BSE ODISHA CLASS 9 • UTKAL MASTER STROKE
ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଏଜୁକେସନ୍ (BSE Odisha) — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଷ୍ଟର ନୋଟ୍ସ
ଶ୍ରେଣୀ: Class 9 | ବିଷୟ: History
ଅଧ୍ୟାୟ: Class9 HistPol Ch07 Hist Ch02 L03 Nationalism Asia Africa
୧. ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ ଓ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map & Conceptual Architecture)
ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ:
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଟି ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକା ମହାଦେଶରେ ଉପନିବେଶବାଦ ବିରୋଧରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ଏବଂ ତତ୍ଜନିତ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ରସମୂହର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରିଛି । ପଞ୍ଚଦଶ ଓ ଷୋଡଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଭୌଗୋଳିକ ଆବିଷ୍କାର ପରେ ଇଉରୋପୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକାର ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ ଏଠାରେ ଉପନିବେଶ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ଏହି ଉପନିବେଶଗୁଡ଼ିକର ଅଧିବାସୀମାନେ ଶୋଷଣ ଓ ନିର୍ଯାତନାର ଶିକାର ହେଉଥିଲେ, ଯାହା ଫଳରେ ତୀବ୍ର ଜନ ଅସନ୍ତୋଷ ଦେଖାଦେଲା । ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆଶାରେ ଅନେକ ଉପନିବେଶ ମିତ୍ରଶକ୍ତି ପକ୍ଷରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ନିରାଶ ହେବାରୁ ଜନ ଆନ୍ଦୋଳନ ତୀବ୍ରତର ହେଲା ।
ଏସିଆରେ ଇରାନ୍, ଆଫଗାନିସ୍ତାନ, ସିରିଆ, ତୁର୍କୀ, ଭାରତ, ବ୍ରହ୍ମଦେଶ, ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ, ଶ୍ରୀଲଙ୍କା, ମାଳୟ, ଫିଲିପାଇନ୍ସ, ସିଙ୍ଗାପୁର, ଚୀନ୍ ଓ କୋରିଆ ଭଳି ଦେଶମାନଙ୍କରେ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ତୀବ୍ର ହୋଇଥିଲା । ମୁସ୍ତାଫା କେମାଲ, ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ, ଅଙ୍ଗ୍ସାନ୍, ସୁକର୍ଣ୍ଣୋ, ସନ୍ୟାତ୍ ସେନ୍, ମାଓ ସେ ତୁଙ୍ଗ୍, ହୋ ଚି ମିନ୍ ପ୍ରମୁଖ ନେତାମାନେ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ ।
ଆଫ୍ରିକାରେ ମଧ୍ୟ ରାଜନୈତିକ ଓ ଜାତୀୟ ଜାଗରଣ ଦେଖାଦେଲା । ଇଥ୍ଓପିଆ, ଇଜିପ୍ଟ, ମରକ୍କୋ, ଟ୍ୟୁନିସିଆ, ଆଲ୍ଜେରିଆ, ଘାନା, ଗିନି, ମୋଜାମ୍ବିକ୍, ଆଙ୍ଗୋଲା, ଜିମ୍ବାୱେ ଓ ନାମିବିଆ ଭଳି ଅନେକ ଦେଶ ସ୍ୱାଧୀନତା ହାସଲ କଲେ । ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ପ୍ରଚଳିତ ବର୍ଣ୍ଣବିଦ୍ବେଷ ନୀତି (Apartheid) ବିରୋଧରେ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ନେତୃତ୍ୱରେ ଆନ୍ଦୋଳନ କରିଥିଲା । ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ, ଡେସ୍ମଣ୍ଡ ଲୁଥୁଲି ଓ ନେଲ୍ସନ୍ ମାଣ୍ଡେଲାଙ୍କ ଭଳି ନେତାମାନେ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ମୁଖ୍ୟ ସୂତ୍ରଧର ଥିଲେ । ଶେଷରେ ନେଲ୍ସନ୍ ମାଣ୍ଡେଲା ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାର ପ୍ରଥମ କୃଷ୍ଣକାୟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ହୋଇ ଗଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।
ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Conceptual Architecture):
ଉପନିବେଶବାଦର ଆରମ୍ଭ
ଭୌଗୋଳିକ ଆବିଷ୍କାର (୧୫ଶ-୧୬ଶ ଶତାବ୍ଦୀ)
ଇଉରୋପୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ର (ଇଂଲାଣ୍ଡ, ଫ୍ରାନ୍ସ, ପର୍ତ୍ତୁଗାଲ୍, ସ୍ପେନ୍, ହଲାଣ୍ଡ, ଡେନ୍ମାର୍କ)
ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକାରେ ଉପନିବେଶ ସ୍ଥାପନ (ବାଣିଜ୍ୟ, ଆର୍ଥିକ ସମୃଦ୍ଧି, ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାର, ଧର୍ମପ୍ରଚାର)
ଶୋଷଣ ଓ ନିର୍ଯାତନା → ଜନ ଅସନ୍ତୋଷ
ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନର ବିକାଶ
ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧର ପ୍ରଭାବ (ସ୍ୱାଧୀନତା ଆଶା, ପରେ ନିରାଶା)
ଗଣ ଆନ୍ଦୋଳନର ସୂତ୍ରପାତ
ଏସିଆରେ ମୁକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନ
ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆ: ଇରାନ୍ (ରେଜା ଖାଁ, ୧୯୨୧), ଆଫଗାନିସ୍ତାନ (ଅମାନୁଲ୍ଲା, ୧୯୧୯), ଆରବ ରାଜ୍ୟ (ସିରିଆ, ୧୯୪୬)
ତୁର୍କୀ: ମୁସ୍ତାଫା କେମାଲ (ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା)
ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆ:
ଭାରତ (ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ, ୧୯୪୭, ବିଭାଜନ)
ବ୍ରହ୍ମଦେଶ (ଅଙ୍ଗ୍ସାନ୍, ୧୯୪୮)
ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ (ସୁକର୍ଣ୍ଣୋ, ୧୯୪୯)
ଶ୍ରୀଲଙ୍କା (୧୯୪୮)
ମାଳୟ (୧୯୫୭)
ଫିଲିପାଇନ୍ସ (ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ)
ସିଙ୍ଗାପୁର (୧୯୫୯)
ପୂର୍ବ ଏସିଆ:
ଚୀନ୍ (ସନ୍ୟାତ୍ ସେନ୍, ଚିଆଙ୍ଗ୍ କାଇ ଶେକ୍, ମାଓ ସେ ତୁଙ୍ଗ୍, ୧୯୪୯ରେ ପିପୁଲ୍ସ ରିପବ୍ଲିକ୍)
କୋରିଆ (ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ, ୧୯୫୪ ଜେନେଭା ସମ୍ମିଳନୀ)
ଇଣ୍ଡୋଚୀନ୍: ଭିଏତ୍ନାମ୍ (ହୋ ଚି ମିନ୍, ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଭିଏତ୍ନାମ୍), ଲାଓସ୍, କାମ୍ବୋଡ଼ିଆ
ଆଫ୍ରିକାରେ ମୁକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନ
ଉତ୍ତର ଆଫ୍ରିକା: ଇଜିପ୍ଟ (ଜେନେରାଲ୍ ନାଗୁଇବ୍, ଗାମାଲ୍ ଅବ୍ଦୁଲ୍ ନାସେର୍, ୧୯୫୪), ମରକ୍କୋ ଓ ଟ୍ୟୁନିସିଆ (୧୯୫୬), ଆଲ୍ଜେରିଆ (ଜାତୀୟ ମୁକ୍ତି ସାମ୍ମୁଖ୍ୟ, ୧୯୬୨)
ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକା: ଗୋଲ୍ଡକୋଷ୍ଟ (ଡ. କ୍ୱାମେ ଏନ୍କ୍ରୁମା, ଘାନା, ୧୯୫୭), ଗିନି (୧୯୫୮)
୧୯୬୦ - 'ଆଫ୍ରିକା ବର୍ଷ': ୧୭ଟି ଦେଶ ସ୍ୱାଧୀନତା ଲାଭ (ମୌରିଟାନିଆ, ମାଲି, ନାଇଜର୍, ଚାଦ୍, ସେନେଗାଲ୍, ଅପର୍ଭୋଲ୍ଟା, ଆଇଭରିକୋଷ୍ଟ୍, ଟୋଗୋ, ଦାହୋମେ, ନାଇଜେରିଆ, କାମେରୁନ୍, ମଧ୍ୟ ଆଫ୍ରିକା ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର, ଗାବୋନ୍, କଙ୍ଗୋ, ସୋମାଲିଆ, ମାଲାଗାସି, କଙ୍ଗୋ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର)
୧୯୬୧-୧୯୬୬: ଗାମ୍ବିଆ, ସିଏରାଲିଓନ୍, ରୁୱାଣ୍ଡା, ଉଗାଣ୍ଡା, କେନିଆ, ତାଞ୍ଜାନିଆ, ମାଲାୱି, ଜାମ୍ବିଆ, ବୋଟ୍ସୱାନା, ଲେସୋଥୋ
ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା:
