BSE ODISHA CLASS 9 • UTKAL MASTER STROKE
ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଏଜୁକେସନ୍ (BSE Odisha) — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଷ୍ଟର ନୋଟ୍ସ
ଶ୍ରେଣୀ: Class 9 | ବିଷୟ: History
ଅଧ୍ୟାୟ: Class9 HistPol Ch12 Hist Ch04 L01 Indian Culture Unity Diversity
୧. ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ ଓ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map & Conceptual Architecture)
ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ:
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଟି ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ମହତ୍ତ୍ୱ, ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଏବଂ "ବିଭିନ୍ନତାରେ ଏକତା"ର ଅନନ୍ୟତା ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରିଛି । ସଂସ୍କୃତିର ସଂଜ୍ଞା, ଏହାର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ଏବଂ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରାଚୀନତା, ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନତା, ଉଦାରତା, ନିରପେକ୍ଷତା, ବ୍ୟାପକତା ଓ ସାର୍ବଜନୀନତା ଭଳି ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଏଥିରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ଏହା ସହିତ ଭାରତର ଭୌଗୋଳିକ, ରାଜନୈତିକ, ଜାତିଗତ, ଧର୍ମଗତ, ଭାଷାଗତ ଏବଂ କଳାଗତ ବିଭିନ୍ନତା ସତ୍ତ୍ୱେ କିପରି ଏକତା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଛି, ତାହା ଉଦାହରଣ ସହ ବୁଝାଯାଇଛି । ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତା, ବୈଦିକ ଯୁଗ, ଭକ୍ତି ଓ ସୁଫି ଆନ୍ଦୋଳନ, ବିଭିନ୍ନ ଶାସକଙ୍କ ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷ ନୀତି, ଇଂରାଜୀ ଶିକ୍ଷା ଓ ତ୍ରିଭାଷା ନୀତି, ତଥା ଭାରତୀୟ କଳା ଓ ସଂଗୀତର ବିକାଶ ଭଳି ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି । ଶେଷରେ, ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର "ବିଭିନ୍ନତାରେ ଏକତା" ହିଁ ଏହାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟ ବୋଲି ଦର୍ଶାଯାଇଛି ।
ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Conceptual Architecture):
ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି – ବିଭିନ୍ନତାରେ ଏକତା
↓
୧. ସଂସ୍କୃତିର ସଂଜ୍ଞା ଓ ଉପାଦାନ
ସଂଜ୍ଞା: ସମାଜର ପରିପକ୍ବତା ଓ ମାର୍ଜିତ ଚିନ୍ତାଧାରା ।
ଉପାଦାନ: ଆଚାର, ବ୍ୟବହାର, ଖାଦ୍ୟ, ପୋଷାକ, ଭାଷା, ସାହିତ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା, ଜ୍ଞାନ, ବିଜ୍ଞାନ, ଧର୍ମ, ବିଶ୍ୱାସ, ପ୍ରଥା, ପରମ୍ପରା, ପର୍ବପର୍ବାଣି, ରୀତିନୀତି, ନୃତ୍ୟ, ସଂଗୀତ, କଳା, ସ୍ଥାପତ୍ୟ ।
↓
୨. ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ
୨.୧. ପ୍ରାଚୀନତା:
ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୩୦୦୦ ମସିହାରୁ ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତା ।
ଉନ୍ନତ ସହରୀ ଜୀବନ, ପରିମଳ, କୃଷି, ବାଣିଜ୍ୟ, କଳା, ଧର୍ମ ଚେତନା ।
ବୈଦିକ ସଭ୍ୟତା: ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ, ସାମାଜିକ ଚେତନା, ଶିକ୍ଷା, ଦର୍ଶନ, ଧର୍ମ ।
୫୦୦୦ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ପୁରାତନ ।
୨.୨. ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନତା:
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିରତ ଅଗ୍ରଗତି ।
ମୂଳ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକର ସୁରକ୍ଷା ସହିତ ଉନ୍ନତି ।
ବିଭିନ୍ନ ଜାତି ଓ ଧର୍ମର ଅଧିବାସୀଙ୍କ ସହଯୋଗ ।
୨.୩. ଉଦାରତା:
ରକ୍ଷଣଶୀଳ ନୁହେଁ, ବିଭିନ୍ନ ମତବାଦ, ଧର୍ମ, ଭାଷା, ପ୍ରଥା ଗ୍ରହଣ ।
