BSE ODISHA CLASS 9 • UTKAL MASTER STROKE
ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଏଜୁକେସନ୍ (BSE Odisha) — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଷ୍ଟର ନୋଟ୍ସ
ଶ୍ରେଣୀ: Class 9 | ବିଷୟ: History
ଅଧ୍ୟାୟ: Class9 HistPol Ch05 Hist Ch02 L01 Fascism Nazism
୧. ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ ଓ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map & Conceptual Architecture)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଟି ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରବର୍ତ୍ତୀ ବିଶ୍ୱର ରାଜନୈତିକ, ସାମାଜିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ପରିସ୍ଥିତି ଉପରେ ଆଧାରିତ । ବିଶେଷକରି ୧୯୨୯-୧୯୩୩ ମସିହାର ମହାମନ୍ଦା ସମୟରେ ଉପୁଜିଥିବା ସଙ୍କଟ, ବେକାରୀ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଏବଂ ଶ୍ରମିକ ଆନ୍ଦୋଳନର ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଇଟାଲୀରେ ଫାସୀବାଦ ଓ ଜର୍ମାନୀରେ ନାଜିବାଦର ବିକାଶ କିପରି ହେଲା, ତାହା ଏଥିରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ବେନିତୋ ମୁସୋଲିନୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଇଟାଲୀରେ ଫାସୀବାଦର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ଏବଂ ଆଡଲ୍ଫ୍ ହିଟ୍ଲର୍ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଜର୍ମାନୀରେ ନାଜିବାଦର ବିକାଶ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ଶାସନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିବା ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ । ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନଗୁଡ଼ିକ କିପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲା, ତାହା ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ସୂଚିତ ।
ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Conceptual Architecture):
ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପରିସ୍ଥିତି (୧୯୧୯-୧୯୪୫)
ସାମାଜିକ, ଅର୍ଥନୈତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ
ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ଥିରତା, ଅର୍ଥନୈତିକ ସଙ୍କଟ, ସମାଜବାଦୀ ଓ ସାମ୍ୟବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନ, ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଜନଜାଗରଣ
ଅର୍ଥନୈତିକ ମହାମନ୍ଦା (୧୯୨୯-୧୯୩୩)
କାରଣ:
ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ
ଯୁଦ୍ଧ ସାମଗ୍ରୀ କାରଖାନା ବନ୍ଦ, ବେକାରୀ ବୃଦ୍ଧି
ଶ୍ରମିକ ଧର୍ମଘଟ, ମଜୁରି ଦାବି
ଆର୍ଥିକ ଅବସ୍ଥା ଶୋଚନୀୟ, ଚାହିଦା ହ୍ରାସ, ଉତ୍ପାଦନ ହ୍ରାସ
ବ୍ୟାଙ୍କ ଅଚଳ, ଅର୍ଥହାନି
କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସଙ୍କଟ (ଯାନ୍ତ୍ରିକ ପଦ୍ଧତି, ବିକ୍ରୟ ଅଭାବ)
ଫଳାଫଳ:
ଅଭାବ, ଅନଟନ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ବେକାରୀ
ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳା ସମସ୍ୟା, ସରକାର ବିରୋଧୀ ଜନମତ
ଶ୍ରମିକ ଆନ୍ଦୋଳନ (ସମାଜବାଦୀ/ସାମ୍ୟବାଦୀ ନେତୃତ୍ୱ)
ଜମିଦାର, ପୁଞ୍ଜିପତି, ଶିଳ୍ପପତିଙ୍କ ଭୟ
ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରୀ ଓ ଉଗ୍ରବାଦୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ଉତ୍ଥାନ
ଫାସୀବାଦର ବିକାଶ (ଇଟାଲୀ)
ପୃଷ୍ଠଭୂମି:
ପ୍ୟାରିସ୍ ଶାନ୍ତି ସମ୍ମିଳନୀରୁ ନିରାଶା, ଜାତୀୟ ସମ୍ମାନ ହାନି
ଆର୍ଥିକ ଅବନତି, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ବେକାରୀ, ଶ୍ରମିକ ଅଶାନ୍ତି, ଧର୍ମଘଟ, ହିଂସାକାଣ୍ଡ
ଶିଳ୍ପପତି, ପୁଞ୍ଜିପତିଙ୍କ ସମର୍ଥନ
ବେନିତୋ ମୁସୋଲିନୀ:
ଜୀବନୀ (୧୮୮୩, ରୋମାନା, ଶିକ୍ଷକ, ସୈନିକ)
ଫାସୀବାଦୀ ଦଳ ଗଠନ (ଯୁଦ୍ଧଫେରନ୍ତା ସୈନିକ, ଦେଶଭକ୍ତ, ରାଜତନ୍ତ୍ର ବିରୋଧୀ)
'କଳାକୁର୍ତ୍ତା ବାହିନୀ' (ସମାଜବାଦୀ/ସାମ୍ୟବାଦୀ ବିରୋଧୀ)
ଆଦର୍ଶ: ଜାତୀୟ ଐକ୍ୟ, ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାର, ଯୁଦ୍ଧନୀତି, ଜାତୀୟ ଶକ୍ତି, ଇଟାଲୀର ଗୌରବ
କ୍ଷମତା ଦଖଲ:
୧୯୨୧ ନିର୍ବାଚନରେ ଅସଂଖ୍ୟତା
୧୯୨୨ ଅକ୍ଟୋବର ୨୮: ରୋମ୍ ଅଭିମୁଖେ ଅଗ୍ରସର (March on Rome)
ରାଜା ଭିକ୍ଟର୍ ଇମାନୁଏଲ୍ ତୃତୀୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନିଯୁକ୍ତି (ଅକ୍ଟୋବର ୨୯, ୧୯୨୨)
ଫାସୀବାଦୀ ଶାସନ:
ବିରୋଧୀଙ୍କ ହତ୍ୟା/ବନ୍ଦୀ/ନିର୍ବାସନ
ନିର୍ବାଚନ ଆଇନରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ସଂସଦୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅକାମୀ
ମହା ପରିଷଦ ଗଠନ, ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ଉପରେ ଅଙ୍କୁଶ
୧୯୨୪ ନିର୍ବାଚନରେ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠତା
୧୯୨୬: ଏକଦଳୀୟ ଶାସନ (ଅନ୍ୟ ଦଳ ବେଆଇନ)
ସାର୍ବଜନୀନ ଭୋଟ୍ ପ୍ରଥା ଉଠାଇ ଦିଆଗଲା
ସମ୍ବାଦପତ୍ର ସ୍ୱାଧୀନତା ହରଣ, ସାମରିକ ଶିକ୍ଷା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ
ମୁସୋଲିନୀ ସର୍ବେସର୍ବା, ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ଶାସକ
ନାଜିବାଦର ବିକାଶ (ଜର୍ମାନୀ)
ପୃଷ୍ଠଭୂମି:
ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ଥିରତା, ଅର୍ଥନୈତିକ ସଙ୍କଟ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ବେକାରୀ, ଧର୍ମଘଟ, ହିଂସାକାଣ୍ଡ
ଭର୍ସାଇ ସନ୍ଧିର ଅପମାନ
କାଇଜର ଦ୍ୱିତୀୟ ଉଇଲିୟମ୍ଙ୍କ ପଳାୟନ, ରାଜତନ୍ତ୍ରର ପତନ
ୱେମର୍ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା (ଆର୍ଥିକ ଉନ୍ନତି ନାହିଁ)
ପୁଞ୍ଜିପତି, ବ୍ୟବସାୟୀ, ଶିଳ୍ପପତିଙ୍କ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ
ଶ୍ରମିକ ଆନ୍ଦୋଳନ (ସମାଜବାଦୀ/ସାମ୍ୟବାଦୀ ନେତୃତ୍ୱ)
ଆଡଲ୍ଫ୍ ହିଟ୍ଲର୍:
ଜୀବନୀ (୧୮୮୯, ଅଷ୍ଟ୍ରିଆ, WWI ସୈନିକ)
ଶ୍ରମଜୀବୀ ଦଳରେ ଯୋଗଦାନ (୧୯୧୯), ନେତା (୧୯୨୧)
ନାମ ପରିବର୍ତ୍ତନ: ଜାତୀୟ ସମାଜବାଦୀ ଶ୍ରମିକ ଦଳ (ନାଜି ଦଳ)
ଦଳୀୟ ସଙ୍କେତ: ସ୍ୱସ୍ତିକ (ପ୍ରାଚୀନ ଆର୍ଯ୍ୟ)
ସୈନିକ ଦଳ ଗଠନ
ଆଦର୍ଶ: ଅର୍ଥନୈତିକ ସଙ୍କଟ, ବେକାରୀ, ଭର୍ସାଇ ଅପମାନ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ
୧୯୨୩: କ୍ଷମତା ଦଖଲ ଉଦ୍ୟମ ବିଫଳ, କାରାଦଣ୍ଡ
'ମେଁ କାମ୍ପ' (ମୋର ସଂଘର୍ଷ) ପୁସ୍ତକ ରଚନା (ନାଜି ଆଦର୍ଶ, ଚିନ୍ତାଧାରା, କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ)
ମହାନ୍ ନେତାଙ୍କ ଏକଛତ୍ର ଶାସନ ପସନ୍ଦ
ଉଗ୍ର ଜାତୀୟତାବାଦୀ ନୀତି, ପୁଞ୍ଜିପତି ଓ ଗଣତନ୍ତ୍ର ବିରୋଧୀଙ୍କ ସମର୍ଥନ
