର୍ଣ୍ଣ ରହିଛି, କିନ୍ତୁ ଏମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି ।
'ଶ' (ତାଲବ୍ୟ ଶ):
ହିନ୍ଦୀରେ 'ଶ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ସମୟରେ ଜିଭର ଅଗ୍ରଭାଗ ତାଳୁ (hard palate) ପାଖକୁ ଯାଏ । ଏହାକୁ ତାଲବ୍ୟ 'ଶ' କୁହାଯାଏ ।
ଉଦାହରଣ: ରାଶି, ଶ୍ମଶାନ, ଶାମ ।
'ସ' (ଦନ୍ତମୂଳୀୟ ସ):
'ସ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ସମୟରେ ଜିଭ ଦନ୍ତମୂଳ (alveolar ridge) ପାଖକୁ ଚାଲିଯାଏ । ଏହାକୁ ଦନ୍ତମୂଳୀୟ 'ସ' କୁହାଯାଏ ।
ଉଦାହରଣ: ସୀସା, ସସ୍ତା, ସାମ (ବେଦ) ।
'ଷ' (ମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ୟ ଷ):
'ଷ' ଏକ ମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ୟ ଧ୍ୱନି । ଏହାର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଜିଭ ତାଳୁର ମୂର୍ଦ୍ଧା ଅଂଶକୁ (retroflex position) ଛୁଇଁଥାଏ ।
ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ 'ଷ' କୁ 'ଶ' ଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହାର ସଠିକ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ ମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ୍ ।
ଉଦାହରଣ: ଧନୁଷ, ଷଷ୍ଠୀ, ଶେଷ, ଅଷ୍ଟମ ।
ସଂକ୍ଷେପରେ, 'ଶ' ତାଲୁରୁ, 'ସ' ଦାନ୍ତମୂଳରୁ ଏବଂ 'ଷ' ମୂର୍ଦ୍ଧାରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ । ଏହି ତିନୋଟି ଧ୍ୱନିର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ସଠିକ୍ ଭେଦ ଜାଣିବା ଶୁଦ୍ଧ ହିନ୍ଦୀ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ।
Q9. 'କ୍ଷ' ଏବଂ 'ଜ୍ଞ' ର ହିନ୍ଦୀ ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ଉଚ୍ଚାରଣରେ କ'ଣ ଭିନ୍ନତା ଅଛି?
ଉତ୍ତର: 'କ୍ଷ' ଏବଂ 'ଜ୍ଞ' ଏହି ଦୁଇଟି ସଂଯୁକ୍ତାକ୍ଷରର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ହିନ୍ଦୀ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ ।
'କ୍ଷ' (Ksha):
ହିନ୍ଦୀ ଉଚ୍ଚାରଣ: ହିନ୍ଦୀରେ 'କ୍ଷ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ 'କ୍ଷ' ଭଳି ହିଁ ହୁଏ, ଯାହା 'କ୍ + ଷ' ର ମିଶ୍ରଣ ।
ଉଦାହରଣ: ଚକ୍ଷୁ, ପରୀକ୍ଷା ।
ଓଡ଼ିଆ ଉଚ୍ଚାରଣ: ଓଡ଼ିଆରେ 'କ୍ଷ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ 'ଖ୍ୟ' ଭଳି ହୁଏ ।
ଉଦାହରଣ: ଚଖ୍ୟୁ (ଚକ୍ଷୁ), ପରିଖ୍ୟା (ପରୀକ୍ଷା) ।
'ଜ୍ଞ' (Gya):
ହିନ୍ଦୀ ଉଚ୍ଚାରଣ: ହିନ୍ଦୀରେ 'ଜ୍ଞ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ 'ଗ୍ୟ' ଭଳି ହୁଏ, ଯାହା 'ଗ୍ + ୟ' ର ମିଶ୍ରଣ । କିଛି ଲୋକ 'ଗ୍ୟଁ' ବା 'ଜ୍ୟଁ' ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି ।
ଉଦାହରଣ: ଯଗ୍ୟ (ଯଜ୍ଞ), ଆଗ୍ୟା (ଆଜ୍ଞା), ପ୍ରତିଗ୍ୟା (ପ୍ରତିଜ୍ଞା) ।
ଓଡ଼ିଆ ଉଚ୍ଚାରଣ: ଓଡ଼ିଆରେ 'ଜ୍ଞ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ 'ଜ୍ଞ' ଭଳି ହିଁ ହୁଏ, ଯାହା 'ଜ୍ + ଞ' ର ମିଶ୍ରଣ ।
ଏହିପରି, 'କ୍ଷ' ଓ 'ଜ୍ଞ' ର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ହିନ୍ଦୀ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ମଧ୍ୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି ।
Q10. ଅନୁସ୍ୱାର ଏବଂ ବିସର୍ଗର ପ୍ରୟୋଗ ଏବଂ ଉଚ୍ଚାରଣ କିପରି ହୁଏ?
