BSE ODISHA CLASS 9 • UTKAL MASTER STROKE
ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଏଜୁକେସନ୍ (BSE Odisha) — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଷ୍ଟର ନୋଟ୍ସ
ଶ୍ରେଣୀ: Class 9 | ବିଷୟ: History
ଅଧ୍ୟାୟ: Class9 HistPol Ch01 Hist Ch01 L01 Colonialism Asia Africa
୧. ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ ଓ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map & Conceptual Architecture)
ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ:
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଟି ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକା ମହାଦେଶରେ ଉପନିବେଶବାଦର ବିକାଶ, କାରଣ, ପ୍ରସାର ଏବଂ ପରିଣାମ ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରିଛି। ଉପନିବେଶବାଦ ହେଉଛି ମାତୃ ଦେଶର ଲାଭ ପାଇଁ ବିଦେଶରେ ବସତି ସ୍ଥାପନ କରିବା। ଏହା ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଔପନିବେଶିକ ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦ ରୂପରେ ପୁନରୁତ୍ଥାନ ଲାଭ କରିଥିଲା। ଭୌଗୋଳିକ ଆବିଷ୍କାର, ଲାଭଜନକ ବ୍ୟବସାୟ, ଶିଳ୍ପ ବିପ୍ଳବ, ପରିବହନ ଓ ଯୋଗାଯୋଗରେ ଉନ୍ନତି, ଦୁର୍ବଳ ଶାସନ, ଧର୍ମ ଓ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରଚାର ତଥା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନୁକୂଳ ପରିସ୍ଥିତି ଇଉରୋପୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କୁ ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକାରେ ଉପନିବେଶ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରିଥିଲା।
ଏସିଆରେ ଭାରତ, ଚୀନ୍, ଇଣ୍ଡୋଚୀନ୍, ବର୍ମା, ଫିଲିପାଇନ୍ସ, ତିବ୍ଦତ, ଇରାନ୍ ଓ ତୁର୍କୀ ଆଦି ଅଞ୍ଚଳ ଇଂଲାଣ୍ଡ, ଫ୍ରାନ୍ସ, ହଲାଣ୍ଡ, ପର୍ତ୍ତୁଗାଲ୍, ଆମେରିକା ଓ ଜାପାନ୍ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକୃତ ହୋଇଥିଲା। ସେହିପରି ଆଫ୍ରିକାରେ ବେଲ୍ଜିଆନ୍ କଙ୍ଗୋ, ନାଇଜେରିଆ, ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ, ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା, ପୂର୍ବ ଆଫ୍ରିକା, ଟ୍ୟୁନିସିଆ, ମରକ୍କୋ, ଇଜିପ୍ଟ ଓ ସୁଦାନ ଆଦି ଅଞ୍ଚଳ ବେଲ୍ଜିଅମ୍, ଇଂଲାଣ୍ଡ, ଫ୍ରାନ୍ସ, ଜର୍ମାନୀ, ଇଟାଲୀ ଓ ସ୍ପେନ୍ ଭଳି ଇଉରୋପୀୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲା।
ଉପନିବେଶବାଦର ଅନେକ କୁପରିଣାମ ଥିଲା, ଯେପରିକି ସ୍ଥାନୀୟ ଶିଳ୍ପର ବିନାଶ, ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ଶୋଷଣ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ବୃଦ୍ଧି, ରାଜନୈତିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ହରାଇବା ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣଗତ ବିଦ୍ୱେଷ ସୃଷ୍ଟି। ତେବେ ଏହାର କିଛି ସୁପରିଣାମ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା, ଯଥା: ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଓ ଆଧୁନିକ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ବିକାଶ ଯାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଜାତୀୟତା ବୃଦ୍ଧିରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା। ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଅଧିକାଂଶ ଉପନିବେଶ ସ୍ୱାଧୀନତା ହାସଲ କରିଥିଲେ।
ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Conceptual Mind Map):
ଉପନିବେଶବାଦ (Colonialism)
ସଂଜ୍ଞା ଓ ଲକ୍ଷ୍ୟ:
ବିଦେଶସ୍ଥ ଆବାସ, ମାତୃ ଦେଶର ଲାଭ ପାଇଁ ବସତି ସ୍ଥାପନ।
ବାଣିଜ୍ୟ, ଆର୍ଥିକ ସମୃଦ୍ଧି, ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାର, ଧର୍ମ ପ୍ରଚାର।
କାରଣ:
ଭୌଗୋଳିକ ଆବିଷ୍କାର (୧୫ଶ-୧୬ଶ ଶତାବ୍ଦୀ)।
ଲାଭଜନକ ବ୍ୟବସାୟ (ଏସିଆର ମସଲା, ଆଫ୍ରିକାର ସୁନା, ଦାସ ବ୍ୟବସାୟ)।
ଶିଳ୍ପ ବିପ୍ଳବ (୧୮ଶ-୨୦ଶ ଶତାବ୍ଦୀ, ବଜାର ଓ କଞ୍ଚାମାଲ ଆବଶ୍ୟକତା)।
ପରିବହନ ଓ ଯୋଗାଯୋଗରେ ଉନ୍ନତି (ବାଷ୍ପୀୟ ଇଞ୍ଜିନ, ରେଳପଥ)।
ଦୁର୍ବଳ ଶାସନ (ଏସିଆ-ଆଫ୍ରିକାରେ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଶାସନ, ଯୁଦ୍ଧାସ୍ତ୍ର ଅଭାବ)।
ଧର୍ମ ଓ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରଚାର (ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ସଂସ୍କୃତିର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା)।
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନୁକୂଳ ପରିସ୍ଥିତି (ସାମରିକ/ବାଣିଜ୍ୟିକ ଗୁରୁତ୍ୱ, ଶସ୍ତା ଶ୍ରମ)।
ଏସିଆରେ ପ୍ରସାର:
ଭାରତ: ପର୍ତ୍ତୁଗାଲ୍ (ଭାସ୍କୋଡ଼ାଗାମା ୧୪୯୮), ଡଚ୍, ଫରାସୀ, ଇଂଲାଣ୍ଡ (ଇଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ, ପଲାସୀ ଯୁଦ୍ଧ ୧୭୫୭, ୧୮୫୭ ବିଦ୍ରୋହ ପରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଶାସନ)।
ଚୀନ୍: ଇଂଲାଣ୍ଡ (ଅଫିମ ଯୁଦ୍ଧ ୧୮୩୯, ହଙ୍ଗକଙ୍ଗ୍), ଜର୍ମାନୀ, ରୁଷିଆ, ଫ୍ରାନ୍ସ (ଚୀନା ତରଭୁଜର କର୍ତ୍ତନ)।
ଇଣ୍ଡୋଚୀନ୍ (ଲାଓସ୍, କାମ୍ବୋଡ଼ିଆ, ଭିଏତ୍ନାମ): ଫ୍ରାନ୍ସ।
ବର୍ମା: ଇଂଲାଣ୍ଡ (୧୮୮୬)।
ଫିଲିପାଇନ୍ସ: ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା।
ଶ୍ରୀଲଙ୍କା, ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ: ହଲାଣ୍ଡ।
ତିବ୍ଦତ, ଇରାନ୍: ଇଂଲାଣ୍ଡ, ରୁଷିଆ।
ତୁର୍କୀ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ: ଜର୍ମାନୀ ପ୍ରଭାବ, ପରେ ଇଂଲାଣ୍ଡ, ଫ୍ରାନ୍ସ (ସିରିଆ, ପାଲେଷ୍ଟାଇନ୍)।
କୋରିଆ: ଜାପାନ୍ (୧୯୧୦)।
ଆଫ୍ରିକାରେ ପ୍ରସାର:
କଙ୍ଗୋ: ବେଲ୍ଜିଅମ୍ (ରାଜା ଲିଓପୋଲ୍ଡ, ବେଲ୍ଜିଆନ୍ କଙ୍ଗୋ ୧୯୦୮)।
ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକା (ନାଇଜେରିଆ, ଗାମ୍ବିଆ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଉପକୂଳ): ଇଂଲାଣ୍ଡ।
ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକା (ସେନିଗାଲ୍, ଫରାସୀ କଙ୍ଗୋ): ଫ୍ରାନ୍ସ।
ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା: ଡଚ୍ (ବୋଏର୍), ଇଂଲାଣ୍ଡ (କେପ୍ କଲୋନୀ, ରୋଡ଼େସିଆ)।
ପୂର୍ବ ଆଫ୍ରିକା: ଜର୍ମାନୀ, ଇଂଲାଣ୍ଡ (ଟାଙ୍ଗାନାଇକା, କେନିଆ), ପର୍ତ୍ତୁଗାଲ୍ (ମୋଜାମ୍ବିକ୍)।
ଉତ୍ତର ଆଫ୍ରିକା (ଟ୍ୟୁନିସିଆ, ଆଲ୍ଜେରିଆ, ମରକ୍କୋ): ଫ୍ରାନ୍ସ।
ଇଜିପ୍ଟ, ସୁଦାନ: ଇଂଲାଣ୍ଡ।
ଲିବିଆ (ତ୍ରିପୋଲି, ସିରେନାଇକା): ଇଟାଲୀ।
ପରିଣାମ:
କୁପରିଣାମ:
ଅର୍ଥନୈତିକ ଶୋଷଣ (ସ୍ଥାନୀୟ ଶିଳ୍ପ ବିନାଶ, ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ଲୁଣ୍ଠନ, କର ବୃଦ୍ଧି, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ)।
ରାଜନୈତିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ହରାଇବା।
ବର୍ଣ୍ଣଗତ ବିଦ୍ୱେଷ (ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ବର୍ଣ୍ଣ ବୈଷମ୍ୟ)।
ସୁପରିଣାମ:
ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷା, ପରିବହନ, ଯୋଗାଯୋଗର ବିକାଶ।
ଜାତୀୟତା ଭାବର ବିକାଶ।
ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ।
ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଅଧିକାଂଶ ଉପନିବେଶର ସ୍ୱାଧୀନତା।
୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ରାବଳୀ (Comprehensive Theory & Formulas)
୧. ଉପନିବେଶବାଦ (Colonialism):
ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥ: ବିଦେଶସ୍ଥ ଆବାସ (A settlement abroad)।
ସଂଜ୍ଞା: କୌଣସି ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରବାସୀମାନଙ୍କ ବସତି ସ୍ଥାପନକୁ ଏକ ସ୍ୱତ୍ୱାଧିକାରୀ ରାଜ୍ୟ ମନେ କରି ମାତୃ ଦେଶର ଲାଭ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗାଇବା ହେଉଛି ଉପନିବେଶବାଦ।
ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ: ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟର ଉନ୍ନତି, ଆର୍ଥିକ ସମୃଦ୍ଧି, ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାର ଓ ଧର୍ମ ପ୍ରଚାର।
ଆରମ୍ଭ: ପ୍ରଥମେ ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।
ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ: ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷଭାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥିଲା।
ପୁନରୁତ୍ଥାନ: ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷବେଳକୁ ଉପନିବେଶ ସ୍ଥାପନ ଓ ଔପନିବେଶିକ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ପୁନରୁତ୍ଥାନ ହେଲା। ଏହାକୁ ଔପନିବେଶିକ ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦ (Colonial Imperialism) କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ: ୧୯୧୪ ମସିହାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ଥିଲା।
