ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଏଜୁକେସନ୍ (BSE Odisha) — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଷ୍ଟର ନୋଟ୍ସ
ଶ୍ରେଣୀ: Class 9 | ବିଷୟ: History
ଅଧ୍ୟାୟ: Class9 HistPol Ch10 Hist Ch03 L03 Non Aligned Movement
୧. ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ ଓ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map & Conceptual Architecture)
ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ:
ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକାର ବହୁ ରାଷ୍ଟ୍ର ଉପନିବେଶବାଦରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱାଧୀନତା ହାସଲ କରିଥିଲେ। ଏହି ନବସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଅର୍ଥନୈତିକ ଉନ୍ନତି ଓ ଦେଶର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ବିତ୍ତଶାଳୀ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ଲୋଡ଼ୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ବିତ୍ତଶାଳୀ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ଏହି ସାହାଯ୍ୟ ବଦଳରେ ସେମାନଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟାପାରରେ ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ ଯୋଗୁଁ ପୃଥିବୀ ସାମ୍ୟବାଦୀ ସୋଭିଏତ୍ ରୁଷ୍ ଓ ପୁଞ୍ଜିବାଦୀ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ନେତୃତ୍ୱରେ ଦୁଇଟି ବିବଦମାନ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ନୂତନ ଭାବରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ହାସଲ କରିଥିବା ଅନେକ ଏସୀୟ ଓ ଆଫ୍ରିକୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ର ଏହି ଦୁଇ ପ୍ରମୁଖ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସି ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଯୋଗ ନଦେଇ ନିରପେକ୍ଷ ରହିବାକୁ ଉଚିତ ମନେକଲେ। ସେମାନେ ନିଜର ଜାତୀୟ ପୁନର୍ଗଠନ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ପରସ୍ପର ସହ ସହଯୋଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏହି ବୁଝାମଣା ଓ ସହଯୋଗରୁ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନ (Non-Aligned Movement) ର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।
୧୯୫୫ ମସିହା ଏପ୍ରିଲ୍ ମାସରେ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ବାନ୍ଦୁଙ୍ଗ୍ଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ 'ଆଫ୍ରୋ-ଏସୀୟ' ସମ୍ମିଳନୀରେ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନର ରୂପରେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ସମ୍ମିଳନୀରେ ଭାରତର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପଣ୍ଡିତ ଜବାହାରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କର ପଞ୍ଚଶୀଳ ନୀତି ଗୃହୀତ ହୋଇଥିଲା। ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷତା ହେଉଛି କୌଣସି ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଯୋଗ ନଦେଇ ନିରପେକ୍ଷ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା। ସ୍ୱାଧୀନତାର ସୁରକ୍ଷା, ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦ ଓ ଉପନିବେଶବାଦର ବିଲୋପ, ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସହାବସ୍ଥାନ ଓ ବିଶ୍ୱଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଅଟେ। ପଣ୍ଡିତ ଜବାହାରଲାଲ ନେହେରୁ, ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ସୁକର୍ଣ୍ଣୋ, ଯୁଗୋସ୍ଲୋଭିଆର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ମାର୍ଶାଲ ଟିଟୋ ଓ ଇଜିପ୍ଟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଅବଦୁଲ୍ ନାସେର୍ଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ପରିପୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା। ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କୁ ନେଇ 'ତୃତୀୟ ବିଶ୍ୱ' ର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା।
ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ୧୯୬୧ ମସିହାରେ ବେଲ୍ଗ୍ରେଡ୍ଠାରେ ପ୍ରଥମ ସମ୍ମିଳନୀରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ୨୦୦୯ ମସିହାର ଶାର୍ମ ଏଲ୍ ଶେଖ୍ ସମ୍ମିଳନୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଅନେକ ସମ୍ମିଳନୀ ଆୟୋଜନ କରିଛି। ଏହି ସମ୍ମିଳନୀଗୁଡ଼ିକରେ ବିଶ୍ୱଶାନ୍ତି, ନିରସ୍ତ୍ରୀକରଣ, ଉପନିବେଶବାଦ ବିରୋଧ, ଆର୍ଥିକ ସହଯୋଗ, ଆତଙ୍କବାଦର ବିଲୋପ ଇତ୍ୟାଦି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷୟ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି। ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧର ଅନ୍ତ, ସୋଭିଏତ୍ ସଂଘର ବିଲୟ ପରେ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଆଭିମୁଖ୍ୟରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଛି।
ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନ ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧର ଅନ୍ତ ଘଟାଇବାରେ, ଉପନିବେଶବାଦର ବିଲୋପରେ, ତୃତୀୟ ବିଶ୍ୱର ଅଭ୍ୟୁଦୟରେ, ବର୍ଣ୍ଣବୈଷମ୍ୟ ନୀତିର ବିରୋଧରେ, ସାମରିକ ମେଣ୍ଟଗୁଡ଼ିକର ବିଫଳତାରେ, ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଯୋଗିତା ହ୍ରାସ କରିବାରେ ଏବଂ ଜାତିସଂଘର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମକୁ ଅଧିକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ କରିବାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଦାନ ରଖିଛି। ଏହା ଦୁର୍ବଳ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ଦେବା ସହ ବିଶ୍ୱଶାନ୍ତି ଓ ମାନବୀୟ ଭ୍ରାତୃତ୍ୱ ପ୍ରସାରରେ ସହାୟକ ହୋଇଛି।
ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Conceptual Architecture):
ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନ (NAM)
├── ପୃଷ୍ଠଭୂମି
│ ├── ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ଥିତି
│ ├── ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକାର ଉପନିବେଶମୁକ୍ତ ରାଷ୍ଟ୍ର
│ ├── ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ (ସାମ୍ୟବାଦୀ ରୁଷ୍ vs ପୁଞ୍ଜିବାଦୀ ଆମେରିକା)
│ └── ଦୁଇ ଶକ୍ତି ଗୋଷ୍ଠୀରେ ବିଭକ୍ତ ପୃଥିବୀ
│
├── ଆରମ୍ଭ ଓ ରୂପରେଖ
│ ├── ବାନ୍ଦୁଙ୍ଗ୍ ସମ୍ମିଳନୀ (୧୯୫୫)
│ │ ├── ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ବାନ୍ଦୁଙ୍ଗ୍ଠାରେ
│ │ ├── ୨୩ ଏସୀୟ ଓ ୬ ଆଫ୍ରିକୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ର
│ │ └── ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷତାର ରୂପରେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତି
│ └── ପଞ୍ଚଶୀଳ ନୀତି (ଜବାହାରଲାଲ ନେହେରୁ)
│ ├── ସୀମା ଓ ସାର୍ବଭୌମ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ
│ ├── ଅନାକ୍ରମଣ
│ ├── ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ବ୍ୟାପାରରେ ଅହସ୍ତକ୍ଷେପ
│ ├── ସମାନତା ଓ ବନ୍ଧୁତା
│ └── ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସହାବସ୍ଥାନ
│
├── ସଂଜ୍ଞା ଓ ଲକ୍ଷ୍ୟ
│ ├── ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷତା: କୌଣସି ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଯୋଗ ନଦେଇ ନିରପେକ୍ଷ ରହିବା
│ └── ଲକ୍ଷ୍ୟ:
│ ├── ସ୍ୱାଧୀନତା ସୁରକ୍ଷା
│ ├── ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦ ଓ ଉପନିବେଶବାଦର ବିଲୋପ
│ ├── ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସହାବସ୍ଥାନ
│ └── ବିଶ୍ୱଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା
│
├── ପ୍ରମୁଖ ନେତୃବୃନ୍ଦ
│ ├── ପଣ୍ଡିତ ଜବାହାରଲାଲ ନେହେରୁ (ଭାରତ)
│ ├── ସୁକର୍ଣ୍ଣୋ (ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ)
│ ├── ମାର୍ଶାଲ ଟିଟୋ (ଯୁଗୋସ୍ଲୋଭିଆ)
│ └── ଅବଦୁଲ୍ ନାସେର୍ (ଇଜିପ୍ଟ)
│
├── ତୃତୀୟ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି
│ └── ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କୁ ନେଇ
│
├── ପ୍ରମୁଖ ସମ୍ମିଳନୀସମୂହ (୧୯୬୧-୨୦୦୯)
│ ├── ବେଲ୍ଗ୍ରେଡ୍ (୧୯୬୧) - ପ୍ରଥମ, ନିରସ୍ତ୍ରୀକରଣ, ବିଶ୍ୱଶାନ୍ତି
│ ├── କାଇରୋ (୧୯୬୪) - ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦ ବିରୋଧ
│ ├── ଲୁସାକା (୧୯୭୦) - ସାମରିକ ମେଣ୍ଟ ନଷ୍ଟ କରିବା
│ ├── ଆଲ୍ଜିୟର୍ସ (୧୯୭୩) - ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ଉପରେ ଅଧିକାର
│ ├── କଲମ୍ବୋ (୧୯୭୬) - ଜାତିସଂଘ ଭିଟୋ କ୍ଷମତା ଉଚ୍ଛେଦ
│ ├── ହାଭାନା (୧୯୭୯) - ମହାଶକ୍ତି ଆଧିପତ୍ୟ ବିରୋଧ
│ ├── ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ (୧୯୮୩) - ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଯୋଗିତା ନିବୃତ୍ତ
│ ├── ହାରାରେ (୧୯୮୬) - ବର୍ଣ୍ଣବୈଷମ୍ୟ ନୀତି ବିଲୋପ
│ ├── ବେଲ୍ଗ୍ରେଡ୍ (୧୯୮୯) - ନୂତନ ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତି
│ ├── ଜାକର୍ତ୍ତା (୧୯୯୨) - ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଲକ୍ଷ୍ୟ
│ ├── କାର୍ଟାଜେନା (୧୯୯୫) - ବିଶ୍ୱବ୍ୟାଙ୍କ, IMF ସଂସ୍କାର
│ ├── ଡର୍ବାନ୍ (୧୯୯୮) - ଆତଙ୍କବାଦ, ଆଣବିକ ନିରସ୍ତ୍ରୀକରଣ
│ ├── କୁଆଲାଲାମ୍ପୁର (୨୦୦୩) - NAM ଓ UN କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିବା
│ ├── ହାଭାନା (୨୦୦୬) - ଆମେରିକା ଆଧିପତ୍ୟ ବିରୋଧ