୧୯୨୪: ଜେଲ୍ରୁ ମୁକ୍ତି, ବ୍ୟାପକ ପ୍ରଚାର
କ୍ଷମତା ଦଖଲ:
୧୯୩୩ ନିର୍ବାଚନ: ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠତା ନାହିଁ, ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ହିଣ୍ଡେନ୍ବର୍ଗଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ/ଚାନ୍ସେଲର ନିଯୁକ୍ତି
ହିଣ୍ଡେନ୍ବର୍ଗଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ
ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଓ ଚାନ୍ସେଲର କ୍ଷମତା ନିଜ ହାତକୁ ନେଲେ
ଏକାଧାରରେ ରାଷ୍ଟ୍ରମୁଖ୍ୟ, ଶାସନମୁଖ୍ୟ, ସାମରିକ ବିଭାଗର ସର୍ବୋଚ୍ଚ କର୍ତ୍ତା, ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ଶାସକ
ନାଜି ଶାସନ:
ଏକମାତ୍ର ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଭାବେ ସ୍ୱୀକୃତି
ସମାଜବାଦୀ, ସାମ୍ୟବାଦୀ ସଂଗଠନ ଭାଙ୍ଗି ଦିଆଗଲା, ସମ୍ପତ୍ତି ବାଜ୍ୟାପ୍ତ
ଶ୍ରମିକ ସଂଗଠନ ଭାଙ୍ଗି ଦିଆଗଲା
ବିରୋଧୀଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ
ଇହୁଦୀମାନଙ୍କୁ ଘୃଣା ଓ ହତ୍ୟା
ସମ୍ବାଦପତ୍ର ଓ ବେତାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ୱାଧୀନତା ଲୋପ
ଭର୍ସାଇ ସନ୍ଧି ଉଲଂଘନ, ସାମରିକ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି
ଆକାଶବାହିନୀ ଓ ନୌବାହିନୀ ଗଠନ, ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରରେ ସଜ୍ଜିତ
ରାଇନ୍ ନଦୀ ଉପତ୍ୟକାରେ ସୈନ୍ୟ ମୁତୟନ
ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି
୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ରାବଳୀ (Comprehensive Theory & Formulas)
୨.୧ ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପୃଥିବୀର ପରିସ୍ଥିତି (୧୯୧୯-୧୯୪୫)
ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧର ଅବ୍ୟବହିତ ପରେ ପୃଥିବୀରେ ଅଭୂତପୂର୍ବ ସାମାଜିକ, ଅର୍ଥନୈତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଥିଲା । ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ଫଳସ୍ୱରୂପ ପୃଥିବୀରେ ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ଥିରତା, ଅର୍ଥନୈତିକ ସଙ୍କଟ, ସମାଜବାଦୀ ଓ ସାମ୍ୟବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନ, ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଜନଜାଗରଣ ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ସମସ୍ୟା ଦେଖାଦେଇଥିଲା, ଯାହା କ୍ରମଶଃ ଅଧିକ ଗମ୍ଭୀର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲା ।
୨.୨ ଅର୍ଥନୈତିକ ମହାମନ୍ଦା (୧୯୨୯-୧୯୩୩)
ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧର ପ୍ରଭାବରେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ଓ ଇଉରୋପର ଅଧିକାଂଶ ଦେଶରେ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।
ଶିଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରଭାବ: ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ସାମଗ୍ରୀ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା କଳ କାରଖାନାଗୁଡ଼ିକ ଯୁଦ୍ଧପରେ ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବାରୁ ଅନେକ ଶ୍ରମିକ ବେକାର ହୋଇଗଲେ । ବେସାମରିକ ସାମଗ୍ରୀ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ କଳ କାରଖାନାର ଶ୍ରମିକମାନେ ଅଧିକ ମଜୁରି ଦାବିକରି ଧର୍ମଘଟ କଲେ । ଲୋକଙ୍କର ଆର୍ଥିକ ଅବସ୍ଥା ଶୋଚନୀୟ ହୋଇଯିବାରୁ ବଜାରରେ ଶିଳ୍ପଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟର ଚାହିଦା କମିଗଲା । ଉତ୍ପାଦନ ହ୍ରାସ ପାଇଲା ଓ ଶିଳ୍ପପତିମାନେ କାରଖାନା ବନ୍ଦ କରିଦେବାରୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଶ୍ରମିକ ବେକାର ହୋଇଗଲେ । ଶିଳ୍ପଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟର ମୂଲ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା । ଅନେକ ବ୍ୟାଙ୍କ ଅଚଳ ହୋଇଯିବାରୁ ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କର ସଞ୍ଚିତ ଅର୍ଥ ହରାଇଲେ ।
କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରଭାବ: ଶିଳ୍ପ ବିପ୍ଳବ ଯୋଗୁଁ କୃଷିକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ପଦ୍ଧତିର ବିନିଯୋଗ ଫଳରେ କୃଷି ଉତ୍ପାଦନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧ ଯୋଗୁଁ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବା ଫଳରେ କୃଷିଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟର ବିକ୍ରୟ ହୋଇ ପାରିଲାନାହିଁ । ତେଣୁ ଅଧିକ କୃଷି ଉତ୍ପାଦନ କରୁଥିବା ଦେଶଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ ଓ କୃଷି ଶ୍ରମିକଙ୍କର ଦୁରବସ୍ଥା ବଢ଼ିଲା ।
ସମସ୍ୟା ଓ ପରିଣାମ: ଉତ୍ପାଦନର ଦୁଇ ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ କୃଷି ଓ ଶିଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ସଙ୍କଟ ଯୋଗୁଁ ଚାରିଆଡ଼େ ଅଭାବ ଓ ଅନଟନ ଦେଖାଦେଲା । ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ବେକାରୀ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମସ୍ୟା ଦେଖାଦେଲା । କେତେକ ଦେଶରେ ସରକାରଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଜନମତ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ଅବସ୍ଥାର ଉନ୍ନତି ଦାବିକରି ଶ୍ରମିକମାନେ ଆନ୍ଦୋଳନ କଲେ । ସମାଜବାଦୀ ଓ ସାମ୍ୟବାଦୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ନେତୃତ୍ୱ ନେଲେ । ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ବିପ୍ଳବ ଦ୍ୱାରା ରାଜତନ୍ତ୍ର ଲୋପକରି ପ୍ରଜାତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା । ଜମିଦାର, ପୁଞ୍ଜିପତି ଓ ଶିଳ୍ପପତିମାନେ ଶ୍ରମିକ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଦମନ କରିବା ପାଇଁ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରୀ ତଥା ଉଗ୍ରବାଦୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ସାହାଯ୍ୟ ନେବାକୁ ବାହାରିଲେ । ଏହି ପରିସ୍ଥିତିର ସୁଯୋଗ ନେଇ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଉଗ୍ର ଜାତୀୟତାବାଦୀ ତଥା ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ଉତ୍ଥାନ ଘଟିଲା । ଏହି ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଫାସୀବାଦୀ ଶକ୍ତି କୁହାଗଲା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଚିନ୍ତାଧାରା ଫାସୀବାଦ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା ।