ଉତ୍ତର: ଅନୁସ୍ୱାର ( ं) ଏବଂ ବିସର୍ଗ (:) ଉଭୟ ହିନ୍ଦୀ ବ୍ୟାକରଣରେ 'ଅଯୋଗବାହ' ଭାବରେ ପରିଗଣିତ ହୁଅନ୍ତି, ଅର୍ଥାତ୍ ଏଗୁଡ଼ିକ ନା ସ୍ୱର ନା ବ୍ୟଞ୍ଜନ । ଏମାନଙ୍କର ପ୍ରୟୋଗ ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରକାରେ ହୁଏ:
ଅନୁସ୍ୱାର ( ं):
ପ୍ରୟୋଗ: ଅନୁସ୍ୱାରକୁ ସାଧାରଣତଃ 'ଅଂ' ରୂପରେ ଲେଖାଯାଏ । ଏହା କୌଣସି ସ୍ୱର ପରେ ଆସିଥାଏ ।
ଉଚ୍ଚାରଣ: ଅନୁସ୍ୱାରର ଉଚ୍ଚାରଣ ଏହା ପରେ ଆସୁଥିବା ବ୍ୟଞ୍ଜନର ନାସିକ୍ୟ ଧ୍ୱନି (nasal sound) ଭଳି ହୁଏ । ଅର୍ଥାତ୍, ଏହା ପଞ୍ଚମ ବର୍ଣ୍ଣ (ଙ, ଞ, ଣ, ନ, ମ) ର ଅର୍ଦ୍ଧ ଉଚ୍ଚାରଣ ଭଳି ଶୁଣାଯାଏ ।
ଉଦାହରଣ:
ଗଙ୍ଗା (ଗଙ୍ଗା) - 'ଙ' ଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ ।
ଚଞ୍ଚଲ (ଚଞ୍ଚଲ) - 'ଞ' ଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ ।
ଦଣ୍ଡ (ଦଣ୍ଡ) - 'ଣ' ଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ ।
ନନ୍ଦ (ନନ୍ଦ) - 'ନ' ଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ ।
କମ୍ପନ (କମ୍ପନ) - 'ମ' ଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ ।
ବିସର୍ଗ (:):
ପ୍ରୟୋଗ: ବିସର୍ଗକୁ ସାଧାରଣତଃ 'ଅଃ' ରୂପରେ ଲେଖାଯାଏ । ଏହା କୌଣସି ସ୍ୱର ପରେ ଆସିଥାଏ ।
ଉଚ୍ଚାରଣ: ବିସର୍ଗ 'ହ' ର ଅଘୋଷ ରୂପ ଅଟେ ।
ଶବ୍ଦର ଶେଷରେ ତଥା ଉପସର୍ଗର ଶେଷରେ: ବିସର୍ଗର ଉଚ୍ଚାରଣ 'ହ' ଭଳି ହୁଏ ।
ଉଦାହରଣ: ପ୍ରାୟଃ (ପ୍ରାୟହ), ବିଶେଷତଃ (ବିଶେଷତହ), ଅଧଃପତନ (ଅଧହପତନ) ।
ଶବ୍ଦର ମଧ୍ୟରେ: ଶବ୍ଦର ମଧ୍ୟରେ ବିସର୍ଗର ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ ନାହିଁ ।
ଉଦାହରଣ: ଦୁଃଖ (ଦୁଖ) ।
ଏହିପରି, ଅନୁସ୍ୱାର ଓ ବିସର୍ଗର ସଠିକ୍ ପ୍ରୟୋଗ ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଦ୍ଧ ହିନ୍ଦୀ ଲେଖନ ଓ କଥନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ ।
Q11. ଅନୁନାସିକତା ଏବଂ ଅନୁସ୍ୱାରରେ କ'ଣ ଅନ୍ତର ଅଛି? ଚନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ଏବଂ ବିନ୍ଦୁର ପ୍ରୟୋଗ କେବେ ହୁଏ?