│ └── ଶାର୍ମ ଏଲ୍ ଶେଖ୍ (୨୦୦୯) - ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୈତିକ ସଙ୍କଟ
│
└── ଅବଦାନ
├── ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧର ଅନ୍ତ
├── ଉପନିବେଶବାଦର ବିଲୋପ
├── ତୃତୀୟ ବିଶ୍ୱର ଅଭ୍ୟୁଦୟ
├── ବର୍ଣ୍ଣବୈଷମ୍ୟ ନୀତିର ବିରୋଧ
├── ସାମରିକ ମେଣ୍ଟଗୁଡ଼ିକର ବିଫଳତା
├── ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଯୋଗିତା ହ୍ରାସ
├── ଜାତିସଂଘକୁ ଅଧିକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ କରିବା
├── ଦୁର୍ବଳ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ
└── ବିଶ୍ୱଶାନ୍ତି ଓ ମାନବୀୟ ଭ୍ରାତୃତ୍ୱ ପ୍ରସାର
୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ରାବଳୀ (Comprehensive Theory & Formulas)
୨.୧. ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନର ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ (୧୯୩୯-୧୯୪୫) ପରେ ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକା ମହାଦେଶର ଅନେକ ରାଷ୍ଟ୍ର ଉପନିବେଶବାଦ ଓ ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦ ବିରୋଧରେ ଆନ୍ଦୋଳନ କରି ସ୍ୱାଧୀନତା ହାସଲ କରିଥିଲେ। ଏହି ନବସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଅର୍ଥନୈତିକ ଉନ୍ନତି ଓ ଦେଶର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ବିତ୍ତଶାଳୀ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କ ଠାରୁ ସାହାଯ୍ୟ ଆଶା କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ବିତ୍ତଶାଳୀ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ଆର୍ଥିକ ସାହାଯ୍ୟ ପ୍ରତିବଦଳରେ ସେସବୁ ରାଷ୍ଟ୍ରର ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟାପାରରେ ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
ସେତେବେଳକୁ ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧର ବାତାବରଣ ଯୋଗୁଁ ପୃଥିବୀ ଦୁଇଟି ବିବଦମାନ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା:
ନୂତନ ଭାବରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ହାସଲ କରିଥିବା ଅଳ୍ପ କେତେକ ଏସୀୟ ଓ ଆଫ୍ରିକୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ର ଦୁଇଟି ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସି ଗୋଟିଏ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ନିଜକୁ ସାମିଲ୍ କରି ନେଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଅନେକ ସ୍ୱାଧୀନ, ଅନୁନ୍ନତ ତଥା ବିକାଶଶୀଳ ରାଷ୍ଟ୍ର ଏହି ଦୁଇ ପ୍ରମୁଖ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସି ଗୋଟିଏରେ ଯୋଗ ନଦେଇ ନିରାପଦ ଦୂରତ୍ୱ ରକ୍ଷାକରି ନିରପେକ୍ଷ ରହିବାକୁ ଉଚିତ ମନେକଲେ। ସେମାନେ ନିଜର ଜାତୀୟ ପୁନର୍ଗଠନ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ଉନ୍ନତି ନିମନ୍ତେ ପରସ୍ପର ସହ ସହଯୋଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ବୁଝାମଣା ଓ ସହଯୋଗ ବୃଦ୍ଧିପାଇ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।
୨.୨. ବାନ୍ଦୁଙ୍ଗ୍ ସମ୍ମିଳନୀ (୧୯୫୫)
୧୯୫୫ ମସିହା ଏପ୍ରିଲ୍ ମାସରେ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ପଶ୍ଚିମ ଜାଭାର ବାନ୍ଦୁଙ୍ଗ୍ଠାରେ 'ଆଫ୍ରୋ-ଏସୀୟ' ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କର ଏକ ସମ୍ମିଳନୀ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ସମ୍ମିଳନୀରେ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନର ରୂପରେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିଲା।
୨.୩. ପଞ୍ଚଶୀଳ ନୀତି
ପଣ୍ଡିତ ଜବାହାରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କର ପଞ୍ଚଶୀଳ ନୀତି ୧୯୫୪ ମସିହାରେ ଭାରତ ଓ ଚୀନ୍ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଥିଲା। ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ରାଷ୍ଟ୍ରର ସଭ୍ୟଗଣ ନିମ୍ନୋକ୍ତ ପାଞ୍ଚଗୋଟି ନୀତିକୁ ପାଳନ କରିବେ ବୋଲି ସ୍ଥିର ହୋଇଥିଲା:
୧. ଅନ୍ୟ ରାଷ୍ଟ୍ରର ସୀମା ଓ ସାର୍ବଭୌମ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ।
୨. ଅନ୍ୟ ରାଷ୍ଟ୍ର ଉପରେ ଆକ୍ରମଣରୁ ବିରତ ରହିବା।
୩. ଅନ୍ୟ ରାଷ୍ଟ୍ରର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ବ୍ୟାପାରରେ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ନ କରିବା।
୪. ଅନ୍ୟ ରାଷ୍ଟ୍ର ସହିତ ସମାନତା ଭିତ୍ତିରେ ବନ୍ଧୁତା ସ୍ଥାପନ କରିବା।
୫. ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସହାବସ୍ଥାନ ନୀତି ଅବଲମ୍ବନ କରିବା।
୨.୪. ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷତା (Non-Alignment) ର ସଂଜ୍ଞା ଓ ଲକ୍ଷ୍ୟ
୨.୫. ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନର ପ୍ରମୁଖ ନେତୃବୃନ୍ଦ