୨.୨.୧ ତୁମେ ଜାଣିଛ କି ? (ଅର୍ଥନୈତିକ ସଙ୍କଟ)
୧୯୨୯ ମସିହାରୁ ୧୯୩୩ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଖାଦେଇଥିବା ଉତ୍କଟ ଅର୍ଥନୈତିକ ସଙ୍କଟ ଦ୍ୱାରା ସୋଭିଏତ୍ ରୁଷ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ନଥିଲା । ୧୯୨୮ ମସିହାରେ ଯୋସେଫ୍ ଷ୍ଟାଲିନ୍ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଞ୍ଚବାର୍ଷିକ ଯୋଜନାର ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ ଫଳରେ ସୋଭିଏତ୍ ରୁଷରେ ଦ୍ରୁତ ଅର୍ଥନୈତିକ ଉନ୍ନତି ଘଟିଥିଲା । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶମାନଙ୍କରେ କଳକାରଖାନା ବନ୍ଦ ଓ ବେକାରୀ ବୃଦ୍ଧି ବେଳେ ସୋଭିଏତ୍ ରୁଷରେ ଅର୍ଥନୈତିକ ପ୍ରଗତି ଅବ୍ୟାହତ ରହିଥିଲା ।
୨.୩ ଫାସୀବାଦର ବିକାଶ (ଇଟାଲୀ)
ଫାସୀବାଦର ମୂଳଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଲା ହିଂସାତ୍ମକ ପନ୍ଥାଦ୍ୱାରା ଜଣେ କିମ୍ବା ମୁଷ୍ଟିମେୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ହାତରେ ସମସ୍ତ ଶାସନ କ୍ଷମତା କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ କରି ଦେଶରେ ଏକଛତ୍ର ଶାସନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା । ଫାସୀବାଦୀମାନେ ବହୁଦଳୀୟ ଶାସନର ବିରୋଧକରି ଏକଦଳୀୟ ଶାସନରେ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ । ପ୍ରଥମେ ଇଟାଲୀ ଓ ଜର୍ମାନୀ ଦେଶରେ ଫାସୀବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନର ସୂତ୍ରପାତ ହୋଇଥିଲା ।
୨.୩.୧ ଫାସିସ୍ ଶବ୍ଦର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଅର୍ଥ:
ଲାଟିନ୍ ଶବ୍ଦ ଫାସିସ୍ (Fasces)ରୁ ଫାସୀବାଦର ସୃଷ୍ଟି । ଫାସିସ୍ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ କୁରାଢ଼ି ସହିତ ବିଡ଼ାଏ କାଠି । ଇଟାଲୀର ଏକ ଉଗ୍ର ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଦଳ ତା’ର ଦଳୀୟ ସଂକେତ ରୂପେ କୁରାଢ଼ି ସହିତ ବିଡ଼ାଏକାଠି ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବାରୁ ସେହିଦଳକୁ ଫାସୀବାଦୀ ଦଳ (Fascist Party) ଏବଂ ସେହି ଦଳର ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଫାସୀବାଦ (Fascism) କୁହାଗଲା ।
୨.୩.୨ ଇଟାଲୀରେ ଫାସୀବାଦର ବିକାଶର କାରଣ:
ପ୍ୟାରିସ୍ ଶାନ୍ତି ସମ୍ମିଳନୀରୁ ନିରାଶା: ଉପନିବେଶ ଲାଭ ଆଶାରେ ଇଟାଲୀ ମିତ୍ରଶକ୍ତି ପକ୍ଷରେ ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ପ୍ୟାରିସ୍ ଶାନ୍ତି ସମ୍ମିଳନୀରୁ ତାହାକୁ ନିରାଶ ହୋଇ ଫେରିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ଫଳରେ ବିଜୟୀ ଶକ୍ତି ଭାବରେ ତାହାର ଅହମିକା ରହିଲା ନାହିଁ ଓ ଜାତୀୟ ସମ୍ମାନ ହାନି ଘଟିଲା ।
ଆର୍ଥିକ ଅବନତି ଓ ସାମାଜିକ ଅଶାନ୍ତି: ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଦେଶର ଆର୍ଥିକ ଅବସ୍ଥାରେ ଘୋର ଅବନତି ଦେଖା ଦେଇଥିଲା । ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ବେକାରି, ଶ୍ରମିକ ଅଶାନ୍ତି, ଧର୍ମଘଟ ଏବଂ ହିଂସାକାଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଦେଶର ଅବସ୍ଥା ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲା । କୃଷି ଓ ଶିଳ୍ପ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ଶୋଚନୀୟ ହୋଇ ପଡ଼ିବାରୁ ସେମାନେ ଆନ୍ଦୋଳନ କଲେ ।
ପୁଞ୍ଜିପତିଙ୍କ ସମର୍ଥନ: ଶିଳ୍ପପତି, ପୁଞ୍ଜିପତି, ବ୍ୟବସାୟୀ ତଥା ଜମିଦାରମାନେ ଶ୍ରମିକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଯୋଗୁଁ ଭୟଭୀତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ । ଶ୍ରମିକ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଦମନ କରିବା ନିମନ୍ତେ ସେମାନେ ଇଟାଲୀରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଫାସୀବାଦୀ ଦଳକୁ ସାହାଯ୍ୟକଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଫାସୀବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ଦୃଢ଼ ହୋଇଥିଲା ।
୨.୩.୩ ବେନିତୋ ମୁସୋଲିନୀ (Benito Mussolini):
ଜୀବନୀ: ୧୮୮୩ ମସିହାରେ ରୋମାନାଠାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ପ୍ରଥମେ ସେ ଶିକ୍ଷକତା କରୁଥିଲେ । ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ଜଣେ ସୈନିକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।
ଫାସୀବାଦୀ ଦଳ ଗଠନ: ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷରେ ସେ ଯୁଦ୍ଧଫେରନ୍ତା ବେକାର ସୈନିକ, ଦେଶଭକ୍ତ ନାଗରିକ ଓ ରାଜତନ୍ତ୍ର ବିରୋଧୀ କେତେକ ଲୋକଙ୍କୁ ନେଇ ଗୋଟିଏ ଦଳ ଗଢ଼ିଥିଲେ । ସମୟକ୍ରମେ ଏହି ଦଳ ଫାସୀବାଦୀ ଦଳ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା ।
'କଳାକୁର୍ତ୍ତା ବାହିନୀ': ସମାଜବାଦୀ ଓ ସାମ୍ୟବାଦୀ ଆଦର୍ଶରେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ଶ୍ରମିକ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଦମନ କରିବାପାଇଁ ଏହି ଦଳ ଆଗେଇ ଆସିଲା । ଏହି ଦଳର ତତ୍ତ୍ୱାବଧାନରେ ତାଲିମପ୍ରାପ୍ତ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବକମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଏକ ସଶସ୍ତ୍ର ବାହିନୀ ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା । କଳା ପୋଷାକ ପରିଧାନ କରୁଥିବାରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ‘କଳାକୁର୍ତ୍ତା ବାହିନୀ’ ବୋଲି କୁହାଗଲା । ସେମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ ସମାଜବାଦୀ ଓ ସାମ୍ୟବାଦୀ ମାନଙ୍କର ବିରୋଧୀଥିଲେ ।
ମୁସୋଲିନୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶ: ଫାସୀବାଦୀ ଦଳ ଜାତୀୟ ଐକ୍ୟ, ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାର, ଯୁଦ୍ଧନୀତି, ଜାତୀୟ ଶକ୍ତି ଓ ଇଟାଲୀର ଗୌରବ ବୃଦ୍ଧିରେ ବିଶ୍ୱାସ କରେ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଥିଲା ।
କ୍ଷମତା ଦଖଲ: ଇଟାଲୀର ରାଜା ତୃତୀୟ ଭିକ୍ଟର୍ ଇମାନୁଏଲ୍ (Victor Emmanuel III) ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ଶାନ୍ତିଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱଚ୍ଛଳତା ଫେରାଇ ଆଣିବାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଫଳ ହୋଇଥିଲେ । ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ଇଟାଲୀରେ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଲା, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଦଳ ସଂଖ୍ୟା ଗରିଷ୍ଠତା ହାସଲ କରି ପାରିଲେ ନାହିଁ । ମୁସୋଲିନୀ ତାଙ୍କର ଅନୁଗାମୀମାନଙ୍କ ସହିତ ବଳପୂର୍ବକ କ୍ଷମତା ଅଧିକାର କରି ଏକଛତ୍ର ଶାସନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ୧୯୨୨ ମସିହା ଅକ୍ଟୋବର ୨୮ ତାରିଖ ଦିନ ଇଟାଲୀର ରାଜଧାନୀ ରୋମ୍ ଅଭିମୁଖେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ । ଏଥିରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଇଟାଲୀର ରାଜା ଭିକ୍ଟର୍ ଇମାନୁଏଲ୍ ତୃତୀୟ ମୁସୋଲିନୀଙ୍କୁ ସରକାର ଗଠନ କରିବାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ । ୧୯୨୨ ମସିହା ଅକ୍ଟୋବର ୨୯ ତାରିଖ ଦିନ ମୁସୋଲିନୀ ଇଟାଲୀର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ ।