୨. ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକାରେ ଉପନିବେଶବାଦର କାରଣ:
୨.୧. ଭୌଗୋଳିକ ଆବିଷ୍କାର (Geographical Discoveries):
ସମୟ: ପଞ୍ଚଦଶ ଓ ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀ।
ଘଟଣା: ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଅନେକ ନୂତନ ଅଞ୍ଚଳର ସନ୍ଧାନ ମିଳିଲା।
ପ୍ରଭାବ: ଇଉରୋପୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକା ମହାଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ଦେଶକୁ ଜଳପଥ ଓ ସ୍ଥଳପଥ ଆବିଷ୍କୃତ ହେଲା। ଏହା ବ୍ୟବସାୟିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ଲାଭ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି କଲା।
୨.୨. ଲାଭଜନକ ବ୍ୟବସାୟର ସୁବିଧା (Lucrative Trade Opportunities):
ଏସିଆରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ: ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମସଲା, ଚା, କାର୍ପାସ ବସ୍ତ୍ର, ରେଶମ, ସୁନା, ମୁକ୍ତା, ପ୍ରାକୃତିକ ଔଷଧ, ଚୀନାମାଟିର ପାତ୍ର, ଇବୋନୀକାଠ।
ଆଫ୍ରିକାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ: ସୁନା, ହୀରା, ତମ୍ବା, ମୂଲ୍ୟବାନ କାଠ, ହାତୀଦାନ୍ତ, ରବର, ୟୁରାନିୟମ୍।
ଦାସ ବ୍ୟବସାୟ (Slave Trade): ଆଫ୍ରିକାରେ ଦାସ ବ୍ୟବସାୟ ସବୁଠାରୁ ବେଶୀ ଲାଭଦାୟକ ଥିଲା। ପର୍ତ୍ତୁଗାଲ୍, ସ୍ପେନ୍, ହଲାଣ୍ଡ, ଫ୍ରାନ୍ସ ପ୍ରଭୃତି ଇଉରୋପୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରଗଣ ଆଫ୍ରିକୀୟମାନଙ୍କୁ ଦାସ ଭାବରେ ଆମେରିକାକୁ ରପ୍ତାନୀ କରି ପ୍ରଚୁର ଲାଭ କରୁଥିଲେ।
କ୍ରୀତଦାସ (Slave): ନିଜ ଜନ୍ମଭୂମି ଛାଡ଼ି ଓ ନିଜର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ କିଛି ଅର୍ଥ ବିନିମୟରେ ଆଜୀବନ ବିକ୍ରୟ କରି ବିଦେଶକୁ ଗୋଲାମି କରିବାକୁ ଯାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି।
୨.୩. ଶିଳ୍ପ ବିପ୍ଳବ (Industrial Revolution):
ସମୟ: ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରଥମ ଭାଗରୁ ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
ସଂଜ୍ଞା: ନୂତନ ଯନ୍ତ୍ରର ଉଦ୍ଭାବନ ଫଳରେ କଳ କାରଖାନାମାନଙ୍କରେ ଅଳ୍ପ ଶ୍ରମ ଓ ସମୟ ବିନିମୟରେ ଦୈନନ୍ଦିନ ବ୍ୟବହୃତ ଦ୍ରବ୍ୟମାନଙ୍କ ଉତ୍ପାଦନ ବୃଦ୍ଧି ଯୋଗୁଁ ମନୁଷ୍ୟ ଜୀବନଯାପନରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଲା।
ଆରମ୍ଭ: ଇଂଲାଣ୍ଡରେ।
ପରିଣାମ:
ଅଧିକ ଉତ୍ପାଦିତ ଦ୍ରବ୍ୟର ବିକ୍ରୟ ପାଇଁ ବଜାରର ଆବଶ୍ୟକତା।
ଶିଳ୍ପ ପାଇଁ କଞ୍ଚାମାଲ (କୋଇଲା, ଲୁହା, ଟିଣ, ସୁନା, ତମ୍ବା, ତୈଳ) ସଂଗ୍ରହର ଆବଶ୍ୟକତା।
ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକାରେ ଶିଳ୍ପ ବିପ୍ଳବ ହୋଇ ନ ଥିବାରୁ ଇଉରୋପୀୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଏଠାରେ ବଜାର ସୃଷ୍ଟି କରିବା ସହଜ ହେଲା।
୨.୪. ପରିବହନ ଓ ଯୋଗାଯୋଗରେ ଉନ୍ନତି (Improvements in Transport and Communication):
ଉଦ୍ଭାବନ: ବାଷ୍ପୀୟ ଜାହାଜ (ନିଉ କମେନ୍, ଜେମ୍ସ୍ ୱାଟ୍), ବାଷ୍ପ ଚାଳିତ ରେଳ ଇଞ୍ଜିନ୍ (ଜର୍ଜ ଷ୍ଟିଫେନ୍ସନ୍ ୧୮୧୪), 'ରକେଟ୍' ନାମକ ପ୍ରଥମ ରେଳଗାଡ଼ି (୧୮୩୦, ଲିଭରପୁଲ୍ଠାରୁ ମାଞ୍ଚେଷ୍ଟର)।
ପ୍ରଭାବ: ଜଳପଥ, ସ୍ଥଳପଥ ଓ ରେଳପଥ ନିର୍ମାଣ ଫଳରେ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅଞ୍ଚଳରୁ କଞ୍ଚାମାଲ ପରିବହନ କରିବା ଏବଂ ଉତ୍ପାଦିତ ଦ୍ରବ୍ୟର ରପ୍ତାନୀ ବା ଆମଦାନୀ ପାଇଁ ସୁବିଧା ହେଲା।
୨.୫. ଦୁର୍ବଳ ଶାସନ (Weak Governance):
ଅବସ୍ଥା: ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକା ମହାଦେଶର ଦେଶମାନଙ୍କରେ ଶାସନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବଳ ଥିଲା।
କାରଣ: ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଶାସନ, ଉନ୍ନତ ଧରଣର ଯୁଦ୍ଧାସ୍ତ୍ର ନିର୍ମାଣ କରିବାରେ ଅକ୍ଷମତା।
ପ୍ରଭାବ: ଇଉରୋପୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ସହଜରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ କରିପାରୁଥିଲେ। ସ୍ୱଳ୍ପ ପାରିଶ୍ରମିକରେ ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକାର ଲୋକମାନେ ଇଉରୋପୀୟ ସୈନ୍ୟବାହିନୀରେ ଯୋଗ ଦେଉଥିଲେ, ଫଳରେ ସୈନ୍ୟବାହିନୀର ଲୋକବଳ ଦୁର୍ବଳ ହେଲା।
୨.୬. ଧର୍ମ ଓ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରଚାର (Propagation of Religion and Culture):
ଧାରଣା: ପଛୁଆ ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକେ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ସଂସ୍କୃତି ଓ ଧର୍ମର ସମ୍ପର୍କରେ ଆସି ଅଧିକ ଉନ୍ନତ ଜୀବନଯାପନ କରିବେ।
ନୈତିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ: ଅନୁନ୍ନତ ଅଧିବାସୀଙ୍କୁ ସଭ୍ୟ ଓ ସଂସ୍କୃତିସମ୍ପନ୍ନ କରିବା ଏବଂ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଧର୍ମ ପ୍ରଚାର କରିବା ଇଉରୋପୀୟମାନେ ନିଜର ନୈତିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମନେ କଲେ।
୨.୭. ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନୁକୂଳ ପରିସ୍ଥିତି (Other Favorable Conditions):
ଗୁରୁତ୍ୱ: ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକାର ସାମରିକ ଓ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଗୁରୁତ୍ୱ।
ମାନବସମ୍ବଳ: ଅଳ୍ପ ପାରିଶ୍ରମିକରେ ଖଣି କାରଖାନାରେ କାମ କରିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟକ ମାନବସମ୍ବଳ ଉପଲବ୍ଧ।
ଶିଳ୍ପ ଓ କାରିଗରୀ: ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକାରେ ଅନୁନ୍ନତ ପଦ୍ଧତିରେ ସାମଗ୍ରୀ ନିର୍ମାଣ ହେଉଥିବାରୁ ଇଉରୋପୀୟ ଯନ୍ତ୍ର ତିଆରି ସାମଗ୍ରୀ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବାକୁ ପଡୁଥିଲା।
୩. ଏସିଆରେ ଉପନିବେଶ ସ୍ଥାପନ (Establishment of Colonies in Asia):
୩.୧. ଭାରତରେ ଉପନିବେଶ (Colonialism in India):
ଜଳପଥ ଆବିଷ୍କାର: ପର୍ତ୍ତୁଗାଲର ନାବିକ ଭାସ୍କୋଡ଼ାଗାମା ୧୪୯୮ ମସିହା ମେ ୨୦ ତାରିଖରେ ଭାରତର ମାଲାବାର ଉପକୂଳସ୍ଥ କାଲିକଟ୍ ବନ୍ଦରରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ।
ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦିତା: ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ୍, ଡଚ୍ (ହଲାଣ୍ଡ), ଡେନ୍ (ଡେନ୍ମାର୍କ), ଫରାସୀ (ଫ୍ରାନ୍ସ) ଓ ଇଂରେଜ ପ୍ରଭୃତି ଇଉରୋପୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରଗଣ ଭାରତରେ ଉପନିବେଶ ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦିତାରେ ଲିପ୍ତ ରହିଲେ।
ଇଂରେଜ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ: ଇଂରେଜମାନେ ଇଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ ଜରିଆରେ ଭାରତର କେତେକ ସମୁଦ୍ର ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳକୁ ନିଜ ଶାସନ ଅଧୀନକୁ ଆଣିଲେ।
ପଲାସୀ ଯୁଦ୍ଧ: ୧୭୫୭ ମସିହା ଜୁନ୍ ୨୩ ତାରିଖରେ ରବର୍ଟ କ୍ଲାଇନ୍ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଇଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ ଓ ବଙ୍ଗଳାର ନବାବ ସିରାଜ ଉଦୌଲାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ବିଜୟ ଭାରତରେ ଇଂରେଜ ଶାସନର ଭିତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲା।
ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଶାସନ: ୧୮୫୭ ମସିହାର ବିଦ୍ରୋହ ପରେ ଭାରତ ଇଂରେଜ ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଶାସନର ଅଧୀନରେ ରହିଲା।
ସ୍ୱାଧୀନତା: ୧୯୪୭ ମସିହାରେ ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନତା ଲାଭ କଲା।
୩.୨. ଚୀନ୍ରେ ଇଂଲାଣ୍ଡର ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର (British Influence in China):
ଅଫିମ ବ୍ୟବସାୟ: ଇଂରେଜମାନେ ଭାରତରେ ଅଫିମ ଚାଷ କରି ଚୀନ୍ ସହିତ ବେଆଇନ୍ ଅଫିମ ବ୍ୟବସାୟ କରୁଥିଲେ।
ଅଫିମ ଯୁଦ୍ଧ: ୧୮୩୯ ମସିହାରେ ଇଂଲାଣ୍ଡ ଚୀନ୍ ବିରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲା ଓ ତାକୁ ପରାସ୍ତ କଲା।
ଫଳାଫଳ: ଚୀନ୍ ଇଂଲାଣ୍ଡକୁ କ୍ଷତିପୂରଣ ଦେଲା, ଇଂରେଜ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ପରିବର୍ତ୍ତେ ପାଞ୍ଚଟି ବନ୍ଦର ଖୋଲିଲା ଏବଂ ହଙ୍ଗକଙ୍ଗ୍ ଦ୍ୱୀପ ଇଂଲାଣ୍ଡକୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କଲା।
୩.୩. ଚୀନ୍ର ବିଭାଜନ (Partition of China):
ଜାପାନ୍-ଚୀନ୍ ଯୁଦ୍ଧ: କୋରିଆ ଉପରେ ଜାପାନ୍ ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟମ କରିବା ଫଳରେ ଜାପାନ୍ ଓ ଚୀନ୍ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ଚୀନ୍ ପରାସ୍ତ ହୋଇ କୋରିଆକୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ପ୍ରଦାନ କଲା ଏବଂ ଜାପାନ୍କୁ ଫର୍ମୋଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପ ସମର୍ପଣ କରିବା ସହ ଶହେ ପଚାଶ ଲକ୍ଷ ଡଲାର କ୍ଷତିପୂରଣ ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲା।