ଭାରତର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପଣ୍ଡିତ ଜବାହାରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନ ସୁଦୃଢ଼ ହୋଇଥିଲା। ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ସୁକର୍ଣ୍ଣୋ, ଯୁଗୋସ୍ଲୋଭିଆର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ମାର୍ଶାଲ ଟିଟୋ ଓ ଇଜିପ୍ଟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଅବଦୁଲ୍ ନାସେର୍ଙ୍କ ସହଯୋଗ ଏହାକୁ ପରିପୁଷ୍ଟ କରିଥିଲା। ଏହି ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କୁ ନେଇ 'ତୃତୀୟ ବିଶ୍ୱ' (Third World) ର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା।
୨.୬. ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନର ଅଗ୍ରଗତି (ପ୍ରମୁଖ ସମ୍ମିଳନୀସମୂହ)
୧. ବେଲ୍ଗ୍ରେଡ୍ ସମ୍ମିଳନୀ (୧୯୬୧):
୨. କାଇରୋ ସମ୍ମିଳନୀ (୧୯୬୪):
୩. ଲୁସାକା ସମ୍ମିଳନୀ (୧୯୭୦):
୪. ଆଲ୍ଜିୟର୍ସ ସମ୍ମିଳନୀ (୧୯୭୩):
୫. କଲମ୍ବୋ ସମ୍ମିଳନୀ (୧୯୭୬):
୬. ହାଭାନା ସମ୍ମିଳନୀ (୧୯୭୯):
୭. ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ସମ୍ମିଳନୀ (୧୯୮୩):
୮. ହାରାରେ ସମ୍ମିଳନୀ (୧୯୮୬):
୯. ବେଲ୍ଗ୍ରେଡ୍ ସମ୍ମିଳନୀ (୧୯୮୯):
୧୦. ଜାକର୍ତ୍ତା ସମ୍ମିଳନୀ (୧୯୯୨):
୧୧. କାର୍ଟାଜେନା ସମ୍ମିଳନୀ (୧୯୯୫):
୧୨. ଡର୍ବାନ୍ ସମ୍ମିଳନୀ (୧୯୯୮):
୧୩. କୁଆଲାଲାମ୍ପୁର ସମ୍ମିଳନୀ (୨୦୦୩):
୧୪. ହାଭାନା ସମ୍ମିଳନୀ (୨୦୦୬):
୧୫. ଶାର୍ମ ଏଲ୍ ଶେଖ୍ ସମ୍ମିଳନୀ (୨୦୦୯):
୨.୭. ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନ – ସାରଣୀ
| ଆନ୍ଦୋଳନ | ସମୟ (ମସିହା) | ସ୍ଥାନ |
|---|---|---|
| ପ୍ରଥମ | ୧୯୬୧ | ଯୁଗୋସ୍ଲୋଭିଆର ବେଲ୍ଗ୍ରେଡ୍ |
| ଦ୍ୱିତୀୟ | ୧୯୬୪ | ଇଜିପ୍ଟର କାଇରୋ |
| ତୃତୀୟ | ୧୯୭୦ | ଜାମ୍ବିଆର ଲୁସାକା |
| ଚତୁର୍ଥ | ୧୯୭୩ | ଆଲ୍ଜେରିଆର ଆଲ୍ଜିୟର୍ସ |
| ପଞ୍ଚମ | ୧୯୭୬ | ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର କଲମ୍ବୋ |
| ଷଷ୍ଠ | ୧୯୭୯ | କ୍ୟୁବାର ହାଭାନା |
| ସପ୍ତମ | ୧୯୮୩ | ଭାରତର ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ |
| ଅଷ୍ଟମ | ୧୯୮୬ | ଜିମ୍ବାଵେର ହାରାରେ |
| ନବମ | ୧୯୮୯ | ଯୁଗୋସ୍ଲୋଭିଆର ବେଲ୍ଗ୍ରେଡ୍ |
| ଦଶମ | ୧୯୯୨ | ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ଜାକର୍ତ୍ତା |
| ଏକାଦଶ | ୧୯୯୫ | କଲମ୍ବିଆର କାର୍ଟାଜେନା ଡି ଇଣ୍ଡିଆଜ୍ |
| ଦ୍ୱାଦଶ | ୧୯୯୮ | ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାର ଡର୍ବାନ୍ |
| ତ୍ରୟୋଦଶ | ୨୦୦୩ | ମାଲୟେସିଆର କୁଆଲାଲାମ୍ପୁର୍ |
| ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ | ୨୦୦୬ | କ୍ୟୁବାର ହାଭାନା |
| ପଞ୍ଚଦଶ | ୨୦୦୯ | ଇଜିପ୍ଟର ଶାର୍ମ ଏଲ୍ ଶେଖ୍ |
୨.୮. ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନର ଅବଦାନ
ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନ ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଛି। ଏହାର ପ୍ରମୁଖ ଅବଦାନଗୁଡ଼ିକ ନିମ୍ନରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା:
୩. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ (100% Complete Solved Exercises)
୧. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ୬୦ ଗୋଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ଯରେ ଲେଖ।
(କ) ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନ କିପରି ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ନବସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ଅର୍ଥନୈତିକ ଉନ୍ନତି ଓ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ବିତ୍ତଶାଳୀ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ଲୋଡ଼ୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ ଯୋଗୁଁ ପୃଥିବୀ ସାମ୍ୟବାଦୀ ଓ ପୁଞ୍ଜିବାଦୀ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ଅନେକ ନବସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ର ଏହି ଦୁଇ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଯୋଗ ନଦେଇ ନିରପେକ୍ଷ ରହିବାକୁ ଉଚିତ ମନେକଲେ। ସେମାନେ ନିଜର ଜାତୀୟ ପୁନର୍ଗଠନ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ପରସ୍ପର ସହ ସହଯୋଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏହି ବୁଝାମଣା ଓ ସହଯୋଗରୁ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।
(ଖ) ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷତା କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ? ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନର ଲକ୍ଷ୍ୟ କ’ଣ ? ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ପ୍ରସାରରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ କିଏ ?