ଜୈନଧର୍ମ, ବୌଦ୍ଧଧର୍ମ, ଇସ୍ଲାମ, ଖ୍ରୀଷ୍ଟଧର୍ମର ଗ୍ରହଣ ।
ଭକ୍ତି ଓ ସୁଫି ଆନ୍ଦୋଳନ ।
୨.୪. ନିରପେକ୍ଷତା:
ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ସମାନ ଦୃଷ୍ଟି, ଅଧିକାର ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ।
ପ୍ରାଚୀନ ଓ ମଧ୍ୟଯୁଗର ଶାସକଙ୍କ ଉଦାର ଧର୍ମନୀତି (ଅଶୋକ, କନିଷ୍କ, ଗୁପ୍ତ ସମ୍ରାଟ, ହର୍ଷବର୍ଦ୍ଧନ, ଆକବର) ।
ସମ୍ବିଧାନରେ ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷତା ।
୨.୫. ବ୍ୟାପକତା:
ବିଭିନ୍ନ ଜାତି, ଧର୍ମ, ବର୍ଣ୍ଣ, ଭାଷା, ପ୍ରଥା, ପରମ୍ପରାର ସମ୍ମିଶ୍ରଣ ।
ବହିର୍ଦେଶୀୟ ପ୍ରଭାବ ଓ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସମ୍ପର୍କ ।
ମୁନିଋଷି, ସାଧୁସନ୍ଥ, ଦାର୍ଶନିକ, ସାହିତ୍ୟିକଙ୍କ ବାଣୀ ।
କଳା, ଶିଳ୍ପ, ସ୍ଥାପତ୍ୟର ବିକାଶ ।
୨.୬. ସାର୍ବଜନୀନତା:
ଭାରତ ବାହାରେ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରସାର ।
ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାରୁ ଇରାନ୍, ଇଜିପ୍ଟ, ମେସୋପଟାମିଆ, ଗ୍ରୀସ୍ ।
ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡରଙ୍କ ଆକ୍ରମଣ ।
ଅଶୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୌଦ୍ଧଧର୍ମର ପ୍ରସାର (ସିଂହଳ, ବ୍ରହ୍ମଦେଶ, ଚୀନ୍, ଜାପାନ୍, ତିବ୍ଦତ, ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ଏସିଆ) ।
↓
୩. ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟ: ବିଭିନ୍ନତାରେ ଏକତା
୩.୧. ଭୌଗୋଳିକ ବିଭିନ୍ନତାରେ ଏକତା:
ହିମାଳୟ, ମାଳଭୂମି, ଘାଟୀ, ଉପକୂଳ, ମରୁଭୂମି, ନଦୀନାଳ ।
ବିଭିନ୍ନ ଜଳବାୟୁ (ମେରୁ, ନାତିଶୀତୋଷ୍ଣ, ଗ୍ରୀଷ୍ମମଣ୍ଡଳୀୟ) ।
ମୁନିଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥାନର ମହତ୍ତ୍ୱ ବର୍ଣ୍ଣନା ।
୩.୨. ରାଜନୈତିକ ବିଭିନ୍ନତାରେ ଏକତା:
ପ୍ରାଚୀନ ମହାଜନପଦରୁ ଏକୀକରଣ ।
ମୌର୍ଯ୍ୟ, ଗୁପ୍ତ, ମୋଗଲ ଶାସକଙ୍କ ଏକୀକରଣ ପ୍ରୟାସ ।
ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନର ଏକୀକରଣ ପ୍ରଭାବ (ଆଇନ୍, ଶିକ୍ଷା, ଡାକ, ରେଳ) ।
ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ, ଜାତୀୟ ପ୍ରତୀକ, ଏକ ନାଗରିକତ୍ୱ ।
୩.୩. ଜାତିଗତ ବିଭିନ୍ନତାରେ ଏକତା:
ବିଭିନ୍ନ ଜାତିର ଲୋକ (ନେଗ୍ରିଟୋ, ପ୍ରୋଟୋ-ଅଷ୍ଟ୍ରୋଲଏଡ, ମଙ୍ଗୋଲଏଡ, ଦ୍ରାବିଡ଼, ବ୍ରାସିସେଫାଲସ୍, ନର୍ଡିକ୍) ।
ବିଦେଶୀ ଜାତିର ସମ୍ମିଶ୍ରଣ ଓ ଭ୍ରାତୃତ୍ୱ ।
୩.୪. ଧର୍ମଗତ ବିଭିନ୍ନତାରେ ଏକତା:
ହିନ୍ଦୁ, ମୁସଲମାନ, ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ, ଶିଖ, ବୌଦ୍ଧ, ଜୈନ ଇତ୍ୟାଦି ।
ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷତା, ସହନଶୀଳତା, ଭକ୍ତି ଓ ସୁଫି ଆନ୍ଦୋଳନ ।
ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଏକ, ପଥ ଭିନ୍ନ ।
୩.୫. ଭାଷାଗତ ବିଭିନ୍ନତାରେ ଏକତା:
୨୨ଟି ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ ଭାଷା, ୧୬୫୨ ମାତୃଭାଷା ।
ପ୍ରାକୃତ, ପାଲି, ସଂସ୍କୃତ, ହିନ୍ଦୀ, ଉର୍ଦ୍ଦୁ, ଇଂରାଜୀ ।
ତ୍ରିଭାଷା ନୀତି ।
୩.୬. କଳାଗତ ବିଭିନ୍ନତାରେ ଏକତା:
ଚିତ୍ରକଳା, ଶିଳ୍ପକଳା, ସ୍ଥାପତ୍ୟ, ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ, ବାଦ୍ୟ, ନୃତ୍ୟ, ସଂଗୀତ, ସାହିତ୍ୟ ।
ଇଣ୍ଡୋ-ଗ୍ରୀକ୍, ଇଣ୍ଡୋ-ଇସ୍ଲାମିକ୍ କଳା ଶୈଳୀ ।
ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଂଗୀତ (ସାମବେଦରୁ), ଲୋକଗୀତ ।
ଆଞ୍ଚଳିକ ନୃତ୍ୟ ଓ ସାହିତ୍ୟର ସାର୍ବଜନୀନତା ।
୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ରାବଳୀ (Comprehensive Theory & Formulas)
୨.୧. ସଂସ୍କୃତିର ସଂଜ୍ଞା ଓ ଉପାଦାନ
ସଂସ୍କୃତି (Culture): କୌଣସି ସମାଜରେ ଏହାର ସଭ୍ୟମାନଙ୍କ ଜରିଆରେ ତଥା ସାମୂହିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧରେ ଥିବା ପରିପକ୍ବତା ଓ ମାର୍ଜିତ ଚିନ୍ତାଧାରାର ପ୍ରତିଫଳନ ହେଉଛି ସଂସ୍କୃତି । ଯେଉଁ ଦେଶରେ ଏହି ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ଯେତେ ଉନ୍ନତ, ସେହି ଦେଶର ସଂସ୍କୃତି ସେତିକି ମହାନ୍ ।