"ଚୀନା ତରଭୁଜର କର୍ତ୍ତନ" (Cutting of the Chinese Melon): ଜର୍ମାନୀ, ରୁଷିଆ, ଫ୍ରାନ୍ସ ଓ ଇଂଲାଣ୍ଡ ଚୀନ୍କୁ ଭାଗ ଭାଗ କରି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ ପରିସର ବାଣ୍ଟିନେଲେ।
ଜର୍ମାନୀ: କିଆଋଓ ଉପସାଗର ଏବଂ ସାଣ୍ଟୁଙ୍ଗ ଓ ହୋୟାଙ୍ଗ ହୋ ଉପତ୍ୟକା।
ରୁଷିଆ: ମାଞ୍ଚୁରିଆରେ ରେଳପଥ ନିର୍ମାଣର ଅଧିକାର ସହିତ ଲିଆଓତୁଙ୍ଗ ଉପଦ୍ୱୀପ।
ଫ୍ରାନ୍ସ: କ୍ୱାଙ୍ଗଋଓ ଉପସାଗର ଓ ଚୀନ୍ର ତିନୋଟି ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟ ପ୍ରଦେଶ।
ଇଂଲାଣ୍ଡ: ୟାଙ୍ଗ୍ସି ଉପତ୍ୟକାରେ ପ୍ରଭାବ ବ୍ୟତୀତ ୱିହିୱି।
୩.୪. ହଲାଣ୍ଡର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବିସ୍ତାର (Dutch Expansion):
ଶ୍ରୀଲଙ୍କା: ପ୍ରଥମେ ପର୍ତ୍ତୁଗାଲ୍ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ହଲାଣ୍ଡ ଏବଂ ଇଂଲାଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକୃତ ହେଲା।
ମାଳୟ ଓ ସିଙ୍ଗାପୁର: ଡଚ୍ମାନେ ଇଂଲାଣ୍ଡକୁ ଦେବା ଦ୍ୱାରା ଦୂର ପ୍ରାଚ୍ୟର ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସାୟ ଇଂଲାଣ୍ଡର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହିଲା।
ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ: ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ଓ ତା’ର ଚାରିପଟେ ଥିବା ଦ୍ୱୀପଗୁଡ଼ିକ କ୍ରମେ ଡଚ୍ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହିଲା।
ମୋଲୁକା ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜ: ୧୮୭୫ ମସିହା ପରେ ହଲାଣ୍ଡ ଏହା ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବିସ୍ତାର କଲା।
୩.୫. ଇଣ୍ଡୋଚୀନ୍ରେ ଫ୍ରାନ୍ସର ସଫଳତା (French Success in Indochina):
ଅଞ୍ଚଳ: ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ଏସିଆର ଲାଓସ୍, କାମ୍ବୋଡ଼ିଆ ଓ ଭିଏତ୍ନାମ ଅଞ୍ଚଳ ମୋଟାମୋଟି ଭାବେ ଇଣ୍ଡୋ-ଚୀନ୍ ଭାବରେ ପରିଚିତ।
ପ୍ରଭାବ: ଫ୍ରାନ୍ସ ଇଣ୍ଡୋ-ଚୀନ୍ରେ ନିଜର ବ୍ୟବସାୟ ପ୍ରସାର ଉଦ୍ୟମରେ ସଫଳ ହୋଇ ଇଣ୍ଡୋ-ଚୀନ୍ର ସର୍ବେସର୍ବା ହେଲା। ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ଏକାଠି କରାଯାଇ ଜଣେ ଫରାସୀ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଜେନେରାଲ୍ଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱାବଧାନରେ ରଖାଗଲା।
୩.୬. ଇଂଲାଣ୍ଡର ବର୍ମା ଅଧିକାର (British Acquisition of Burma):
କାରଣ: ଫ୍ରାନ୍ସ ସରକାରଙ୍କୁ ବର୍ମା ତୋନ୍କିନ୍ ଠାରୁ ମାଣ୍ଡାଲୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରେଳପଥ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ଅଧିକାର ଦେବା ଫଳରେ ଇଂଲାଣ୍ଡ ଫ୍ରାନ୍ସର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାର ଆଶଙ୍କା କରି ବିରୋଧ କଲା।
ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଅଧିକାର: ଇଂଲାଣ୍ଡ ବର୍ମାକୁ ପରାସ୍ତ କରି ତାହାକୁ ୧୮୮୬ ମସିହାରେ ଭାରତ ସହ ମିଶାଇ ବିରାଟ ଇଂରେଜ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ପରିଣତ କଲା।
୩.୭. ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ଅଧୀନରେ ଫିଲିପାଇନ୍ସ (Philippines under USA):
ବିଦ୍ରୋହ: କ୍ୟୁବା ଓ ଫିଲିପାଇନ୍ସ ସ୍ପେନୀୟ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ବିଦ୍ରୋହ କଲେ।
ଆମେରିକାର ହସ୍ତକ୍ଷେପ: ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ସ୍ପେନ୍ ବିରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧ କରି ତାକୁ ପରାସ୍ତ କଲା ଏବଂ କ୍ୟୁବା ଓ ଫିଲିପାଇନ୍ସକୁ ନିଜ ଅଧୀନକୁ ଆଣିଲା।
ଫିଲିପାଇନ୍ସର ସ୍ଥିତି: ଫିଲିପିନୋମାନଙ୍କ ବିଦ୍ରୋହକୁ ଆମେରିକା ଦମନ କରିଥିଲା ଓ ଫିଲିପାଇନ୍ସ ଆମେରିକା ଅଧୀନରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ବ୍ୟାପି ଏକ ଉପନିବେଶ ରୂପେ ରହିଥିଲା।
୩.୮. ଇଂଲାଣ୍ଡର ତିବ୍ଦତ ଓ ଇରାନ୍ ଅଧିକାର (British Acquisition of Tibet and Iran):
ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦିତା: କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଏସିଆ, ଇରାନ୍, ଆଫଗାନିସ୍ତାନ ଓ ତିବ୍ଦତ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଅଧିକାର ପାଇଁ ଇଂଲାଣ୍ଡ ଓ ରୁଷିଆ ପରସ୍ପରର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ଥିଲେ।
୧୯୦୭ ରାଜିନାମା: ଦକ୍ଷିଣ ଇରାନ୍ ଇଂଲାଣ୍ଡର ଓ ଉତ୍ତର ଇରାନ୍ ରୁଷିଆର କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱାଧୀନ ହେଲା। ମଧ୍ୟ ଇରାନ୍କୁ ନିରପେକ୍ଷ ରଖାଗଲା। ତିବ୍ଦତରେ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ନ କରିବାକୁ ଉଭୟ ଦେଶ ରାଜି ହେଲେ।
ତିବ୍ଦତର ସ୍ଥିତି: ୧୯୧୧ ମସିହାରେ ଚୀନ୍ରେ ରାଜତନ୍ତ୍ରର ଉଚ୍ଛେଦ ପରେ ତିବ୍ଦତ ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ଅଧୀନକୁ ଚାଲିଗଲା।
ଇରାନ୍ର ସ୍ଥିତି: ୧୯୧୭ ମସିହାର ରୁଷ୍ ବିପ୍ଳବ ପରେ ସୋଭିଏତ୍ ରୁଷିଆ ସରକାର ଇଂଲାଣ୍ଡ ଓ ରୁଷିଆ ରାଜିନାମାର ଅବସାନ ଘୋଷଣା କରି ଇରାନ୍ ଉପରୁ ସମସ୍ତ ଅଧିକାର ପ୍ରତ୍ୟାହାର କଲେ। ଫଳରେ ଇରାନ୍ ଇଂଲାଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକୃତ ହେଲା।
ତେଲ ସମ୍ପଦ: ଇରାନ୍ରେ ତେଲର ସନ୍ଧାନ ମିଳିବାରୁ ଏହା ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର ଷ୍ଟାଣ୍ଡାର୍ଡ ତେଲ କମ୍ପାନୀ ଓ ଇଂଲାଣ୍ଡର ଆଙ୍ଗୋ-ପର୍ସିଆନ୍ ତେଲ କମ୍ପାନୀର କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱରେ ରହିଲା।
୩.୯. ତୁର୍କୀର କ୍ଷୟ (Decline of Turkey):
ଜର୍ମାନୀର ପ୍ରଭାବ: ତୁର୍କୀ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ଥିବା ଏସୀୟ ଅଧିକାରଭୁକ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ସମୂହରେ କ୍ରମେ ଜର୍ମାନୀ ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରୁଥିଲା।
ରେଳପଥ ନିର୍ମାଣ: କନ୍ଷ୍ଟାଣ୍ଟିନୋପଲ୍ରୁ ବାଗ୍ଦାଦ ଓ ପର୍ସିଆନ ଗଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ରେଳପଥ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ଜର୍ମାନୀର ଗୋଟିଏ କମ୍ପାନୀ ଅନୁମତି ପାଇଥିଲା।
ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ: ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ଜର୍ମାନୀ ଓ ତୁର୍କୀ ପରାସ୍ତ ହେବା ପରେ ସିରିଆ, ପାଲେଷ୍ଟାଇନ୍, ମେସୋପଟାମିଆ ଓ ଆରବ ସମେତ ସୁବିସ୍ତୃତ ଅଞ୍ଚଳ ତୁର୍କୀଠାରୁ କାଢ଼ି ନିଆଯାଇ ଇଂଲାଣ୍ଡ ଓ ଫ୍ରାନ୍ସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖାଗଲା।
୩.୧୦. ଜାପାନ୍ର ସଫଳତା (Japan's Success):
ଜାପାନ୍-ଚୀନ୍ ଯୁଦ୍ଧ (୧୮୯୪): କୋରିଆକୁ ନେଇ ହୋଇଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଚୀନ୍ରେ ଜାପାନ୍ର ପ୍ରଭାବ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା।
ଇଂଲାଣ୍ଡ ସହିତ ଚୁକ୍ତି (୧୯୦୨): ଜାପାନ୍ ଇଂଲାଣ୍ଡ ସହିତ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷର କରି ଏକ ଇଉରୋପୀୟ ବୃହତ୍ ରାଷ୍ଟ୍ରର ସମକକ୍ଷ ବୋଲି ଜଣାଇଦେଲା।
ରୁଷିଆ-ଜାପାନ୍ ଯୁଦ୍ଧ (୧୯୦୪-୦୫): ରୁଷିଆକୁ ପରାସ୍ତ କରି ଜାପାନ୍ ସାଖାଲିନ୍ର ଦକ୍ଷିଣଭାଗ ଏବଂ ପୋର୍ଟ ଆର୍ଥର ସହ ଲିଆଓତୁଙ୍ଗ ଉପଦ୍ୱୀପର ଦକ୍ଷିଣଭାଗ ପାଇଲା।
କୋରିଆ: ୧୯୧୦ ମସିହାରେ କୋରିଆ ଜାପାନ୍ର ଏକ ଉପନିବେଶରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା।
୪. ଆଫ୍ରିକାରେ ଉପନିବେଶ ସ୍ଥାପନ (Establishment of Colonies in Africa):
୪.୧. ବେଲ୍ଜିଆନ୍ କଙ୍ଗୋର ସୃଷ୍ଟି (Creation of Belgian Congo):
ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ କଙ୍ଗୋ ସଂଘ: ବେଲ୍ଜିଅମ୍ର ରାଜା ଦ୍ୱିତୀୟ ଲିଓପୋଲ୍ଡଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତାରେ ୧୮୭୮ ମସିହାରେ ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା।
କଙ୍ଗୋ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ର: ୧୮୮୫ ମସିହାରେ ଗଠିତ ହେଲା ଓ ଲିଓପୋଲ୍ଡ ଏହାର ରାଜା ହେଲେ।
ବେଲ୍ଜିଆନ୍ କଙ୍ଗୋ: କଙ୍ଗୋ ଅଧିବାସୀଙ୍କୁ ନୃଶଂସଭାବେ ଶୋଷଣ କରାଯିବାରୁ ୧୯୦୮ ମସିହାରେ ରାଜା ଲିଓପୋଲ୍ଡ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ କଙ୍ଗୋ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ବେଲ୍ଜିଅମ୍ ସରକାରଙ୍କୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କଲେ। ପରେ ଏହା “ବେଲ୍ଜିଆନ୍ କଙ୍ଗୋ” ଭାବରେ ନାମିତ ହେଲା।
ସମ୍ପଦ: ରବର, ହାତୀଦାନ୍ତ, ସୁନା, ହୀରା, ୟୁରାନିୟମ୍, କାଠ ଓ ତମ୍ବା।
୪.୨. ନାଇଜେରିଆରେ ଇଂଲାଣ୍ଡର ଆଧିପତ୍ୟ (British Dominance in Nigeria):
ସମ୍ପଦ: ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକାର ନାଇଜର ନଦୀ ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରଚୁର ମୂଲ୍ୟବାନ ସମ୍ପଦରେ ଭରପୂର ଥିଲା।
ଅଧିକାର: ନାଇଜେରିଆ ନାମରେ ପରିଚିତ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଗୋଟିଏ ଭାଗ ଇଂଲାଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକୃତ ହୋଇଥିଲା।
