ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଏଜୁକେସନ୍ (BSE Odisha) — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଷ୍ଟର ନୋଟ୍ସ
ଶ୍ରେଣୀ: Class 9 | ବିଷୟ: Hindi
ଅଧ୍ୟାୟ: Class9 HindiLit Ch04 Ch04 Phir Mahan Ban Sharma
୧. ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ ଓ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map & Conceptual Architecture)
୧.୧ କବି ପରିଚୟ (कवि परिचय)
୧.୨ ଭାବ-ବୋଧ (भाव-बोध - Theme/Essence)
୧.୩ ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ (Summary of the Chapter)
'ଫିର ମହାନ ବନ' କବିତାରେ କବି ନରେନ୍ଦ୍ର ଶର୍ମା ମନୁଷ୍ୟକୁ ତା'ର ମହାନତା ସ୍ମରଣ କରାଇ ତାକୁ ପୁଣିଥରେ ମହାନ ହେବା ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରିଛନ୍ତି। କବି କୁହନ୍ତି ଯେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଅପାର ପ୍ରେମରେ ଭରା ଏକ ମନ ମିଳିଛି, ଯାହାର ଉପଯୋଗ ସମସ୍ତ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କର ପିପାସା ମେଣ୍ଟାଇବା ପାଇଁ ହେବା ଉଚିତ। ସାରା ବିଶ୍ୱ ଆଜି ତୃଷାର୍ତ୍ତ, ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟକୁ କୃପଣ (କଞ୍ଜୁସ) ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
କବି ଆହୁରି କୁହନ୍ତି ଯେ ଯେଉଁ ବିଜୟରେ ଶତ୍ରୁକୁ କ୍ଷମା ଦିଆଯାଇପାରେ ନାହିଁ, ସେହି ବିଜୟ ହାର ସହିତ ସମାନ। ମନୁଷ୍ୟକୁ ନିଜ ଛାତିରେ କଣ୍ଟାକୁ ବିଜୟର ଫୁଲରେ ପରିଣତ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଅର୍ଥାତ୍ କଷ୍ଟକୁ ସହ୍ୟ କରି ସଫଳତା ହାସଲ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
କବିଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ନିଜ ଦୁଷ୍ଟ ନିୟମକୁ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ, ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଓ ନ୍ୟାୟ ପଥରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପାପ ପ୍ରତି ଘୃଣା ରଖିବା ମହାନତା, କିନ୍ତୁ ପ୍ରେମ ପ୍ରତି ଘୃଣା ରଖିବା ମହାନତା ନୁହେଁ। ଶେଷରେ କବି ମନୁଷ୍ୟକୁ ତା'ର ଅହଂକାର (ଦର୍ପ-ଶକ୍ତି) ଉପରେ କେବେହେଲେ ଗର୍ବ ନ କରିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଭାବରେ କବି ମନୁଷ୍ୟକୁ ସ୍ୱାର୍ଥପରତା ତ୍ୟାଗ କରି, କ୍ଷମାଶୀଳ ହୋଇ, ସତ୍ୟ ପଥରେ ଚାଲି, ପ୍ରେମ ଓ କରୁଣା ଭାବ ରଖି ପୁଣିଥରେ ମହାନ ହେବା ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଛନ୍ତି।
୧.୪ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Conceptual Architecture)
୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ରାବଳୀ (Comprehensive Theory & Formulas)
୨.୧ କବିତା (कविता)
फिर महान बन, मनुष्य !
फिर महान बन ।
मन मिला अपार प्रेम से भरा तुझे,
इसलिए कि प्यास जीव-मात्र की बुझे,
विश्व है तृषित, मनुष्य, अब न बन कृपण ।
फिर महान बन ।
शत्रु को न कर सके क्षमा प्रदान जो,
जीत क्यों उसे न हार के समान हो ?
शूल क्यों न वक्ष पर बनें विजय-सुमन !
फिर महान बन ।
दुष्ट हार मानते न दुष्ट नेम से,
पाप से घृणा महान है, न प्रेम से
दर्प-शक्ति पर सदैव गर्व कर न, मन ।
फिर महान बन ।
୨.୨ ଶବ୍ଦାର୍ଥ (शब्दार्थ - Word Meanings)
୨.୩ ଭାବାର୍ଥ (भावार्थ - Explanation of the Poem)
ପ୍ରଥମ ପଦ (पहला पद):
फिर महान बन, मनुष्य !