ସଂସ୍କୃତିର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ: ଆଚାର ଓ ବ୍ୟବହାର, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପୋଷାକ, ଭାଷା ଓ ସାହିତ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା ଓ ଜ୍ଞାନ, ବିଜ୍ଞାନ ଓ ବୈଷୟିକ ବିଦ୍ୟା, ଧର୍ମ ଓ ବିଶ୍ୱାସ, ପ୍ରଥା ଓ ପରମ୍ପରା, ପର୍ବପର୍ବାଣି ଓ ରୀତିନୀତି, ନୃତ୍ୟ ଓ ସଂଗୀତ ଏବଂ କଳା ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ।
୨.୨. ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ
୨.୨.୧. ପ୍ରାଚୀନତା (Antiquity):
ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ଉଦ୍ଭବ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ପ୍ରାୟ ୩୦୦୦ ମସିହାରେ ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଭାରତରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାରୁ ହୋଇଥିଲା ।
ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ: ଉନ୍ନତ ସହରୀ ଜୀବନ, ପରିମଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ପୋଷାକ ପରିଚ୍ଛଦ, ଖାଦ୍ୟପେୟ, କୃଷି, ବାଣିଜ୍ୟ, ଶିଳ୍ପକଳା, ବୈଜ୍ଞାନିକ ଜ୍ଞାନ, ବାସଗୃହ, ଧାର୍ମିକ ଚେତନା ତଥା ଆମୋଦ ପ୍ରମୋଦ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ମୂଳଦୁଆ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲା ।
ବୈଦିକ ସଭ୍ୟତା: ଏହା ପରେ ବୈଦିକ ସଭ୍ୟତା ସମୟରେ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ ଓ ସାମାଜିକ ଚେତନା ପ୍ରବେଶ କଲା । ବେଦ ମାଧ୍ୟମରେ ନୂତନ ଶିକ୍ଷା, ଜ୍ଞାନ, ଦର୍ଶନ ଓ ଧର୍ମଚେତନା ପ୍ରବେଶ କରି ଏହାକୁ ଅଧିକ ଋଦ୍ଧିମନ୍ତ କଲା ।
ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ଦ୍ରାବିଡ଼ମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ବୈଦିକ ଯୁଗର ଆର୍ଯ୍ୟମାନେ ଭାରତରେ ବସତି ସ୍ଥାପନ କରି କୃଷି ଓ ପଶୁପାଳନ, ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶାସନ ପ୍ରଣାଳୀ ଏବଂ ଏକ ସଂଗଠିତ ରାଜନୈତିକ ଓ ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଚଳନ କରି ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିକୁ ଆହୁରି ଉନ୍ନତ କରିଥିଲେ ।
ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତା ଓ ବୈଦିକ ସଭ୍ୟତାର ସଂସ୍କୃତି ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ମୂଳ ଉତ୍ସ । ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରାୟ ପାଞ୍ଚହଜାର ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ପୁରାତନ ।
ତୁମ ପାଇଁ କାମ (ପୃଷ୍ଠା ୧): ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ସହରୀ ସଂସ୍କୃତି କିପରି ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ, ତା’ର ଏକ ବିଶ୍ଳେଷଣାତ୍ମକ ଆଲୋଚନା କର |
ଉତ୍ତର: ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ସହରୀ ସଂସ୍କୃତି ନିମ୍ନଲିଖିତ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ:
୧. ସୁପରିକଳ୍ପିତ ସହର ଯୋଜନା: ହରପ୍ପା ଓ ମହେଞ୍ଜୋଦାରୋ ଭଳି ସହରଗୁଡ଼ିକ ସୁଚିନ୍ତିତ ଭାବେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା । ରାସ୍ତାଗୁଡ଼ିକ ସିଧା ଓ ପରସ୍ପରକୁ ସମକୋଣରେ ଛେଦନ କରୁଥିଲା ।
୨. ଉନ୍ନତ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା: ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ଶୌଚାଳୟ ଓ ସ୍ନାନାଗାର ଥିଲା ଏବଂ ମଇଳା ପାଣି ନିଷ୍କାସନ ପାଇଁ ଢ଼ଙ୍କା ଯାଇଥିବା ନାଳୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା, ଯାହା ସେ ସମୟର ସହରୀ ସଭ୍ୟତାର ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ଲକ୍ଷଣ ।