ମୋଜାମ୍ବିକ୍ ଓ ଆଙ୍ଗୋଲା (୧୯୭୫)
ଦକ୍ଷିଣ ରୋଡ଼େସିଆ (ଜିମ୍ବାୱେ, ୧୯୮୦)
ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକା (ନାମିବିଆ, ୧୯୯୦)
ବର୍ଣ୍ଣବିଦ୍ବେଷ ନୀତି (Apartheid):
ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ଶାସନ, କୃଷ୍ଣକାୟଙ୍କ ପ୍ରତି ଭେଦଭାବ
ଆଫ୍ରିକୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ
ନେତୃତ୍ୱ: ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ (ପ୍ରାରମ୍ଭିକ), ଡେସ୍ମଣ୍ଡ ଲୁଥୁଲି, ୱାଲଟର୍ ସିସୁଲି, ନେଲ୍ସନ୍ ମାଣ୍ଡେଲା
ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଚାପ ଓ ବାସନ୍ଦ
ନେଲ୍ସନ୍ ମାଣ୍ଡେଲା ପ୍ରଥମ କୃଷ୍ଣକାୟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି (୧୯୯୪)
୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ରାବଳୀ (Comprehensive Theory & Formulas)
୨.୧ ଉପନିବେଶବାଦର ଆରମ୍ଭ ଓ ଏସିଆ-ଆଫ୍ରିକାରେ ପ୍ରଭାବ:
ପଞ୍ଚଦଶ ଓ ଷୋଡଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ହୋଇଥିବା ଭୌଗୋଳିକ ଆବିଷ୍କାର ଯୋଗୁଁ ପୃଥିବୀର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଜଳପଥ ଓ ସ୍ଥଳପଥ ଆବିଷ୍କୃତ ହେଲା । ଯାତାୟାତ ଓ ଯୋଗାଯୋଗର ସୁବିଧା ହେବା ଦ୍ୱାରା ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକା ମହାଦେଶର ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ପ୍ରାଚୁର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପର୍କରେ ଇଉରୋପୀୟ ବଣିକମାନେ ଜାଣିପାରିଲେ । ଫଳରେ ବାଣିଜ୍ୟର ଉନ୍ନତି, ଆର୍ଥିକ ସମୃଦ୍ଧି, ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାର ଓ ଧର୍ମପ୍ରଚାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଇଉରୋପର ବିଭିନ୍ନ ରାଷ୍ଟ୍ର ଯଥା ଇଂଲାଣ୍ଡ, ଫ୍ରାନ୍ସ, ପର୍ତ୍ତୁଗାଲ୍, ଡେନ୍ମାର୍କ୍, ସ୍ପେନ୍, ହଲାଣ୍ଡ ପ୍ରଭୃତି ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକା ମହାଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ଉପନିବେଶମାନ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ସେମାନେ ଉପନିବେଶଗୁଡ଼ିକର ଉନ୍ନତି ପ୍ରତି ଦୃଷ୍ଟି ନ ଦେଇ ନିଜର ସ୍ୱାର୍ଥ ହାସଲ ଦିଗରେ ଅଧିକ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ । ଉପନିବେଶଗୁଡ଼ିକର ଅଧିବାସୀମାନେ ଶୋଷଣ ଓ ନିର୍ଯାତନାର ଶିକାର ହେଉଥିଲେ । ତେଣୁ ଉପନିବେଶଗୁଡ଼ିକରେ ତୀବ୍ର ଜନ ଅସନ୍ତୋଷ ଦେଖାଦେଇଥିଲା ।
୨.୨ ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଓ ଜାତୀୟତାବାଦର ବିକାଶ:
ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯିବା ପରେ ସେହି ଉପନିବେଶଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ଲାଭ ଆଶାରେ ମିତ୍ରଶକ୍ତି ପକ୍ଷରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ହେବାପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ନିରାଶ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଲା । ତେଣୁ ସେହି ଉପନିବେଶଗୁଡ଼ିକରେ ଜନ ଅସନ୍ତୋଷ ଆନ୍ଦୋଳନ ରୂପ ନେଇଥିଲା ଏବଂ ଜନସାଧାରଣଙ୍କର ସକ୍ରିୟ ଅଂଶ ଗ୍ରହଣରେ ସେଗୁଡ଼ିକରେ ଗଣ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଅନେକ ଏସୀୟ ଓ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଉପନିବେଶ ସ୍ୱାଧୀନତା ଲାଭ କରିଥିଲେ ।
୨.୩ ଏସିଆରେ ମୁକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନ:
ଏସିଆ ମହାଦେଶର ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଉପନିବେଶରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।
ଇରାନ୍: ଇରାନ୍ ଦେଶରେ ଇଂରେଜ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ଦେଖାଦେଲା । ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ରେଜା ଖାଁ ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ଠାରୁ କ୍ଷମତା ଅଧିକାର କରି ଇରାନ୍କୁ ସ୍ୱାଧୀନ କରିଥିଲେ ।
ଆଫଗାନିସ୍ତାନ: ଆଫଗାନିସ୍ତାନରେ ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇଂରେଜ ଶାସନ ଚାଲିଥିଲା । ୧୯୧୯ ମସିହାରେ ଏହାର ରାଜାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଯିବାରୁ ତାଙ୍କପୁତ୍ର ଅମାନୁଲ୍ଲା ସିଂହାସନରେ ବସିଲେ । ସେ ଆଫଗାନିସ୍ତାନକୁ ଏକ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ର ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ । ପ୍ରଥମେ ରୁଷ୍ ଓ ପରେ ପରେ ଅନ୍ୟ ଦେଶମାନେ ଆଫଗାନିସ୍ତାନର ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ସ୍ୱୀକୃତି ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ।
ଆରବ ରାଜ୍ୟସମୂହ: ଏହି ସମୟରେ ଆରବ ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ଫରାସୀ ଓ ଇଂରେଜ୍ ଉପନିବେଶବାଦ ବିରୋଧରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଫରାସୀ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ସିରିଆରେ ଗଣ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଗଣହତ୍ୟା, ଆତଙ୍କରାଜ ଓ ଦମନଲୀଳା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ତୀବ୍ରରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲା । ୧୯୪୬ ମସିହାରେ ସିରିଆ ଫରାସୀମାନଙ୍କୁ ବିତାଡ଼ିତ କରି ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇଥିଲା । ଲେବାନନ୍ ମଧ୍ୟ ୧୯୪୬ରେ ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇଥିଲା ।
ତୁର୍କୀ: ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ତୁର୍କୀରେ ମିତ୍ରଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ଆଧିପତ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା । ତୁର୍କୀର ଜନସାଧାରଣ ମୁସ୍ତାଫା କେମାଲଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏହା ବିରୋଧରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ରୁଷ୍ ସରକାରଙ୍କର ସହଯୋଗରେ ମୁସ୍ତାଫା କେମାଲ୍ ମିତ୍ରଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ସାମରିକ ବାହିନୀଗୁଡ଼ିକ ତୁର୍କୀରୁ ତଡ଼ିଦେଲେ । ତୁର୍କୀ ସ୍ୱାଧୀନତା ଲାଭ କରି ଏକ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ରରେ ପରିଣତ ହେଲା ।
ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ, କୋରିଆ, ଇଣ୍ଡୋଚୀନ୍, ବର୍ମା: ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ଜାତୀୟଦଳ ମଧ୍ୟ ଡଚ୍ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା । କୋରିଆ, ଇଣ୍ଡୋଚୀନ୍, ବର୍ମା ପ୍ରଭୃତି ଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦୀ ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରାଯାଇଥିଲା ।
ଭାରତ: ଭାରତରେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଉପନିବେଶବାଦ ବିରୋଧରେ ମହାତ୍ମାଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ତାଙ୍କ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ଅହିଂସା ଆନ୍ଦୋଳନ ବଳରେ ୧୯୪୭ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ୧୫ ତାରିଖ ଦିନ ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନତା ଲାଭ କରିଥିଲା । କିନ୍ତୁ ବ୍ରିଟିଶ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦର କୂଟନୈତିକ ଚକ୍ରାନ୍ତ ଫଳରେ ଅଖଣ୍ଡ ଭାରତ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଏହା ଭାରତ ଓ ପାକିସ୍ତାନ ନାମକ ଦୁଇଟି ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା ।
ବ୍ରହ୍ମଦେଶ (ମିଆଁମାର): ବ୍ରହ୍ମଦେଶରେ ଅଙ୍ଗ୍ସାନ୍ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଫାସୀବାଦୀ ବିରୋଧୀ ସ୍ୱାଧୀନ ଜନ ସାମ୍ମୁଖ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦ ବିରୋଧରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ୧୯୪୮ ମସିହା ଜାନୁଆରୀ ୪ ତାରିଖ ଦିନ ବ୍ରହ୍ମଦେଶ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲା ।
ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ: ଜାତୀୟବାଦୀ ନେତା ସୁକର୍ଣ୍ଣୋଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଓଲନ୍ଦାଜ୍ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ଆନ୍ଦୋଳନ କରି ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ୧୯୪୯ ମସିହା ନଭେମ୍ବର ୨ ତାରିଖ ଦିନ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା ।
ଶ୍ରୀଲଙ୍କା: ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ୪ ଫେବ୍ରୁଆରୀ ୧୯୪୮ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦ କବଳରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱାଧୀନତା ଲାଭ କରିଥିଲା ।
ମାଳୟ: ୧୯୫୭ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ୩୧ ତାରିଖରେ ମାଳୟ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶାସନରୁ ନିଜକୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲା ।
ଫିଲିପାଇନ୍ସ: ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ଫିଲିପାଇନ୍ସ୍ ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜକୁ ଜାପାନ କବଳରୁ ମୁକ୍ତ କରି ସ୍ୱାଧୀନତା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା ।
ସିଙ୍ଗାପୁର: ୧୯୫୯ ମସିହାରେ ସିଙ୍ଗାପୁର ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶାସନ କବଳରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇଥିଲା ।
ଚୀନ୍: ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ସନ୍ୟାତ୍ ସେନ୍ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଚୀନ୍ ଦେଶରେ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ତାଙ୍କର କୋମିଙ୍ଗ୍ଟାଙ୍ଗ୍ ଦଳ ଜାତୀୟ ସରକାର ଗଠନ କଲେ । ଚୀନର ସାମ୍ୟବାଦୀ ଦଳ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜାତୀୟ ସରକାରକୁ ସହଯୋଗ କରିଥିଲା । ମାତ୍ର ସନ୍ୟାତ୍ସେନ୍ଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁପରେ ଏହି ଦୁଇଦଳ ମଧ୍ୟରେ ମତଭେଦ ଦେଖାଦେଲା । ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ବେଳକୁ ଚୀନ୍ ଦେଶରେ ଚିଆଙ୍ଗ୍ କାଇ ଶେକ୍ଙ୍କ କୋମିଙ୍ଗ୍ଟାଙ୍ଗ୍ ଦଳ କ୍ଷମତାସୀନ ଥିଲା । ୧୯୩୧ ମସିହାରେ ଜାପାନ୍ର ମାଞ୍ଚୁରିଆ ଆକ୍ରମଣଠାରୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚୀନର ସେନାବାହିନୀ କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ ଜାପାନ୍ଠାରୁ ପରାଜୟ ବରଣ କରିଥିଲା । ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହେବା ଯୋଗୁଁ ଏବଂ ଦେଶର ଦୁର୍ବଳ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତିକୁ ସୁଧାରିବାରେ ଅକ୍ଷମ ହେବାରୁ ମାଓ ସେ ତୁଙ୍ଗ୍ (Mao Tse Tung) ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ସାମ୍ୟବାଦୀ ଦଳ ଓ ଚିଆଙ୍ଗ୍ କାଇ ଶେକ୍ଙ୍କର କୋମିଙ୍ଗ୍ଟାଙ୍ଗ୍ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ଗୃହଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ବିପୁଳ ଜନ ସମର୍ଥନ ବଳରେ ମାଓ ସେ ତୁଙ୍ଗ୍ ବିଜୟଲାଭ କରି ୧୯୪୯ ମସିହା ଅକ୍ଟୋବର ୧ ତାରିଖରେ ଚୀନ୍ ଦେଶରେ ଲୋକ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର (People's Republic) ସରକାର ଗଠନ କରିଥିଲେ । ଚିଆଙ୍ଗ୍ କାଇ ଶେକ୍ ପରାଜିତ ହୋଇ ଫର୍ମୋଜା ଦ୍ୱୀପକୁ ପଳାୟନ କଲେ । ସେଠାରେ ସେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ସହଯୋଗରେ ସରକାର ଗଠନ କରି ସ୍ୱାଧୀନ ତାଇୱାନ୍ ରାଷ୍ଟ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।
କୋରିଆ: ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧପରେ ଜାପାନ୍ କବଳରୁ କୋରିଆ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରି ଉତ୍ତର କୋରିଆ ଓ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ ନାମରେ ଦୁଇଭାଗ ହୋଇଥିଲା । ସୋଭିଏତ୍ ରୁଷ୍ ସମର୍ଥନରେ ଉତ୍ତର କୋରିଆରେ ସାମ୍ୟବାଦୀ ସରକାର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବା ପରେ ୨୫ ଜୁନ୍ ୧୯୫୦ ମସିହାରେ ଉତ୍ତର କୋରିଆ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା । ଫଳରେ କୋରିଆ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ସଂଯୁକ୍ତ ରାଷ୍ଟ୍ରସଂଘ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ଉତ୍ତର କୋରିଆର ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆରୁ ବିତାଡ଼ିତ କରିଥିଲେ । ଯୁଦ୍ଧର ଅବସାନ ହେଲା । ୧୯୫୪ ମସିହାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଜେନେଭା ସମ୍ମିଳନୀରେ ଉତ୍ତର କୋରିଆ ଓ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆକୁ ଦୁଇଟି ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ରରୂପେ ପରିଗଣିତ କରାଗଲା ଏବଂ ୩୮° ସମାନ୍ତରକୁ ଉଭୟ ଦେଶର ସୀମାରେଖା ରୂପେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଗଲା ।
