ଅଧ୍ୟାୟ: Class9 HistPol Ch09 Hist Ch03 L02 Military Alliances Armaments

BSE ODISHA CLASS 9 • UTKAL MASTER STROKE

ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଏଜୁକେସନ୍ (BSE Odisha) — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଷ୍ଟର ନୋଟ୍ସ

ଶ୍ରେଣୀ: Class 9 | ବିଷୟ: History

୧. ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ ଓ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map & Conceptual Architecture)

ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତପୂର୍ବ ରାଜନୈତିକ ଓ ସାମରିକ ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା, ଯାହାକୁ 'ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ' (Cold War) କୁହାଯାଏ । ଏହି ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପରିଣାମ ସ୍ୱରୂପ ପୃଥିବୀ ଦୁଇଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଗଲା - ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ନେତୃତ୍ୱରେ 'ପୁଞ୍ଜିବାଦୀ ଗୋଷ୍ଠୀ' (Capitalist Bloc) ଏବଂ ସୋଭିଏତ୍ ରୁଷ୍ ନେତୃତ୍ୱରେ 'ସାମ୍ୟବାଦୀ ଗୋଷ୍ଠୀ' (Communist Bloc) । ଏହି ଦୁଇ ମହାଶକ୍ତି ସମ୍ମୁଖ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପର ବିରୋଧରେ ସାମରିକ ମେଣ୍ଟ ଗଠନ କରିବା ସହ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ଲିପ୍ତ ରହିଲେ । ଏହା ବିଶ୍ୱବାସୀଙ୍କ ମନରେ ତୃତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧର ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା । ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବିଭିନ୍ନ ସାମରିକ ଗୋଷ୍ଠୀର ଗଠନ, ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ, ଦେତୌଁ (Detente) ବା ଉତ୍ତେଜନା ପ୍ରଶମନ କାଳ, ନୂତନ ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଶେଷରେ ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧର ଅବସାନ ସମ୍ପର୍କରେ ବିସ୍ତୃତ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି ।

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Conceptual Mind Map)

ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ (Cold War)

│

┌────────────────────────────────┴────────────────────────────────┐

▼ ▼

ପୁଞ୍ଜିବାଦୀ ଗୋଷ୍ଠୀ (USA ନେତୃତ୍ୱରେ) ସାମ୍ୟବାଦୀ ଗୋଷ୍ଠୀ (USSR ନେତୃତ୍ୱରେ)

NATO (1949): ଉତ୍ତର ଆଟଲାଣ୍ଟିକ ଚୁକ୍ତି - Warsaw Pact (1955): ୱାରସ ଚୁକ୍ତି

ANZUS (1951): ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରୀୟ ଚୁକ୍ତି - ପୂର୍ବ ୟୁରୋପୀୟ ସାମ୍ୟବାଦୀ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ମେଣ୍ଟ

EDC (1952) / WEU (1954): ୟୁରୋପୀୟ ସୁରକ୍ଷା

SEATO (1954): ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆ ଚୁକ୍ତି

Baghdad Pact / CENTO (1955): କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଚୁକ୍ତି

│

└────────────────────────────────┬────────────────────────────────┘

▼

ଦେତୌଁ (Detente: 1969-1978)

(ଉତ୍ତେଜନା ହ୍ରାସର ଯୁଗ)

│

▼

ନୂତନ ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ (New Cold War: 1979)

(ରୁଷର ଆଫଗାନିସ୍ତାନ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ଓ ଇରାନ ବିଦ୍ରୋହ)

│

▼

ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧର ଅବସାନ (1985-1991)

(ମିଖାଇଲ ଗୋର୍ବାଚେଭଙ୍କ ସଂସ୍କାର ଓ USSR ର ବିଲୟ)

୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ଐତିହାସିକ ତଥ୍ୟାବଳୀ (Comprehensive Theory)

୨.୧. ଉତ୍ତର ଆଟଲାଣ୍ଟିକ ଚୁକ୍ତି ସଂଗଠନ (NATO - North Atlantic Treaty Organisation):

ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାରିଖ: ୧୯୪୯ ମସିହା ଏପ୍ରିଲ ୪ ତାରିଖ ।

ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ସଦସ୍ୟ: ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା, କାନାଡା, ବେଲଜିୟମ, ହଲାଣ୍ଡ, ଲକସେମବର୍ଗ, ଡେନମାର୍କ, ନରୱେ, ଆଇସଲ୍ୟାଣ୍ଡ, ବ୍ରିଟେନ, ଫ୍ରାନ୍ସ, ପର୍ତ୍ତୁଗାଲ ଓ ଇଟାଲୀ ।

ମୂଳ ନୀତି: ଚୁକ୍ତିଭୁକ୍ତ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ଦେଶ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ହେଲେ, ତାହାକୁ ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟ ଦେଶଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ବୋଲି ଧରାଯିବ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ମିଳିତ ଭାବେ ଏହାର ପ୍ରତିରୋଧ କରିବେ ।