फिर महान बन ।
मन मिला अपार प्रेम से भरा तुझे,
इसलिए कि प्यास जीव-मात्र की बुझे,
विश्व है तृषित, मनुष्य, अब न बन कृपण ।
फिर महान बन ।
ଭାବାର୍ଥ: କବି ମନୁଷ୍ୟକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି କହୁଛନ୍ତି ଯେ ହେ ମନୁଷ୍ୟ! ତୁ ପୁଣିଥରେ ମହାନ ହୁଅ। ତୁମକୁ ଅସୀମ ପ୍ରେମରେ ଭରା ଏକ ହୃଦୟ ମିଳିଛି, ଯାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କର ଶୋଷ ମେଣ୍ଟାଇବା। ଆଜି ସାରା ବିଶ୍ୱ ପ୍ରେମ ଓ କରୁଣା ପାଇଁ ତୃଷାର୍ତ୍ତ ଅଛି। ତେଣୁ ହେ ମନୁଷ୍ୟ, ତୁମେ ଆଉ କୃପଣ (ସ୍ୱାର୍ଥପର) ହୁଅ ନାହିଁ। ନିଜର ପ୍ରେମ ଓ କରୁଣାକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଣ୍ଟି ପୁଣିଥରେ ମହାନ ହୁଅ।
ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦ (दूसरा पद):
शत्रु को न कर सके क्षमा प्रदान जो,
जीत क्यों उसे न हार के समान हो ?
शूल क्यों न वक्ष पर बनें विजय-सुमन !
फिर महान बन ।
ଭାବାର୍ଥ: କବି କହୁଛନ୍ତି ଯେ ଯେଉଁ ବିଜୟରେ ଜଣେ ନିଜ ଶତ୍ରୁକୁ କ୍ଷମା କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେହି ବିଜୟ କାହିଁକି ହାର ସହିତ ସମାନ ନ ହେବ? ଅର୍ଥାତ୍, ପ୍ରକୃତ ବିଜୟ ତାହା ଯେଉଁଥିରେ ଶତ୍ରୁକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷମା କରିବାର ମହାନତା ଥାଏ। କବି ଆହ୍ୱାନ କରୁଛନ୍ତି ଯେ ଆମ ଛାତିରେ ଥିବା କଣ୍ଟା (କଷ୍ଟ, ଦୁଃଖ, ସମସ୍ୟା) କାହିଁକି ବିଜୟର ଫୁଲରେ ପରିଣତ ନ ହେବ? ଅର୍ଥାତ୍, ଆମକୁ ସମସ୍ତ କଷ୍ଟ ଓ ବାଧାବିଘ୍ନକୁ ସହ୍ୟ କରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଫଳତାର ସୋପାନରେ ପରିଣତ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଭାବରେ ତୁମେ ପୁଣିଥରେ ମହାନ ହୁଅ।
ତୃତୀୟ ପଦ (तीसरा पद):
दुष्ट हार मानते न दुष्ट नेम से,
पाप से घृणा महान है, न प्रेम से
दर्प-शक्ति पर सदैव गर्व कर न, मन ।
फिर महान बन ।
ଭାବାର୍ଥ: କବି କହୁଛନ୍ତି ଯେ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ନିଜର ଦୁଷ୍ଟ ନିୟମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରୁ କେବେହେଲେ ପଛଘୁଞ୍ଚା ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ। ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଓ ନ୍ୟାୟ ପଥରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପାପ ପ୍ରତି ଘୃଣା ରଖିବା ମହାନତା, କିନ୍ତୁ ପ୍ରେମ ପ୍ରତି ଘୃଣା ରଖିବା ମହାନତା ନୁହେଁ। ପ୍ରେମ ସର୍ବଦା ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ହେ ମନୁଷ୍ୟ, ତୁମେ କେବେହେଲେ ନିଜର ଅହଂକାର (ଦର୍ପ-ଶକ୍ତି) ଉପରେ ଗର୍ବ କର ନାହିଁ। ଅହଂକାର ତ୍ୟାଗ କରି, ନିରହଂକାରୀ ହୋଇ ପୁଣିଥରେ ମହାନ ହୁଅ।
୩. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ (100% Complete Solved Exercises)
୧. ଇନ ପ୍ରଶ୍ନୋଁ କେ ଉତ୍ତର ଦୋ-ତୀନ ବାକ୍ୟୋଁ ମେଁ ଦୀଜିଏ : (ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦୁଇ-ତିନି ବାକ୍ୟରେ ଦିଅନ୍ତୁ)
Q1. (କ) ମନୁଷ୍ୟ କୋ କିସ ପ୍ରକାର କା ମନ ମିଲା ହୈ ? ଉସସେ ବହ କ୍ୟା କର ସକତା ହୈ ?