ଭିଏତ୍ନାମ୍, ଲାଓସ୍, କାମ୍ବୋଡ଼ିଆ (ଇଣ୍ଡୋଚୀନ୍): ଭିଏତ୍ନାମ୍ରେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧପରେ ଫରାସୀ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ମୁକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ ହୋ ଚି ମିନ୍ (Ho Chi Minh) । ସେ ସାମ୍ୟବାଦୀ ଚିନ୍ତାଧାରା ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ବୁଦ୍ଧ ହୋଇ ‘ଭିଏତ୍ ମିନ୍’ (Viet Minh) ନାମକ ଏକ ଗଣବାହିନୀ ଗଠନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଫରାସୀ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିଥିଲେ । ସୋଭିଏତ୍ ରୁଷ୍ ଓ ଚୀନ୍ ଭିଏତ୍ନାମ୍ର ମୁକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ସମର୍ଥନ ଜଣାଇଥିଲେ । ୧୯୫୪ ମସିହାରେ ଜେନେଭା ସମ୍ମିଳନୀରେ ଭିଏତ୍ନାମ୍କୁ ଭାଗକରି ଉତ୍ତର ଭିଏତ୍ନାମ୍ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଭିଏତ୍ନାମ୍ ନାମକ ଦୁଇଟି ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ର ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା । ଲାଓସ୍ରେ ଫରାସୀ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ପାଥେଟ୍ଲାଓ (Pathet Lao) ନାମକ ଗଣବାହିନୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ଚଳାଇ ୧୯୫୪ ମସିହାରେ ସ୍ୱାଧୀନ ଲାଓସ୍ ରାଜ୍ୟ ଗଠନ କରିଥିଲେ । କାମ୍ବୋଡ଼ିଆ ମଧ୍ୟ ଫରାସୀ ଶାସନରୁ ମୁକ୍ତିପାଇ ନାରୋଦମ୍ ସିହାନୋକଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ନିଜକୁ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ର ରୂପେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲା ।
୨.୪ ଆଫ୍ରିକାରେ ମୁକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନ:
ଆଫ୍ରିକା ମହାଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ରାଜନୈତିକ ଓ ଜାତୀୟ ଜାଗରଣ ଦେଖା ଦେଇଥିଲା । ଆଫ୍ରିକୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ଆନ୍ଦୋଳନର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇ ଏହାକୁ ଚାଲୁ ରଖୁଥିଲା । ଉପନିବେଶବାଦୀ ଓ ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦୀ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ କ୍ରମଶଃ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇପଡ଼ିଲେ । ଜନସାଧାରଣଙ୍କର ବିରୋଧର ମୁକାବିଲା କରି ନ ପାରି ସେମାନେ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ଉପନିବେଶକୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ ।
ଇଥ୍ଓପିଆ: ଇଥ୍ଓପିଆ (ପୂର୍ବତନ ଆବିସିନିଆ)ରେ ଇଟାଲୀ ଆକ୍ରମଣକୁ ଦୃଢ ଭାବରେ ପ୍ରତିରୋଧ କରାଗଲା ।
ଇଜିପ୍ଟ: ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଇଜିପ୍ଟରେ ଗଣ ଆନ୍ଦୋଳନ ସଂଗଠିତ ହୋଇ ବ୍ରିଟିଶ୍ ସମର୍ଥ୍ୟତ ରାଜତନ୍ତ୍ରର ପତନ ଘଟିଲା । ୧୯୫୨ ମସିହାରେ ସେଠାକାର ରାଜା ଫାରୁକ୍ଙ୍କୁ ଗାଦିଚ୍ୟୁତ କରି ଜେନେରାଲ୍ ନାଗୁଇବ୍ (General Naguib) ଶାସନ କ୍ଷମତା ହାତକୁ ନେଇଥିଲେ । ୧୯୫୪ ମସିହାରେ କର୍ଡେଲ୍ ଗାମାଲ୍ ଅବ୍ଦୁଲ୍ ନାସେର୍ ବିପ୍ଳବୀ ପରିଷଦର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇ ଇଜିପ୍ଟ ଦେଶରେ ନୂତନ ସରକାର ଗଢ଼ିଥିଲେ ।
ମରକ୍କୋ ଓ ଟ୍ୟୁନିସିଆ: ଫରାସୀ ସରକାର ବିରୋଧରେ ସଂଗ୍ରାମ ଚଳାଇ ମରକ୍କୋ ଓ ଟ୍ୟୁନିସିଆ ୧୯୫୬ ମସିହାରେ ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇଥିଲେ ।
ଆଲ୍ଜେରିଆ: ୧୯୫୪ ମସିହାରେ ଆଲ୍ଜେରିଆରେ ‘ଜାତୀୟ ମୁକ୍ତି ସାମ୍ମୁଖ୍ୟ’ ଗଠିତ ହେଲା ଏବଂ ଏହା ଫରାସୀ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ସଶସ୍ତ୍ର ସଂଗ୍ରାମ ଘୋଷଣା କରିଥିଲା । ଫରାସୀ ସାମ୍ୟବାଦୀ ଦଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉଦାରଚେତା ନେତାମାନେ ଆଲ୍ଜେରିଆର ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ସମର୍ଥନ କଲେ । ଫ୍ରାନ୍ସର ଜେନେରାଲ୍ ଡି’ଗଲ୍ ସରକାର ମଧ୍ୟ ଆଲ୍ଜେରିଆର ସ୍ୱାଧୀନତା ପ୍ରତି ସମ୍ବେଦନା ପ୍ରକାଶ କଲେ । ଫଳରେ ୧୯୬୨ ମସିହା ଜୁଲାଇ ମାସରେ ଆଲ୍ଜେରିଆ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲା ।
ଗୋଲ୍ଡକୋଷ୍ଟ (ଘାନା): ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶାସନାଧୀନ ଆଫ୍ରିକୀୟ କୃଷ୍ଣକାୟ ଦେଶ ଗୋଲ୍ଡକୋଷ୍ଟରେ ଡ : କ୍ୱାମେ ଏନ୍କ୍ରୁମା (Dr. Kwame Nkrumah) ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ୧୯୫୭ ମସିହା ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସ ୬ ତାରିଖରେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶାସନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଘାନା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା ।
ଗିନି: ଫରାସୀ ଶାସନାଧୀନ ଗିନିରେ ଜନମତ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇ ୧୯୫୮ ମସିହା ଅକ୍ଟୋବର ୨ ତାରିଖ ଦିନ ଏକ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ।
୧୯୬୦ - 'ଆଫ୍ରିକା ବର୍ଷ': ୧୯୬୦ ମସିହାରେ ଆଫ୍ରିକାର ୧୭ଟି ଦେଶ ଯଥା ମୌରିଟାନିଆ, ମାଲି, ନାଇଜର୍, ଚାଦ୍, ସେନେଗାଲ୍, ଅପର୍ଭୋଲ୍ଟା, ଆଇଭରିକୋଷ୍ଟ୍, ଟୋଗୋ, ଦାହୋମେ, ନାଇଜେରିଆ, କାମେରୁନ୍, ମଧ୍ୟ ଆଫ୍ରିକା ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର, ଗାବୋନ୍, କଙ୍ଗୋ, ସୋମାଲିଆ, ମାଲାଗାସି, କଙ୍ଗୋ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଭୃତି ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇଥିଲେ । ତେଣୁ ଏହି ବର୍ଷକୁ ‘ଆଫ୍ରିକା ବର୍ଷ’ କୁହାଯାଏ ।
୧୯୬୧-୧୯୬୬ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱାଧୀନତା: ସେହିପରି ୧୯୬୧ ମସିହାରୁ ୧୯୬୬ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ଗାମ୍ବିଆ, ସିଏରାଲିଓନ୍, ରୁୱାଣ୍ଡା, ଉଗାଣ୍ଡା, କେନିଆ, ତାଞ୍ଜାନିଆ, ମାଲାୱି, ଜାମ୍ବିଆ, ବୋଟ୍ସୱାନା, ଲେସୋଥୋ ପ୍ରଭୃତି ରାଜ୍ୟ ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇଥିଲେ ।
ମୋଜାମ୍ବିକ୍ ଓ ଆଙ୍ଗୋଲା: ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ୍ ଉପନିବେଶ ମୋଜାମ୍ବିକ୍ ଓ ଆଙ୍ଗୋଲାରେ ମୁକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନ ଉଗ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲା । ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ପ୍ରତି ଅନେକ ଆଫ୍ରିକୀୟ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ପରୋକ୍ଷ ଭାବରେ ସମର୍ଥନ ଜଣାଇଲେ । ୧୯୭୫ ମସିହା ବେଳକୁ ଏହି ଦୁଇଟି ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ୍ ଉପନିବେଶ ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇଥିଲେ ।