ଦାସ ବ୍ୟବସାୟ: ଇଂଲାଣ୍ଡ ସେଠାରୁ ଦାସମାନଙ୍କୁ ଆମେରିକା ରପ୍ତାନୀ କରୁଥିଲା।
ଶାସନ: ଇଂରେଜ କମ୍ପାନୀ ଫ୍ରାନ୍ସର ଏକ କମ୍ପାନୀକୁ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦିତାରୁ ହଟାଇ ନାଇଜେରିଆର ଶାସକ ହେଲା। ପରେ ଇଂଲାଣ୍ଡ ସରକାର ନାଇଜେରିଆକୁ ଇଂଲାଣ୍ଡର ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରାପ୍ତ ରାଷ୍ଟ୍ର ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ।
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ: ଇଂଲାଣ୍ଡ ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକାରେ ଗାମ୍ବିଆ, ଅଶନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଉପକୂଳ ଓ ସିଏରାଲିଓନ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକାର କଲା।
୪.୩. ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକାରେ ଫ୍ରାନ୍ସର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାର (French Expansion in West Africa):
ଫରାସୀ କଙ୍ଗୋ: କଙ୍ଗୋ ନଦୀର ଉତ୍ତରରେ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳକୁ ଫ୍ରାନ୍ସ ଅଧିକାର କଲା ଏବଂ ଏହା ‘ଫରାସୀ କଙ୍ଗୋ’ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲା।
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ: ପୂର୍ବରୁ ଆଫ୍ରିକାର ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳରେ ଫ୍ରାନ୍ସ ସେନିଗାଲ୍ ଅଧିକାର କରିଥିଲା। ପରେ ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକାରେ ଫ୍ରାନ୍ସ ତା’ର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାର କରି ସେନିଗାଲ୍, ଫରାସୀ ଗିନି, ଆଇଭରି ଉପକୂଳ, ଦାହୋମେ, ମଉରିତାନିଆ, ଫରାସୀ ସୁଦାନ, ଉପର ଭୋଲ୍ଟା ଓ ନାଇଜର ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକର ଅଧିକାରୀ ହେଲା।
୪.୪. ଜର୍ମାନୀର କ୍ଷତି (German Losses):
ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳ: ୧୮୮୦ ମସିହା ପରେ ଜର୍ମାନୀ ପ୍ରଥମେ ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳରେ ଟୋଗୋଲାଣ୍ଡ ଅଧିକାର କଲା। ପରେ କାମେରୁନ୍ ଅଧିକାର କଲା।
ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକା: ଜର୍ମାନୀୟମାନେ କ୍ରମେ ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ।
ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ: ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ଜର୍ମାନୀର ପରାଜୟ ପରେ ଏହାର ଉପନିବେଶଗୁଡ଼ିକୁ ବିଜେତା ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କୁ ବାଣ୍ଟି ଦିଆଗଲା।
ଟୋଗୋଲାଣ୍ଡ ଓ କାମେରୁନ୍: ଇଂଲାଣ୍ଡ ଓ ଫ୍ରାନ୍ସ ମଧ୍ୟରେ ଭାଗ କରାଗଲା।
ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକା: ଜର୍ମାନୀ ଅଧିକୃତ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଇଂରେଜ ଶାସିତ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାକୁ ଦିଆଗଲା।
ସ୍ପେନ୍ର ଉପନିବେଶ: ରିଓ ଡି ଓରୋ (ସ୍ପେନୀୟ ସାହାରା) ଏବଂ ରିଓ ମୁନି ଓ ଫର୍ନାଣ୍ଡୋପୋ (ସ୍ପେନୀୟ ଗିନି)।
ପର୍ତ୍ତୁଗାଲ୍ର ଉପନିବେଶ: ଆଙ୍ଗୋଲା ଓ ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ୍ ଗିନି।
ଲାଇବେରିଆ: ଆମେରିକାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଦାସମାନେ ଲାଇବେରିଆରେ ବସତି ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। କେବଳ ଲାଇବେରିଆ ବ୍ୟତୀତ ସମଗ୍ର ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକା ଇଉରୋପୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭାଗ ହୋଇଥିଲା।
୪.୫. ପ୍ରବାସୀ ଡଚ୍ମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନୂତନ ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ (New States by Dutch Settlers):
କେପ୍ କଲୋନୀ: ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ଡଚ୍ମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିବା କେପ୍ କଲୋନୀକୁ ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରଥମ ଭାଗରେ ଇଂଲାଣ୍ଡ ଅଧିକାର କରିନେଲା।
ବୋଏର୍ମାନେ: ‘ବୋଏର୍’ ଭାବରେ ପରିଚିତ ପ୍ରବାସୀ ଡଚ୍ ଅଧିବାସୀମାନେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାଇ ଅରେଞ୍ଜ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଜ୍ୟ ଓ ଟ୍ରାନ୍ସଭାଲ୍ ନାମରେ ଦୁଇଟି ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
୪.୬. ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାର ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗ ଶାସନ (White Rule in South Africa):
ସେସିଲ୍ ରୋଡ୍ସ (Cecil Rhodes): ୧୮୭୦ ମସିହାରେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ହୀରା ଓ ସୁନା ଖନନ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନୀ ହୋଇଗଲେ। ସେ ଏକ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଉପନିବେଶକୁ ନିଜ ନାମ ଅନୁସାରେ ‘ରୋଡ଼େସିଆ’ ରଖିଲେ।
ଇଂରେଜ ଅଧିକାର: ଇଂରେଜମାନେ ରୋଡ଼େସିଆ, ବେଚୁଆନାଲାଣ୍ଡ, ସ୍ୱାଜିଲାଣ୍ଡ ଓ ବସୁତୋଲାଣ୍ଡ ଅଧିକାର କଲେ।
ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା ୟୁନିଅନ୍: କେପ୍, ନାଟାଲ୍, ଟ୍ରାନ୍ସଭାଲ୍ ଓ ଅରେଞ୍ଜ ରିଭର କଲୋନୀ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହେଲେ। ଏହା ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ ହେଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା ଏକ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର ରାଷ୍ଟ୍ରଭାବେ ଘୋଷିତ ହେଲା।
୪.୭. ପୂର୍ବ ଆଫ୍ରିକାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ (Control of East Africa):
ପର୍ତ୍ତୁଗାଲ୍: ମୋଜାମ୍ବିକ୍ର ଏକ ଅଂଶ ପର୍ତ୍ତୁଗାଲ୍ ଦ୍ୱାରା ଦଖଲ ହେଲା।
ଜର୍ମାନୀର ପ୍ରଭାବ: ୧୮୮୪ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂର୍ବ ଆଫ୍ରିକା କୌଣସି ଇଉରୋପୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଧିକୃତ ହୋଇ ନ ଥିଲା। ସେହି ବର୍ଷ ଜର୍ମାନୀର କାର୍ଲପିଟରସ୍ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଜର୍ମାନୀର ସୁରକ୍ଷା ଅଧୀନରେ ରଖିବାକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଶାସକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରରୋଚିତ କଲେ।
ରାଜିନାମା: ଫ୍ରାନ୍ସ ମାଡ଼ାଗାସ୍କର ପାଇଲା ଏବଂ ପୂର୍ବ ଆଫ୍ରିକାକୁ ଜର୍ମାନୀ ଓ ଇଂଲାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଭାଗ କରାଗଲା।
ଜାଞ୍ଜିବାର: ଜାଞ୍ଜିବାରର ଶାସକ ପୂର୍ବ ଆଫ୍ରିକା ତାଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ବୋଲି ଦାବି କରିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ କରିଡ଼ର ଦିଆଗଲା। ଏହି କରିଡ଼ରର ଉତ୍ତରାଦ୍ଧ ଇଂରେଜମାନଙ୍କର ଓ ଦକ୍ଷିଣାଦ୍ଧ ଜର୍ମାନୀମାନଙ୍କ କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱରେ ରହିଲା।
୧୮୯୦ ରାଜିନାମା: ଉଗାଣ୍ଡାକୁ ଇଂଲାଣ୍ଡକୁ ଦେବା ପାଇଁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଗଲା ଏବଂ ତା’ ବଦଳରେ ଜର୍ମାନୀକୁ ହେଲିଗୋଲାଣ୍ଡ ଦିଆଗଲା।
ଉଗାଣ୍ଡା: ୧୮୯୬ ମସିହାରେ ଇଂରେଜଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାପ୍ରାପ୍ତ ରାଷ୍ଟ୍ର ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଗଲା।
ଜର୍ମାନୀର ଦାବି ପ୍ରତ୍ୟାହାର: ଜାଞ୍ଜିବାର ଏବଂ ପେମ୍ବା ଦ୍ୱୀପ, ୱିଟୁ ଓ ନ୍ୟାସାଲାଣ୍ଡ ଉପରୁ ଜର୍ମାନୀ ତା’ର ଦାବି ପ୍ରତ୍ୟାହାର କଲା।
ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ: ଜର୍ମାନୀ ହାରିବାପରେ ଜର୍ମାନୀ ଅଧିକୃତ ପୂର୍ବ ଆଫ୍ରିକା ଇଂଲାଣ୍ଡକୁ ଦେଇ ଦିଆଗଲା ଏବଂ ଏହାକୁ ‘ଟାଙ୍ଗାନାଇକା’ ନାମରେ ନାମିତ କରାଗଲା। ଇଂରେଜ ଅଧିକୃତ ପୂର୍ବ ଆଫ୍ରିକାକୁ ‘କେନିଆ’ ନାମରେ ନାମିତ କରାଗଲା। ଜର୍ମାନୀ ଅଧିକୃତ ରୁଆଣ୍ଡା-ଉରୁଣ୍ଡି ବେଲ୍ଜିଅମକୁ ଦିଆଗଲା।
୪.୮. ଇଟାଲୀର ଔପନିବେଶିକ ଉଦ୍ୟମ (Italy's Colonial Endeavors):
ଅଧିକାର: ଇଟାଲୀୟମାନେ ଆଫ୍ରିକାର ମରୁଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ସୋମାଲିଲାଣ୍ଡ ଓ ଏରିଟ୍ରିଆକୁ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ।
ଆବିସିନିଆ: ଆବିସିନିଆ ଏକ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ର ଥିଲା। ଇଟାଲୀ ତା’ର ସୁରକ୍ଷାପ୍ରାପ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ବୋଲି ଦାବି କରି ଆକ୍ରମଣ କଲା। ୧୮୯୬ ମସିହାରେ ଆବିସିନିଆ ଇଟାଲୀୟ ସୈନ୍ୟବାହିନୀକୁ ଏକ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାସ୍ତ କଲା। ଫଳରେ ଇଟାଲୀ ତା’ର ଦାବି ଓ ସୈନ୍ୟବାହିନୀକୁ ଏଠାରୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କଲା।
୪.୯. ଫ୍ରାନ୍ସର ଟ୍ୟୁନିସିଆ ଦଖଲ (French Capture of Tunisia):