(ମନୁଷ୍ୟକୁ କିପରି ମନ ମିଳିଛି? ସେ ତାହା ଦ୍ୱାରା କ'ଣ କରିପାରିବ?)
ଉତ୍ତର: ମନୁଷ୍ୟ କୋ ଅପାର ପ୍ରେମ ସେ ଭରା ମନ ମିଲା ହୈ । ଇସ ମନ କା ଉପଯୋଗ ବହ ସମସ୍ତ ଜୀବ-ମାତ୍ର କୀ ପ୍ୟାସ ବୁଝାନେ ଔର ବିଶ୍ୱ ମେଁ ପ୍ରେମ ତଥା କରୁଣା କା ସଞ୍ଚାର କରନେ ମେଁ କର ସକତା ହୈ । ଉସେ କୃପଣ ନ ବନକର ସମାଜ କା କଲ୍ୟାଣ କରନା ଚାହିଏ ।
(ମନୁଷ୍ୟକୁ ଅସୀମ ପ୍ରେମରେ ଭରା ମନ ମିଳିଛି। ଏହି ମନର ଉପଯୋଗ ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କର ଶୋଷ ମେଣ୍ଟାଇବା ଏବଂ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରେମ ତଥା କରୁଣାର ସଞ୍ଚାର କରିବାରେ କରିପାରିବ। ତାକୁ କୃପଣ ନ ହୋଇ ସମାଜର କଲ୍ୟାଣ କରିବା ଉଚିତ।)
Q2. (ଖ) ମହାନ ମନୁଷ୍ୟ କିସେ କହତେ ହୈଁ ?
(ମହାନ ମନୁଷ୍ୟ କାହାକୁ କୁହନ୍ତି?)
ଉତ୍ତର: ମହାନ ମନୁଷ୍ୟ ବହ ହୈ ଜୋ ଅପାର ପ୍ରେମ ସେ ଭରେ ମନ କା ସଦୁପଯୋଗ କରକେ ସମସ୍ତ ଜୀବୋଁ କା କଲ୍ୟାଣ କରତା ହୈ । ବହ ଶତ୍ରୁ କୋ ଭୀ କ୍ଷମା ପ୍ରଦାନ କରତା ହୈ, ପାପ ସେ ଘୃଣା କରତା ହୈ, ଲେକିନ ପ୍ରେମ ସେ ନହୀଁ । ବହ ଅହଂକାର ସେ ଦୂର ରହତା ହୈ ଔର ସମସ୍ତ କଷ୍ଟୋଁ କୋ ବିଜୟ ମେଁ ବଦଲ ଦେତା ହୈ ।
(ମହାନ ମନୁଷ୍ୟ ସେହି ଯିଏ ଅସୀମ ପ୍ରେମରେ ଭରା ମନର ସଦୁପଯୋଗ କରି ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କର କଲ୍ୟାଣ କରେ। ସେ ଶତ୍ରୁକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷମା ପ୍ରଦାନ କରେ, ପାପ ପ୍ରତି ଘୃଣା କରେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରେମ ପ୍ରତି ନୁହେଁ। ସେ ଅହଂକାରରୁ ଦୂରରେ ରହେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କଷ୍ଟକୁ ବିଜୟରେ ପରିଣତ କରିଦିଏ।)
Q3. (ଗ) ମନୁଷ୍ୟ କୋ ମହାନ ବନନେ କେ ଲିଏ କ୍ୟା କରନା ଚାହିଏ ଔର କ୍ୟା ନହୀଁ କରନା ଚାହିଏ ?