୩. ବୃହତ୍ତ ସ୍ନାନାଗାର ଓ ଶସ୍ୟାଗାର: ମହେଞ୍ଜୋଦାରୋରେ ମିଳିଥିବା ବୃହତ୍ତ ସ୍ନାନାଗାର ସାର୍ବଜନୀନ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥିଲା । ଶସ୍ୟାଗାରଗୁଡ଼ିକ କୃଷିଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା, ଯାହା ଏକ ସୁସଂଗଠିତ ଅର୍ଥନୀତିର ସୂଚନା ଦିଏ ।
୪. ଇଟାର ବ୍ୟବହାର: ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ପୋଡ଼ା ଇଟାର ବ୍ୟବହାର ବ୍ୟାପକ ଥିଲା, ଯାହା ସ୍ଥାୟୀ ଓ ଉନ୍ନତ ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀକୁ ଦର୍ଶାଏ ।
୫. ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ବ୍ୟବସାୟ: ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ଲୋକମାନେ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଓ ବହିର୍ଦେଶୀୟ ବାଣିଜ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ଥିଲେ । ମୋହରଗୁଡ଼ିକ ବାଣିଜ୍ୟର ପ୍ରମାଣ ଦିଏ ।
୬. ଶିଳ୍ପକଳା ଓ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ: ମାଟିପାତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର, ମୂର୍ତ୍ତି, ମୋହର ଇତ୍ୟାଦିରୁ ସେମାନଙ୍କର କଳାତ୍ମକତା ଓ ଶିଳ୍ପ ଜ୍ଞାନର ପରିଚୟ ମିଳେ ।
ଏହିସବୁ ଉପାଦାନ ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ଏକ ଉନ୍ନତ ଓ ସୁସଂଗଠିତ ସହରୀ ସଂସ୍କୃତି ଥିବାର ପ୍ରମାଣ ଦିଏ ।
ତୁମ ପାଇଁ କାମ (ପୃଷ୍ଠା ୨): ଭାରତର ବେଦମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ସମୟକ୍ରମରେ, ସେମାନଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ଭାଗ ଓ ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏକ ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କର |
ଉତ୍ତର: ବେଦ ହେଉଛି ଭାରତର ସର୍ବପୁରାତନ ତଥା ମୌଳିକ ଧର୍ମଗ୍ରନ୍ଥ । ଏଗୁଡ଼ିକ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୧୫୦୦ ରୁ ୫୦୦ ମଧ୍ୟରେ ରଚିତ ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । ବେଦ ଚାରି ପ୍ରକାରର:
୧. ଋକବେଦ (Rigveda):
ଉତ୍ପତ୍ତି ସମୟ: ପ୍ରାୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୧୫୦୦-୧୨୦୦ ।
ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ: ଏଥିରେ ବିଭିନ୍ନ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଥିବା ଭଜନ (ସୂକ୍ତ) ରହିଛି । ଏହା ବୈଦିକ ଯୁଗର ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ, ସାମାଜିକ ଜୀବନ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ଶକ୍ତିର ପୂଜା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସୂଚନା ଦିଏ ।
୨. ସାମବେଦ (Samaveda):
ଉତ୍ପତ୍ତି ସମୟ: ପ୍ରାୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୧୨୦୦-୧୦୦୦ ।
ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ: ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଋକବେଦର ଭଜନଗୁଡ଼ିକର ସଂଗୀତମୟ ରୂପ । ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ଗାନ କରାଯାଉଥିବା ସ୍ତୋତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଏଥିରେ ସଂକଳିତ । ଭାରତୀୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଂଗୀତର ମୂଳ ଏଥିରେ ରହିଛି ।
୩. ଯଜୁର୍ବେଦ (Yajurveda):
ଉତ୍ପତ୍ତି ସମୟ: ପ୍ରାୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୧୨୦୦-୧୦୦୦ ।
ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ: ଏଥିରେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ମନ୍ତ୍ର ଓ ବିଧିବିଧାନ ରହିଛି । ଏହା ଶୁକ୍ଳ ଯଜୁର୍ବେଦ ଓ କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ବେଦ ଭାବେ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ।
୪. ଅଥର୍ବବେଦ (Atharvaveda):
ଉତ୍ପତ୍ତି ସମୟ: ପ୍ରାୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୧୦୦୦-୬୦୦ ।
ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ: ଏଥିରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଜାଦୁ, ଟୁଣା, ଔଷଧ, ରୋଗ ନିରାକରଣ, ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଓ ସାମାଜିକ ନୀତି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ ରହିଛି । ଏହା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନଶୈଳୀ ଓ ବିଶ୍ୱାସକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ ।
ବେଦଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗରେ ସଂହିତା (ମନ୍ତ୍ର), ବ୍ରାହ୍ମଣ (ଯଜ୍ଞ ବିଧି), ଆରଣ୍ୟକ (ବନବାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ଦାର୍ଶନିକ ତତ୍ତ୍ୱ) ଏବଂ ଉପନିଷଦ (ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ଦାର୍ଶନିକ ଜ୍ଞାନ) ରହିଛି ।
୨.୨.୨. ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନତା (Continuity):
ବିଶ୍ୱର ଅନେକ ପ୍ରାଚୀନ ସଂସ୍କୃତି ଲୋପ ପାଇଯାଇଥିବାବେଳେ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରାଚୀନତମ କାଳରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବରେ ଅଗ୍ରଗତି କରିଛି ।
ଏହା ନିଜର ମୂଳ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ସହିତ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଅଧିକ ଉନ୍ନତି କରୁଛି ।
ପ୍ରାଚୀନଯୁଗରୁ ଆଧୁନିକ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଆସି ବିଭିନ୍ନ ଜାତି ଓ ଧର୍ମର ଅଧିବାସୀ ଭାରତରେ ବସତି ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ସୁଦ୍ଧା ଏହାର ସଂସ୍କୃତିର ମୂଳଭିତ୍ତି କେବେ ହେଲେ ଉପେକ୍ଷିତ ହୋଇନାହିଁ ।
ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ନ କରି ସହଯୋଗିତାରେ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଉନ୍ନତ ଓ ପ୍ରଶସ୍ତ ହୋଇଛି ।
ତୁମ ପାଇଁ କାମ (ପୃଷ୍ଠା ୨): ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନଭାବେ ଅଗ୍ରଗତି କରିଥୁବା ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ଯେଉଁ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ତୁମେ ଉପଲବ୍ଧୂ କରୁଛ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଉଦାହରଣ ସହିତ ବୁଝାଇ ଲେଖ |
ଉତ୍ତର: ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ ଅଗ୍ରଗତି କରିଥିବା ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର କିଛି ଉପାଦାନ ନିମ୍ନରେ ଉଦାହରଣ ସହିତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା:
୧. ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ପରମ୍ପରା: ବୈଦିକ ଯୁଗରୁ ପ୍ରଚଳିତ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ଅନେକ ରୀତିନୀତି, ଯଥା - ଯଜ୍ଞ, ପୂଜା, ଉପବାସ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଆଜି ମଧ୍ୟ ଅନୁସୃତ ହେଉଛି । ଉପନିଷଦର ଦାର୍ଶନିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ।
୨. ଯୋଗ ଓ ଆୟୁର୍ବେଦ: ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତର ଯୋଗ ଓ ଆୟୁର୍ବେଦ ଚିକିତ୍ସା ପଦ୍ଧତି ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇ ଆସୁଛି ଏବଂ ଆଜି ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ଏହାର ଗ୍ରହଣୀୟତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି ।
୩. ସାହିତ୍ୟ ଓ ଭାଷା: ସଂସ୍କୃତ ଭାଷା ଓ ଏଥିରେ ରଚିତ ବେଦ, ଉପନିଷଦ, ରାମାୟଣ, ମହାଭାରତ, ପୁରାଣ ଆଦି ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ମୂଳଭିତ୍ତି ହୋଇ ରହିଛି । ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକର ଶିକ୍ଷା ଓ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଆଧୁନିକ ସମାଜକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି ।