୨.୩.୪ ଫାସୀବାଦୀ ଶାସନର ପଦକ୍ଷେପ:
କ୍ଷମତାକୁ ଆସିବା ପରେ ଇଟାଲୀରେ ଏକଛତ୍ର ଶାସନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ନିମନ୍ତେ ଫାସୀବାଦୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପଦକ୍ଷେପ ନେଲେ ।
ସମାଜବାଦୀ ଓ ସାମ୍ୟବାଦୀ ନେତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଗଲା, କେତେକଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀ କିମ୍ବା ନିର୍ବାସନ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଗଲା ।
ନିର୍ବାଚନ ଆଇନରେ ବ୍ୟାପକ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଗଲା । ଇଟାଲୀର ସଂସଦୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅକାମୀ କରିଦିଆଗଲା ।
ମହା ପରିଷଦ ନାମକ ଏକ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରକ ସଂସ୍ଥା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳର ସ୍ୱାଧୀନତା ଉପରେ ଅଙ୍କୁଶ ଲଗାଇ ଦିଆଗଲା ।
୧୯୨୪ ମସିହାର ନିର୍ବାଚନରେ ଫାସୀବାଦୀ ଦଳ ପାର୍ଲାମେଣ୍ଟରେ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ ହେଲା ଏବଂ ମୁସୋଲିନୀଙ୍କର ପ୍ରତିପତ୍ତି ଓ କ୍ଷମତା ଯଥେଷ୍ଟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା ।
୧୯୨୬ ମସିହାରେ ଫାସୀବାଦୀ ଦଳ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ରାଜନୈତିକ ଦଳ ବେଆଇନ ଘୋଷିତ ହେଲେ । ଇଟାଲୀରେ ଏକ ଦଳୀୟ ଶାସନ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା ।
ସାର୍ବଜନୀନ ଭୋଟ୍ ପ୍ରଥା ଉଠାଇ ଦିଆଗଲା ।
ସମ୍ବାଦପତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ସ୍ୱାଧୀନତା କାଢ଼ିନିଆଗଲା ।
ଶିକ୍ଷା ପଦ୍ଧତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇ ସାମରିକ ଶିକ୍ଷାକୁ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରାଗଲା ।
ଇଟାଲୀରୁ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଅବସାନ ଘଟିଲା । ଦେଶର ସମସ୍ତ ଶାସନ କ୍ଷମତା ଫାସୀବାଦୀ ଦଳର ମୁଖ୍ୟ ମୁସୋଲିନୀଙ୍କ ହାତରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ହେଲା ଏବଂ ସେ ଇଟାଲୀର ସର୍ବେସର୍ବା ହେଲେ ।
ସାଧାରଣ ଜନତା, ସେନାବାହିନୀ, ପୁଞ୍ଜିପତି ଓ ବ୍ୟବସାୟୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ଫାସୀବାଦୀ ଦଳକୁ ସମର୍ଥନ କଲେ ।
୨.୪ ନାଜିବାଦର ବିକାଶ (ଜର୍ମାନୀ)
ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଇଟାଲୀ ଦେଶପରି ଜର୍ମାନୀ ଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ଥିରତା, ଅର୍ଥନୈତିକ ସଙ୍କଟ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ବେକାରି, ଧର୍ମଘଟ, ହିଂସାକାଣ୍ଡ ଆଦି ଦେଖା ଦେଇଥିଲା ।
୨.୪.୧ ଜର୍ମାନୀରେ ନାଜିବାଦର ବିକାଶର କାରଣ:
ଭର୍ସାଇ ସନ୍ଧିର ଅପମାନ: ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ଜର୍ମାନୀର ପରାଜୟ ଓ ଭର୍ସାଇ ସନ୍ଧିର କଠୋର ଅପମାନ ଜନକ ସର୍ତ୍ତାବଳୀ ଦ୍ୱାରା ଜର୍ମାନ୍ଜାତି ମର୍ମାହତ ହୋଇଥିଲେ ।
ରାଜନୈତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ: ଦେଶରେ ଗଣବିପ୍ଳବ ଦେଖାଦେଲା । ଏହାର ମୁକାବିଲା କରି ନପାରି କାଇଜର ଦ୍ୱିତୀୟ ଉଇଲିୟମ୍ ଦେଶଛାଡ଼ି ନେଦରଲାଣ୍ଡ ଚାଲିଗଲେ । ଜର୍ମାନୀରେ ରାଜତନ୍ତ୍ରର ପତନ ଘଟି ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର ଶାସନ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା । ଏହାକୁ ‘ୱେମର୍’ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର (Weimer Republic) କୁହାଗଲା ।
ଆର୍ଥିକ ସଙ୍କଟ ଓ ଶ୍ରମିକ ଆନ୍ଦୋଳନ: ରାଜନୈତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସତ୍ତ୍ୱେ ଦେଶର ଆର୍ଥନୀତିକ ଅବସ୍ଥାରେ କୌଣସି ଉନ୍ନତି ଘଟିଲା ନାହିଁ । ଶାସନ ପରିଚାଳନାରେ ପୁଞ୍ଜିପତି, ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ ଶିଳ୍ପପତି ମାନଙ୍କର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ପୂର୍ବ ପରି ରହିଲା । ସମାଜବାଦୀ ଓ ସାମ୍ୟବାଦୀ ଦଳମାନଙ୍କର ନେତୃତ୍ୱରେ ଶ୍ରମିକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଏହିଭଳି ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ଥିରତା ମଧ୍ୟରେ ଆଡଲଫ୍ ହିଟ୍ଲର୍ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଉଗ୍ର ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଯାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ନାଜି ବିପ୍ଳବ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା ।
୨.୪.୨ ତୁମେ ଜାଣିଛ କି ? (କାଇଜର)
୧୮୭୧ ମସିହାରୁ ୧୯୧୮ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜର୍ମାନୀର ସମ୍ରାଟମାନଙ୍କୁ ‘କାଇଜର’ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା । ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଜର୍ମାନୀରେ ତିନିଜଣ କାଇଜର୍ ରାଜତ୍ୱ କରିଥିଲେ । ସେମାନେ ହେଲେ ୧. ପ୍ରଥମ ଉଇଲିଅମ୍ (୧୮୭୧ ମସିହାରୁ ୧୮୮୮ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ) ୨. ତୃତୀୟ ଫ୍ରେଡେରିକ୍ (୧୮୮୮ ମସିହାରେ ମାତ୍ର ୯୯ଦିନ) ୩. ଦ୍ୱିତୀୟ ଉଇଲିଅମ୍ (୧୮୮୮ ମସିହାରୁ ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ) ।
୨.୪.୩ ଆଡଲ୍ଫ୍ ହିଟ୍ଲର୍ (Adolf Hitler):
ଜୀବନୀ: ୧୮୮୯ ମସିହା ଏପ୍ରିଲ୍ ମାସ ୨୦ ତାରିଖ ଦିନ ଅଷ୍ଟ୍ରିଆ ଦେଶରେ ବାସ କରୁଥିବା ଜର୍ମାନ୍ ଅଧିବାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଜର୍ମାନୀ ତରଫରୁ ସୈନ୍ୟବାହିନୀରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ।
ନାଜି ଦଳ ଗଠନ: ଯୁଦ୍ଧପରେ ୧୯୧୯ ମସିହାରେ ସେ ଶ୍ରମଜୀବୀ ଦଳ ନାମକ ଗୋଟିଏ କ୍ଷୁଦ୍ର ରାଜନୈତିକ ଦଳରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ସେ ସେହି ଦଳର ନେତା ହେଲେ ଏବଂ ଦଳର ନୂତନ ନାମ ଦେଲେ ଜାତୀୟ ସମାଜବାଦୀ ଶ୍ରମିକ ଦଳ (National Socialist German Workers' Party) । ଏହି ଦଳ ନାଜିଦଳ ରୂପେ ପରିଚିତ ହେଲା ଏବଂ ଏହାର ନୀତିକୁ ନାଜିବାଦ କୁହାଗଲା ।