(ମନୁଷ୍ୟକୁ ମହାନ ହେବା ପାଇଁ କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ?)
ଉତ୍ତର: ମନୁଷ୍ୟ କୋ ମହାନ ବନନେ କେ ଲିଏ ଅପାର ପ୍ରେମ କା ସଞ୍ଚାର କରନା, ଜୀବ-ମାତ୍ର କୀ ପ୍ୟାସ ବୁଝାନା, ଶତ୍ରୁ କୋ କ୍ଷମା କରନା, କଷ୍ଟୋଁ କୋ ବିଜୟ ମେଁ ବଦଲନା ଔର ପାପ ସେ ଘୃଣା କରନା ଚାହିଏ । ଉସେ କୃପଣ ନହୀଁ ବନନା ଚାହିଏ, ପ୍ରେମ ସେ ଘୃଣା ନହୀଁ କରନୀ ଚାହିଏ ଔର ଅପନୀ ଦର୍ପ-ଶକ୍ତି (ଅହଂକାର) ପର କଭୀ ଗର୍ବ ନହୀଁ କରନା ଚାହିଏ ।
(ମନୁଷ୍ୟକୁ ମହାନ ହେବା ପାଇଁ ଅସୀମ ପ୍ରେମର ସଞ୍ଚାର କରିବା, ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କର ଶୋଷ ମେଣ୍ଟାଇବା, ଶତ୍ରୁକୁ କ୍ଷମା କରିବା, କଷ୍ଟକୁ ବିଜୟରେ ପରିଣତ କରିବା ଏବଂ ପାପ ପ୍ରତି ଘୃଣା କରିବା ଉଚିତ। ତାକୁ କୃପଣ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ପ୍ରେମ ପ୍ରତି ଘୃଣା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ଏବଂ ନିଜର ଅହଂକାର ଉପରେ କେବେହେଲେ ଗର୍ବ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।)
Q4. (ଘ) ମନୁଷ୍ୟ କୋ ମହାନ ବନନେ କେ ଲିଏ କବି ନେ କ୍ୟା ପ୍ରେରଣା ଦୀ ହୈ ?
(ମନୁଷ୍ୟକୁ ମହାନ ହେବା ପାଇଁ କବି କି ପ୍ରେରଣା ଦେଇଛନ୍ତି?)
ଉତ୍ତର: କବି ନେ ମନୁଷ୍ୟ କୋ ମହାନ ବନନେ କେ ଲିଏ ପ୍ରେରଣା ଦୀ ହୈ କି ବହ ଅପନେ ମନ କେ ଅପାର ପ୍ରେମ କା ଉପଯୋଗ ସମସ୍ତ ଜୀବୋଁ କେ କଲ୍ୟାଣ ହେତୁ କରେ । ବହ ଶତ୍ରୁ କୋ କ୍ଷମା କରେ, କଷ୍ଟୋଁ କୋ ସହନ କରକେ ବିଜୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଔର ଅହଂକାର ତ୍ୟାଗ କରକେ ସତ୍ୟ ଔର ପ୍ରେମ କେ ମାର୍ଗ ପର ଚଲେ ।
(କବି ମନୁଷ୍ୟକୁ ମହାନ ହେବା ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ ସେ ନିଜ ମନର ଅସୀମ ପ୍ରେମର ଉପଯୋଗ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କର କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ କରୁ। ସେ ଶତ୍ରୁକୁ କ୍ଷମା କରୁ, କଷ୍ଟକୁ ସହ୍ୟ କରି ବିଜୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରୁ ଏବଂ ଅହଂକାର ତ୍ୟାଗ କରି ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରେମର ମାର୍ଗରେ ଚାଲୁ।)
Q5. (ଙ) କିସୀ କୀ ଜୀତ ହାର କେ ସମାନ କ୍ୟୋଁ ହୋନୀ ଚାହିଏ ?