୪. କଳା ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟ: ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର, ଗୁମ୍ଫା, ସ୍ତୂପ, ସ୍ତମ୍ଭ ଆଦିର ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀ ଓ କଳାକୃତି ଆଜି ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ଗୌରବ ବହନ କରୁଛି । ଏହି ଶୈଳୀଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରଭାବ ଆଧୁନିକ କଳା ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
୫. ସାମାଜିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ: ଅତିଥି ସତ୍କାର, ପରିବାର ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ, ଗୁରୁଜନଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା, ସହନଶୀଳତା ଓ ଅହିଂସା ଭଳି ପ୍ରାଚୀନ ମୂଲ୍ୟବୋଧଗୁଡ଼ିକ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟ ସମାଜରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ।
୨.୨.୩. ଉଦାରତା (Liberality/Tolerance):
ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି କେବେ ରକ୍ଷଣଶୀଳ ହୋଇନାହିଁ । ଏହା ନିଜର ମୌଳିକ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ବିନା ଦ୍ୱିଧାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମତବାଦ, ଧର୍ମବିଶ୍ୱାସ, ଭାଷା, ପ୍ରଥା, ପରମ୍ପରା ପ୍ରଭୃତିକୁ ଉଦାରତା ସହିତ ଗ୍ରହଣକରି ନିଜକୁ ବଳିଷ୍ଠ କରିଛି ।
ଧର୍ମଗତ ଉଦାରତା:
ବୈଦିକ ଯୁଗରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟଧର୍ମର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ରହିଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ଷଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଆବିର୍ଭୂତ ଜୈନଧର୍ମ ଓ ବୌଦ୍ଧଧର୍ମର ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ଭାରତୀୟ ସମାଜ ଓ ସଂସ୍କୃତିରେ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା । କେତେକ ରାଜ୍ୟରେ ଏହି ନୂତନ ଧର୍ମ ରାଷ୍ଟ୍ରଧର୍ମ ରୂପେ ଗୃହୀତ ହୋଇଥିଲା ।
ଭାରତରେ ଇସ୍ଲାମ ଧର୍ମର ପ୍ରବେଶ ପରେ ହିନ୍ଦୁ ଓ ଇସ୍ଲାମ୍ ଧର୍ମର ସମନ୍ୱୟ ଏବଂ ଉଭୟ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀଙ୍କ ସୌହାର୍ଦ୍ଦ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ସହାବସ୍ଥାନ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ଉଦାରତା ପ୍ରତିଫଳନ କରେ । ଏକାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଭାରତରେ ବିଧିବଦ୍ଧଭାବେ ଇସ୍ଲାମ୍ ଧର୍ମର ପ୍ରଚାର ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।
"ହିନ୍ଦୁ" ଶବ୍ଦର ଉତ୍ପତ୍ତି: ଅଷ୍ଟମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଭାରତ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିବା ଆରବୀୟମାନେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ଅପର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବାସ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ "ସିନ୍ଧୁ" ଶବ୍ଦର 'ସ' ଅକ୍ଷରକୁ ଭୁଲ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି "ହିନ୍ଦୁ" ନାମରେ ଅଭିହିତ କରିବାପରେ ବୈଦିକ ଯୁଗର ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ଧର୍ମର ଭିତ୍ତିରେ ବିକାଶ ଲାଭ କରିଥିବା ଭାରତର ସର୍ବ ପୁରାତନ ଧର୍ମ "ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ" ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲା ।