ଉତ୍ତର: ସାମ୍ୟବାଦୀ ବା ପୁଞ୍ଜିବାଦୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସି ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଯୋଗ ନଦେଇ ନିରପେକ୍ଷ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷତା କୁହାଯାଏ। ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ହେଲା ସ୍ୱାଧୀନତାର ସୁରକ୍ଷା, ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦ ଓ ଉପନିବେଶବାଦର ବିଲୋପ, ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସହାବସ୍ଥାନ ଓ ବିଶ୍ୱଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା। ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ପ୍ରସାରରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ହେଲେ ପଣ୍ଡିତ ଜବାହାରଲାଲ ନେହେରୁ, ସୁକର୍ଣ୍ଣୋ, ମାର୍ଶାଲ ଟିଟୋ ଓ ଅବଦୁଲ୍ ନାସେର୍।
(ଗ) ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନର ରୂପରେଖ କେବେ ଓ କେଉଁଠାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିଲା ? ସେଠାରେ କେତୋଟି ଏସୀୟ ଓ ଆଫ୍ରିକୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରର ପ୍ରତିନିଧୂ ଯୋଗଦେଇଥିଲେ ଓ ସେମାନେ କେଉଁସବୁ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନର ରୂପରେଖ ୧୯୫୫ ମସିହା ଏପ୍ରିଲ୍ ମାସରେ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ପଶ୍ଚିମ ଜାଭାର ବାନ୍ଦୁଙ୍ଗ୍ଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ 'ଆଫ୍ରୋ-ଏସୀୟ' ସମ୍ମିଳନୀରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିଲା। ଏଥିରେ ୨୩ଟି ଏସୀୟ ଓ ୬ଟି ଆଫ୍ରିକୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରର ପ୍ରତିନିଧି ଯୋଗଦେଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ବିଷୟରେ ବିସ୍ତାରିତ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ନୀତି ଅବଲମ୍ବନ କରୁଥିବା ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କର ଅନୁଗାମୀ ନୁହନ୍ତି ବୋଲି ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଥିଲେ।
(ଘ) ବିଶ୍ୱଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦିଗରେ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଅନ୍ଦୋଳନର ଅବଦାନ ଆଲୋଚନା କର ।
ଉତ୍ତର: ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନ ବିଶ୍ୱଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦିଗରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଦାନ ରଖିଛି। ଏହା ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧର ଅନ୍ତ ଘଟାଇବାରେ, ଉପନିବେଶବାଦର ବିଲୋପରେ, ତୃତୀୟ ବିଶ୍ୱର ଅଭ୍ୟୁଦୟରେ ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣବୈଷମ୍ୟ ନୀତିର ବିରୋଧରେ ସହାୟକ ହୋଇଛି। ଏହା ସାମରିକ ମେଣ୍ଟଗୁଡ଼ିକୁ ବିରୋଧ କରି ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଯୋଗିତା ହ୍ରାସ କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଛି। ଏହା ଜାତିସଂଘର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମକୁ ଅଧିକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ କରିବା ସହ ଦୁର୍ବଳ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ଦେଇ ବିଶ୍ୱଶାନ୍ତି ଓ ମାନବୀୟ ଭ୍ରାତୃତ୍ୱ ପ୍ରସାରରେ ସହାୟକ ହୋଇଛି।
୨. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ୨୦ ଗୋଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ଯରେ ଲେଖ।
(କ) ପ୍ରଥମ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ସମ୍ମିଳନୀରେ ଯୋଗଦେଇଥିବା ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କର ପ୍ରତିନିଧୂମାନେ କି’ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିଥିଲେ ।
ଉତ୍ତର: ପ୍ରଥମ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ସମ୍ମିଳନୀରେ ପ୍ରତିନିଧିମାନେ ବିଶ୍ୱଶାନ୍ତି ଓ ନିରପେକ୍ଷ ନୀତି ପାଳନ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ, ଅଣୁଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତିକୁ ବିରୋଧ କରିଥିଲେ ଏବଂ ନିରସ୍ତ୍ରୀକରଣ ସପକ୍ଷରେ ମତ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ।
(ଖ) ପଞ୍ଚମ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ସମ୍ମିଳନୀ କେବେ ଓ କେଉଁଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ? ଏହି ସମ୍ମିଳନୀରେ କେଉଁ ବିଷୟରେ ଗୁରୁତ୍ବ ଆରୋପ କରାଯାଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ପଞ୍ଚମ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ସମ୍ମିଳନୀ ୧୯୭୬ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ମାସରେ ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର କଲମ୍ବୋଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ସମ୍ମିଳନୀରେ ବିକାଶୋନ୍ମୁଖୀ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ନ୍ୟାୟୋଚିତ ଆର୍ଥନୀତିକ ଅଧିକାର ପାଇବା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଆରୋପ କରାଯାଇଥିଲା।
(ଗ) ନୂଆଦିଲ୍ଲୀଠାରେ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କର ଏକ ଶିଖର ବୈଠକ କେବେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ? ଏଠାରେ କି’ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇଥିଲା ।
ଉତ୍ତର: ନୂଆଦିଲ୍ଲୀଠାରେ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କର ସପ୍ତମ ଶିଖର ବୈଠକ ୧୯୮୩ ମସିହା ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା। ଏଠାରେ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଓ ଆଣବିକ ଯୁଦ୍ଧରୁ ନିବୃତ୍ତ ରହିବାକୁ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରାଯାଇଥିଲା।
(ଘ) ଲୁସାକା ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ସମ୍ମିଳନୀରେ କି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ଲୁସାକା ସମ୍ମିଳନୀରେ 'ଶାନ୍ତି ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସହଯୋଗ' ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସାମରିକ ମେଣ୍ଟଗୁଡ଼ିକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ମତ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା ଏବଂ ଉପନିବେଶବାଦକୁ ନିନ୍ଦା କରାଯାଇଥିଲା।
(ଙ) ବାନ୍ଦୁଙ୍ଗ୍ ସମ୍ମିଳନୀର ଆତ୍ମା କିଏ ଥିଲେ ? ତାଙ୍କର କେଉଁ ନୀତି ସେଠାରେ ଗୃହୀତ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ବାନ୍ଦୁଙ୍ଗ୍ ସମ୍ମିଳନୀର ଆତ୍ମା ଥିଲେ ଭାରତର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପଣ୍ଡିତ ଜବାହାରଲାଲ ନେହେରୁ। ତାଙ୍କର ପଞ୍ଚଶୀଳ ବା ସମସ୍ତ ଜାତିର ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସହାବସ୍ଥାନ ନୀତି ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇ ଗୃହୀତ ହୋଇଥିଲା।
(ଚ) ହାରାରେ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ସମ୍ମିଳନୀରେ କେତୋଟି ରାଷ୍ଟ୍ରର ପ୍ରତିନିଧୂ ଯୋଗଦେଇଥିଲେ ? ସେଠାରେ କେଉଁ ଦୁଇଟି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଥୁଲା ?