ଆଲ୍ଜେରିଆ: ଆଫ୍ରିକାର ଉତ୍ତର ଉପକୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଆଲ୍ଜେରିଆ ଫ୍ରାନ୍ସର ସମସ୍ତ ଉପନିବେଶ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଲାଭଜନକ ଥିଲା।
ଟ୍ୟୁନିସିଆ: ଆଲ୍ଜେରିଆର ପୂର୍ବରେ ଅବସ୍ଥିତ ଟ୍ୟୁନିସିଆ ଉପରେ ଫ୍ରାନ୍ସ, ଇଂଲାଣ୍ଡ ଓ ଇଟାଲୀର ଲୋଭ ଥିଲା।
୧୮୭୮ ରାଜିନାମା: ଇଂଲାଣ୍ଡ ସାଇପ୍ରସ୍ ଦ୍ୱୀପକୁ ଅଧିକାର କଲା ଓ ତା’ ବଦଳରେ ଫ୍ରାନ୍ସକୁ ଟ୍ୟୁନିସିଆରେ ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦ ଭାବେ ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରିବା ପାଇଁ ସୁଯୋଗ ଦେଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଟ୍ୟୁନିସିଆ ଫ୍ରାନ୍ସର ଦଖଲଭୁକ୍ତ ହେଲା।
୪.୧୦. ମରକ୍କୋର ସ୍ଥିତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ (Determination of Morocco's Status):
ଦାବି: ଜିବ୍ରାଲ୍ଟରର ଦକ୍ଷିଣରେ ଓ ଆଫ୍ରିକାର ଉତ୍ତର ଉପକୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ମରକ୍କୋ ସେମାନଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ବୋଲି ଉଭୟ ଫ୍ରାନ୍ସ ଓ ଇଟାଲୀ ଦାବି କଲେ।
୧୯୦୦ ମସିହା: ଫରାସୀମାନଙ୍କର ମରକ୍କୋ ଅଧିକାର ଏବଂ ଇଟାଲୀୟମାନଙ୍କର ତ୍ରିପୋଲି ଓ ସିରେନାଇକା ଅଧିକାରକୁ ଉଭୟ ଦେଶ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
୧୯୦୪ ରାଜିନାମା: ଫ୍ରାନ୍ସକୁ ମରକ୍କୋ ଦିଆଗଲା ଓ ଇଂଲାଣ୍ଡକୁ ଇଜିପ୍ଟ ଦିଆଗଲା।
ଜର୍ମାନୀର ବିରୋଧ: ଇଂଲାଣ୍ଡ, ଫ୍ରାନ୍ସ ଓ ଇଟାଲୀ ଉତ୍ତର ଆଫ୍ରିକାକୁ ଭାଗ କରିବା ପାଇଁ ରାଜିନାମା ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିବାବେଳେ ଜର୍ମାନୀକୁ ଉପେକ୍ଷା କରାଯାଇଥିବାରୁ ଜର୍ମାନୀ ଫ୍ରାନ୍ସର ଅଧିକାରକୁ ବିରୋଧ କରିବ ବୋଲି ଧମକ ଦେଲା।
ଫଳାଫଳ: ଫରାସୀ କଙ୍ଗୋର ୨୫୦୦୦୦ କିଲୋମିଟର ଅଞ୍ଚଳ ଜର୍ମାନୀକୁ ସମର୍ପଣ କରିବା ପାଇଁ ଫ୍ରାନ୍ସ ରାଜି ହେଲା। ସ୍ପେନ୍କୁ ମରକ୍କୋର ଏକ ଛୋଟ ଅଂଶ ଦିଆଗଲା।
୧୯୧୨ ମସିହା: ଫ୍ରାନ୍ସ ମରକ୍କୋକୁ ତା’ର ସୁରକ୍ଷାପ୍ରାପ୍ତ ଦେଶ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କଲା।
୪.୧୧. ବିଖଣ୍ଡିତ ତୁର୍କୀ (Fragmented Turkey):
ଇଟାଲୀର ଅଧିକାର: ତୁର୍କୀ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅଧିକୃତ ତ୍ରିପୋଲି ଓ ସିରେନାଇକା ଉପରେ ଇଟାଲୀର ଦାବିକୁ ଇଉରୋପୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ସମର୍ଥନ ଜଣାଇଥିଲେ। ଇଟାଲୀ ତୁର୍କୀ ବିରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧ ଘୋଷଣା କରି ସେହି ଦୁଇ ରାଜ୍ୟକୁ ଅଧିକାର କଲା ଏବଂ ସେହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ‘ଲିବିଆ’ ନାମ ଦିଆଗଲା।
ଇଜିପ୍ଟ: ଇଜିପ୍ଟ ତୁର୍କୀ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଏକ ରାଜ୍ୟ ଥିଲା ଏବଂ ପାଶା ନାମରେ ପରିଚିତ ତୁର୍କୀର ସୁଲ୍ତାନଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ ହେଉଥିଲା।
ସୁଏଜ୍ କେନାଲ୍: ଫ୍ରାନ୍ସ ଇଜିପ୍ଟ ଅଧିକାର କରିବା ପାଇଁ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲା। ଇଜିପ୍ଟ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଇସ୍ମାଇଲ୍ ପାଶା ସୁଏଜ୍ କେନାଲର ଖନନ ପାଇଁ ଫ୍ରାନ୍ସର ଏକ କମ୍ପାନୀକୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ। ୧୮୬୯ ମସିହାରେ କେନାଲ ଖନନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ଇଂଲାଣ୍ଡ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାରତକୁ ପଥ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ପାଇଁ କେନାଲ୍ର ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଅଂଶଧନ କ୍ରୟ କଲେ।
ଇଂରେଜ ଓ ଫରାସୀ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ: ପାଶାଙ୍କର ଆର୍ଥିକ ସମସ୍ୟା ପାଇଁ ଇଜିପ୍ଟ ଉପରେ ଇଂରେଜ ଓ ଫରାସୀଙ୍କର ଯୁଗ୍ମ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା।
ଇଂରେଜ ଦଖଲ: ୧୮୮୨ ମସିହାରେ ଇଂରେଜ ଓ ଫରାସୀଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବିରୋଧରେ ହୋଇଥିବା ବିଦ୍ରୋହକୁ ଦମନ କରି ଇଂରେଜ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ଇଜିପ୍ଟ ଦଖଲ କଲେ।
ସ୍ୱାଧୀନତା: ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ସମୟରେ ଇଜିପ୍ଟ ଇଂଲାଣ୍ଡର ସୁରକ୍ଷାପ୍ରାପ୍ତ ରାଷ୍ଟ୍ର ଏବଂ ତୁର୍କୀର ରାଜ୍ୟ ନୁହେଁ ବୋଲି ଇଂଲାଣ୍ଡ ଘୋଷଣା କଲା। କାଳକ୍ରମେ ୧୯୨୨ ମସିହାରେ ଇଜିପ୍ଟକୁ ଏକ ସାର୍ବଭୌମ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ର ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଇଂଲାଣ୍ଡ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲା।
୪.୧୨. ବିଭାଜିତ ସୁଦାନ (Divided Sudan):
ମାହଦି: ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ଜଣେ ସୁଦାନୀୟ ନେତା ନିଜକୁ ‘ମାହଦି’ ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରି ସୁଦାନ ଉପରେ ଇଜିପ୍ଟ ଓ ଇଂଲାଣ୍ଡର ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଉଚ୍ଛେଦ କରିଥିଲେ।
ଇଂଲାଣ୍ଡର ପୁନଃ ଅଧିକାର: ୧୮୯୮ ମସିହାରେ ଇଜିପ୍ଟ ଓ ଇଂଲାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦୀର୍ଘ ଓ ରକ୍ତାକ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଇଂଲାଣ୍ଡ ସୁଦାନକୁ ପୁନଃ ଅଧିକାର କଲା। ସୁଦାନ ଇଂଲାଣ୍ଡ ଶାସନାଧୀନ ହେଲା।
ଫ୍ରାନ୍ସର ଅଧିକାର: ଫ୍ରାନ୍ସ ସୁଦାନର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗକୁ ଅଧିକାର କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରି ବିଫଳ ହେଲା। ତେବେ ପଶ୍ଚିମ ସୁଦାନ ଓ ସାହାରା ଅଞ୍ଚଳକୁ ଫ୍ରାନ୍ସକୁ ତା’ର ସ୍ୱାଧୀନ ଅଧିକାର ବିସ୍ତାର କରିବା ପାଇଁ ଛାଡ଼ି ଦିଆଗଲା।
୫. ଉପନିବେଶବାଦର ପରିଣାମ (Consequences of Colonialism):
୫.୧. କୁପରିଣାମ (Negative Consequences):
ଅର୍ଥନୀତି ଉପରେ ପ୍ରତିକୂଳ ପ୍ରଭାବ: ଉପନିବେଶଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଥନୀତି ଉପରେ ପ୍ରତିକୂଳ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିଲା। ସ୍ଥାନୀୟ ଶିଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଲୋପ ପାଇଲା (ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଭାରତର ବୟନ ଶିଳ୍ପ)।
ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ଶୋଷଣ: ଉପନିବେଶଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦୀ ରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣାଧୀନ ହେଲା ଏବଂ ସେମାନେ ନିଜର ଲାଭ ପାଇଁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଉପଯୋଗ କଲେ।
ଶିଳ୍ପାୟନକୁ ନିରୁତ୍ସାହିତ: ଉପନିବେଶମାନଙ୍କରେ ଶିଳ୍ପାୟନକୁ ନିରୁତ୍ସାହିତ କରାଗଲା ଏବଂ କେବଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦୀ ରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ କମ୍ପାନୀର ହିତ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟର ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଶିଳ୍ପ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଗଲା।
କୃଷି ପ୍ରଣାଳୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ: ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦୀ ଦେଶମାନଙ୍କର ଶିଳ୍ପ ପାଇଁ ହେଉଥିବା ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ମେଣ୍ଟାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କୃଷି ପ୍ରଣାଳୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲା। କେତେକ ଦେଶରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ବା ଦୁଇଟି ଦ୍ରବ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କରାଗଲା (ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ କ୍ୟୁବାରେ କେବଳ ଚିନି ଉତ୍ପାଦନ)।
କର ଓ ଖଜଣା: ଉପନିବେଶଗୁଡ଼ିକରେ ଅତ୍ୟଧିକ କର ଓ ଖଜଣା ଆଦାୟ କରି ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦୀ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ଶୋଷଣ କଲେ। ଉତ୍ତମ ଜମିଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନେ ନିଜ ଅଧୀନକୁ ନେଇଗଲେ। ଫଳରେ ଉପନିବେଶଗୁଡ଼ିକରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା।
ରାଜନୈତିକ ସ୍ୱାଧୀନତା: ଅଧିକାଂଶ ଦେଶ ସେମାନଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ହରାଇ ଦେଇଥିଲେ।
ବର୍ଣ୍ଣଗତ ବିଦ୍ୱେଷ ଓ ଅହଙ୍କାର: ପୃଥିବୀରେ ଶାସନ କରିବା ପାଇଁ ଭଗବାନ ଗୋରା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ପ୍ରଚାର କରି ସେମାନଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ବର୍ଗର ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଗଲା। ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ଏହି ବର୍ଣ୍ଣ ବୈଷମ୍ୟ ନୀତି ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଘୃଣ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲା। (ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଓ ନେଲ୍ସନ୍ ମାଣ୍ଡେଲାଙ୍କ ସଂଗ୍ରାମ)।