ଦକ୍ଷିଣ ରୋଡ଼େସିଆ (ଜିମ୍ବାୱେ): ରୋଡ଼େସିଆର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଉପନିବେଶବାଦ ବିରୋଧରେ ଗଣ ଆନ୍ଦୋଳନ ଦେଖା ଦେଇଥିଲା । ଦକ୍ଷିଣ ରୋଡ଼େସିଆର ମୁକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ସଂଯୁକ୍ତ ରାଷ୍ଟ୍ରସଂଘ ସାଧାରଣ ପରିଷଦ ସମର୍ଥନ ଜଣାଇଲା । ଫଳରେ ଦକ୍ଷିଣ ରୋଡ଼େସିଆ ୧୯୮୦ ମସିହା ଏପ୍ରିଲ ମାସରେ ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇ ଜିମ୍ବାୱେ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା ।
ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକା (ନାମିବିଆ): ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକାରେ ମଧ୍ୟ ଉପନିବେଶ ବିରୋଧୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଏହାକୁ ଜର୍ମାନୀଠାରୁ ଛଡ଼ାଇ ନିଆଯାଇ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା ତତ୍ତ୍ୱାବଧାନରେ ରଖାଯାଇଥିଲା । ମାତ୍ର ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା ଏହାକୁ ଏକ ଉପନିବେଶ ଭାବରେ ଶାସନ କରିଥିଲା । ଏହାର ଜନସାଧାରଣ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକା ଜନ ସଂଗଠନ (South West African Peoples' Organization- SWAPO) ନାମକ ଏକ ବଳିଷ୍ଠ ସଂଗଠନ ଗଢ଼ି ଆନ୍ଦୋଳନ ଚଳାଇ ରଖିଲେ । ଶେଷରେ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକା ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୧, ୧୯୯୦ ରେ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲା ଏବଂ ଏହାର ନୂତନ ନାମ ହେଲା ନାମିବିଆ ।
ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ବର୍ଣ୍ଣବିଦ୍ବେଷ ନୀତି (Apartheid):
ବର୍ଣ୍ଣବିଦ୍ବେଷର ସଂଜ୍ଞା: ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଔପନିବେଶିକ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଠାରୁ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର ଓ ନିନ୍ଦନୀୟ ଥିଲା । ସେଠାରେ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗମାନେ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣକାୟମାନଙ୍କୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଘୃଣା ଓ ଶୋଷଣ ମଧ୍ୟ କରୁଥିଲେ । ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗମାନଙ୍କର ଧାରଣା ଥିଲା ଯେ କୃଷ୍ଣକାୟମାନେ ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ନିକୃଷ୍ଟ । ନିଜକୁ ଶାସନ କରିବାର କ୍ଷମତା ସେମାନଙ୍କର ନାହିଁ । ଏଣୁ ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗମାନଙ୍କର ଶାସନ ନ୍ୟାୟ ସଙ୍ଗତ । ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ଏହି ନୀତିକୁ ବର୍ଣ୍ଣବିଦ୍ବେଷ ବା ବର୍ଣ୍ଣବୈଷମ୍ୟ ନୀତି (Apartheid) କୁହାଯାଏ ।
କୃଷ୍ଣକାୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟାଚାର: ଏହି ନୀତି ଯୋଗୁଁ କୃଷ୍ଣକାୟମାନେ ଦେଶ ଶାସନରେ ଭାଗ ନେଇ ପାରୁ ନ ଥିଲେ । ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ, କ୍ଲବ୍, ଡାକ୍ତରଖାନା, ଭୋଜନାଳୟ ପ୍ରଭୃତିରେ କୃଷ୍ଣକାୟମାନଙ୍କର ପ୍ରବେଶ ନିଷେଧ ଥିଲା ।
ଆନ୍ଦୋଳନ ଓ ନେତୃତ୍ୱ: ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗ ସରକାର ବର୍ଣ୍ଣବିଦ୍ବେଷ ନୀତିକୁ ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ବଦ୍ଧପରିକର ହୋଇଥିଲାବେଳେ କୃଷ୍ଣକାୟମାନେ ଏହାର ବିରୋଧ କରିଥିଲେ । କୃଷ୍ଣକାୟମାନେ ‘ଆଫ୍ରିକୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ୍’ ନାମକ ଏକ ସଂଗଠନ ମାଧ୍ୟମରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ଚଳାଇଥିଲେ । ଭାରତର ମହାନ୍ ମୁକ୍ତି ସଂଗ୍ରାମୀ ମୋହନଦାସ୍ କରମଚାନ୍ଦ ଗାନ୍ଧୀ ସେତେବେଳେ (୧୮୯୩ ଖ୍ରୀ:ଅ ରୁ ୧୯୧୪ ଖ୍ରୀ:ଅ:) ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଥିଲେ । ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କର ନୀତି ଓ ଆଦର୍ଶରେ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଆନ୍ଦୋଳନ ପରିଚାଳିତ ହୋଇଥିଲା । ପର୍ଯ୍ୟାୟ କ୍ରମେ ଡେସ୍ମଣ୍ଡ ଲୁଥୁଲି, ୱାଲଟର୍ ସିସୁଲି ଓ ନେଲ୍ସନ୍ ମାଣ୍ଡେଲା ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ ।
ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଓ ପରିସମାପ୍ତି: ପୃଥିବୀର ବହୁ ଦେଶ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା ସରକାରଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣବିଦ୍ବେଷ ନୀତିକୁ ତୀବ୍ର ସମାଲୋଚନା କରିଥିଲେ । ସଂଯୁକ୍ତ ରାଷ୍ଟ୍ରସଂଘ ଏହାର ବିରୋଧ କରି ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା ବିରୋଧରେ ଅର୍ଥନୈତିକ ବାସନ୍ଦ ଲାଗୁ କରିଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ଓ ବ୍ରିଟେନ୍ ପ୍ରଭୃତି ଦେଶ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା ସରକାରଙ୍କ ସହିତ ଅର୍ଥନୈତିକ ସମ୍ପର୍କ ବଜାୟ ରଖୁଥିଲେ ଓ ସାମରିକ ସାହାଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଯୋଗାଇ ଦେଉଥିଲେ । ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସମାଲୋଚନା ଓ ଚାପ ଫଳରେ ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗ ସରକାର ବାଧ୍ୟହୋଇ ସମାଧାନ ପାଇଁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ । ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା କୃଷ୍ଣକାୟ ନେତା ନେଲ୍ସନ୍ ମାଣ୍ଡେଲା (Nelson Mandela) କାରାମୁକ୍ତ ହୋଇ ୧୦ ମେ ୧୯୯୪ ମସିହାରେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାର ପ୍ରଥମ କୃଷ୍ଣକାୟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ହେଲେ । ସେଠାରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରୀ ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗ ଶାସନ ବଦଳରେ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଶାସନ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା ।
୩. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ (100% Complete Solved Exercises)
୧. ନିମ୍ନଲିଖୂତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ୬୦ ଗୋଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଲେଖ ।
Q1. (କ) ଚୀନ୍ ଦେଶରେ ଗୃହଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା କାହିଁକି ? ଏହାର ପରିଣତି କ’ଣ ହେଲା ?