ଉତ୍ତର: ଅନୁନାସିକତା ଓ ଅନୁସ୍ୱାର ଉଭୟ ନାସିକ୍ୟ ଧ୍ୱନି ସହିତ ଜଡ଼ିତ, କିନ୍ତୁ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି ।
ଅନୁନାସିକତା (Nasalization):
ସଂଜ୍ଞା: ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ସ୍ୱରର ଉଚ୍ଚାରଣ ସମୟରେ ପବନ ମୁଖବିବର (mouth cavity) ଓ ନାସିକା ବିବର (nasal cavity) ଉଭୟରୁ ବାହାରେ, ତାହାକୁ ଅନୁନାସିକତା କୁହାଯାଏ । ସମସ୍ତ ସ୍ୱର ଅନୁନାସିକ ହୋଇପାରନ୍ତି ।
ପ୍ରୟୋଗ: ଲେଖିବା ସମୟରେ ଅନୁନାସିକତାକୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାରରେ ଦର୍ଶାଯାଏ:
୧. ଚନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ( ँ) ଦ୍ୱାରା: ଯେତେବେଳେ ଶିରୋରେଖା (ଶବ୍ଦ ଉପରେ ଥିବା ରେଖା) ଉପରେ କୌଣସି ମାତ୍ରା ନଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁର ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ ।
ଉଦାହରଣ: ଧୁଆଁ, ଗାଁୱ, ସାଁପ, ନଦିୟାଁ, ମାଲାଏଁ, ଜାଉଁଗା, ଜହାଁ, କହାଁ, ହୂଁ ।
୨. ବିନ୍ଦୁ ( ं) ଦ୍ୱାରା: ଯେତେବେଳେ ଶିରୋରେଖା ଉପରେ କୌଣସି ମାତ୍ରା ଥାଏ (ଯଥା: ି, ୀ, େ, ୈ, ୋ, ୌ), ସେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ବଦଳରେ କେବଳ ବିନ୍ଦୁର ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ ।
ଉଦାହରଣ: ସିଂଚାଇ, ଇଁଟ, ନୀନ୍ଦ, ମୈଁ, ହୈଁ, ଚୌଁକନା, ଭୌଁହ, ବଚ୍ଚୋଁ, ପଢ଼ୀଁ, କ୍ୟୋଁକି ।
ଅନୁସ୍ୱାର (Anuswar):
ସଂଜ୍ଞା: ଅନୁସ୍ୱାର ଏକ ନାସିକ୍ୟ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଅଟେ, ଯାହା ଅର୍ଦ୍ଧବ୍ୟଞ୍ଜନ ରୂପରେ ବର୍ଗୀୟ ବ୍ୟଞ୍ଜନ (କ, ଚ, ଟ, ତ, ପ ବର୍ଗ) ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହେଲେ ବିକଳ୍ପରେ ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ । ଏହା ପଞ୍ଚମ ବର୍ଣ୍ଣ (ଙ, ଞ, ଣ, ନ, ମ) ର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ ।
ପ୍ରୟୋଗ: ଅନୁସ୍ୱାରକୁ ସାଧାରଣତଃ ବିନ୍ଦୁ ( ं) ଦ୍ୱାରା ଦର୍ଶାଯାଏ । ଏହା ପରେ ଆସୁଥିବା ବ୍ୟଞ୍ଜନର ବର୍ଗର ପଞ୍ଚମ ବର୍ଣ୍ଣର ଉଚ୍ଚାରଣ ଭଳି ହୁଏ ।
ଉଦାହରଣ:
ଗଙ୍ଗା (ଗଙ୍ଗା) - 'ଙ' ର ସ୍ଥାନରେ ।
ଚଞ୍ଚଲ (ଚଞ୍ଚଲ) - 'ଞ' ର ସ୍ଥାନରେ ।
ଦଣ୍ଡ (ଦଣ୍ଡ) - 'ଣ' ର ସ୍ଥାନରେ ।
ନନ୍ଦ (ନନ୍ଦ) - 'ନ' ର ସ୍ଥାନରେ ।
କମ୍ପନ (କମ୍ପନ) - 'ମ' ର ସ୍ଥାନରେ ।
ମୁଖ୍ୟ ଅନ୍ତର: ଅନୁନାସିକତା ସ୍ୱରର ଏକ ଗୁଣ (ନାସିକ୍ୟ ସ୍ୱର), ଯେଉଁଥିରେ ପବନ ମୁହଁ ଓ ନାକ ଉଭୟରୁ ବାହାରେ । ଅନୁସ୍ୱାର ଏକ ନାସିକ୍ୟ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଧ୍ୱନି, ଯାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ବ୍ୟଞ୍ଜନର ନାସିକ୍ୟ ରୂପକୁ ଦର୍ଶାଏ ।
Q12. 'ରୂପ ବିଚାର' ରୁ ଆପଣ କ'ଣ ବୁଝନ୍ତି? ଉଦାହରଣ ସହିତ ସ୍ପଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ ।