ପରବର୍ତ୍ତୀ ସଦସ୍ୟ: ୧୯୫୨ ଫେବୃଆରୀରେ ଗ୍ରୀସ୍ ଓ ତୁର୍କୀ ଏବଂ ୧୯୫୫ ମେ ମାସରେ ପଶ୍ଚିମ ଜର୍ମାନୀ (ଜର୍ମାନୀ ସଂଯୁକ୍ତ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର) ଏଥିରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ।

ପ୍ରଭାବ: ଏହାଦ୍ୱାରା ପଶ୍ଚିମ ୟୁରୋପ ଓ ଆଟଲାଣ୍ଟିକ ଅଞ୍ଚଳରେ ସାମ୍ୟବାଦୀମାନଙ୍କର କ୍ଷମତା ବିସ୍ତାର ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।

୨.୨. ଆଞ୍ଜସ ରାଜିନାମା (ANZUS PACT):

ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବର୍ଷ: ୧୯୫୧ ମସିହା ।

ସଦସ୍ୟ ଦେଶ: ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ (Australia), ନ୍ୟୁଜିଲ୍ୟାଣ୍ଡ (New Zealand) ଏବଂ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା (United States) ।

ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ: ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା, ମିଳିତ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଏବଂ ବାହ୍ୟ ଶତ୍ରୁର ଆକ୍ରମଣକୁ ପ୍ରତିହତ କରିବା ପାଇଁ ପରସ୍ପରକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ।

୨.୩. ୟୁରୋପୀୟ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଗୋଷ୍ଠୀ (EDC) ଓ ପଶ୍ଚିମ ୟୁରୋପୀୟ ସଂଘ (WEU):

୧୯NT୨ ମସିହା ମେ ୨୭ ତାରିଖରେ ପ୍ୟାରିସଠାରେ 'ୟୁରୋପୀୟ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଗୋଷ୍ଠୀ' (European Defence Community - EDC) ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ଏକ ସାଧାରଣ ରାଜନୈତିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ସଶସ୍ତ୍ର ବାହିନୀ ଓ ବଜେଟ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା । ନେଦରଲାଣ୍ଡ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଜର୍ମାନୀ ଏହାକୁ ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଫ୍ରାନ୍ସର ଅସହଯୋଗ ଯୋଗୁଁ ଏହା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇପାରିଲାନାହିଁ ।

ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ୧୯୫୪ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୮ ରୁ ଅକ୍ଟୋବର ୩ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲଣ୍ଡନଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ସମ୍ମିଳନୀରେ ୧୯୪୮ ମସିହାର 'ବ୍ରୁସେଲ୍ସ ଚୁକ୍ତି' ଆଧାରରେ 'ପଶ୍ଚିମ ୟୁରୋପୀୟ ସଂଘ' (Western European Union - WEU) ଗଠିତ ହେଲା । ଏହା ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା ।

୨.୪. ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆ ଚୁକ୍ତି ସଂଗଠନ (SEATO - South East Asia Treaty Organization):

ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାରିଖ: ୧୯୫୪ ମସିହା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୮ ତାରିଖ ।

ସଦସ୍ୟ ଦେଶ: ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା, ବ୍ରିଟେନ, ଫ୍ରାନ୍ସ, ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ, ନ୍ୟୁଜିଲ୍ୟାଣ୍ଡ, ଥାଇଲ୍ୟାଣ୍ଡ, ପାକିସ୍ତାନ ଓ ଫିଲିପାଇନ୍ସ ।

ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ: ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆରେ ରୁଷ୍ ଓ ସାମ୍ୟବାଦୀ ଚୀନର ପ୍ରଭାବ ହ୍ରାସ କରିବା ।

ପରିଣତି: ଭିଏତନାମ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଦୁର୍ବଳ ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା । ୧୯୭୫ ଏପ୍ରିଲରେ ସୋଭିଏତ୍ ସମର୍ଥିତ ଉତ୍ତର ଭିଏତନାମ ଆମେରିକା ସମର୍ଥିତ ଦକ୍ଷିଣ ଭିଏତନାମ ଉପରେ ବିଜୟ ହାସଲ କରିବା ପରେ SEATO ର ପରିସମାପ୍ତି ଘଟିଲା ।

୨.୫. ବାଗଦାଦ ଚୁକ୍ତି ଓ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଚୁକ୍ତି ସଂଗଠନ (CENTO - Central Treaty Organization):

ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବର୍ଷ: ୧୯୫୫ ମସିହା ।

ସ୍ଥାନ: ଇରାକର ରାଜଧାନୀ ବାଗଦାଦ ।

ସଦସ୍ୟ ଦେଶ: ବ୍ରିଟେନ, ତୁର୍କୀ, ଇରାକ, ଇରାନ ଓ ପାକିସ୍ତାନ ।

ପରିବର୍ତ୍ତନ: ୧୯୫୮ ମସିହାରେ ଇରାକରେ ରାଜତନ୍ତ୍ରର ପତନ ଘଟିବାରୁ ଇରାକ ଏହି ମେଣ୍ଟରୁ ଓହରି ଗଲା । ଏହାପରେ ଏହାର ନାମ ବଦଳାଇ 'କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଚୁକ୍ତି ସଂଗଠନ' (CENTO) ରଖାଗଲା ଏବଂ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ଏହାର ସଦସ୍ୟ ହେଲା ।

୨.୬. ୱାରସ ଚୁକ୍ତି (Warsaw Pact):

ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାରିଖ: ୧୯୫୫ ମସିହା ମେ ୧୪ ତାରିଖ ।

ସ୍ଥାନ: ପୋଲାଣ୍ଡର ରାଜଧାନୀ ୱାରସ ।

ସଦସ୍ୟ ଦେଶ: ସୋଭିଏତ୍ ରୁଷ୍, ପୋଲାଣ୍ଡ, ହଙ୍ଗେରୀ, ରୁମାନିଆ, ବୁଲଗେରିଆ, ଆଲବାନିଆ, ଚେକୋସ୍ଲୋଭାକିଆ ଓ ପୂର୍ବ ଜର୍ମାନୀ (ଜର୍ମାନ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର) ।

ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ: ଆମେରିକା ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ପୁଞ୍ଜିବାଦୀ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କର ଆକ୍ରମଣକୁ ମିଳିତ ଭାବେ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବା ।

୨.୭. ଦେତୌଁ (Detente):

ସମୟସୀମା: ୧୯୬୯ ମସିହାରୁ ୧୯୭୮ ମସିହା ।

ସଂଜ୍ଞା: ଦୁଇ ମହାଶକ୍ତି (ଆମେରିକା ଓ ରୁଷ୍)ଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରମାଗତ ଉତ୍ତେଜନା ହ୍ରାସ ପାଇ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସହଅବସ୍ଥାନର ଯେଉଁ ନୂତନ ବାତାବରଣ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା, ତାହାକୁ 'ଦେତୌଁ' କୁହାଯାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ: ଆଣବିକ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ପରୀକ୍ଷଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷର, ସାଂସ୍କୃତିକ ବିନିମୟ, ବାଣିଜ୍ୟ ଚୁକ୍ତି ଓ ଶିଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସହଯୋଗ ।

୨.୮. ନୂତନ ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ (New Cold War):

ଆରମ୍ଭ ବର୍ଷ: ୧୯୭୯ ମସିହା ।

କାରଣ: ୧୯୭୯ର ଇରାନ ବିଦ୍ରୋହ, ଚୀନ-ଭିଏତନାମ ଯୁଦ୍ଧ, ଏଲ୍ ସାଲଭେଡରରେ ଆମେରିକାର ସଂପୃକ୍ତି ଏବଂ ଆଫଗାନିସ୍ତାନରେ ରୁଷର ସାମରିକ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ।

ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ: ଏହା ପୁରାତନ ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା । ଏଥିରେ ସହଯୋଗୀ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ସକ୍ରିୟ ନ ହୋଇ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ମହାଶକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଚାଲିଥିଲା ।

୨.୯. ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧର ଅବସାନ (End of Cold War):

୧୯୮୫ ମସିହାରେ ମିଖାଇଲ ଗୋର୍ବାଚେଭ ସୋଭିଏତ୍ ପଲିଟବ୍ୟୁରୋର ସାଧାରଣ ସମ୍ପାଦକ ହେବା ପରେ କେତେକ ସଂସ୍କାରମୂଳକ ନୀତି (ଗ୍ଲାସନୋସ୍ତ ଓ ପେରେସ୍ତ୍ରୋଇକା) ପ୍ରଣୟନ କଲେ ।

ଏହାଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବ ୟୁରୋପରୁ ସାମ୍ୟବାଦର ବିଲୋପ ଘଟିଲା ।

୧୯୯୧ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ମାସରେ ସୋଭିଏତ୍ ସଂଘର ବିଲୟ ଘଟିଲା ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କର ରାଷ୍ଟ୍ରମଣ୍ଡଳ (CIS) ଗଠିତ ହେଲା ।

୧୯୯୨ ମସିହାରେ ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଜର୍ଜ ବୁଶ୍ ଏବଂ ରୁଷ୍ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ବୋରିସ ୟେଲତସିନ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧର ଅବସାନ ଘଟିଲା ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ ।

୩. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ (100% Solved Exercises)

୧. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ୬୦ଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଲେଖ ।

(କ) ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ଶୀତଳଯୁଦ୍ଧର କି ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିଥିଲା?