୫.୨. ସୁପରିଣାମ (Positive Consequences):
ଆଧୁନିକୀକରଣ: ଉପନିବେଶବାଦୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଆଯାଇଥିବା କେତେକ ପଦକ୍ଷେପ ପ୍ରକାରାନ୍ତରେ ଉପନିବେଶବାସୀଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଭାରତରେ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଚଳନ, ରେଳପଥ ନିର୍ମାଣ, ଡାକତାର ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଆରମ୍ଭ ପ୍ରଭୃତି ଦେଶର ଜାତୀୟତା ବିକାଶରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା।
ଅର୍ଥନୀତିର ପ୍ରଗତି: ଉପନିବେଶଗୁଡ଼ିକର ଅନ୍ୟ ଦେଶ ସହିତ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସମ୍ପର୍କ ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦୀଙ୍କ ଅର୍ଥନୈତିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ ସୁଦ୍ଧା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଉପନିବେଶଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱାଧୀନ ହେବାପରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କ ଅର୍ଥନୀତିର ପ୍ରଗତିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା।
ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଉନ୍ନତି: ଉପନିବେଶଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ମାତୃଦେଶ ତଥା ଅନ୍ୟ ଦେଶର ସମ୍ପର୍କରେ ଆସି ନୂତନ ସଭ୍ୟତା ଓ ସଂସ୍କୃତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହେଲେ ଏବଂ ନିଜ ଦେଶରେ ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଉନ୍ନତି ଆଣିପାରିଲେ।
ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ: ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦ ବିରୋଧୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ରୂପ ନେଲା ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଜିତ ଦେଶ ଅନ୍ୟ ବିଜିତ ଦେଶର ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ସମର୍ଥନ ଜଣାଇଲା। ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧର ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧି ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଉପନିବେଶ ସ୍ୱାଧୀନତା ହାସଲ କରିଥିଲେ।
୩. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ (100% Complete Solved Exercises)
୧. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ୬୦ ଗୋଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଲେଖ।
Q1. (କ) ଉପନିବେଶ ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ଶିଳ୍ପ ବିପ୍ଳବ କିପରି ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରଥମ ଭାଗରୁ ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନୂତନ ଯନ୍ତ୍ରପାତିର ଉଦ୍ଭାବନ ଫଳରେ ଶିଳ୍ପ ବିପ୍ଳବ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ଫଳରେ କଳ କାରଖାନାରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ବହୁଗୁଣିତ ହେଲା। ନିଜ ଦେଶରେ ଚାହିଦାଠାରୁ ଅଧିକ ଉତ୍ପାଦିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିକ୍ରୟ କରିବା ପାଇଁ ଇଉରୋପୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କୁ ନୂତନ ବଜାରର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିଲା। ଏହା ସହିତ ଶିଳ୍ପ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ କଞ୍ଚାମାଲ ଯଥା କୋଇଲା, ଲୁହା, ତମ୍ବା, ତୈଳ ଆଦି ସଂଗ୍ରହ କରିବା ପାଇଁ ସେମାନେ ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକା ଭଳି ଅନୁନ୍ନତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଉପନିବେଶ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହେଲେ।
Q2. (ଖ) “ଚୀନା ତରଭୁଜର କର୍ତ୍ତନ” କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝାଯାଏ ?
ଉତ୍ତର: ୧୮୯୪ ମସିହାରେ କୋରିଆକୁ ନେଇ ଜାପାନ୍ ଓ ଚୀନ୍ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଚୀନ୍ ପରାସ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ପରାଜୟ ପରେ ଚୀନ୍ର ଦୁର୍ବଳତାର ସୁଯୋଗ ନେଇ ଜର୍ମାନୀ, ରୁଷିଆ, ଫ୍ରାନ୍ସ ଓ ଇଂଲାଣ୍ଡ ଭଳି ଇଉରୋପୀୟ ଶକ୍ତିମାନେ ଚୀନ୍କୁ ଭାଗ ଭାଗ କରି ନିଜ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ ପରିସର ବାଣ୍ଟିନେଲେ। ଜର୍ମାନୀ କିଆଋଓ ଉପସାଗର, ରୁଷିଆ ଲିଆଓତୁଙ୍ଗ ଉପଦ୍ୱୀପ, ଫ୍ରାନ୍ସ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟ ପ୍ରଦେଶ ଏବଂ ଇଂଲାଣ୍ଡ ୟାଙ୍ଗ୍ସି ଉପତ୍ୟକା ଅଧିକାର କଲେ। ଚୀନ୍ର ଏହି ବିଭାଜନକୁ "ଚୀନା ତରଭୁଜର କର୍ତ୍ତନ" ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ।
Q3. (ଗ) ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା କିପରି ଇଂରେଜ ଶାସନାଧୀନ ହେଲା ?
ଉତ୍ତର: ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ପ୍ରବାସୀ ଡଚ୍ ଅଧିବାସୀମାନେ ‘ବୋଏର୍’ ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିବା କେପ୍ କଲୋନୀକୁ ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରଥମ ଭାଗରେ ଇଂଲାଣ୍ଡ ଅଧିକାର କରିନେଲା। ୧୮୭୦ ମସିହାରେ ସେସିଲ୍ ରୋଡ୍ସ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ହୀରା ଓ ସୁନା ଖନନ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନୀ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ନିଜ ନାମରେ ‘ରୋଡ଼େସିଆ’ ନାମକ ଏକ ଉପନିବେଶ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଇଂରେଜମାନେ ରୋଡ଼େସିଆ, ବେଚୁଆନାଲାଣ୍ଡ, ସ୍ୱାଜିଲାଣ୍ଡ ଓ ବସୁତୋଲାଣ୍ଡ ଅଧିକାର କଲେ। ପରେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା ୟୁନିଅନ୍ ଗଠିତ ହୋଇ କେପ୍, ନାଟାଲ୍, ଟ୍ରାନ୍ସଭାଲ୍ ଓ ଅରେଞ୍ଜ ରିଭର କଲୋନୀ ଏଥିରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ଏହା ଇଂରେଜ ଶାସନାଧୀନ ହେଲା।
Q4. (ଘ) ଉପନିବେଶବାଦ ଫଳରେ ଉପନିବେଶମାନଙ୍କରେ ଶିଳ୍ପ ଓ କୃଷି କିପରି ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ଉପନିବେଶବାଦ ଫଳରେ ଉପନିବେଶମାନଙ୍କରେ ଶିଳ୍ପ ଓ କୃଷି ଉପରେ ପ୍ରତିକୂଳ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିଥିଲା। ସ୍ଥାନୀୟ ଶିଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଲୋପ ପାଇଲା, କାରଣ ଇଉରୋପୀୟ ଯନ୍ତ୍ର ତିଆରି ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ସେମାନେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଉପନିବେଶମାନଙ୍କରେ ଶିଳ୍ପାୟନକୁ ନିରୁତ୍ସାହିତ କରାଗଲା ଏବଂ କେବଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦୀ ରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ କମ୍ପାନୀର ହିତ ପାଇଁ ଶିଳ୍ପ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଗଲା। କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ, ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦୀ ଦେଶମାନଙ୍କର ଶିଳ୍ପ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ମେଣ୍ଟାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କୃଷି ପ୍ରଣାଳୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲା। କେତେକ ଦେଶରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ବା ଦୁଇଟି ଦ୍ରବ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କରାଗଲା, ଯାହା ସେମାନଙ୍କ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିଦେଲା।
୨. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ୨୦ ଗୋଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଲେଖ।
Q1. (କ) ଉପନିବେଶବାଦ କ’ଣ ଓ ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ କ’ଣ ଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ଉପନିବେଶବାଦ ହେଉଛି ମାତୃ ଦେଶର ଲାଭ ପାଇଁ ବିଦେଶରେ ବସତି ସ୍ଥାପନ କରିବା। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟର ଉନ୍ନତି, ଆର୍ଥିକ ସମୃଦ୍ଧି, ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାର ଓ ଧର୍ମ ପ୍ରଚାର।
Q2. (ଖ) ଏସିଆ ମହାଦେଶରେ ଉପଲବ୍ଧ ହେଉଥିବା ପ୍ରଧାନ ଲାଭଦାୟକ ସାମଗ୍ରୀଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ଏସିଆ ମହାଦେଶରେ ଉପଲବ୍ଧ ହେଉଥିବା ପ୍ରଧାନ ଲାଭଦାୟକ ସାମଗ୍ରୀଗୁଡ଼ିକ ଥିଲା ମସଲା, ଚା, କାର୍ପାସ ବସ୍ତ୍ର, ରେଶମ, ସୁନା, ମୁକ୍ତା, ପ୍ରାକୃତିକ ଔଷଧ, ଚୀନାମାଟିର ପାତ୍ର ଓ ଇବୋନୀକାଠ।
Q3. (ଗ) ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକା ମହାଦେଶର ସୈନ୍ୟବାହିନୀରେ କାହିଁକି ଲୋକବଳ ଦୁର୍ବଳ ହେଲା ?