ଉତ୍ତର: 'ରୂପ ବିଚାର' ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଶବ୍ଦର ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବା ବିକାର । ବ୍ୟାକରଣରେ, ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଶବ୍ଦକୁ ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଲିଙ୍ଗ, ବଚନ, କାରକ, କାଳ ଆଦି ଅନୁଯାୟୀ ତାହାର ମୂଳ ରୂପରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଥାଏ । ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ 'ରୂପ ବିଚାର' କୁହାଯାଏ ।
ସ୍ପଷ୍ଟୀକରଣ:
ବାକ୍ୟରେ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ନିଜର ମୂଳ ରୂପରେ ରୁହନ୍ତି ନାହିଁ । ସେମାନେ ବାକ୍ୟର ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦମାନଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧ ସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ ନିଜର ରୂପ ବଦଳାନ୍ତି । ଏହି ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ 'ବିକାର' ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।
ଉଦାହରଣ:
ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଉଦାହରଣକୁ ବିଚାର କରନ୍ତୁ:
ପ୍ରଥମ ବାକ୍ୟ (ମୂଳ ରୂପ): "ତୁ କଲ ୱହାଁ ବଡ଼ା କମରା ଅୱଶ୍ୟ ଲେ ।" (ତୁ କାଲି ସେଠାରେ ବଡ଼ କୋଠରୀ ନିଶ୍ଚୟ ନେ ।)
ଏହି ବାକ୍ୟରେ 'ତୁ' ଏବଂ 'ବଡ଼ା' ଶବ୍ଦ ନିଜର ମୂଳ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି ।
ଦ୍ୱିତୀୟ ବାକ୍ୟ (ପରିବର୍ତ୍ତିତ ରୂପ): "ତୁଝେ କଲ ୱହାଁ ବଡ଼େ କମରେ ଅୱଶ୍ୟ ଲେନେ ପଡ଼େଙ୍ଗେ ।" (ତୁମକୁ କାଲି ସେଠାରେ ବଡ଼ କୋଠରୀ ନିଶ୍ଚୟ ନେବାକୁ ପଡ଼ିବ ।)
ଏହି ବାକ୍ୟରେ 'ତୁ' ଶବ୍ଦ 'ତୁଝେ' ରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି (ତୁ + କୋ = ତୁଝେ) ।
'ବଡ଼ା' ଶବ୍ଦ 'ବଡ଼େ' ରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି (ବଡ଼ା + ଏ = ବଡ଼େ) ।
ଏଠାରେ 'ତୁ' ଏବଂ 'ବଡ଼ା' ଶବ୍ଦର ମୂଳ ରୂପରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଛି, ଯାହା 'ରୂପ ବିଚାର' ର ଏକ ଉଦାହରଣ । କିନ୍ତୁ 'କଲ', 'ୱହାଁ', 'କମରା' (ଦ୍ୱିତୀୟ ବାକ୍ୟରେ 'କମରେ' ହୋଇଛି, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ 'କମରା' ମୂଳ ରୂପରେ ଅଛି), 'ଅୱଶ୍ୟ' ଆଦି ଶବ୍ଦରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇନାହିଁ ।
ସଂକ୍ଷେପରେ, 'ରୂପ ବିଚାର' ହେଉଛି ଶବ୍ଦର ସେହି ବ୍ୟାକରଣିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯେଉଁଥିରେ ଶବ୍ଦ ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରୟୋଗ ହେବା ସମୟରେ ନିଜର ରୂପ ବଦଳାଇଥାଏ ।
୪. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Board Exam Tips & Pitfalls)