ଦଳୀୟ ସଙ୍କେତ: ପ୍ରାଚୀନ ଆର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କର ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିହ୍ନକୁ ହିଟ୍ଲର୍ ନାଜିଦଳର ଦଳୀୟ ସଙ୍କେତ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।
ସୈନିକ ଦଳ: ମୁସୋଲିନୀଙ୍କର ପଦାଙ୍କ ଅନୁକରଣ କରି ସେ ନାଜିଦଳକୁ ଗୋଟିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୈନିକ ଦଳରୂପେ ସଂଗଠିତ କଲେ ।
ନାଜିଦଳର ସୁଦୃଢ଼ୀକରଣ: ଲୋକଙ୍କର ଦୁରବସ୍ଥା, ଆର୍ଥିକ ସଙ୍କଟ, ବେକାରି, ପ୍ୟାରିସ୍ ଶାନ୍ତି ସମ୍ମିଳନୀରେ ଜର୍ମାନୀର ଅପମାନ ପ୍ରଭୃତି ସମସ୍ୟାକୁ କେନ୍ଦ୍ରକରି ନାଜିଦଳ ସୁଦୃଢ଼ ହେଲା ।
କ୍ଷମତା ଦଖଲ ଉଦ୍ୟମ ଓ 'ମେଁ କାମ୍ପ': ୧୯୨୩ ମସିହାରେ ହିଟ୍ଲର୍ ବଳପୂର୍ବକ ଜର୍ମାନୀର ଶାସନ କ୍ଷମତା ଅଧିକାର କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟମ କରି ବିଫଳ ହେଲେ ଏବଂ କାରାଦଣ୍ଡ ଭୋଗକଲେ । ଜେଲ୍ରେ ଥିବାବେଳେ ସେ ‘ମେଁ କାମ୍ପ’ (Mein Kampf) ବା ‘ମୋର ସଂଘର୍ଷ’ ନାମକ ଏକ ପୁସ୍ତକ ରଚନା କରିଥିଲେ । ଏହି ପୁସ୍ତକରେ ନାଜି ଦଳର ଆଦର୍ଶ, ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ସମ୍ପର୍କରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି । ଜଣେ ମହାନ୍ ନେତାଙ୍କ ଏକଛତ୍ର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସେ ପସନ୍ଦ କରୁଥିଲେ ।
ଜନସମର୍ଥନ: ନିଜର ଉଗ୍ର ଜାତୀୟତାବାଦୀ ନୀତି ଯୋଗୁଁ ସେ ପୁଞ୍ଜିପତି ଓ ଗଣତନ୍ତ୍ର ବିରୋଧୀ ଶକ୍ତି ମାନଙ୍କର ସମର୍ଥନ ଲାଭ କଲେ । ୧୯୨୪ ମସିହାରେ ଜେଲ୍ରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭକରି ବ୍ୟାପକ ପ୍ରଚାର ଦ୍ୱାରା ସେ ନାଜି ଦଳ ପ୍ରତି ଜର୍ମାନୀଜାତିକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲେ ।
ହିଟ୍ଲର୍ଙ୍କ ବାଗ୍ମୀତା ଓ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି: ହିଟ୍ଲର୍ଙ୍କର ଅସାଧାରଣ ବାଗ୍ମୀତା ଦ୍ୱାରା ସାଧାରଣ ଜନତା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ । ଭର୍ସାଇ ସନ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଜର୍ମାନୀ ପ୍ରତି ହୋଇଥିବା ଚରମ ଅପମାନ ଓ ଅନ୍ୟାୟର ପ୍ରତିଶୋଧ, ଏକ ଦୃଢ଼ ତଥା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜର୍ମାନୀ ରାଜ୍ୟ ଗଠନ କରି ଜର୍ମାନୀର ହୃତ ଗୌରବ ଫେରାଇ ଆଣିବାର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି, ଲୋକଙ୍କୁ କର୍ମନିଯୁକ୍ତି ଯୋଗାଇଦେବାର ଆଶ୍ୱାସନା ଏବଂ ଯୁବଗୋଷ୍ଠୀ ନିମନ୍ତେ ନିରାପଦ ଭବିଷ୍ୟତ ଗଢ଼ିବାର ଭରସା ତାଙ୍କୁ ଜର୍ମାନ୍ ମାନଙ୍କର ଆସ୍ଥାଭାଜନ କଲା । ତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଜର୍ମାନୀର ପୁନରୁତ୍ଥାନ ସମ୍ଭବ ବୋଲି ଅନେକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧାରଣା ସୃଷ୍ଟି ହେଲା ।
ଚାନ୍ସେଲର ନିଯୁକ୍ତି: ୧୯୩୩ ମସିହାରେ ଜର୍ମାନୀରେ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନ ହେଲା । ନାଜି ଦଳ ସଂଖ୍ୟା ଗରିଷ୍ଠ ହୋଇ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜର୍ମାନୀର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ହିଣ୍ଡେନ୍ବର୍ଗ ହିଟ୍ଲର୍ଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ବା ଚାନ୍ସେଲର ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ ।
୨.୪.୪ ନାଜି ଶାସନର ପଦକ୍ଷେପ:
କ୍ଷମତା କେନ୍ଦ୍ରୀକରଣ: ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠତା ଲାଭ କରିବାପାଇଁ ହିଟ୍ଲର୍ ପୁଣିଥରେ ନିର୍ବାଚନ କରାଇଲେ କିନ୍ତୁ ସଫଳ ହେଲେନାହିଁ । ଇତି ମଧ୍ୟରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ହିଣ୍ଡେନ୍ବର୍ଗ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ । ହିଟ୍ଲର୍ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରି ଉଭୟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଓ ଚାନ୍ସେଲରଙ୍କର କ୍ଷମତା ନିଜ ହାତକୁ ନେଇ ଯାଇଥିଲେ । ଏହାଦ୍ୱାରା ସେ ଏକାଧାରରେ ରାଷ୍ଟ୍ରମୁଖ୍ୟ, ଶାସନମୁଖ୍ୟ ଓ ସାମରିକ ବିଭାଗର ସର୍ବୋଚ୍ଚ କର୍ତ୍ତା ଭାବରେ ଜର୍ମାନୀର ସର୍ବମୟ କର୍ତ୍ତା ଓ ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ଶାସକରୂପେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ।
ଏକଦଳୀୟ ଶାସନ: ନାଜି ଦଳକୁ ଜର୍ମାନୀର ଏକମାତ୍ର ରାଜନୈତିକ ଦଳବୋଲି ସ୍ୱୀକୃତି ଦିଆଗଲା ।
ବିରୋଧୀଙ୍କ ଦମନ: ସମାଜବାଦୀ ଓ ସାମ୍ୟବାଦୀ ଦଳମାନଙ୍କର ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦିଆଗଲା । ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ବାଜ୍ୟାପ୍ତ କରାଗଲା । ଶ୍ରମିକସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗି ଦିଆଗଲା । ହଜାର ହଜାର ସମାଜବାଦୀ, ସାମ୍ୟବାଦୀ, ଏବଂ ନାଜି ବିରୋଧୀଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଆଗଲା ।
ଇହୁଦୀ ନିର୍ଯାତନା: ହିଟ୍ଲର୍ ଇହୁଦୀମାନଙ୍କୁ ଘୃଣା କରୁଥିଲେ । ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଇହୁଦୀଙ୍କୁ ସେ ନୃଶଂସ ଭାବରେ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ ।
ମିଡିଆ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ: ସମ୍ବାଦପତ୍ର ଓ ବେତାରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଗଲା । ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ୱାଧୀନତା ଲୋପ ପାଇଲା ।
ସାମରିକ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି: ହିଟ୍ଲର୍ ଭର୍ସାଇ ସନ୍ଧିର ସର୍ତ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ଇଚ୍ଛାକୃତ ଭାବରେ ଉଲଂଘନ କରି ଜର୍ମାନୀର ସାମରିକ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି କଲେ । ଆକାଶବାହିନୀ ଓ ନୌବାହିନୀ ଗଠନ କରି ସେଗୁଡିକୁ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରରେ ସଜ୍ଜିତ କଲେ । ରାଇନ୍ ନଦୀ ଉପତ୍ୟକାରେ ପୁନର୍ବାର ସୈନ୍ୟ ମୁତୟନ କରିଥିଲେ । ଏହିପରି କେତେକ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇ ହିଟ୍ଲର୍ ଜର୍ମାନୀକୁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ବିଶ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ ।
୩. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ (100% Complete Solved Exercises)
୧. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ୬୦ ଗୋଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଲେଖ ।
Q1. (କ) ୧୯୨୯ ମସିହାରୁ ୧୯୩୩ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ଦେଖାଦେଇଥିବା ଅର୍ଥନୈତିକ ସଙ୍କଟର କାରଣ ଓ ଫଳାଫଳ ସଂକ୍ଷେପରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