ଉତ୍ତର: ହାରାରେ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ସମ୍ମିଳନୀରେ ୧୦୧ଟି ରାଷ୍ଟ୍ରର ପ୍ରତିନିଧି ଯୋଗଦେଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ବର୍ଣ୍ଣବୈଷମ୍ୟ ନୀତିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଲୋପ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଗୃହୀତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଅର୍ଥନୈତିକ ସହଯୋଗ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
(ଛ) ୧୯୮୯ ମସିହା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସରେ କେଉଁଠାରେ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ସମ୍ମିଳନୀ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ? ସମ୍ମିଳନୀରେ କେଉଁ ବିଷୟରେ ପ୍ରସ୍ତାବ ଆସିଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ୧୯୮୯ ମସିହା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସରେ ଯୁଗୋସ୍ଲୋଭିଆର ରାଜଧାନୀ ବେଲ୍ଗ୍ରେଡ୍ଠାରେ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ସମ୍ମିଳନୀ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ସମ୍ମିଳନୀରେ ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣର ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅର୍ଥନୈତିକ ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ ନୂତନ ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତି ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରସ୍ତାବ ଆସିଥିଲା।
(ଜ) ତ୍ରୟୋଦଶ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ସମ୍ମିଳନୀରେ ମୁଖ୍ୟତଃ କ’ଣ ଆଲୋଚିତ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ତ୍ରୟୋଦଶ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ସମ୍ମିଳନୀରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିବା, ସଂଯୁକ୍ତ ରାଷ୍ଟ୍ରସଂଘର ଦୃଢ଼ୀକରଣ, ଇରାକ୍ ଓ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ ସମସ୍ୟା ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ସନ୍ତ୍ରାସବାଦ ମୂଳୋତ୍ପାଟନ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଥିଲା।
(ଝ) ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ସମ୍ମିଳନୀ କେବେ ଓ କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ସମ୍ମିଳନୀ ୨୦୦୬ ମସିହା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସରେ କ୍ୟୁବାର ରାଜଧାନୀ ହାଭାନାଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା।
(ଞ) ପଞ୍ଚଦଶ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ସମ୍ମିଳନୀ କେଉଁଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ? ଏଥିରେ କେତୋଟି ରାଷ୍ଟ୍ରର ପ୍ରତିନିଧୂ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ପଞ୍ଚଦଶ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ସମ୍ମିଳନୀ ୨୦୦୯ ମସିହା ଜୁଲାଇ ମାସରେ ଇଜିପ୍ଟର ଶାର୍ମ ଏଲ୍ ଶେଖ୍ଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା। ଏଥିରେ ୧୧୮ଟି ରାଷ୍ଟ୍ରର ପ୍ରତିନିଧି ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।
୩. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଲେଖ।
(କ) କାହା ନେତୃତ୍ୱରେ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନ ସୁଦୃଢ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ପଣ୍ଡିତ ଜବାହାରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନ ସୁଦୃଢ଼ ହୋଇଥିଲା।
(ଖ) କେଉଁମାନଙ୍କ ସହଯୋଗ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ପରିପୁଷ୍ଟ କରିଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ସୁକର୍ଣ୍ଣୋ, ଯୁଗୋସ୍ଲୋଭିଆର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ମାର୍ଶାଲ ଟିଟୋ ଓ ଇଜିପ୍ଟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଅବଦୁଲ୍ ନାସେର୍ଙ୍କ ସହଯୋଗ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ପରିପୁଷ୍ଟ କରିଥିଲା।
(ଗ) କେଉଁମାନଙ୍କୁ ନେଇ ତୃତୀୟ ବିଶ୍ଵର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କୁ ନେଇ ତୃତୀୟ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା।
(ଘ) କେଉଁ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ସମ୍ମିଳନୀରେ ବୃହତ୍ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ସାମରିକ ଘାଟିଗୁଡ଼ିକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବାକୁ ଆହ୍ବାନ ଦିଆଯାଇଥୁଲା ?