ଉତ୍ତର: ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ ଯୋଗୁଁ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ଏକ ଅଜ୍ଞାତ ଯୁଦ୍ଧ-ଆତଙ୍କ ଖେଳିଯାଇଥିଲା । ଏହାର ପ୍ରଭାବଗୁଡ଼ିକ ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦତ୍ତ ହେଲା:

୧. ଏହାଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱର ଅନୁନ୍ନତ ଓ ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ସାମାଜିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ପ୍ରଗତି ବ୍ୟାହତ ହୋଇଥିଲା ।

୨. ପୃଥିବୀ ସାମ୍ୟବାଦୀ ଗୋଷ୍ଠୀ (ରୁଷ୍ ନେତୃତ୍ୱରେ) ଓ ପୁଞ୍ଜିବାଦୀ ଗୋଷ୍ଠୀ (ଆମେରିକା ନେତୃତ୍ୱରେ) - ଏହିପରି ଦୁଇଟି ସାମରିକ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଗଲା ।

୩. ଉଭୟ ପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଆଣବିକ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ସଂଗ୍ରହ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ତୀବ୍ର ହେଲା, ଯାହା ଆଞ୍ଚଳିକ ନିରାପତ୍ତାକୁ ବିପନ୍ନ କରିଥିଲା ଏବଂ ତୃତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧର ଆଶଙ୍କା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା ।

୪. ଏହା ସହିତ ମହାକାଶ ଗବେଷଣା, ଚନ୍ଦ୍ରପୃଷ୍ଠରେ ମାନବର ଅବତରଣ ଏବଂ ବିଜ୍ଞାନ ଓ କାରିଗରି ବିଦ୍ୟା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ନୂତନ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟାର ଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।

(ଖ) ସାମ୍ୟବାଦର ପ୍ରସାରକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବା ନିମନ୍ତେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ନେତୃତ୍ୱରେ ଗଠିତ ହୋଇଥିବା ସାମରିକ ଚୁକ୍ତି ଗୁଡିକ ସମ୍ପର୍କରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଉଲ୍ଲେଖ କର।

ଉତ୍ତର: ସାମ୍ୟବାଦର ପ୍ରସାରକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଆମେରିକା ନେତୃତ୍ୱରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ସାମରିକ ଚୁକ୍ତିମାନ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା:

୧. ନାଟୋ (NATO - 1949): ପଶ୍ଚିମ ୟୁରୋପରେ ସାମ୍ୟବାଦର ପ୍ରସାର ରୋକିବା ପାଇଁ ଆମେରିକା ଓ ଅନ୍ୟ ୧୧ଟି ପଶ୍ଚିମ ୟୁରୋପୀୟ ଦେଶକୁ ନେଇ ଏହା ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ।

୨. ଆଞ୍ଜସ (ANZUS - 1951): ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶାନ୍ତି ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆମେରିକା, ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଓ ନ୍ୟୁଜିଲ୍ୟାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଚୁକ୍ତି ହୋଇଥିଲା ।

୩. ସିଆଟୋ (SEATO - 1954): ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆରେ ରୁଷ୍ ଓ ଚୀନର ପ୍ରଭାବ ହ୍ରାସ କରିବା ପାଇଁ ଆମେରିକା, ବ୍ରିଟେନ, ଫ୍ରାନ୍ସ, ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ, ନ୍ୟୁଜିଲ୍ୟାଣ୍ଡ, ଥାଇଲ୍ୟାଣ୍ଡ, ପାକିସ୍ତାନ ଓ ଫିଲିପାଇନ୍ସକୁ ନେଇ ଏହା ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ।

୪. ବାଗଦାଦ ଚୁକ୍ତି / ସେଣ୍ଟୋ (CENTO - 1955): ମଧ୍ୟ-ପ୍ରାଚ୍ୟରେ ସାମ୍ୟବାଦ ରୋକିବା ପାଇଁ ବ୍ରିଟେନ, ତୁର୍କୀ, ଇରାକ, ଇରାନ ଓ ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଚୁକ୍ତି ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ପରେ ଆମେରିକା ଯୋଗ ଦେଇଥିଲା ।

(ଗ) ଇଉରୋପୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ସେମାନଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ କି ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଥିଲେ?

ଉତ୍ତର: ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ସାମ୍ୟବାଦୀ ରୁଷର ପ୍ରଭାବରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ପଶ୍ଚିମ ୟୁରୋପୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦକ୍ଷେପମାନ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ:

୧. ସେମାନେ ଆମେରିକା ସହ ମିଶି ୧୯୪୯ ମସିହାରେ 'ନାଟୋ' (NATO) ସାମରିକ ସଂଗଠନ ଗଠନ କରିଥିଲେ ।

୨. ୧୯୫୨ ମସିହା ମେ ୨୭ ତାରିଖରେ ପ୍ୟାରିସଠାରେ 'ୟୁରୋପୀୟ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଗୋଷ୍ଠୀ' (EDC) ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ମିଳିତ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ଗଠନର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା ।

୩. ୧୯୫୪ ମସିହାରେ ଲଣ୍ଡନ ସମ୍ମିଳନୀରେ ୧୯୪୮ର ବ୍ରୁସେଲ୍ସ ଚୁକ୍ତି ଆଧାରରେ 'ପଶ୍ଚିମ ୟୁରୋପୀୟ ସଂଘ' (Western European Union - WEU) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଗଲା । ଏହି ସଂଘର ପରିଷଦକୁ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ ବହୁମତ ଆଧାରରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାର କ୍ଷମତା ଦିଆଯାଇ ଏହାକୁ ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସୁରକ୍ଷା ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ପରିଣତ କରାଗଲା ।

(ଘ) କିପରି ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧର ଅବସାନ ଘଟିଲା ?