ଉତ୍ତର: ୧୯୨୯-୧୯୩୩ ମସିହାରେ ପୃଥିବୀରେ ଦେଖାଦେଇଥିବା ଅର୍ଥନୈତିକ ସଙ୍କଟର ମୁଖ୍ୟ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ହେଲା ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଯୋଗୁଁ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେବା, ଯୁଦ୍ଧ ସାମଗ୍ରୀ କାରଖାନା ବନ୍ଦ ହେବା, ବେକାରୀ ବୃଦ୍ଧି, ଶ୍ରମିକ ଧର୍ମଘଟ, ଉତ୍ପାଦନ ହ୍ରାସ, ଦ୍ରବ୍ୟ ମୂଲ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବ୍ୟାଙ୍କ ଅଚଳ ହେବା । କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଉତ୍ପାଦନ ସତ୍ତ୍ୱେ ବିକ୍ରୟ ଅଭାବରୁ ସଙ୍କଟ ଦେଖାଦେଲା । ଏହାର ଫଳସ୍ୱରୂପ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଅନଟନ, ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳା ସମସ୍ୟା, ଶ୍ରମିକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଏବଂ ଉଗ୍ର ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ଉତ୍ଥାନ ଘଟିଲା ।
Q1. (ଖ) ଫାସୀବାଦୀମାନେ ଇଟାଲୀ ଦେଶରେ କିପରି କ୍ଷମତା ବିସ୍ତାର କରିଥିଲେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ ।
ଉତ୍ତର: ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଇଟାଲୀରେ ଦେଖାଦେଇଥିବା ଆର୍ଥିକ ଅବନତି, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ବେକାରୀ ଓ ଶ୍ରମିକ ଅଶାନ୍ତିର ସୁଯୋଗ ନେଇ ବେନିତୋ ମୁସୋଲିନୀ ଫାସୀବାଦୀ ଦଳ ଗଠନ କରିଥିଲେ । ଶିଳ୍ପପତି ଓ ପୁଞ୍ଜିପତିମାନେ ଶ୍ରମିକ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଦମନ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଦଳକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ । ୧୯୨୨ ମସିହା ଅକ୍ଟୋବର ୨୮ ତାରିଖରେ ମୁସୋଲିନୀ ତାଙ୍କ ଅନୁଗାମୀମାନଙ୍କ ସହିତ ରୋମ୍ ଅଭିମୁଖେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ । ଏଥିରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ରାଜା ଭିକ୍ଟର୍ ଇମାନୁଏଲ୍ ତୃତୀୟ ତାଙ୍କୁ ସରକାର ଗଠନ କରିବାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ ଏବଂ ସେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ ।
Q1. (ଗ) ଫାସୀବାଦ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଫଳରେ ଇଟାଲୀ ଦେଶର ଶାସନ କ୍ଷେତ୍ରରେ କି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଦେଲା ?
ଉତ୍ତର: ଫାସୀବାଦ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଫଳରେ ଇଟାଲୀରେ ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ଶାସନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେଲା । ସମାଜବାଦୀ ଓ ସାମ୍ୟବାଦୀ ନେତାମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା, ବନ୍ଦୀ କିମ୍ବା ନିର୍ବାସନ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଗଲା । ନିର୍ବାଚନ ଆଇନରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇ ସଂସଦୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅକାମୀ କରିଦିଆଗଲା । ମହା ପରିଷଦ ଗଠନ କରାଯାଇ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ଉପରେ ଅଙ୍କୁଶ ଲଗାଗଲା । ୧୯୨୬ ମସିହାରେ ଫାସୀବାଦୀ ଦଳ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ରାଜନୈତିକ ଦଳକୁ ବେଆଇନ ଘୋଷିତ କରାଯାଇ ଏକଦଳୀୟ ଶାସନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେଲା । ସାର୍ବଜନୀନ ଭୋଟ୍ ପ୍ରଥା ଉଠାଇ ଦିଆଗଲା ଓ ସମ୍ବାଦପତ୍ରର ସ୍ୱାଧୀନତା କାଢ଼ିନିଆଗଲା । ମୁସୋଲିନୀ ସର୍ବେସର୍ବା ହେଲେ ।
Q1. (ଘ) ହିଟଲର୍ ସମସ୍ତ କ୍ଷମତା ନିଜ ହାତରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ କରି ଜର୍ମାନୀରେ ଏକଛତ୍ର ଶାସନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାକୁ କି’ ପଦକ୍ଷେପମାନ ନେଲେ ?
ଉତ୍ତର: ହିଟଲର୍ ୧୯୩୩ରେ ଚାନ୍ସେଲର ହେବା ପରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ହିଣ୍ଡେନ୍ବର୍ଗଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରି ଉଭୟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଓ ଚାନ୍ସେଲରଙ୍କ କ୍ଷମତା ନିଜ ହାତକୁ ନେଇ ଏକଛତ୍ର ଶାସକ ହେଲେ । ସେ ନାଜି ଦଳକୁ ଜର୍ମାନୀର ଏକମାତ୍ର ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଭାବେ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଲେ । ସମାଜବାଦୀ, ସାମ୍ୟବାଦୀ ଓ ଶ୍ରମିକ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇ ବିରୋଧୀଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦେଲେ । ଇହୁଦୀମାନଙ୍କୁ ନୃଶଂସ ଭାବରେ ହତ୍ୟା କଲେ । ସମ୍ବାଦପତ୍ର ଓ ବେତାରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ୱାଧୀନତା ଲୋପ କଲେ । ଭର୍ସାଇ ସନ୍ଧି ଉଲଂଘନ କରି ସାମରିକ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି କଲେ ଓ ଜର୍ମାନୀକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ ।
୨. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ୨୦ ଗୋଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଲେଖ ।
Q2. (କ) ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧର ଫଳ ସ୍ୱରୂପ ପୃଥିବୀରେ କି କି ସମସ୍ୟା ଦେଖା ଦେଇଥୁଲା ?
ଉତ୍ତର: ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧର ଫଳସ୍ୱରୂପ ପୃଥିବୀରେ ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ଥିରତା, ଅର୍ଥନୈତିକ ସଙ୍କଟ, ସମାଜବାଦୀ ଓ ସାମ୍ୟବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନ, ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଜନଜାଗରଣ ଆଦି ସମସ୍ୟା ଦେଖାଦେଇଥିଲା ।
Q2. (ଖ) ୧୯୨୯ ମସିହାରୁ ୧୯୩୩ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖାଦେଇଥିବା ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଅର୍ଥନୈତିକ ସଙ୍କଟ ସମୟରେ କୃଷି ଉତ୍ପାଦନ କିପରି ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ଏହି ସଙ୍କଟ ସମୟରେ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ପଦ୍ଧତି ଯୋଗୁଁ କୃଷି ଉତ୍ପାଦନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବାରୁ କୃଷିଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟର ବିକ୍ରୟ ହୋଇପାରିଲା ନାହିଁ, ଫଳରେ କୃଷି ଶ୍ରମିକଙ୍କ ଦୁରବସ୍ଥା ବଢ଼ିଲା ।
Q2. (ଗ) ଫାସୀବାଦ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ? ଏହାର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ କ’ଣ ?