ହିନ୍ଦୀ ବ୍ୟାକରଣର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଟି ମୁଖ୍ୟତଃ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ବର୍ତ୍ତନୀ ଉପରେ ଆଧାରିତ । ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷାରେ ଭଲ ନମ୍ବର ରଖିବା ପାଇଁ ଏବଂ ସାଧାରଣ ଭୁଲରୁ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଟିପ୍ସଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ:
୪.୧ ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରସ୍ତୁତି ରଣନୀତି (Exam Preparation Strategies):
୧. ଉଚ୍ଚାରଣ ଅଭ୍ୟାସ:
ହିନ୍ଦୀ ଓ ଓଡ଼ିଆ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସ୍ୱର (ହ୍ରସ୍ୱ-ଦୀର୍ଘ, ऋ, ऐ, औ) ଓ ବ୍ୟଞ୍ଜନ (ୟ, ଲ/ଳ, ବ/ୱ, ଶ/ଷ/ସ, କ୍ଷ, ଜ୍ଞ, ହ) ଧ୍ୱନିର ଉଚ୍ଚାରଣ ଭେଦକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝନ୍ତୁ ଓ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ ।
ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଉଦାହରଣ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ବାରମ୍ବାର ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତୁ ।
ହିନ୍ଦୀ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର, ଗୀତ, ଖବର ଶୁଣି ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୈଳୀକୁ ଅନୁକରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ।
୨. ବର୍ତ୍ତନୀ (Spelling) ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ:
ତତ୍ସମ, ତଦ୍ଭବ ଓ ବିଦେଶୀ ଶବ୍ଦର ବର୍ତ୍ତନୀ ନିୟମକୁ ମନେ ରଖନ୍ତୁ ।
ମାତୃଭାଷା ଓଡ଼ିଆର ପ୍ରଭାବରୁ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ହିନ୍ଦୀ ଶବ୍ଦର ଶୁଦ୍ଧ ବର୍ତ୍ତନୀକୁ ବାରମ୍ବାର ଲେଖି ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ ।
ଅନୁନାସିକତା (ଚନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ଓ ବିନ୍ଦୁ) ଏବଂ ଅନୁସ୍ୱାରର ସଠିକ୍ ପ୍ରୟୋଗକୁ ବୁଝନ୍ତୁ । କେଉଁଠି ଚନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ଓ କେଉଁଠି ବିନ୍ଦୁ ଲାଗିବ, ତାହା ମନେ ରଖନ୍ତୁ ।
୩. ଅନୁସ୍ୱାର ଓ ବିସର୍ଗର ନିୟମ:
ଅନୁସ୍ୱାରର ଉଚ୍ଚାରଣ ପରବର୍ତ୍ତୀ ବ୍ୟଞ୍ଜନର ନାସିକ୍ୟ ଧ୍ୱନି ଅନୁଯାୟୀ ହୁଏ, ଏହାକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝନ୍ତୁ ।
ବିସର୍ଗର ଉଚ୍ଚାରଣ 'ହ' ଭଳି ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଶବ୍ଦର ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏହି ନିୟମକୁ ମନେ ରଖନ୍ତୁ ।
୪. ରୂପ ବିଚାରର ଅଭ୍ୟାସ:
ଶବ୍ଦର ମୂଳ ରୂପ କିପରି ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରୟୋଗ ହେବା ସମୟରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ, ତାହାର ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଉଦାହରଣ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ ।