ଉତ୍ତର: ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧର ଅବସାନ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଘଟଣାକ୍ରମ ଯୋଗୁଁ ସମ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା:

୧. ୧୯୮୫ ମସିହାରେ ମିଖାଇଲ ଗୋର୍ବାଚେଭ ସୋଭିଏତ୍ ରୁଷର ସାଧାରଣ ସମ୍ପାଦକ ହେବା ପରେ କେତେକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଓ ସଂସ୍କାରମୂଳକ ନୀତି ପ୍ରଣୟନ କଲେ, ଯାହା ଉଭୟ ପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସଂଘର୍ଷର ଗତିକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କଲା ।

୨. ଏହାଫଳରେ ଉଭୟ ମହାଶକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୌହାର୍ଦ୍ଦ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପର୍କ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଯୋଗିତା ହ୍ରାସ ପାଇଲା ।

୩. ପୂର୍ବ ୟୁରୋପୀୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକରୁ ସାମ୍ୟବାଦର ବିଲୋପ ଘଟିଲା ଏବଂ ୧୯୯୧ ଡିସେମ୍ବରରେ ସୋଭିଏତ୍ ସଂଘର ବିଲୟ ଘଟି ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କର ରାଷ୍ଟ୍ରମଣ୍ଡଳ (CIS) ଗଠିତ ହେଲା ।

୪. ଶେଷରେ ୧୯୯୨ ମସିହାରେ ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଜର୍ଜ ବୁଶ୍ ଏବଂ ରୁଷ୍ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ବୋରିସ ୟେଲତସିନ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧର ଅବସାନ ଘୋଷଣା କଲେ ।

୨. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ୨୦ଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଲେଖ ।

(କ) କେଉଁ ଚୁକ୍ତି ଆଧାରରେ ପଶ୍ଚିମ ଇଉରୋପୀୟ ସଂଘ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା ଓ କେବେ?

ଉତ୍ତର: ୧୯୪୮ ମସିହାର 'ବ୍ରୁସେଲ୍ସ ଚୁକ୍ତି' ଆଧାରରେ ୧୯୫୪ ମସିହା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୮ ରୁ ଅକ୍ଟୋବର ୩ ମଧ୍ୟରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଲଣ୍ଡନ ସମ୍ମିଳନୀ ପରେ 'ପଶ୍ଚିମ ୟୁରୋପୀୟ ସଂଘ' ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା ।

(ଖ) ଆଞ୍ଜସ ରାଜିନାମା କ’ଣ? ଏଥିରେ କି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥିଲା?

ଉତ୍ତର: ୧୯୫୧ ମସିହାରେ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ, ନ୍ୟୁଜିଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଓ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ଚୁକ୍ତି ହେଉଛି ଆଞ୍ଜସ ରାଜିନାମା । ଏଥିରେ ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ବାହ୍ୟ ଶତ୍ରୁ ଆକ୍ରମଣର ମିଳିତ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା ।

(ଗ) ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ବ ଏସିଆ ଚୁକ୍ତି ସଂଗଠନର ପରିସମାପ୍ତି କିପରି ଘଟିଥିଲା ?

ଉତ୍ତର: ଭିଏତନାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ୧୯୭୫ ଏପ୍ରିଲରେ ସୋଭିଏତ୍ ସମର୍ଥିତ ଉତ୍ତର ଭିଏତନାମର ବିଜୟ ହେଲା । ଏହାଦ୍ୱାରା ଆମେରିକାର ମର୍ଯ୍ୟାଦା କ୍ଷୁଣ୍ଣ ହେଲା ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆ ଚୁକ୍ତି ସଂଗଠନ (SEATO) ର ପରିସମାପ୍ତି ଘଟିଲା ।

(ଘ) କେଉଁ ଦେଶଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ “ବାଗଦାଦ ଚୁକ୍ତି” ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହୋଇଥିଲା?

ଉତ୍ତର: ୧୯୫୫ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟେନ, ତୁର୍କୀ, ଇରାକ, ଇରାନ ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ଇରାକର ରାଜଧାନୀ ବାଗଦାଦଠାରେ “ବାଗଦାଦ ଚୁକ୍ତି” ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହୋଇଥିଲା ।

(ଙ) କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଚୁକ୍ତି ସଂଗଠନ କେବେ ଓ କିପରି ଗଠିତ ହେଲା?