ଉତ୍ତର: ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଚୀନ୍ରେ ସନ୍ୟାତ୍ ସେନ୍ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ତାଙ୍କ କୋମିଙ୍ଗ୍ଟାଙ୍ଗ୍ ଦଳ ଜାତୀୟ ସରକାର ଗଠନ କରିଥିଲା । ମାତ୍ର ସନ୍ୟାତ୍ ସେନ୍ଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କୋମିଙ୍ଗ୍ଟାଙ୍ଗ୍ ଓ ସାମ୍ୟବାଦୀ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ମତଭେଦ ଦେଖାଦେଲା । ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ଚିଆଙ୍ଗ୍ କାଇ ଶେକ୍ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ କୋମିଙ୍ଗ୍ଟାଙ୍ଗ୍ ଦଳ ଜାପାନଠାରୁ ପରାଜିତ ହେବା ଓ ଦେଶର ଦୁର୍ବଳ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ସୁଧାରିବାରେ ଅକ୍ଷମ ହେବାରୁ ମାଓ ସେ ତୁଙ୍ଗ୍ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସାମ୍ୟବାଦୀ ଦଳ ଓ କୋମିଙ୍ଗ୍ଟାଙ୍ଗ୍ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ଗୃହଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଏହାର ପରିଣତି ସ୍ୱରୂପ, ମାଓ ସେ ତୁଙ୍ଗ୍ ବିଜୟଲାଭ କରି ୧୯୪୯ ମସିହା ଅକ୍ଟୋବର ୧ ତାରିଖରେ ଚୀନ୍ରେ ଲୋକ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର ସରକାର ଗଠନ କଲେ ଏବଂ ଚିଆଙ୍ଗ୍ କାଇ ଶେକ୍ ଫର୍ମୋଜା ଦ୍ୱୀପକୁ ପଳାୟନ କରି ସ୍ୱାଧୀନ ତାଇୱାନ୍ ରାଷ୍ଟ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ ।
Q1. (ଖ) କୋରିଆ ଯୁଦ୍ଧ ସମ୍ପର୍କରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ ।
ଉତ୍ତର: ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଜାପାନ କବଳରୁ କୋରିଆ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରି ଉତ୍ତର କୋରିଆ ଓ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ ନାମରେ ଦୁଇଭାଗ ହୋଇଥିଲା । ସୋଭିଏତ୍ ରୁଷ୍ ସମର୍ଥନରେ ଉତ୍ତର କୋରିଆରେ ସାମ୍ୟବାଦୀ ସରକାର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବା ପରେ ୨୫ ଜୁନ୍ ୧୯୫୦ ମସିହାରେ ଉତ୍ତର କୋରିଆ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା, ଫଳରେ କୋରିଆ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ସଂଯୁକ୍ତ ରାଷ୍ଟ୍ରସଂଘ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ଉତ୍ତର କୋରିଆର ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆରୁ ବିତାଡ଼ିତ କରିଥିଲେ । ୧୯୫୪ ମସିହାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଜେନେଭା ସମ୍ମିଳନୀରେ ଉତ୍ତର କୋରିଆ ଓ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆକୁ ଦୁଇଟି ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ରରୂପେ ପରିଗଣିତ କରାଗଲା ଏବଂ ୩୮° ସମାନ୍ତରକୁ ଉଭୟ ଦେଶର ସୀମାରେଖା ରୂପେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଗଲା ।
Q1. (ଗ) ବର୍ଣ୍ଣବିଦ୍ବେଷ ନୀତି କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ? ଏହାର ପରିସମାପ୍ତି କିପରି ଘଟିଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗମାନେ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣକାୟମାନଙ୍କୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଘୃଣା ଓ ଶୋଷଣ କରୁଥିଲେ । ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗମାନଙ୍କର ଧାରଣା ଥିଲା ଯେ କୃଷ୍ଣକାୟମାନେ ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ନିକୃଷ୍ଟ । ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗମାନଙ୍କର ଏହି ନୀତିକୁ ବର୍ଣ୍ଣବିଦ୍ବେଷ ବା ବର୍ଣ୍ଣବୈଷମ୍ୟ ନୀତି (Apartheid) କୁହାଯାଏ । ଏହି ନୀତି ଯୋଗୁଁ କୃଷ୍ଣକାୟମାନେ ଶାସନରେ ଭାଗ ନେଇପାରୁ ନ ଥିଲେ ଏବଂ ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ, କ୍ଲବ୍, ଡାକ୍ତରଖାନା, ଭୋଜନାଳୟ ପ୍ରଭୃତିରେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରବେଶ ନିଷେଧ ଥିଲା ।
ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସମାଲୋଚନା ଓ ଚାପ ଫଳରେ ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗ ସରକାର ବାଧ୍ୟହୋଇ ସମାଧାନ ପାଇଁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ । ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା କୃଷ୍ଣକାୟ ନେତା ନେଲ୍ସନ୍ ମାଣ୍ଡେଲା କାରାମୁକ୍ତ ହୋଇ ୧୦ ମେ ୧୯୯୪ ମସିହାରେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାର ପ୍ରଥମ କୃଷ୍ଣକାୟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ହେଲେ । ଏହିପରି ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣବିଦ୍ବେଷ ନୀତିର ପରିସମାପ୍ତି ଘଟି ଗଣତନ୍ତ୍ର ଶାସନ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା ।
Q1. (ଘ) ୧୯୬୦ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ଆଫ୍ରିକାରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଲାଭ କରିଥିବା ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପର୍କରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ ।
ଉତ୍ତର: ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଆଫ୍ରିକାରେ ଜାତୀୟ ଜାଗରଣ ଦେଖାଦେଲା । ୧୯୫୨ରେ ଇଜିପ୍ଟରେ ରାଜତନ୍ତ୍ରର ପତନ ଘଟି ଜେନେରାଲ୍ ନାଗୁଇବ୍ ଓ ପରେ ଗାମାଲ୍ ଅବ୍ଦୁଲ୍ ନାସେର୍ ନୂତନ ସରକାର ଗଢ଼ିଲେ । ୧୯୫୬ରେ ମରକ୍କୋ ଓ ଟ୍ୟୁନିସିଆ ଫରାସୀ ଶାସନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ । ୧୯୫୭ ମସିହା ମାର୍ଚ୍ଚ ୬ ତାରିଖରେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶାସନାଧୀନ ଗୋଲ୍ଡକୋଷ୍ଟ ଡ. କ୍ୱାମେ ଏନ୍କ୍ରୁମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇ ଘାନା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା । ୧୯୫୮ରେ ଗିନି ଏକ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲା । ୧୯୬୦ ମସିହାରେ ମୌରିଟାନିଆ, ମାଲି, ନାଇଜର୍, ଚାଦ୍, ସେନେଗାଲ୍, ଅପର୍ଭୋଲ୍ଟା, ଆଇଭରିକୋଷ୍ଟ୍, ଟୋଗୋ, ଦାହୋମେ, ନାଇଜେରିଆ, କାମେରୁନ୍, ମଧ୍ୟ ଆଫ୍ରିକା ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର, ଗାବୋନ୍, କଙ୍ଗୋ, ସୋମାଲିଆ, ମାଲାଗାସି, କଙ୍ଗୋ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଭୃତି ୧୭ଟି ଦେଶ ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇଥିଲେ । ଏହି ବର୍ଷକୁ ‘ଆଫ୍ରିକା ବର୍ଷ’ କୁହାଯାଏ ।
୨. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ୨୦ ଗୋଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଲେଖ ।
Q2. (କ) ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକା ମହାଦେଶର ଉପନିବେଶ ଗୁଡ଼ିକରେ ତୀବ୍ର ଜନ ଅସନ୍ତୋଷ କାହିଁକି ଦେଖାଦେଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ଇଉରୋପୀୟ ଉପନିବେଶବାଦୀମାନେ ନିଜର ସ୍ୱାର୍ଥ ହାସଲ ଦିଗରେ ଅଧିକ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ ଏବଂ ଉପନିବେଶଗୁଡ଼ିକର ଅଧିବାସୀମାନଙ୍କୁ ଶୋଷଣ ଓ ନିର୍ଯାତନା ଦେଉଥିଲେ । ତେଣୁ ତୀବ୍ର ଜନ ଅସନ୍ତୋଷ ଦେଖାଦେଇଥିଲା ।
Q2. (ଖ) ଇରାନ୍ କାହାର ଉପନିବେଶ ଥିଲା ? କାହା ନେତୃତ୍ୱରେ ଓ କେବେ ଏହା ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ଇରାନ୍ ଇଂରେଜମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ଥିଲା । ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ରେଜା ଖାଁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଇରାନ୍ ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇଥିଲା ।
Q2. (ଗ) ତୁର୍କୀର ଜନସାଧାରଣ କାହା ନେତୃତ୍ୱରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ? ଏହା କିପରି ଏକ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ରରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ତୁର୍କୀର ଜନସାଧାରଣ ମୁସ୍ତାଫା କେମାଲଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ରୁଷ୍ ସହଯୋଗରେ ମିତ୍ରଶକ୍ତିଙ୍କୁ ତଡ଼ି ତୁର୍କୀ ସ୍ୱାଧୀନତା ଲାଭ କରି ଏକ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ରରେ ପରିଣତ ହେଲା ।
Q2. (ଘ) କିଏ ଭିଏତ୍ନାମ୍ରେ ମୁକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ ? ସେ ଗଠନ କରିଥିବା ଗଣବାହିନୀର ନାମ କ’ଣ ?