(କାହାର ବିଜୟ ହାର ସହିତ ସମାନ କାହିଁକି ହେବା ଉଚିତ?)
ଉତ୍ତର: କିସୀ କୀ ଜୀତ ହାର କେ ସମାନ ଇସଲିଏ ହୋନୀ ଚାହିଏ କ୍ୟୋଁକି ଯଦି ବହ ଶତ୍ରୁ କୋ କ୍ଷମା ପ୍ରଦାନ ନହୀଁ କର ସକତା । ପ୍ରକୃତ ବିଜୟ ତବ ହୋତୀ ହୈ ଜବ ବିଜେତା ମେଁ ଉଦାରତା ଔର କ୍ଷମା କା ଭାବ ହୋ । କ୍ଷମାହୀନ ବିଜୟ କେବଲ ଅହଂକାର କୋ ବଢ଼ାତୀ ହୈ ଔର ଉସକା କୋଇ ମହତ୍ତ୍ୱ ନହୀଁ ହୋତା ।
(କାହାର ବିଜୟ ହାର ସହିତ ସମାନ ଏଥିପାଇଁ ହେବା ଉଚିତ କାରଣ ଯଦି ସେ ଶତ୍ରୁକୁ କ୍ଷମା ପ୍ରଦାନ କରିପାରେ ନାହିଁ। ପ୍ରକୃତ ବିଜୟ ସେତେବେଳେ ହୁଏ ଯେତେବେଳେ ବିଜେତା ମଧ୍ୟରେ ଉଦାରତା ଓ କ୍ଷମାର ଭାବ ଥାଏ। କ୍ଷମାହୀନ ବିଜୟ କେବଳ ଅହଂକାରକୁ ବଢ଼ାଏ ଏବଂ ତା'ର କୌଣସି ମହତ୍ତ୍ୱ ନଥାଏ।)
୨. ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରଶ୍ନୋଁ କା ଉତ୍ତର ଏକ ୟା ଦୋ ବାକ୍ୟୋଁ ମେଁ ଦୀଜିଏ : (ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଏକ ବା ଦୁଇ ବାକ୍ୟରେ ଦିଅନ୍ତୁ)
Q1. (କ) କବି ନେ ମନୁଷ୍ୟ ସେ କ୍ୟା ବନନେ କୋ କହା ?
(କବି ମନୁଷ୍ୟକୁ କ'ଣ ହେବାକୁ କହିଛନ୍ତି?)
ଉତ୍ତର: କବି ନେ ମନୁଷ୍ୟ ସେ ଫିର ମହାନ ବନନେ କୋ କହା ।
(କବି ମନୁଷ୍ୟକୁ ପୁଣିଥରେ ମହାନ ହେବାକୁ କହିଛନ୍ତି।)
Q2. (ଖ) ମନୁଷ୍ୟ କୋ କିସ ପ୍ରକାର ମନ ମିଲା ହୈ ?
(ମନୁଷ୍ୟକୁ କିପରି ମନ ମିଳିଛି?)
ଉତ୍ତର: ମନୁଷ୍ୟ କୋ ଅପାର ପ୍ରେମ ସେ ଭରା ମନ ମିଲା ହୈ ।
(ମନୁଷ୍ୟକୁ ଅସୀମ ପ୍ରେମରେ ଭରା ମନ ମିଳିଛି।)
Q3. (ଗ) ବିଶ୍ୱ ଆଜ କ୍ୟା ହୈ ?
(ବିଶ୍ୱ ଆଜି କ'ଣ ଅଛି?)
ଉତ୍ତର: ବିଶ୍ୱ ଆଜ ପ୍ରେମ ଔର କରୁଣା କେ ଲିଏ ତୃଷିତ ହୈ ।
(ବିଶ୍ୱ ଆଜି ପ୍ରେମ ଓ କରୁଣା ପାଇଁ ତୃଷାର୍ତ୍ତ ଅଛି।)
Q4. (ଘ) କବି ମନୁଷ୍ୟ ସେ କ୍ୟା ନ ବନନେ କୋ କହା ହୈ ?
(କବି ମନୁଷ୍ୟକୁ କ'ଣ ନ ହେବାକୁ କହିଛନ୍ତି?)