ଉତ୍ତର: ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକାର ଲୋକମାନେ ସ୍ୱଳ୍ପ ପାରିଶ୍ରମିକ ମିଳିଲେ ସୁଦ୍ଧା ଇଉରୋପୀୟ ସୈନ୍ୟବାହିନୀରେ ଯୋଗ ଦେବାକୁ ବା ବିଦେଶରେ ଅବସ୍ଥିତ କାରଖାନାମାନଙ୍କରେ କାମ କରିବାକୁ ଚାଲି ଯାଉଥିଲେ। ଫଳରେ ଏହି ଦୁଇ ମହାଦେଶର ସୈନ୍ୟବାହିନୀର ଲୋକବଳ ଦୁର୍ବଳ ହେଲା।
Q4. (ଘ) କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟଟି ସେମାନଙ୍କ ନୈତିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କରି ଇଉରୋପୀୟମାନେ ଉପନିବେଶ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହେଲେ ?
ଉତ୍ତର: ଇଉରୋପୀୟମାନେ ଅନୁନ୍ନତ ଅଧିବାସୀଙ୍କୁ ସଭ୍ୟ ଓ ସଂସ୍କୃତିସମ୍ପନ୍ନ କରିବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଦେଶରେ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଧର୍ମ ପ୍ରଚାର କରିବାକୁ ନିଜର ନୈତିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କରି ଉପନିବେଶ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହେଲେ।
Q5. (ଙ) ‘ଅଫିମ ଯୁଦ୍ଧ’ ପରେ ଇଂଲାଣ୍ଡ ଚୀନ୍ ଠାରୁ କ’ଣ ପାଇଲା ?
ଉତ୍ତର: ‘ଅଫିମ ଯୁଦ୍ଧ’ ପରେ ଇଂଲାଣ୍ଡ ଚୀନ୍ ଠାରୁ କ୍ଷତିପୂରଣ ପାଇଲା, ଇଂରେଜ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ପାଇଁ ପାଞ୍ଚଟି ବନ୍ଦର ଖୋଲିଲା ଏବଂ ହଙ୍ଗକଙ୍ଗ୍ ଦ୍ୱୀପ ଇଂଲାଣ୍ଡକୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କଲା।
Q6. (ଚ) କେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ ଇଣ୍ଡୋ-ଚୀନ୍ ଭାବରେ ପରିଚିତ ଏବଂ କେଉଁ ଦେଶ ଇଣ୍ଡୋ-ଚୀନ୍ର ସର୍ବେସର୍ବା ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ଏସିଆର ଲାଓସ୍, କାମ୍ବୋଡ଼ିଆ ଓ ଭିଏତ୍ନାମ ଅଞ୍ଚଳ ଇଣ୍ଡୋ-ଚୀନ୍ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଫ୍ରାନ୍ସ ଇଣ୍ଡୋ-ଚୀନ୍ର ସର୍ବେସର୍ବା ହୋଇଥିଲା।
Q7. (ଛ) ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ତୁର୍କୀ ପରାସ୍ତ ହେବା ପରେ କେଉଁ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ତା’ଠାରୁ କାଢ଼ି ନିଆଯାଇ ଇଂଲାଣ୍ଡ ଓ ଫ୍ରାନ୍ସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖାଗଲା ?
ଉତ୍ତର: ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ତୁର୍କୀ ପରାସ୍ତ ହେବା ପରେ ସିରିଆ, ପାଲେଷ୍ଟାଇନ୍, ମେସୋପଟାମିଆ ଓ ଆରବ ସମେତ ସୁବିସ୍ତୃତ ଅଞ୍ଚଳ ତା’ଠାରୁ କାଢ଼ି ନିଆଯାଇ ଇଂଲାଣ୍ଡ ଓ ଫ୍ରାନ୍ସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖାଗଲା।
Q8. (ଜ) ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ଜର୍ମାନୀର ପରାଜୟ ପରେ ପଶ୍ଚିମ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ଥିବା ଏହାର ଉପନିବେଶଗୁଡ଼ିକ କିପରି ବିଜେତା ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କୁ ବାଣ୍ଟି ଦିଆଗଲା ?
ଉତ୍ତର: ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ଜର୍ମାନୀର ପରାଜୟ ପରେ ଟୋଗୋଲାଣ୍ଡ ଓ କାମେରୁନ୍ ଇଂଲାଣ୍ଡ ଓ ଫ୍ରାନ୍ସ ମଧ୍ୟରେ ଭାଗ କରାଗଲା ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକାର ଜର୍ମାନୀ ଅଧିକୃତ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଇଂରେଜ ଶାସିତ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାକୁ ଦିଆଗଲା।
Q9. (ଝ) କେଉଁ ଦୁଇ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଟାଙ୍ଗାନାଇକା ଓ କେନିଆ ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଜର୍ମାନୀ ଅଧିକୃତ ପୂର୍ବ ଆଫ୍ରିକାକୁ ଇଂଲାଣ୍ଡକୁ ଦେଇ ଦିଆଗଲା ଏବଂ ଏହାକୁ ‘ଟାଙ୍ଗାନାଇକା’ ନାମରେ ନାମିତ କରାଗଲା। ଇଂରେଜ ଅଧିକୃତ ପୂର୍ବ ଆଫ୍ରିକାକୁ ‘କେନିଆ’ ନାମରେ ନାମିତ କରାଗଲା।
Q10. (ଞ) ଆଫ୍ରିକାର ଉତ୍ତର ଉପକୂଳର କେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ କାହିଁକି ଫ୍ରାନ୍ସର ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଲାଭଜନକ ଉପନିବେଶ ଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ଆଫ୍ରିକାର ଉତ୍ତର ଉପକୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଆଲ୍ଜେରିଆ ଫ୍ରାନ୍ସର ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଲାଭଜନକ ଉପନିବେଶ ଥିଲା, କାରଣ ଏହା ଫରାସୀ ଉତ୍ପାଦିତ ସାମଗ୍ରୀ ପାଇଁ ଏକ ବିଶାଳ ବଜାର ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା।
୩. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଲେଖ।
Q1. (କ) ଇଉରୋପୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକାକୁ ଆସିଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ଇଉରୋପୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକାକୁ ଆସିଥିଲେ।
Q2. (ଖ) ଇଉରୋପୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ କାହିଁକି ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକାର ଦେଶଗୁଡିକୁ ସହଜରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାସ୍ତ କରିପାରୁଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକାର ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଉନ୍ନତ ଧରଣର ଯୁଦ୍ଧାସ୍ତ୍ର ନିର୍ମାଣ କରି ପାରି ନ ଥିବାରୁ ଇଉରୋପୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ସହଜରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାସ୍ତ କରିପାରୁଥିଲେ।
Q3. (ଗ) କେବେଠାରୁ ଭାରତ ଇଂରେଜ ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଶାସନର ଅଧୀନରେ ରହିଲା ?
ଉତ୍ତର: ୧୮୫୭ ମସିହାର ବିଦ୍ରୋହ ପରେ ଭାରତ ଇଂରେଜ ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଶାସନର ଅଧୀନରେ ରହିଲା।
Q4. (ଘ) ୧୮୭୫ ମସିହା ପରେ ହଲାଣ୍ଡ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ନିକଟସ୍ଥ କେଉଁ ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବିସ୍ତାର କଲା ?
ଉତ୍ତର: ୧୮୭୫ ମସିହା ପରେ ହଲାଣ୍ଡ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ନିକଟସ୍ଥ ମୋଲୁକା ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବିସ୍ତାର କଲା।
Q5. (ଙ) କେବେ ଚୀନ୍ରେ ରାଜତନ୍ତ୍ରର ଉଚ୍ଛେଦ ହେଲା ?
ଉତ୍ତର: ୧୯୧୧ ମସିହାରେ ଚୀନ୍ରେ ରାଜତନ୍ତ୍ରର ଉଚ୍ଛେଦ ହେଲା।
Q6. (ଚ) କାହା ଆର୍ଥିକ ସହାୟତାରେ ୧୮୭୮ ମସିହାରେ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ କଙ୍ଗୋ ସଂଘ ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ବେଲ୍ଜିଅମ୍ର ରାଜା ଦ୍ୱିତୀୟ ଲିଓପୋଲ୍ଡଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତାରେ ୧୮୭୮ ମସିହାରେ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ କଙ୍ଗୋ ସଂଘ ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା।
Q7. (ଛ) କେପ୍ କଲୋନୀର ପ୍ରବାସୀ ଡଚ୍ ଅଧିବାସୀମାନେ କେଉଁ ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: କେପ୍ କଲୋନୀର ପ୍ରବାସୀ ଡଚ୍ ଅଧିବାସୀମାନେ ‘ବୋଏର୍’ ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ।
Q8. (ଜ) କେବେ ଆବିସିନିଆ ଇଟାଲୀୟ ସୈନ୍ୟବାହିନୀକୁ ପରାସ୍ତ କରି ଇଟାଲୀକୁ ଆବିସିନିଆ ଉପରେ ତା’ର ଦାବି ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ୧୮୯୬ ମସିହାରେ ଆବିସିନିଆ ଇଟାଲୀୟ ସୈନ୍ୟବାହିନୀକୁ ପରାସ୍ତ କରି ଇଟାଲୀକୁ ଆବିସିନିଆ ଉପରେ ତା’ର ଦାବି ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲା।
Q9. (ଝ) ଫରାସୀମାନେ କେଉଁ ମସିହାରେ ମରକ୍କୋ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ଫରାସୀମାନେ ୧୯୦୦ ମସିହାରେ ମରକ୍କୋ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ।
Q10. (ଞ) ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ଜଣେ ସୁଦାନୀୟ ନେତା ନିଜକୁ କ’ଣ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରି ସୁଦାନ ଉପରେ ଇଜିପ୍ଟ ଓ ଇଂଲାଣ୍ଡର ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଉଚ୍ଛେଦ କରିଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ଜଣେ ସୁଦାନୀୟ ନେତା ନିଜକୁ ‘ମାହଦି’ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରି ସୁଦାନ ଉପରେ ଇଜିପ୍ଟ ଓ ଇଂଲାଣ୍ଡର ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଉଚ୍ଛେଦ କରିଥିଲେ।
୪. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଚାରିଗୋଟି ବିକଳ୍ପ ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ସଙ୍ଗେ ତା’ର କ୍ରମିକ ନମ୍ବର ବାଛି ଲେଖ।
Q1. (କ) କେଉଁ ବ୍ୟବସାୟ ଆଫ୍ରିକାରେ ସବୁଠାରୁ ବେଶୀ ଲାଭଦାୟକ ଥିଲା ?