ଉତ୍ତର: ହୋ ଚି ମିନ୍ ଭିଏତ୍ନାମ୍ରେ ମୁକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ । ସେ ଗଠନ କରିଥିବା ଗଣବାହିନୀର ନାମ ‘ଭିଏତ୍ ମିନ୍’ ।
Q2. (ଙ) ଆଲ୍ଜେରିଆରେ ‘ଜାତୀୟ ମୁକ୍ତି ସାମ୍ମୁଖ୍ୟ’ କେବେ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ? ଏହା କେବେ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲା ?
ଉତ୍ତର: ଆଲ୍ଜେରିଆରେ ‘ଜାତୀୟ ମୁକ୍ତି ସାମ୍ମୁଖ୍ୟ’ ୧୯୫୪ ମସିହାରେ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ୧୯୬୨ ମସିହା ଜୁଲାଇ ମାସରେ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲା ।
Q2. (ଚ) ୧୯୬୦ ମସିହାରେ ଆଫ୍ରିକାର ସ୍ୱାଧୀନତା ଲାଭ କରିଥିବା ୪ଟି ଦେଶର ନାମ ଲେଖ ।
ଉତ୍ତର: ୧୯୬୦ ମସିହାରେ ଆଫ୍ରିକାର ସ୍ୱାଧୀନତା ଲାଭ କରିଥିବା ୪ଟି ଦେଶ ହେଉଛି - ଘାନା, ନାଇଜେରିଆ, କାମେରୁନ୍ ଓ ସେନେଗାଲ୍ । (ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ୪ଟି ଲେଖାଯାଇପାରିବ)
Q2. (ଛ) ଦକ୍ଷିଣ ରୋଡ଼େସିଆ କେବେ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲା ? ଏହାର ନୂତନ ନାମ କ’ଣ ?
ଉତ୍ତର: ଦକ୍ଷିଣ ରୋଡ଼େସିଆ ୧୯୮୦ ମସିହା ଏପ୍ରିଲ ମାସରେ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲା । ଏହାର ନୂତନ ନାମ ଜିମ୍ବାୱେ ।
Q2. (ଜ) ଗୋଲ୍ଡ କୋଷ୍ଟରେ କାହା ନେତୃତ୍ୱରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ? ଏହା କେବେ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲା ?
ଉତ୍ତର: ଗୋଲ୍ଡକୋଷ୍ଟରେ ଡ. କ୍ୱାମେ ଏନ୍କ୍ରୁମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ୧୯୫୭ ମସିହା ମାର୍ଚ୍ଚ ୬ ତାରିଖରେ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲା ।
Q2. (ଝ) ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକାର ଜନସାଧାରଣ କେଉଁ ବଳିଷ୍ଠ ସଂଗଠନ ମାଧ୍ୟମରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ଚଳାଇଥିଲେ ? ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଏହି ଦେଶର ନୂତନ ନାମ କ’ଣ ହେଲା ?
ଉତ୍ତର: ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକାର ଜନସାଧାରଣ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକା ଜନ ସଂଗଠନ (SWAPO) ମାଧ୍ୟମରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ଚଳାଇଥିଲେ । ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଏହି ଦେଶର ନୂତନ ନାମ ନାମିବିଆ ହେଲା ।
Q2. (ଞ) ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ବର୍ଣ୍ଣବିଦ୍ବେଷ ନୀତି ଯୋଗୁଁ କୃଷ୍ଣକାୟମାନେ କିପରି ଅତ୍ୟାଚାରିତ ହେଉଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ବର୍ଣ୍ଣବିଦ୍ବେଷ ନୀତି ଯୋଗୁଁ କୃଷ୍ଣକାୟମାନେ ଶାସନରେ ଭାଗ ନେଇପାରୁ ନ ଥିଲେ । ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ, କ୍ଲବ୍, ଡାକ୍ତରଖାନା, ଭୋଜନାଳୟ ପ୍ରଭୃତିରେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରବେଶ ନିଷେଧ ଥିଲା ।
୩. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଲେଖ ।
Q3. (କ) କାହା ନେତୃତ୍ୱରେ ଓ କେବେ ବ୍ରହ୍ମଦେଶ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲା ?
ଉତ୍ତର: ଅଙ୍ଗ୍ସାନ୍ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବ୍ରହ୍ମଦେଶ ୧୯୪୮ ମସିହା ଜାନୁଆରୀ ୪ ତାରିଖ ଦିନ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲା ।
Q3. (ଖ) କେଉଁ ସମ୍ମିଳନୀରେ ଓ କେବେ ଉତ୍ତର କୋରିଆ ଓ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆକୁ ଦୁଇଟି ସ୍ୱାଧୀନରାଷ୍ଟ୍ରରେ ପରିଣତ କରାଗଲା ?
ଉତ୍ତର: ୧୯୫୪ ମସିହାରେ ଜେନେଭା ସମ୍ମିଳନୀରେ ଉତ୍ତର କୋରିଆ ଓ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆକୁ ଦୁଇଟି ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ପରିଣତ କରାଗଲା ।
Q3. (ଗ) ଗୋଲ୍ଡକୋଷ୍ଟରେ କାହା ନେତୃତ୍ୱରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ଗୋଲ୍ଡକୋଷ୍ଟରେ ଡ. କ୍ୱାମେ ଏନ୍କ୍ରୁମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ହୋଇଥିଲା ।
Q3. (ଘ) ୧୯୭୫ ମସିହା ବେଳକୁ ଆଫ୍ରିକା ମହାଦେଶର କେଉଁ ଦୁଇଟି ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ୍ ଉପନିବେଶ ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ୧୯୭୫ ମସିହା ବେଳକୁ ଆଫ୍ରିକା ମହାଦେଶର ମୋଜାମ୍ବିକ୍ ଓ ଆଙ୍ଗୋଲା ନାମକ ଦୁଇଟି ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ୍ ଉପନିବେଶ ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇଥିଲା ।
Q3. (ଙ) ବର୍ଣ୍ଣବିଦ୍ବେଷ ନୀତି ବିରୋଧରେ ହୋଇଥିବା ଆନ୍ଦୋଳନରେ କିଏ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ବର୍ଣ୍ଣବିଦ୍ବେଷ ନୀତି ବିରୋଧରେ ହୋଇଥିବା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ନେଲ୍ସନ୍ ମାଣ୍ଡେଲା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।
Q3. (ଚ) ନେଲ୍ସନ୍ ମାଣ୍ଡେଲା କେବେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ହୋଇଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ନେଲ୍ସନ୍ ମାଣ୍ଡେଲା ୧୯୯୪ ମସିହା ମେ ୧୦ ତାରିଖରେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ହୋଇଥିଲେ ।
Q3. (ଛ) କେଉଁ ବର୍ଷକୁ ‘ଆଫ୍ରିକା ବର୍ଷ’ କୁହାଯାଏ ?