ଭକ୍ତି ଓ ସୁଫି ଆନ୍ଦୋଳନ: ମଧ୍ୟଯୁଗରେ ରାମାନୁଜ, ରାମାନନ୍ଦ, ବଲ୍ଲଭାଚାର୍ଯ୍ୟ, ଶ୍ରୀଚୈତନ୍ୟ, କବୀର, ନାନକ, ମୀରାବାଇ ପ୍ରଭୃତି ଭକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନର ପ୍ରବକ୍ତା ଏବଂ ଖ୍ୟାଜା ମୁଇନୁଦ୍ଦିନ୍ ଚିସ୍ତି, ଫରିଦୁଦ୍ଦିନ୍ ଗଞ୍ଜ ଇ ଶକର ଓ ଶେଖ୍ ନିଜାମୁଦ୍ଦିନ୍ ଅଉଲିଆ ପ୍ରଭୃତି ସୁଫି ସନ୍ଥମାନଙ୍କ ଏକେଶ୍ୱରବାଦ, ମାନବସେବା, ଭକ୍ତି, ପ୍ରେମ, ଏକତା, ସହନଶୀଳତା ଓ ଭ୍ରାତୃତ୍ୱର ବାର୍ତ୍ତାକୁ ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରଚାର କରାଯାଇଥିଲା ।
ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ପ୍ରଭାବ: ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଭାରତକୁ ଆଗମନ ପରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟଧର୍ମ ତଥା ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦର୍ଶନ, ସାହିତ୍ୟ, ବିଜ୍ଞାନ ଓ ସଂସ୍କୃତିକୁ ଉଦାରତା ସହ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି ।
ଏହିପରି ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଭାରତକୁ ଆଗମନ କରିଥିବା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଜାତି, ଧର୍ମ, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଭାଷାର ଲୋକଙ୍କୁ ଆଦରି ନେଇ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଏହାର ଉଦାରତାର ପରିଚୟ ଦେଇଛି ।
ତୁମ ପାଇଁ କାମ (ପୃଷ୍ଠା ୩): ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ସଭ୍ୟତାର ପ୍ରଭାବଗୁଡ଼ିକ ସଂକ୍ଷେପରେ ବର୍ଣ୍ଣନ କର |
ଉତ୍ତର: ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ସଭ୍ୟତାର ପ୍ରଭାବଗୁଡ଼ିକ ନିମ୍ନରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା:
୧. ଶିକ୍ଷା ଓ ଭାଷା: ଇଂରାଜୀ ଭାଷା ଓ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀର ପ୍ରଚଳନ ଭାରତୀୟ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏକ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଲା । ଏହା ଆଧୁନିକ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟାର ପ୍ରସାରରେ ସହାୟକ ହେଲା ।
୨. ରାଜନୈତିକ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା: ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ପ୍ରଭାବରେ ଭାରତରେ ସଂସଦୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର, ଆଇନର ଶାସନ, ସମାନତା ଓ ନ୍ୟାୟ ଭଳି ଧାରଣାଗୁଡ଼ିକ ବିକଶିତ ହେଲା ।
୩. ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର: ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ରାଜା ରାମମୋହନ ରାୟ, ଈଶ୍ୱରଚନ୍ଦ୍ର ବିଦ୍ୟାସାଗରଙ୍କ ଭଳି ସମାଜ ସଂସ୍କାରକମାନେ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଚିନ୍ତାଧାରା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ସତୀଦାହ ପ୍ରଥା, ବାଲ୍ୟ ବିବାହ ଭଳି କୁସଂସ୍କାର ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆନ୍ଦୋଳନ କରିଥିଲେ ।
୪. ବିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟା: ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟାର ପ୍ରବେଶ ଭାରତରେ ଶିଳ୍ପ ବିକାଶ, ରେଳପଥ, ଡାକ ଓ ତାର ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପ୍ରଚଳନରେ ସହାୟକ ହେଲା ।
୫. ସାହିତ୍ୟ ଓ କଳା: ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ସାହିତ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ଭାରତୀୟ ସାହିତ୍ୟରେ ନୂତନ ଶୈଳୀ ଓ ବିଷୟବସ୍ତୁର ପ୍ରବେଶ ହେଲା । ଚିତ୍ରକଳା ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶୈଳୀର ପ୍ରଭାବ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା ।
୨.୨.୪. ନିରପେକ୍ଷତା (Secularism/Impartiality):
ଭାରତରେ ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଣୀର ଅଧିବାସୀ ବସବାସ କରୁଥିଲେ ସୁଦ୍ଧା ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପାତର ଅନ୍ତର ବିଚାର କରାଯାଏନାହିଁ ।