ଉତ୍ତର: ଫାସୀବାଦ ହେଉଛି ଉଗ୍ର ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଓ ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ଚିନ୍ତାଧାରା । ଏହାର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଲା ହିଂସାତ୍ମକ ପନ୍ଥାଦ୍ୱାରା ଜଣେ କିମ୍ବା ମୁଷ୍ଟିମେୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ହାତରେ ସମସ୍ତ ଶାସନ କ୍ଷମତା କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ କରି ଏକଛତ୍ର ଶାସନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ।
Q2. (ଘ) କେଉଁସବୁ କାରଣ ଯୋଗୁଁ ଇଟାଲୀ ଦେଶରେ ଫାସୀବାଦର ବିକାଶ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ପ୍ୟାରିସ୍ ଶାନ୍ତି ସମ୍ମିଳନୀରୁ ନିରାଶା, ଜାତୀୟ ସମ୍ମାନ ହାନି, ଆର୍ଥିକ ଅବନତି, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ବେକାରୀ, ଶ୍ରମିକ ଅଶାନ୍ତି ଏବଂ ପୁଞ୍ଜିପତିଙ୍କ ସମର୍ଥନ ଯୋଗୁଁ ଇଟାଲୀରେ ଫାସୀବାଦର ବିକାଶ ହୋଇଥିଲା ।
Q2. (ଙ) ‘କଳାକୁର୍ତ୍ତା ବାହିନୀ’ କେଉଁମାନଙ୍କୁ କୁହାଯାଉଥିଲା ? ସେମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ କାହାର ବିରୋଧୀ ଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ମୁସୋଲିନୀଙ୍କ ଫାସୀବାଦୀ ଦଳର ତାଲିମପ୍ରାପ୍ତ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବକମାନଙ୍କୁ ‘କଳାକୁର୍ତ୍ତା ବାହିନୀ’ କୁହାଯାଉଥିଲା । ସେମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ ସମାଜବାଦୀ ଓ ସାମ୍ୟବାଦୀ ମାନଙ୍କର ବିରୋଧୀ ଥିଲେ ।
Q2. (ଚ) ଫାସୀବାଦୀମାନେ ଇଟାଲୀରେ ଏକଛତ୍ର ଶାସନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ନିମନ୍ତେ କି କି ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ଫାସୀବାଦୀମାନେ ବିରୋଧୀଙ୍କୁ ଦମନ କରି, ସଂସଦୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅକାମୀ କରି, ମହା ପରିଷଦ ଗଠନ କରି, ଏକଦଳୀୟ ଶାସନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ସାର୍ବଜନୀନ ଭୋଟ୍ ପ୍ରଥା ଉଠାଇ ଓ ସମ୍ବାଦପତ୍ର ସ୍ୱାଧୀନତା ହରଣ କରି ଏକଛତ୍ର ଶାସନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।
Q2. (ଛ) କେଉଁ କାରଣ ଯୋଗୁଁ ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧପରେ ଜର୍ମାନୀ ଦେଶରେ ନାଜି ବିପ୍ଳବର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ଜର୍ମାନୀର ପରାଜୟ, ଭର୍ସାଇ ସନ୍ଧିର ଅପମାନ, ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ଥିରତା, ଆର୍ଥିକ ସଙ୍କଟ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ବେକାରୀ ଓ ଶ୍ରମିକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଯୋଗୁଁ ଜର୍ମାନୀରେ ନାଜି ବିପ୍ଳବର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।
Q2. (ଜ) ହିଟ୍ଲର୍ କେବେ ଓ କେଉଁଠାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ? ତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ କେବେ ନାଜି ଦଳ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ହିଟ୍ଲର୍ ୧୮୮୯ ମସିହା ଏପ୍ରିଲ୍ ୨୦ ତାରିଖରେ ଅଷ୍ଟ୍ରିଆ ଦେଶରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ଜାତୀୟ ସମାଜବାଦୀ ଶ୍ରମିକ ଦଳ (ନାଜି ଦଳ) ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ।
Q2. (ଝ) ‘ମେଁ କାମ୍ଫ’ ପୁସ୍ତକ କିଏ ରଚନା କରିଥିଲେ ? ଏହି ପୁସ୍ତକରେ କେଉଁ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ?
ଉତ୍ତର: ‘ମେଁ କାମ୍ପ’ (ମୋର ସଂଘର୍ଷ) ପୁସ୍ତକ ଆଡଲ୍ଫ୍ ହିଟ୍ଲର୍ ରଚନା କରିଥିଲେ । ଏହି ପୁସ୍ତକରେ ନାଜି ଦଳର ଆଦର୍ଶ, ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ସମ୍ପର୍କରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ।
Q2. (ଞ) ହିଟ୍ଲର୍ ଜର୍ମାନୀକୁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ କିପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ହିଟ୍ଲର୍ ଭର୍ସାଇ ସନ୍ଧିର ସର୍ତ୍ତ ଉଲଂଘନ କରି ଜର୍ମାନୀର ସାମରିକ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି କଲେ । ଆକାଶବାହିନୀ ଓ ନୌବାହିନୀ ଗଠନ କରି ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରରେ ସଜ୍ଜିତ କଲେ ଏବଂ ରାଇନ୍ ନଦୀ ଉପତ୍ୟକାରେ ସୈନ୍ୟ ମୁତୟନ କରି ଜର୍ମାନୀକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ ।
୩. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଲେଖ ।
Q3. (କ) ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ଦେଖାଦେଇଥିବା ଶ୍ରମିକ ଆନ୍ଦୋଳନର ନେତୃତ୍ୱ କେଉଁମାନେ ନେଇଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ଦେଖାଦେଇଥିବା ଶ୍ରମିକ ଆନ୍ଦୋଳନର ନେତୃତ୍ୱ ସମାଜବାଦୀ ଓ ସାମ୍ୟବାଦୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ନେଇଥିଲେ ।
Q3. (ଖ) ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶ୍ରମିକ ଆନ୍ଦୋଳନର ଲକ୍ଷ୍ୟ କ’ଣ ଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶ୍ରମିକ ଆନ୍ଦୋଳନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ବିପ୍ଳବ ଦ୍ୱାରା ରାଜତନ୍ତ୍ର ଲୋପକରି ପ୍ରଜାତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ।
Q3. (ଗ) କେଉଁମାନେ ଶ୍ରମିକ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଦମନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ।
ଉତ୍ତର: ଜମିଦାର, ପୁଞ୍ଜିପତି ଓ ଶିଳ୍ପପତିମାନେ ଶ୍ରମିକ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଦମନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ।
Q3. (ଘ) ଶ୍ରମିକ ଆନ୍ଦୋଳନର ଦମନ ପାଇଁ କାହାର ସାହାଯ୍ୟ ନିଆଯାଇଥୁଲା ?
ଉତ୍ତର: ଶ୍ରମିକ ଆନ୍ଦୋଳନର ଦମନ ପାଇଁ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରୀ ତଥା ଉଗ୍ରବାଦୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ସାହାଯ୍ୟ ନିଆଯାଇଥିଲା ।
Q3. (ଡ) ଫାସିସ୍ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ କ’ଣ ?
ଉତ୍ତର: ଫାସିସ୍ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି କୁରାଢ଼ି ସହିତ ବିଡ଼ାଏ କାଠି ।
Q3. (ଚ) ପ୍ରଥମେ କେଉଁ ଦୁଇଟି ଦେଶରେ ଫସୀବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନର ସୂତ୍ରପାତ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ପ୍ରଥମେ ଇଟାଲୀ ଓ ଜର୍ମାନୀ ଦେଶରେ ଫାସୀବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନର ସୂତ୍ରପାତ ହୋଇଥିଲା ।
Q3. (ଛ) ମୁସୋଲିନୀ କେବେ ଓ କେଉଁଠାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ମୁସୋଲିନୀ ୧୮୮୩ ମସିହାରେ ଇଟାଲୀର ରୋମାନାଠାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।
Q3. (ଜ) ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ବେଳେ ମୁସୋଲିନୀ କି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ବେଳେ ମୁସୋଲିନୀ ଜଣେ ସୈନିକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।
Q3. (ଝ) କେଉଁମାନଙ୍କୁ ନେଇ ମୁସୋଲିନୀ ଏକ ଦଳ ଗଢ଼ିଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ମୁସୋଲିନୀ ଯୁଦ୍ଧଫେରନ୍ତା ବେକାର ସୈନିକ, ଦେଶଭକ୍ତ ନାଗରିକ ଓ ରାଜତନ୍ତ୍ର ବିରୋଧୀ କେତେକ ଲୋକଙ୍କୁ ନେଇ ଏକ ଦଳ ଗଢ଼ିଥିଲେ ।
Q3. (ଞ) ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଜର୍ମାନୀରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ରକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
ଉତ୍ତର: ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଜର୍ମାନୀରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ରକୁ ‘ୱେମର୍’ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର କୁହାଯାଏ ।
୪. ନିମ୍ନରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥୁବା ଚାରିଗୋଟି ବିକଳ୍ପ ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ସଙ୍ଗେ ତା’ର କ୍ରମିକ ନମ୍ବର ସହିତ ବାଛି ଲେଖ ।
Q4. (କ) କେଉଁ ଭାଷାରୁ ଫାସିସ୍ ଶବ୍ଦଟି ଆସିଛି ?