ଉତ୍ତର: ୧୯୫୮ ମସିହାରେ ଇରାକରେ ରାଜତନ୍ତ୍ରର ପତନ ଘଟିବାରୁ ସେ ବାଗଦାଦ ଚୁକ୍ତିରୁ ଓହରି ଗଲା । ଏହାପରେ ଏହି ସଂଗଠନର ନାମ ବଦଳାଇ 'କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଚୁକ୍ତି ସଂଗଠନ' (CENTO) ରଖାଗଲା ଓ ଆମେରିକା ଏଥିରେ ଯୋଗଦେଲା ।

(ଚ) ୱାରସ ଚୁକ୍ତି ସମ୍ପର୍କରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ।

ଉତ୍ତର: ଆମେରିକାର ସାମରିକ ମେଣ୍ଟ ବିରୋଧରେ ସୋଭିଏତ୍ ରୁଷ୍ ନେତୃତ୍ୱରେ ୧୯୫୫ ମସିହା ମେ ୧୪ ତାରିଖରେ ପୋଲାଣ୍ଡର ରାଜଧାନୀ ୱାରସଠାରେ ସାମ୍ୟବାଦୀ ଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ 'ୱାରସ ଚୁକ୍ତି' ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହୋଇଥିଲା ।

(ଛ) ଦେତୌଁ କ’ଣ?

ଉତ୍ତର: ୧୯୬୯ ରୁ ୧୯୭୮ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ଆଣବିକ ଯୁଦ୍ଧ ଭୟରେ ଆମେରିକା ଓ ସୋଭିଏତ୍ ରୁଷ୍ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରମାଗତ ଉତ୍ତେଜନା ହ୍ରାସ ପାଇ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସହଅବସ୍ଥାନର ଯେଉଁ ନୂତନ ବାତାବରଣ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା, ତାହାକୁ 'ଦେତୌଁ' (Detente) କୁହାଯାଏ ।

(ଜ) ଦେତୌଁ ସମୟରେ ଦୁଇ ମହାଶକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କରେ କି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥିଲା?

ଉତ୍ତର: ଦେତୌଁ ସମୟରେ ଦୁଇ ମହାଶକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଣବିକ ଅସ୍ତ୍ର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ଅନେକ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହେଲା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାଂସ୍କୃତିକ ବିନିମୟ, ବାଣିଜ୍ୟିକ ଚୁକ୍ତି ଓ ଶିଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସହଯୋଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।

(ଝ) ନୂତନ ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ କଣ?

ଉତ୍ତର: ୧୯୭୯ ମସିହାରେ ଆଫଗାନିସ୍ତାନରେ ରୁଷର ସାମରିକ ହସ୍ତକ୍ଷେପ, ଇରାନ ବିଦ୍ରୋହ ଓ ଚୀନ-ଭିଏତନାମ ଯୁଦ୍ଧ ଯୋଗୁଁ ଦେତୌଁର ଅବସାନ ଘଟି ଦୁଇ ମହାଶକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ପୁନଃ ଉତ୍ତେଜନା ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା, ତାହାକୁ 'ନୂତନ ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ' କୁହାଯାଏ ।

(ଞ) ନୂତନ ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ପୁରାତନ ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ କି’ ତାରତମ୍ୟ ଥିଲା?

ଉତ୍ତର: ପୁରାତନ ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ ତୁଳନାରେ ନୂତନ ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା । ଏଥିରେ ଉଭୟ ପକ୍ଷର ସହଯୋଗୀ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ ନ ହୋଇ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ମହାଶକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଚାଲିଥିଲା ।

୩. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଲେଖ ।

(କ) ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ ଯୋଗୁଁ ପୃଥିବୀ କେଉଁ ଦୁଇଟି ଗୋଷ୍ଠୀରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲା?

ଉତ୍ତର: ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ ଯୋଗୁଁ ପୃଥିବୀ ସାମ୍ୟବାଦୀ ଗୋଷ୍ଠୀ (Communist Bloc) ଓ ପୁଞ୍ଜିବାଦୀ ଗୋଷ୍ଠୀ (Capitalist Bloc) - ଏହିପରି ଦୁଇଟି ଗୋଷ୍ଠୀରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।

(ଖ) ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ କିପରି ଏକ ନୂତନ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟାର ଯୁଗ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା?

ଉତ୍ତର: ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ସୋଭିଏତ୍ ରୁଷ୍ ଓ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ମହାକାଶ ଗବେଷଣା, ଚନ୍ଦ୍ରପୃଷ୍ଠରେ ମାନବର ଅବତରଣ ଏବଂ ବିଜ୍ଞାନ ଓ କାରିଗରି ବିଦ୍ୟାର ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଏକ ନୂତନ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟାର ଯୁଗ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା ।

(ଗ) ଉତ୍ତର ଆଟଲାଣ୍ଟିକ ଚୁକ୍ତି ସଂଗଠନ କେବେ ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହେଲା?