ଉତ୍ତର: ୧୯୬୦ ମସିହାକୁ ‘ଆଫ୍ରିକା ବର୍ଷ’ କୁହାଯାଏ ।
Q3. (ଜ) ଚିଆଙ୍ଗ କାଇଶେକ୍ କାହା ସହଯୋଗରେ ଫର୍ମୋଜା ଦ୍ୱୀପରେ ସ୍ୱାଧୀନ ତାଇୱାନ୍ ରାଷ୍ଟ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ଚିଆଙ୍ଗ କାଇଶେକ୍ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ସହଯୋଗରେ ଫର୍ମୋଜା ଦ୍ୱୀପରେ ସ୍ୱାଧୀନ ତାଇୱାନ୍ ରାଷ୍ଟ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।
Q3. (ଝ) ସ୍ୱାଧୀନତା ଲାଭ କରିବା ପରେ ଗୋଲ୍ଡକୋଷ୍ଟ୍ର ନୂତନ ନାମ କ’ଣ ହେଲା ।
ଉତ୍ତର: ସ୍ୱାଧୀନତା ଲାଭ କରିବା ପରେ ଗୋଲ୍ଡକୋଷ୍ଟ୍ର ନୂତନ ନାମ ଘାନା ହେଲା ।
Q3. (ଞ) ଜେନେରାଲ୍ ନାଗୁଇବ୍ କେବେ ଇଜିପ୍ଟର ଶାସନ କ୍ଷମତା ନିଜ ହାତକୁ ନେଇଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ଜେନେରାଲ୍ ନାଗୁଇବ୍ ୧୯୫୨ ମସିହାରେ ଇଜିପ୍ଟର ଶାସନ କ୍ଷମତା ନିଜ ହାତକୁ ନେଇଥିଲେ ।
୪. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥୁବା ଚାରିଗୋଟି ବିକଳ୍ପ ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ତା’ର କ୍ରମିକ ନମ୍ବର ସହିତ ବାଛି ଲେଖ ।
Q4. (କ) ସିଙ୍ଗାପୁର କାହାର ଉପନିବେଶ ଥିଲା ?
(i) ଜାପାନ୍ (ii) ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା (iii) ଫ୍ରାନ୍ସ (iv) ବ୍ରିଟେନ୍
ଉତ୍ତର: (iv) ବ୍ରିଟେନ୍
Q4. (ଖ) ପାଥେଟ୍ ଲାଓ ନାମକ ଗଣବାହିନୀ କେଉଁ ଦେଶର ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ଆନ୍ଦୋଳନ କରିଥିଲା ?
(i) ଲାଓସ୍ (ii) କାମ୍ବୋଡ଼ିଆ (iii) ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ (iv) ଟ୍ୟୁନିସିଆ
ଉତ୍ତର: (i) ଲାଓସ୍
Q4. (ଗ) କେଉଁ ଦେଶଟି ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଘାନା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା ?
(i) ଅପରଭୋଲଟା (ii) ଆଇଭରିକୋଷ୍ଟ (iii) ଗୋଲ୍ଡକୋଷ୍ଟ (iv) ଶ୍ରୀଲଙ୍କା
ଉତ୍ତର: (iii) ଗୋଲ୍ଡକୋଷ୍ଟ
Q4. (ଘ) କର୍ନେଲ୍ ଗମାଲ୍ ଅବ୍ଦୁଲ୍ ନାସେର୍ କେଉଁ ଦେଶରେ ନୂତନ ସରକାର ଗଢ଼ିଥିଲେ ?
(i) ଇଥ୍ଓପିଆ (ii) ଇଜିପ୍ଟ (iii) ଆଲ୍ଜେରିଆ (iv) ଟାଞ୍ଜାନିଆ
ଉତ୍ତର: (ii) ଇଜିପ୍ଟ
Q4. (ଙ) କାମ୍ବୋଡ଼ିଆ କାହା ନେତୃତ୍ୱରେ ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇଥିଲା ?
(i) ହୋଚିମିନ (ii) ନାରୋଦମ୍ ସିହାନୋକ (iii) ଜେନେରାଲ୍ ନାଗୁଇବ (iv) ଜେନେରାଲ୍ ଡି ଗଲ୍
ଉତ୍ତର: (ii) ନାରୋଦମ୍ ସିହାନୋକ
Q4. (ଚ) ମରକ୍କୋ ଓ ଟ୍ୟୁନିସିଆ କେଉଁ ମସିହାରେ ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇଥିଲେ ?
(i) ୧୯୫୪ (ii) ୧୯୫୫ (iii) ୧୯୫୬ (iv) ୧୯୫୭
ଉତ୍ତର: (iii) ୧୯୫୬
୫. ପାଠରେ ଦିଆଯାଇଥୁବା ତୁମ ପାଇଁ କାମଗୁଡିକ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଓ ସହାୟତାରେ ସମ୍ପାଦନ କର ।
ଉତ୍ତର: ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଭିତ୍ତିକ ଅଟେ । ଏଗୁଡ଼ିକ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଓ ସହାୟତାରେ ସମ୍ପାଦନ କରିବାକୁ ହେବ । ଏହି ଅଧ୍ୟୟନ ନୋଟ୍ସରେ ଏହାର ସମାଧାନ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇ ନାହିଁ ।
୪. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Board Exam Tips & Pitfalls)
୪.୧ ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ:
ତାରିଖ ଓ ନାମ ମନେରଖିବା: ଇତିହାସରେ ଘଟଣା, ତାରିଖ ଓ ନେତାମାନଙ୍କ ନାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏଗୁଡ଼ିକୁ ମନେରଖିବା ପାଇଁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ ।
କାରଣ ଓ ପରିଣାମ ବିଶ୍ଳେଷଣ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆନ୍ଦୋଳନ କାହିଁକି ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଓ ଏହାର ପରିଣାମ କ’ଣ ହେଲା, ତାହାକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ।
ମାନଚିତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ: ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକାର ସ୍ୱାଧୀନତା ଲାଭ କରିଥିବା ଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ମାନଚିତ୍ରରେ ଚିହ୍ନଟ କରି ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ । ଏହା ଭୌଗୋଳିକ ଜ୍ଞାନ ବୃଦ୍ଧି କରିବ ଓ ଉତ୍ତର ଲେଖିବାରେ ସହାୟକ ହେବ ।
ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଉପରେ ନିଜସ୍ୱ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ । ଏହା ପରୀକ୍ଷା ପୂର୍ବରୁ ଦ୍ରୁତ ପୁନରାବୃତ୍ତିରେ ସହାୟକ ହେବ ।
ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ସମାଧାନ: ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ସମସ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀକୁ ବାରମ୍ବାର ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ । ଏହା ପରୀକ୍ଷାରେ ଭଲ ମାର୍କ ରଖିବାରେ ସହାୟକ ହେବ ।
ଉତ୍ତର ଲେଖିବାର ଶୈଳୀ: ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଉପକ୍ରମ, ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଓ ଉପସଂହାର ସହିତ ସୁସଂଗଠିତ ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଲେଖିବା ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ ।
୪.୨ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Common Pitfalls):
ତାରିଖ ଓ ନାମରେ ଭ୍ରମ: ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଅନେକ ସମୟରେ ତାରିଖ ଓ ନେତାମାନଙ୍କ ନାମ ଭୁଲ୍ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଗୋଳମାଳ କରିଦିଅନ୍ତି । ଏହାକୁ ଏଡ଼ାଇବା ପାଇଁ ବାରମ୍ବାର ଅଭ୍ୟାସ ଆବଶ୍ୟକ ।
ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରଖିବା: ପ୍ରଶ୍ନର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ଉତ୍ତର ଦେବା ପରିବର୍ତ୍ତେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଅଂଶର ଉତ୍ତର ଲେଖିବା ।
ଅଧିକ ଲେଖିବା କିମ୍ବା କମ୍ ଲେଖିବା: ପ୍ରଶ୍ନର ଶବ୍ଦସୀମାକୁ ଅଣଦେଖା କରି ଅଧିକ କିମ୍ବା କମ୍ ଲେଖିବା ।
ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁକୁ ବୁଝିବାରେ ଅସମର୍ଥ: କେବଳ ମନେରଖିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକର ମୂଳ କାରଣ ଓ ପ୍ରଭାବକୁ ବୁଝିବା ଜରୁରୀ ।
ମାନଚିତ୍ର ଅଭ୍ୟାସର ଅଭାବ: ମାନଚିତ୍ର ଭିତ୍ତିକ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକରେ ଭୁଲ୍ କରିବା ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)