ଉତ୍ତର: କବି ନେ ମନୁଷ୍ୟ ସେ କୃପଣ ନ ବନନେ କୋ କହା ହୈ ।
(କବି ମନୁଷ୍ୟକୁ କୃପଣ ନ ହେବାକୁ କହିଛନ୍ତି।)
Q5. (ଙ) ଜୋ ଶତ୍ରୁ କୋ କ୍ଷମା ପ୍ରଦାନ ନହୀଁ କରତା, ଉସକୀ ଜୀତ କିସକେ ସମାନ ହୈ ?
(ଯିଏ ଶତ୍ରୁକୁ କ୍ଷମା ପ୍ରଦାନ କରେ ନାହିଁ, ତା'ର ବିଜୟ କାହା ସହିତ ସମାନ?)
ଉତ୍ତର: ଜୋ ଶତ୍ରୁ କୋ କ୍ଷମା ପ୍ରଦାନ ନହୀଁ କରତା, ଉସକୀ ଜୀତ ହାର କେ ସମାନ ହୈ ।
(ଯିଏ ଶତ୍ରୁକୁ କ୍ଷମା ପ୍ରଦାନ କରେ ନାହିଁ, ତା'ର ବିଜୟ ହାର ସହିତ ସମାନ।)
Q6. (ଚ) ବିଜୟ କା ସୁମନ କ୍ୟା ବନତା ହୈ ?
(ବିଜୟର ଫୁଲ କ'ଣ ହୁଏ?)
ଉତ୍ତର: ଶୂଲ (କାଁଟେ) ବକ୍ଷ ପର ବିଜୟ କା ସୁମନ ବନତେ ହୈଁ ।
(କଣ୍ଟା (କଷ୍ଟ) ଛାତି ଉପରେ ବିଜୟର ଫୁଲ ହୁଏ।)
Q7. (ଛ) କିସ ସେ ଘୃଣା ମହାନ ହୈ ?
(କାହା ପ୍ରତି ଘୃଣା ମହାନ?)
ଉତ୍ତର: ପାପ ସେ ଘୃଣା ମହାନ ହୈ ।
(ପାପ ପ୍ରତି ଘୃଣା ମହାନ।)
Q8. (ଜ) କିସ ପର ସଦୈବ ଗର୍ବ ନ କରନା ଚାହିଏ ?
(କାହା ଉପରେ ସର୍ବଦା ଗର୍ବ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ?)
ଉତ୍ତର: ଦର୍ପ-ଶକ୍ତି (ଅହଂକାର) ପର ସଦୈବ ଗର୍ବ ନ କରନା ଚାହିଏ ।
(ଅହଂକାର ଉପରେ ସର୍ବଦା ଗର୍ବ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।)
Q9. (ଝ) 'ଫିର ମହାନ ବନ' କବିତା କେ କବି କା ନାମ କ୍ୟା ହୈ ?
('ଫିର ମହାନ ବନ' କବିତାର କବିଙ୍କ ନାମ କ'ଣ?)
ଉତ୍ତର: 'ଫିର ମହାନ ବନ' କବିତା କେ କବି କା ନାମ ନରେନ୍ଦ୍ର ଶର୍ମା ହୈ ।
('ଫିର ମହାନ ବନ' କବିତାର କବିଙ୍କ ନାମ ନରେନ୍ଦ୍ର ଶର୍ମା ଅଟେ।)
Q10. (ଞ) 'ଫିର ମହାନ ବନ' କବିତା କା ମୂଲ ଭାବ କ୍ୟା ହୈ ?
('ଫିର ମହାନ ବନ' କବିତାର ମୂଳ ଭାବ କ'ଣ?)