ଉତ୍ତର: ଉତ୍ତର ଆଟଲାଣ୍ଟିକ ଚୁକ୍ତି ସଂଗଠନ (NATO) ୧୯୪୯ ମସିହା ଏପ୍ରିଲ ୪ ତାରିଖରେ ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହେଲା ।

(ଘ) କେବେ ଲଣ୍ଡନଠାରେ ପଶ୍ଚିମ ଇଉରୋପୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୁଝାମଣା ନିମନ୍ତେ ଏକ ସମ୍ମିଳନୀର ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥିଲା?

ଉତ୍ତର: ୧୯୫୪ ମସିହା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୮ ରୁ ଅକ୍ଟୋବର ୩ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲଣ୍ଡନଠାରେ ପଶ୍ଚିମ ଇଉରୋପୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୁଝାମଣା ନିମନ୍ତେ ଏକ ସମ୍ମିଳନୀର ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥିଲା ।

(ଙ) କେଉଁସବୁ ରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଞ୍ଜସ ରାଜିନାମା ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହେଲା?

ଉତ୍ତର: ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ, ନ୍ୟୁଜିଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଏବଂ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ଆଞ୍ଜସ (ANZUS) ରାଜିନାମା ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହେଲା ।

(ଚ) ବାଗଦାଦ ଚୁକ୍ତିର ପରବର୍ତ୍ତି ନାମ କ’ଣ ?

ଉତ୍ତର: ବାଗଦାଦ ଚୁକ୍ତିର ପରବର୍ତ୍ତି ନାମ ହେଉଛି 'କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଚୁକ୍ତି ସଂଗଠନ' (CENTO) ।

(ଛ) ୱାରସ ଚୁକ୍ତି କେବେ ଓ କେଉଁଠାରେ ସମ୍ପାଦିତ ହେଲା?

ଉତ୍ତର: ୱାରସ ଚୁକ୍ତି ୧୯NT୫ ମସିହା ମେ ୧୪ ତାରିଖରେ ପୋଲାଣ୍ଡର ରାଜଧାନୀ ୱାରସଠାରେ ସମ୍ପାଦିତ ହେଲା ।

(ଜ) କେଉଁ ମସିହାରେ ଦେତୌଁର ସହସା ଅବସାନ ଘଟିଲା?

ଉତ୍ତର: ୧୯୭୯ ମସିହାରେ ଦେତୌଁର ସହସା ଅବସାନ ଘଟିଲା ।

(ଝ) ମିଖାଇଲ ଗୋର୍ବାଚେଭ କେବେ ସୋଭିଏତ ପଲିଟବ୍ୟୁରୋର ସାଧାରଣ ସମ୍ପାଦକ ହେଲେ?

ଉତ୍ତର: ମିଖାଇଲ ଗୋର୍ବାଚେଭ ୧୯୮୫ ମସିହାରେ ସୋଭିଏତ୍ ପଲିଟବ୍ୟୁରୋର ସାଧାରଣ ସମ୍ପାଦକ ହେଲେ ।

(ଞ) ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧର ଅବସାନ ହେଲାବୋଲି କେଉଁ ଦୁଇ ଜଣ ଘୋଷଣା କଲେ?

ଉତ୍ତର: ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଜର୍ଜ ବୁଶ୍ ଏବଂ ରୁଷ୍ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ବୋରିସ ୟେଲତସିନ ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧର ଅବସାନ ହେଲାବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ ।

୪. ନିମ୍ନରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଚାରିଗୋଟି ବିକଳ୍ପ ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ସଙ୍ଗେ ତା’ର କ୍ରମିକ ବାଛି ଲେଖ ।

କ. ଉତ୍ତର ଆଟଲାଣ୍ଟିକ ଚୁକ୍ତି ସଂଗଠନରେ ପଶ୍ଚିମ ଜର୍ମାନୀ କେବେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲା?

(i) ଫେବୃଆରୀ ୧୯୫୨

(ii) ମେ ୧୯୫୨

(iii) ଫେବୃଆରୀ ୧୯୫୫

(iv) ମେ ୧୯୫୫

ଉତ୍ତର: (iv) ମେ ୧୯୫୫

ଖ. କିଏ ଆଞ୍ଜସର ସଭ୍ୟ ନ ଥିଲା ?

(i) ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ

(ii) ନେଦରଲାଣ୍ଡ

(iii) ନିଉଜିଲାଣ୍ଡ

(iv) ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା

ଉତ୍ତର: (ii) ନେଦରଲାଣ୍ଡ

ଗ. କେବେ ବାଗଦାଦ ଚୁକ୍ତି କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଚୁକ୍ତି ସଂଗଠନ ନାମରେ ନାମିତ ହେଲା?