ଉତ୍ତର: ଷଷ୍ଠ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ହାଭାନା ସମ୍ମିଳନୀ (୧୯୭୯) ରେ ବୃହତ୍ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ସାମରିକ ଘାଟିଗୁଡ଼ିକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବାକୁ ଆହ୍ୱାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
(ଙ) ଆଲ୍ଜିୟର୍ସ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ସମ୍ମିଳନୀରେ କେତୋଟି ରାଷ୍ଟ୍ରର ପ୍ରତିନିଧୂ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ।
ଉତ୍ତର: ଆଲ୍ଜିୟର୍ସ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ସମ୍ମିଳନୀରେ ୭୬ଟି ରାଷ୍ଟ୍ରର ପ୍ରତିନିଧି ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।
(ଚ) ଲୁସାକା କେଉଁ ଦେଶର ରାଜଧାନୀ ?
ଉତ୍ତର: ଲୁସାକା ଜାମ୍ବିଆ ଦେଶର ରାଜଧାନୀ।
(ଛ) ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନର ସପ୍ତମ ସମ୍ମିଳନୀ କେଉଁଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନର ସପ୍ତମ ସମ୍ମିଳନୀ ଭାରତର ନୂଆଦିଲ୍ଲୀଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା।
(ଜ) ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନ କେଉଁ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଥୁଲା ?
ଉତ୍ତର: ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ଘୃଣ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣବୈଷମ୍ୟବାଦର ଅନ୍ତ ଦିଗରେ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଥିଲା।
(ଝ) କେଉଁ ଚୁକ୍ତି ଗୁଡିକର ବିଫଳତା ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନର କାର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷତାର ପ୍ରମାଣ ଦିଏ ?
ଉତ୍ତର: ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ଏସିଆ ଚୁକ୍ତି ସଂଗଠନ (SEATO), କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଚୁକ୍ତି ସଂଗଠନ (CENTO) ଓ ୱାର୍ସ ଚୁକ୍ତି (Warsaw Pact) ଆଦିର ବିଫଳତା ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନର କାର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷତାର ପ୍ରମାଣ ଦିଏ।
(ଞ) ପଞ୍ଚଦଶ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ସମ୍ମିଳନୀ କେଉଁଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ପଞ୍ଚଦଶ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ସମ୍ମିଳନୀ ଇଜିପ୍ଟର ଶାର୍ମ ଏଲ୍ ଶେଖ୍ଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା।
୪. ନିମ୍ନରେ ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ତଳେ ଦିଆଯାଇଥୁବା ଚାରିଗୋଟି ବିକଳ୍ପ ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ସଙ୍ଗେ ତା’ର କ୍ରମିକ ନମ୍ବର ବାଛି ଲେଖ ।
(କ) କେଉଁ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ସମ୍ମିଳନୀରେ ଆଫଗାନିସ୍ତାନରୁ ରୁଷିଆର ସୈନ୍ୟ ଅପସାରଣ ପାଇଁ ଆହ୍ବାନ ଦିଆଯାଇଥଲା ?
(i) ହାଭାନା ସମ୍ମିଳନୀ ୧୯୭୯
(ii) ହାରାରେ ସମ୍ମିଳନୀ ୧୯୮୬
(iii) ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ସମ୍ମିଳନୀ ୧୯୮୩
(iv) ବେଲ୍ଗ୍ରେଡ୍ ସମ୍ମିଳନୀ ୧୯୮୯
ଉତ୍ତର: (ii) ହାରାରେ ସମ୍ମିଳନୀ ୧୯୮୬
(ଖ) ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ସମ୍ମିଳନୀ କେଉଁଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ?
(i) ବାନ୍ଦୁଙ୍ଗ
(ii) ଲୁସାକା
(iii) କାଇରୋ
(iv) ବେଲ୍ଗ୍ରେଡ୍
ଉତ୍ତର: (iv) ବେଲ୍ଗ୍ରେଡ୍
(ଗ) କେଉଁ ବିଷୟଟି ୧୯୮୯ ମସିହାରେ ବେଲ୍ଗ୍ରେଡ୍ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ସମ୍ମିଳନୀରେ ଆଲୋଚିତ ହୋଇଥୁଲା ?
(i) ସମ୍ପୂର୍ଣ ଅଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଛେଦ
(ii) ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତିକ ଅବସ୍ଥା
(iii) ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ବର୍ଣ୍ଣବୈଷମ୍ୟବାଦର ବିଲୋପ
(iv) ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦ ବିରୋଧରେ ସାଧାରଣ ନିନ୍ଦା
ଉତ୍ତର: (ii) ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତିକ ଅବସ୍ଥା
(ଘ) କେଉଁ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ସମ୍ମିଳନୀରେ ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ତେଜନା ଦୂର କରିବାକୁ ସାମରିକ ମେଣ୍ଟ ଗୁଡ଼ିକ ନଷ୍ଟ କରିଦେବା ପାଇଁ ମତ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା ?
(i) ଲୁସାକା ସମ୍ମିଳନୀ (୧୯୭୦)
(ii) ହାଭାନା ସମ୍ମିଳନୀ (୧୯୭୯)
(iii) କଲମ୍ବୋ ସମ୍ମିଳନୀ (୧୯୭୬)
(iv) ହାରାରେ ସମ୍ମିଳନୀ (୧୯୮୬)
ଉତ୍ତର: (i) ଲୁସାକା ସମ୍ମିଳନୀ (୧୯୭୦)
(ଙ) କେଉଁ ବିଷୟରେ ୧୯୮୬ ମସିହାର ହାରାରେ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ସମ୍ମିଳନୀରେ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା ?