୫. ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ଅଭ୍ୟାସ:
ଅଧ୍ୟାୟରୁ ଆସିପାରୁଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଲେଖି ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ । ବିଶେଷ କରି ଉଚ୍ଚାରଣ ଭେଦ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ।
୪.୨ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Common Pitfalls):
୧. ହ୍ରସ୍ୱ-ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱରର ଭୁଲ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ: ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ହିନ୍ଦୀରେ ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱରକୁ ହ୍ରସ୍ୱ ଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥାନ୍ତି, ଯାହା ଅର୍ଥ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରେ (ଯଥା: ଦିନ (day) ଓ ଦୀନ (poor)) ।
୨. 'ବ' ଓ 'ୱ' ର ଭୁଲ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ: ହିନ୍ଦୀ 'ୱ' କୁ ଓଡ଼ିଆ 'ବ' ଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଏକ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ ।
୩. 'ଶ', 'ଷ', 'ସ' ର ଭୁଲ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ: ଏହି ତିନୋଟି ଧ୍ୱନିର ସଠିକ୍ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଭୁଲ୍ ହେବା ଦ୍ୱାରା ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ବଦଳି ଯାଇପାରେ ।
୪. 'ऋ' ର ଭୁଲ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ: ହିନ୍ଦୀ 'ରି' କୁ ଓଡ଼ିଆ 'ରୁ' ଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ।
୫. ଅନୁନାସିକତା ଓ ଅନୁସ୍ୱାରର ଭୁଲ୍ ପ୍ରୟୋଗ: ଚନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ଓ ବିନ୍ଦୁର ସଠିକ୍ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରୟୋଗ ନ କରିବା ।
୬. ଅନ୍ତିମ ବର୍ଣ୍ଣର ଭୁଲ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ: ହିନ୍ଦୀରେ ଶବ୍ଦର ଶେଷରେ ଥିବା 'ଅ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ ନ ହେବା କିମ୍ବା ହଲନ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣ ନ କରିବା ।
୭. ମାତୃଭାଷାର ପ୍ରଭାବ: ଓଡ଼ିଆ ବର୍ତ୍ତନୀର ପ୍ରଭାବରେ ହିନ୍ଦୀ ଶବ୍ଦକୁ ଭୁଲ୍ ଲେଖିବା ।
ଏହି ଟିପ୍ସଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲଗୁଡ଼ିକରୁ ବଞ୍ଚି ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାରେ ନିଜର ଦକ୍ଷତା ବୃଦ୍ଧି କରିପାରିବେ ଏବଂ ପରୀକ୍ଷାରେ ଉତ୍ତମ ଫଳାଫଳ ହାସଲ କରିପାରିବେ ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)