ଉତ୍ତର: 'ଫିର ମହାନ ବନ' କବିତା କା ମୂଲ ଭାବ ମନୁଷ୍ୟ କୋ ଅପନୀ ମହାନତା ସ୍ମରଣ କରାକର ଉସେ ପ୍ରେମ, କ୍ଷମା ଔର ନିରହଂକାରିତା କା ପାଠ ପଢ଼ାତେ ହୁଏ ପୁନଃ ମହାନ ବନନେ କୀ ପ୍ରେରଣା ଦେନା ହୈ ।
('ଫିର ମହାନ ବନ' କବିତାର ମୂଳ ଭାବ ମନୁଷ୍ୟକୁ ତା'ର ମହାନତା ସ୍ମରଣ କରାଇ ତାକୁ ପ୍ରେମ, କ୍ଷମା ଏବଂ ନିରହଂକାରିତାର ପାଠ ପଢ଼ାଇ ପୁଣିଥରେ ମହାନ ହେବା ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ଦେବା ଅଟେ।)
୩. ପାଠ କେ ଆଧାର ପର ନିମ୍ନଲିଖିତ ରିକ୍ତ ସ୍ଥାନୋଁ କୋ ଭରିଏ : (ପାଠ ଆଧାରରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କରନ୍ତୁ)
୧. ଫିର ମହାନ ବନ ।
୨. ଶତ୍ରୁ କୋ ନ କର ସକେ କ୍ଷମା ପ୍ରଦାନ ଜୋ,
୩. ଜୀତ କ୍ୟୋଁ ଉସେ ନ ହାର କେ ସମାନ ହୋ ?
୪. ଦୁଷ୍ଟ ହାର ମାନତେ ନ ଦୁଷ୍ଟ ନେମ ସେ,
୫. ପାପ ଘୃଣା ମହାନ ହୈ, ନ ପ୍ରେମ ସେ ।
୬. ପର ସଦୈବ ଗର୍ବ କରନା ନ ମନ ।
ଭାଷା - ଜ୍ଞାନ (भाषा - ज्ञान)
୧. ଉଦାହରଣ କେ ଅନୁସାର ନିମ୍ନଲିଖିତ ଶବ୍ଦୋଁ କେ ସମାନାର୍ଥକ ଶବ୍ଦ ଲିଖିଏ : (ଉଦାହରଣ ଅନୁସାରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ସମାନାର୍ଥକ ଶବ୍ଦ ଲେଖନ୍ତୁ)
୨. ଉଦାହରଣ କେ ଅନୁସାର ନିମ୍ନଲିଖିତ ଶବ୍ଦୋଁ କେ ବିଲୋମ/ବିପରୀତ ଶବ୍ଦ ଲିଖିଏ : (ଉଦାହରଣ ଅନୁସାରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ବିପରୀତ ଶବ୍ଦ ଲେଖନ୍ତୁ)
୩. ନିମ୍ନଲିଖିତ ଶବ୍ଦୋଁ କେ ବଚନ ବଦଲିଏ : (ନିମ୍ନଲିଖିତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ବଚନ ବଦଳାନ୍ତୁ)
୪. ଆପ ଭୀ ଏକ କବିତା ଲିଖନେ କୀ କୋଶିଶ କରେଁ : (ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଏକ କବିତା ଲେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ)
ଉତ୍ତର: ଏହା ଏକ ସୃଜନାତ୍ମକ ପ୍ରଶ୍ନ ଅଟେ। ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜର ଭାବନା ଅନୁସାରେ ଏକ କବିତା ଲେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ। ଏଥିରେ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।
୪. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Board Exam Tips & Pitfalls)
୪.୧ ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରସ୍ତୁତି ରଣନୀତି (Exam Preparation Strategies)
୧. କବି ପରିଚୟ ମନେ ରଖନ୍ତୁ: କବିଙ୍କ ଜନ୍ମ, ଶିକ୍ଷା, ପ୍ରମୁଖ ରଚନା ଏବଂ ତାଙ୍କ କବିତାର ବିଶେଷତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲ ଭାବରେ ମନେ ରଖନ୍ତୁ। ଏଥିରୁ ପ୍ରାୟତଃ ଛୋଟ ପ୍ରଶ୍ନ ଆସିଥାଏ।
୨. କବିତାର ଭାବ-ବୋଧ ବୁଝନ୍ତୁ: କବିତାଟିର ମୂଳ ଭାବ କ'ଣ, କବି କେଉଁ ବାର୍ତ୍ତା ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ। ଏହା ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇଁ ସହାୟକ ହେବ।
୩. ଶବ୍ଦାର୍ଥ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତୁ: କବିତାରେ ବ୍ୟବହୃତ ସମସ୍ତ କଠିନ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ (ଶବ୍ଦାର୍ଥ) ଭଲ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତୁ। ଏହା କବିତାକୁ ବୁଝିବାରେ ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ।
୪. ପଦ୍ୟାଂଶର ଭାବାର୍ଥ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦ୍ୟାଂଶର ଭାବାର୍ଥକୁ ନିଜ ଭାଷାରେ ଲେଖିବା ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କର ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଲେଖିବାରେ ସହଜ ହେବ।