(i) ହୀରା ବ୍ୟବସାୟ (ii) ୟୁରାନିୟମ୍ ବ୍ୟବସାୟ (iii) ଦାସ ବ୍ୟବସାୟ (iv) ହାତୀଦାନ୍ତ ବ୍ୟବସାୟ
ଉତ୍ତର: (iii) ଦାସ ବ୍ୟବସାୟ
Q2. (ଖ) କେଉଁ ମସିହାରେ ଭାସ୍କୋଡ଼ାଗାମା ଭାରତକୁ ଜଳପଥ ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ ?
(i) ୧୪୯୧ (ii) ୧୪୯୭ (iii) ୧୪୯୮ (iv) ୧୫୯୭
ଉତ୍ତର: (iii) ୧୪୯୮
Q3. (ଗ) କେବେ ଇଂଲାଣ୍ଡ ଓ ଚୀନ୍ ମଧ୍ୟରେ ଅଫିମ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା ?
(i) ୧୭୬୯ (ii) ୧୮୩୯ (iii) ୧୮୭୯ (iv) ୧୮୭୫
ଉତ୍ତର: (ii) ୧୮୩୯
Q4. (ଘ) କେଉଁ ମସିହାରେ ବର୍ମା ଭାରତର ଇଂରେଜ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହେଲା ।
(i) ୧୮୮୫ (ii) ୧୮୮୬ (iii) ୧୯୦୭ (iv) ୧୯୧୧
ଉତ୍ତର: (ii) ୧୮୮୬
Q5. (ଙ) କୋରିଆ କେବେ ଜାପାନର ଏକ ଉପନିବେଶ ହେଲା ?
(i) ୧୮୯୪ (ii) ୧୯୦୧ (iii) ୧୯୦୦ (iv) ୧୯୧୦
ଉତ୍ତର: (iv) ୧୯୧୦
Q6. (ଚ) କେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ ଫରାସୀ କଙ୍ଗୋ ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲା ?
(i) କଙ୍ଗୋ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ର (ii) ନାଇଜର ନଦୀର ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳ (iii) ଆଫ୍ରିକାର ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳ (iv) କଙ୍ଗୋ ନଦୀର ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳ
ଉତ୍ତର: (iv) କଙ୍ଗୋ ନଦୀର ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳ
Q7. (ଛ) କିଏ ଏକ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଉପନିବେଶକୁ ରୋଡ଼େସିଆ ନାମ ଦେଇଥିଲେ ?
(i) ଲିଓପୋଲ୍ଡ (ii) ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଅଧିବାସୀ (iii) ସେସିଲ୍ ରୋଡ୍ସ (iv) କାର୍ଲପିଟରସ୍
ଉତ୍ତର: (iii) ସେସିଲ୍ ରୋଡ୍ସ
Q8. (ଜ) ଟ୍ୟୁନିସିଆ କେଉଁ ଦେଶର ଦଖଲଭୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲା ?
(i) ଫ୍ରାନ୍ସ (ii) ଇଂଲାଣ୍ଡ (iii) ଇଟାଲୀ (iv) ଜର୍ମାନୀ
ଉତ୍ତର: (i) ଫ୍ରାନ୍ସ
Q9. (ଝ) କିଏ ସୁଏଜ କେନାଲ୍ର ଖନନ ପାଇଁ ଫ୍ରାନ୍ସର ଏକ କମ୍ପାନୀକୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ ?
(i) ତୁର୍କୀ ସୁଲ୍ତାନ (ii) ଇଜିପ୍ଟ ଗଭର୍ଣ୍ଣର (iii) ଇଂଲାଣ୍ଡ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ (iv) ଫ୍ରାନ୍ସ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ
ଉତ୍ତର: (ii) ଇଜିପ୍ଟ ଗଭର୍ଣ୍ଣର (ଇସ୍ମାଇଲ୍ ପାଶା)
Q10. (ଞ) କେଉଁଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣ ବୈଷମ୍ୟ ନୀତି ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଘୃଣ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲା ?
(i) ପୂର୍ବ ଆଫ୍ରିକା (ii) ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା (iii) ଭାରତ (iv) ତୁର୍କୀ
ଉତ୍ତର: (ii) ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା
୫. ପାଠରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ତୁମ ପାଇଁ କାମଗୁଡ଼ିକ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଓ ସହାୟତାରେ ସମ୍ପାଦନ କର ।
ଉତ୍ତର: ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାରିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଟେ। ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଓ ସହାୟତାରେ ସମ୍ପାଦନ କରିବାକୁ ହେବ।
୪. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Board Exam Tips & Pitfalls)
ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ (Board Exam Mastery Tips):
୧. ଧାରଣାଗତ ସ୍ପଷ୍ଟତା (Conceptual Clarity): ଉପନିବେଶବାଦର ସଂଜ୍ଞା, ଏହାର କାରଣ, ପ୍ରସାର ଓ ପରିଣାମକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝିବା ଜରୁରୀ। କେବଳ ମନେ ନ ରଖି ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଷୟର ମୂଳ ଧାରଣାକୁ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରନ୍ତୁ।
୨. କାଳାନୁକ୍ରମିକ ଅଧ୍ୟୟନ (Chronological Study): ଐତିହାସିକ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କର ଘଟିବା ସମୟ ଅନୁସାରେ ମନେ ରଖିବା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତର ଲେଖିବା ସହଜ ହୁଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଭାସ୍କୋଡ଼ାଗାମାଙ୍କ ଭାରତ ଆବିଷ୍କାର (୧୪୯୮), ପଲାସୀ ଯୁଦ୍ଧ (୧୭୫୭), ଅଫିମ ଯୁଦ୍ଧ (୧୮୩୯) ଇତ୍ୟାଦି।
୩. କାରଣ ଓ ପରିଣାମ ସମ୍ପର୍କ (Cause and Effect Relationship): ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘଟଣାର କାରଣ ଓ ଏହାର ପରିଣାମକୁ ଯୋଡ଼ି ପଢ଼ନ୍ତୁ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଶିଳ୍ପ ବିପ୍ଳବ କିପରି ଉପନିବେଶବାଦର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ହେଲା ଏବଂ ଉପନିବେଶବାଦର କୁପରିଣାମ କ’ଣ ଥିଲା।
୪. ମାନଚିତ୍ର ଅଭ୍ୟାସ (Map Work Practice): ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ମାନଚିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ। ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକାରେ ଇଉରୋପୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କର ଉପନିବେଶଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଶିଖନ୍ତୁ। ଏହା ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଅଧିକ ନମ୍ବର ପାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ।
୫. ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଓ ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ ଅଭ୍ୟାସ (Practice Short and Long Answer Questions): ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଷୟବସ୍ତୁରୁ ୨୦ ଶବ୍ଦ, ୬୦ ଶବ୍ଦ ଓ ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ। ଉତ୍ତରଗୁଡ଼ିକ ସ୍ପଷ୍ଟ, ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଓ ତଥ୍ୟଭିତ୍ତିକ ହେବା ଉଚିତ୍।
୬. ମୁଖ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଓ ପରିଭାଷା (Keywords and Definitions): ଉପନିବେଶବାଦ, ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦ, ଶିଳ୍ପ ବିପ୍ଳବ, କ୍ରୀତଦାସ, ଚୀନା ତରଭୁଜର କର୍ତ୍ତନ, ବର୍ଣ୍ଣ ବୈଷମ୍ୟ ନୀତି ଇତ୍ୟାଦି ମୁଖ୍ୟ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ସଠିକ୍ ପରିଭାଷା ମନେ ରଖନ୍ତୁ।
୭. ପୁନରାବୃତ୍ତି (Revision): ନିୟମିତ ଭାବରେ ପଢ଼ାଯାଇଥିବା ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରନ୍ତୁ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ମନେ ରଖିବା ସହଜ ହେବ।
ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Common Pitfalls):
୧. ତାରିଖ ଓ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ଭୁଲ୍ କରିବା (Confusing Dates and Events): ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ଐତିହାସିକ ତାରିଖ ଓ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ମନେ ରଖିବାରେ ଭୁଲ୍ କରନ୍ତି। ଏହାକୁ ଏଡ଼ାଇବା ପାଇଁ ଏକ ଟାଇମ୍ଲାଇନ୍ (Time-line) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ।
୨. କାରଣ ଓ ପରିଣାମକୁ ମିଶାଇ ଦେବା (Mixing up Causes and Effects): ଅନେକ ସମୟରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଉପନିବେଶବାଦର କାରଣ ଓ ପରିଣାମ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
୩. ଉପରଠାଉରିଆ ଜ୍ଞାନ (Superficial Knowledge): ଗଭୀର ଭାବରେ ବିଷୟବସ୍ତୁକୁ ନ ବୁଝି କେବଳ ମନେ ରଖିବା ଦ୍ୱାରା ଜଟିଳ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବାରେ ଅସୁବିଧା ହୁଏ।
୪. ମାନଚିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅବହେଳା କରିବା (Neglecting Map Work): ମାନଚିତ୍ର ଆଧାରିତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଅଭ୍ୟାସ ନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ନମ୍ବର ହରାଇବାର ସମ୍ଭାବନା ଥାଏ।
୫. ଉତ୍ତରରେ ସଂରଚନାର ଅଭାବ (Lack of Structure in Answers): ଉତ୍ତରଗୁଡ଼ିକୁ ସୁସଂଗଠିତ ଭାବରେ ଲେଖିବା ଜରୁରୀ। ପଏଣ୍ଟ୍ ଆକାରରେ ଲେଖିବା ଓ ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ରେଖାଙ୍କିତ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଭଲ ନମ୍ବର ମିଳିଥାଏ।
୬. ଭାଷାଗତ ତ୍ରୁଟି (Linguistic Errors): ଓଡ଼ିଆରେ ଉତ୍ତର ଲେଖିବା ସମୟରେ ବ୍ୟାକରଣଗତ ଓ ବନାନଗତ ତ୍ରୁଟିରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା ଉଚିତ୍।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)