(i) ୧୯୪୯ ମସିହା

(ii) ୧୯୫୨ ମସିହା

(iii) ୧୯୫୫ ମସିହା

(iv) ୧୯୫୮ ମସିହା

ଉତ୍ତର: (iv) ୧୯୫୮ ମସିହା

ଘ. କେବେ ଦେତୌଁର ଅବସାନ ଘଟିଲା?

(i) ୧୯୭୮ ମସିହା

(ii) ୧୯୭୯ ମସିହା

(iii) ୧୯୮୫ ମସିହା

(iv) ୧୯୯୦ ମସିହା

ଉତ୍ତର: (ii) ୧୯୭୯ ମସିହା

ଙ. କାହାର ସଂସ୍କାରମୂଳକ ନୀତି ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧର ଅବସାନ ନିମନ୍ତେ ମାର୍ଗ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲା?

(i) ୱାଲଟର ଲିପମ୍ୟାନ

(ii) ମିଖାଇଲ ଗୋର୍ବାଚେଭ

(iii) ଜର୍ଜ ବୁଶ୍

(iv) ବୋରିସ ୟେଲଫସିନ୍

ଉତ୍ତର: (ii) ମିଖାଇଲ ଗୋର୍ବାଚେଭ

୪. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Board Exam Tips & Pitfalls)

ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଟିପ୍ସ (Exam Mastery Tips)

୧. ସାମରିକ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାମ (Full Forms) ମନେ ରଖନ୍ତୁ:

NATO: North Atlantic Treaty Organisation

ANZUS: Australia, New Zealand, United States

SEATO: South East Asia Treaty Organization

CENTO: Central Treaty Organization

EDC: European Defence Community

WEU: Western European Union

୨. ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ ଓ ତାରିଖଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ସାରଣୀ (Table) କରି ମନେ ରଖନ୍ତୁ:

୧୯୪୯ ଏପ୍ରିଲ ୪ - NATO ପ୍ରତିଷ୍ଠା

୧୯୫୧ - ANZUS ରାଜିନାମା

୧୯୫୪ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୮ - SEATO ପ୍ରତିଷ୍ଠା

୧୯୫୫ ମେ ୧୪ - ୱାରସ ଚୁକ୍ତି (Warsaw Pact)

୧୯୬୯-୧୯୭୮ - ଦେତୌଁ (Detente) କାଳ

୧୯୭୯ - ନୂତନ ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧର ଆରମ୍ଭ

୩. 'ଦେତୌଁ' (Detente) ଏବଂ 'ନୂତନ ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ' (New Cold War) ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝନ୍ତୁ, ଏହା ପରୀକ୍ଷାରେ ୩ ମାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଶ୍ନ ଭାବେ ପ୍ରାୟତଃ ଆସିଥାଏ ।

ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ କରୁଥିବା ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Common Student Pitfalls)

ଭୁଲ୍ ୧: NATO ଏବଂ Warsaw Pact ର ସଦସ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ଗୋଳମାଳ କରିଦେବା ।

ସଂଶୋଧନ: ମନେ ରଖନ୍ତୁ, NATO ହେଉଛି ପଶ୍ଚିମ ୟୁରୋପୀୟ ଓ ପୁଞ୍ଜିବାଦୀ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ମେଣ୍ଟ ଏବଂ Warsaw Pact ହେଉଛି ପୂର୍ବ ୟୁରୋପୀୟ ଓ ସାମ୍ୟବାଦୀ (ରୁଷ୍ ସମର୍ଥିତ) ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ମେଣ୍ଟ ।

ଭୁଲ୍ ୨: ବାଗଦାଦ ଚୁକ୍ତି ଓ CENTO କୁ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ସଂଗଠନ ଭାବିବା ।

ସଂଶୋଧନ: ବାଗଦାଦ ଚୁକ୍ତି ହିଁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ (୧୯୫୮ ରେ ଇରାକ ଓହରିଯିବା ପରେ) CENTO ନାମରେ ନାମିତ ହୋଇଥିଲା ।

ଭୁଲ୍ ୩: ମିଖାଇଲ ଗୋର୍ବାଚେଭଙ୍କ ନାମ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଣୀତ ନୀତିର ବନାନ ଭୁଲ୍ ଲେଖିବା ।

ସଂଶୋଧନ: ଓଡ଼ିଆରେ 'ମିଖାଇଲ ଗୋର୍ବାଚେଭ' ଏବଂ ତାଙ୍କ ନୀତି 'ଗ୍ଲାସନୋସ୍ତ' (Glasnost) ଓ 'ପେରେସ୍ତ୍ରୋଇକା' (Perestroika) ସଠିକ୍ ଭାବେ ଲେଖିବା ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ ।

(ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)

🤖 Have a Doubt in this Chapter?

Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!

🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App