୫. ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ସମାଧାନ: ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଲେଖି ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ। ବିଶେଷ କରି 'ଭାଷା-ଜ୍ଞାନ' ଭାଗରେ ଥିବା ସମାନାର୍ଥକ, ବିପରୀତାର୍ଥକ ଏବଂ ବଚନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ।
୬. ଉତ୍ତର ଲେଖିବାର ଶୈଳୀ: ପ୍ରଶ୍ନର ପ୍ରକାର ଅନୁସାରେ ଉତ୍ତରର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତୁ (ଯଥା: ଏକ ବା ଦୁଇ ବାକ୍ୟ, ଦୁଇ-ତିନି ବାକ୍ୟ)। ଉତ୍ତର ସ୍ପଷ୍ଟ, ସଠିକ୍ ଏବଂ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ହେବା ଉଚିତ।
୭. ହିନ୍ଦୀ ବ୍ୟାକରଣ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ: ଉତ୍ତର ଲେଖିବା ସମୟରେ ହିନ୍ଦୀ ବ୍ୟାକରଣ (ଲିଙ୍ଗ, ବଚନ, କାରକ, କ୍ରିୟା) ଏବଂ ବନାନ (ସ୍ପେଲିଂ) ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ।
୪.୨ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Common Pitfalls)
୧. ଶବ୍ଦାର୍ଥ ନ ଜାଣିବା: କବିତାର କଠିନ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଥ ନ ଜାଣିବା କାରଣରୁ ଭାବାର୍ଥ ବୁଝିବାରେ ଅସୁବିଧା ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ଉତ୍ତର ଲେଖିବାରେ ଭୁଲ କରାଇଥାଏ।
୨. କବିତାର ମୂଳ ଭାବକୁ ଭୁଲ ବୁଝିବା: କବି କ'ଣ କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତାହା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ନ ବୁଝିଲେ ଉତ୍ତରଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରସଙ୍ଗହୀନ ହୋଇପାରେ।
୩. ବ୍ୟାକରଣଗତ ତ୍ରୁଟି: ହିନ୍ଦୀ ବ୍ୟାକରଣର ନିୟମଗୁଡ଼ିକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ପ୍ରୟୋଗ ନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତରରେ ଭୁଲ ହୋଇଥାଏ। ବିଶେଷ କରି ଲିଙ୍ଗ, ବଚନ ଏବଂ କାରକର ଭୁଲ ପ୍ରୟୋଗ ସାଧାରଣ ଅଟେ।
୪. ବନାନ (ସ୍ପେଲିଂ) ଭୁଲ: ହିନ୍ଦୀ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ବନାନରେ ଭୁଲ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମାର୍କ କଟିଥାଏ। ଲେଖି ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୁଲକୁ ସୁଧାରି ହେବ।
୫. ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରକୁ ଅଧିକ ଲମ୍ବା ବା ଅଧିକ ଛୋଟ କରିବା: ପ୍ରଶ୍ନର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁସାରେ ଉତ୍ତର ନ ଲେଖିବା। ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଏକ ବା ଦୁଇ ବାକ୍ୟରେ ଦେବା କଥା, ତାକୁ ଅଧିକ ଲମ୍ବା କରିବା କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଅଧିକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କରିବା।
୬. ସୃଜନାତ୍ମକ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଅଣଦେଖା କରିବା: 'କବିତା ଲେଖିବା' ଭଳି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଅଭ୍ୟାସ ନ କରିବା। ଏଗୁଡ଼ିକ ଆପଣଙ୍କର ସୃଜନଶୀଳତାକୁ ବଢ଼ାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App