(i) ସଂସ୍କୃତ (ii) ଲାଟିନ୍ (iii) ଇଂରାଜୀ (iv) ଜର୍ମାନୀ
ଉତ୍ତର: (ii) ଲାଟିନ୍
Q4. (ଖ) କେଉଁ ଦେଶ ପ୍ୟାରିସ୍ ଶାନ୍ତ ସମ୍ମିଳନୀରୁ ନିରାଶ ହୋଇ ଫେରିଥିଲା ?
(i) ଇଟାଲୀ (ii) ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା (iii) ଜର୍ମାନୀ (iv) ଫ୍ରାନ୍ସ
ଉତ୍ତର: (i) ଇଟାଲୀ
Q4. (ଗ) ହିଟ୍ଲର୍ କେଉଁ ଦେଶରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ?
(i) ଜର୍ମାନୀ (ii) ରୁଷିଆ (iii) ଇଟାଲୀ (iv) ଅଷ୍ଟ୍ରିଆ
ଉତ୍ତର: (iv) ଅଷ୍ଟ୍ରିଆ
Q4. (ଘ) କେଉଁ ମସିହାରେ ହିଟ୍ଲର୍ ବଳପୂର୍ବକ ଜର୍ମାନୀର ଶାସନ କ୍ଷମତା ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ବିଫଳ ହୋଇଥିଲେ ?
(i) ୧୯୨୧ (ii) ୧୯୨୨ (iii) ୧୯୨୩ (iv) ୧୯୨୪
ଉତ୍ତର: (iii) ୧୯୨୩
Q4. (ଙ) ହିଟଲର୍ ତାଙ୍କର କେଉଁ ନୀତି ଯୋଗୁଁ ପୁଞ୍ଜିପତି ଓ ଗଣତନ୍ତ୍ର ବିରୋଧୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ସମର୍ଥନ ଲାଭ କରିଥିଲେ ?
(i) ସାମ୍ୟବାଦୀ (ii) ଉଦାରବାଦୀ (iii) ସମାଜବାଦୀ (iv) ଉଗ୍ରଜାତୀୟତାବାଦୀ
ଉତ୍ତର: (iv) ଉଗ୍ରଜାତୀୟତାବାଦୀ
୫. ପାଠରେ ଦିଆଯାଇଥୁବା ତୁମ ପାଇଁ କାମଗୁଡିକ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଓ ସହାୟତାରେ ସମ୍ପାଦନ କର ।
ଉତ୍ତର: ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟଭିତ୍ତିକ ପ୍ରଶ୍ନ । ଏଥିରେ ଥିବା କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଯଥା: ଅର୍ଥନୈତିକ ସଙ୍କଟ ଉପରେ ଆଲୋଚନା ଚକ୍ର, ଅର୍ଥନୈତିକ ଉନ୍ନତିର ଉପାଦାନ, ମୁସୋଲିନୀଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳ ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ସଂଗ୍ରହ, ହିଟ୍ଲର୍ଙ୍କ ଭୂମିକା ଉପରେ ତର୍କ ସଭା ଏବଂ ଇହୁଦୀ ନିର୍ଯାତନା ଉପରେ ଗବେଷଣା ଆଦି ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଓ ସହାୟତାରେ ସମ୍ପାଦନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ଏହାଦ୍ୱାରା ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କର ଗଭୀର ଅନୁଶୀଳନ ଓ ବିଷୟବସ୍ତୁ ପ୍ରତି ବୁଝାମଣା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ ।
୪. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Board Exam Tips & Pitfalls)
୪.୧ ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ:
କ୍ରମାନୁସାରେ ଅଧ୍ୟୟନ: ଇତିହାସ ବିଷୟରେ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମାନୁସାରେ ମନେ ରଖିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପରିସ୍ଥିତିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଫାସୀବାଦ ଓ ନାଜିବାଦର ବିକାଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଘଟଣାକୁ ଏକ କାଳକ୍ରମରେ ସଜାଇ ପଢ଼ନ୍ତୁ ।
କାରଣ ଓ ଫଳାଫଳ ବିଶ୍ଳେଷଣ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘଟଣାର କାରଣ ଓ ତାହାର ଫଳାଫଳକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ । ଯେପରି, ଅର୍ଥନୈତିକ ସଙ୍କଟର କାରଣ କ’ଣ ଥିଲା ଓ ଏହାର ଫଳସ୍ୱରୂପ କିପରି ଫାସୀବାଦର ଉତ୍ଥାନ ହେଲା ।
ମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଭୂମିକା: ବେନିତୋ ମୁସୋଲିନୀ ଓ ଆଡଲ୍ଫ୍ ହିଟ୍ଲର୍ଙ୍କ ଜୀବନୀ, ସେମାନଙ୍କ ଆଦର୍ଶ, ଦଳ ଗଠନ ଓ କ୍ଷମତା ଦଖଲର ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକୁ ମନେ ରଖନ୍ତୁ ।
ପରିଭାଷା ଓ ଶବ୍ଦାର୍ଥ: 'ଫାସୀବାଦ', 'ନାଜିବାଦ', 'ୱେମର୍ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର', 'କଳାକୁର୍ତ୍ତା ବାହିନୀ' ଆଦି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ସଠିକ୍ ପରିଭାଷା ଓ ଅର୍ଥ ଜାଣିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
ତାରିଖ ଓ ସ୍ଥାନ: ମୁଖ୍ୟ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକର ତାରିଖ (ଯଥା: ୧୯୨୯-୩୩ ମହାମନ୍ଦା, ୧୯୨୨ ରୋମ୍ ଅଭିମୁଖେ ଅଗ୍ରସର, ୧୯୩୩ ହିଟ୍ଲର୍ ଚାନ୍ସେଲର) ଏବଂ ସ୍ଥାନ (ରୋମାନା, ଅଷ୍ଟ୍ରିଆ, ରୋମ୍, ରାଇନ୍ ନଦୀ ଉପତ୍ୟକା) ମନେ ରଖନ୍ତୁ ।
ମାନସିକ ଚିତ୍ର (Mind Map) ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଅଧ୍ୟାୟର ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ନିଜସ୍ୱ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ । ଏହା ସମଗ୍ର ଅଧ୍ୟାୟକୁ ସହଜରେ ମନେ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ।
ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ସମାଧାନ: ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ସମସ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ଉତ୍ତର ଲେଖି ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ । ଏହା ପରୀକ୍ଷାରେ ଭଲ ମାର୍କ ରଖିବାରେ ସହାୟକ ହେବ ।
୪.୨ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Common Pitfalls):
ଫାସୀବାଦ ଓ ନାଜିବାଦ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ: ଅନେକ ସମୟରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଫାସୀବାଦ (ଇଟାଲୀ) ଓ ନାଜିବାଦ (ଜର୍ମାନୀ) ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ଉଭୟ ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ସାମାନ୍ୟ ଭିନ୍ନତା ଥିଲା ।
ତାରିଖ ଓ ନାମ ଭୁଲିଯିବା: ମୁଖ୍ୟ ତାରିଖ, ଘଟଣା ଓ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱର ନାମ ମନେ ରଖିବାରେ ଅସୁବିଧା ହୋଇଥାଏ । ଏଥିପାଇଁ ବାରମ୍ବାର ଅଭ୍ୟାସ ଓ ରିଭିଜନ ଆବଶ୍ୟକ ।
ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ଶବ୍ଦସୀମା ଅତିକ୍ରମ: ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶବ୍ଦସୀମା ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଲେଖିବା ଏକ କଳା । ଅନେକ ସମୟରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଅଧିକ ଲେଖିଦିଅନ୍ତି କିମ୍ବା କମ୍ ଲେଖନ୍ତି, ଯାହା ମାର୍କ କମାଇବାର କାରଣ ହୋଇଥାଏ ।
ପ୍ରସଙ୍ଗରୁ ବିଚ୍ୟୁତି: ପ୍ରଶ୍ନର ମୂଳ ବିଷୟବସ୍ତୁକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କଥା ଲେଖିବା ଏକ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ । ପ୍ରଶ୍ନ ଯାହା ପଚାରିଛି, କେବଳ ସେତିକି ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଉତ୍ତର ଲେଖନ୍ତୁ ।
ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମିକୁ ଅଣଦେଖା: କେବଳ ରାଜନୈତିକ ଘଟଣା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ନ ଦେଇ, ଫାସୀବାଦ ଓ ନାଜିବାଦର ଉତ୍ଥାନ ପଛରେ ଥିବା ସାମାଜିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ କାରଣଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝିବା ଜରୁରୀ ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)