(i) ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସନ୍ତ୍ରାସବାଦର ଦୂରୀକରଣ
(ii) ବିଶ୍ୱବ୍ୟାଙ୍କର ସଂସ୍କାର
(iii) ସାମରିକ ଘାଟିଗୁଡ଼ିକର ଧ୍ୱଂସ
(iv) ବର୍ଣ୍ଣ ବୈଷମ୍ୟ ନୀତିର ବିଲୋପ
ଉତ୍ତର: (iv) ବର୍ଣ୍ଣ ବୈଷମ୍ୟ ନୀତିର ବିଲୋପ
୫. ପାଠରେ ଦିଆଯାଇଥୁବା ତୁମ ପାଇଁ କାମଗୁଡ଼ିକ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହାୟତା ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାରେ ସମ୍ପାଦନ କର ।
ଉତ୍ତର: ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଏକ ପ୍ରାୟୋଗିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଟେ। ଏହା ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହାୟତା ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାରେ ସମ୍ପାଦନ କରାଯିବ।
୪. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Board Exam Tips & Pitfalls)
୪.୧. ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରସ୍ତୁତି ରଣନୀତି (Exam Preparation Strategies):
୧. ଧାରଣାଗତ ସ୍ପଷ୍ଟତା: ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନ କାହିଁକି ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏହାର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ କ’ଣ ଏବଂ ଏହା କିପରି ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କଲା, ସେ ବିଷୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଧାରଣା ରଖିବା ଜରୁରୀ।
୨. ମୁଖ୍ୟ ନେତୃବୃନ୍ଦ: ଆନ୍ଦୋଳନର ପ୍ରମୁଖ ନେତାମାନଙ୍କ ନାମ (ନେହେରୁ, ସୁକର୍ଣ୍ଣୋ, ଟିଟୋ, ନାସେର୍) ଓ ସେମାନଙ୍କର ଅବଦାନ ମନେରଖିବା।
୩. ପଞ୍ଚଶୀଳ ନୀତି: ପଞ୍ଚଶୀଳର ପାଞ୍ଚୋଟି ନୀତିକୁ ମନେରଖିବା ଓ ବୁଝିବା। ଏହା ଅତି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
୪. ସମ୍ମିଳନୀଗୁଡ଼ିକର ସାରଣୀ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ସମ୍ମିଳନୀର ବର୍ଷ, ସ୍ଥାନ ଓ ମୁଖ୍ୟ ଆଲୋଚନା ବିଷୟକୁ ଏକ ସାରଣୀ ଆକାରରେ ଲେଖି ମନେରଖିବା। ଏହା ତୁଳନାତ୍ମକ ଅଧ୍ୟୟନରେ ସହାୟକ ହେବ।
୫. ଅବଦାନଗୁଡ଼ିକ: ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନର ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତି ପ୍ରତି ଥିବା ପ୍ରମୁଖ ଅବଦାନଗୁଡ଼ିକୁ (ଯଥା: ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧର ଅନ୍ତ, ଉପନିବେଶବାଦର ବିଲୋପ ଇତ୍ୟାଦି) ବିନ୍ଦୁ ଆକାରରେ ଲେଖି ଅଭ୍ୟାସ କରିବା।
୬. ନିୟମିତ ପୁନରାବୃତ୍ତି: ଇତିହାସରେ ତାରିଖ ଓ ଘଟଣା ମନେରଖିବା ପାଇଁ ନିୟମିତ ପୁନରାବୃତ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।
୭. ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ଅଭ୍ୟାସ: ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଲେଖି ଅଭ୍ୟାସ କରିବା। ଏହାଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତର ଲେଖିବାର ଶୈଳୀ ଓ ସମୟ ପରିଚାଳନା ବିଷୟରେ ଧାରଣା ହେବ।
୪.୨. ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Common Pitfalls):
୧. ତାରିଖ ଓ ସ୍ଥାନରେ ଭ୍ରମ: ବିଭିନ୍ନ ସମ୍ମିଳନୀର ତାରିଖ ଓ ସ୍ଥାନକୁ ମିଶାଇ ଦେବା ଏକ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍। ସାରଣୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଅଭ୍ୟାସ କଲେ ଏହି ଭୁଲ୍ କମିଯିବ।
୨. ପଞ୍ଚଶୀଳ ନୀତିର ବିସ୍ମୃତି: ପଞ୍ଚଶୀଳ ନୀତି ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନର ମୂଳଦୁଆ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାକୁ ଭୁଲିଯିବା ବା ଭୁଲ୍ ଲେଖିବା ଏକ ବଡ଼ ଭୁଲ୍।
୩. ଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଅବଦାନ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ: ଆନ୍ଦୋଳନର ଲକ୍ଷ୍ୟ (ଯାହା ହାସଲ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲା) ଓ ଅବଦାନ (ଯାହା ହାସଲ କରିଛି) ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ବୁଝିବା।
୪. କେବଳ ତଥ୍ୟ ମନେରଖିବା: କେବଳ ତଥ୍ୟ ମନେନରଖି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକର ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ପର୍କ ଓ ପ୍ରଭାବକୁ ବୁଝିବା ଜରୁରୀ।
୫. ଅଧିକ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଲେଖିବା: ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶବ୍ଦସୀମା ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଲେଖିବା ଅଭ୍ୟାସ କରିବା। ଅଯଥା ଅଧିକ ଲେଖିବା ଦ୍ୱାରା ସମୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ଓ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନରେ ନକାରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିପାରେ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App