ଭାରତର ଅଧିବାସୀ ହିସାବରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଆଇନତଃ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଅଧିକାର ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିଆଯାଇଛି ।
ଶାସକମାନେ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବାବେଳେ ସମସ୍ତ ଅଧିବାସୀଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥର ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରତି ଯତ୍ନବାନ ହୋଇଥାନ୍ତି ।
ଧର୍ମ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିରପେକ୍ଷତା: ପ୍ରାଚୀନ ଓ ମଧ୍ୟଯୁଗରେ ଅଶୋକ, କନିଷ୍କ, ଗୁପ୍ତବଂଶୀୟ ସମ୍ରାଟଗଣ, ହର୍ଷବର୍ଦ୍ଧନ ଓ ଆକବରଙ୍କ ଭଳି ଶାସକମାନେ ନିଜେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ସୁଦ୍ଧା ଅଥବା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧର୍ମର ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା କରିଥିଲେ ସୁଦ୍ଧା ଉଦାର ଧର୍ମନୀତି ପୋଷଣ କରି ସେ ସମୟର ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ନିଜର ଧର୍ମମତ ଅନୁଯାୟୀ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିବାପାଇଁ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ସମାନ ଶାସନ ନୀତି ପ୍ରୟୋଗ କରିଥିଲେ ।
ପୁରାତନ ଓ ମଧ୍ୟଯୁଗର କେତେକ ଧର୍ମୀୟ କୃତିକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଭାରତରେ କଳା ଓ ସାହିତ୍ୟ କୌଣସି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ସମର୍ଥନ ବା ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇନାହିଁ ।
ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନରେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ନିରପେକ୍ଷତାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି ।
ସମ୍ବିଧାନରେ ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷତା: ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ତୃତୀୟ ଭାଗରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଥିବା ନାଗରିକମାନଙ୍କର ଛଅଟି ମୌଳିକ ଅଧିକାର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକଙ୍କୁ ଧାରା ୧୪ ରୁ ଧାରା ୧୮ ଅନୁଯାୟୀ ‘ସମାନତାର ଅଧିକାର’ ଓ ଧାରା ୨୫ ରୁ ଧାରା ୨୮ ଅନୁଯାୟୀ “ଧର୍ମଗତ ସ୍ୱାଧୀନତାର ଅଧିକାର” ଦିଆଯାଇଛି । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ୧୯୭୬ ମସିହାରେ ଗୃହୀତ ବୟାଳିଶତମ ସମ୍ବିଧାନ ସଂଶୋଧନ ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ବିଧାନର ଭୂମିକାରେ ଭାରତକୁ ଏକ ସାର୍ବଭୌମ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ରରେ ଗଠନ କରିବା ସଂକଳ୍ପକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇ ଭାରତକୁ ଏକ ସାର୍ବଭୌମ ସମାଜବାଦୀ ଧର୍ମ ନିରପେକ୍ଷ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ରରେ ଗଠନ କରିବାର ସଂକଳ୍ପ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଗଲା ।
ତୁମ ପାଇଁ କାମ (ପୃଷ୍ଠା ୩): ଧର୍ମ ନିରପେକ୍ଷତା ଦିଗରେ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ମଧ୍ୟଯୁଗର ଶାସକମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିଥୁବା ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ ଉଲ୍ଲେଖ କର |
ଉତ୍ତର: ଧର୍ମ ନିରପେକ୍ଷତା ଦିଗରେ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ମଧ୍ୟଯୁଗର ଶାସକମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ ନିମ୍ନରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଗଲା:
୧. ଅଶୋକ: ମୌର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକ ନିଜେ ବୌଦ୍ଧଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ପ୍ରତି ସହନଶୀଳତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ । ସେ ଶିଳାଲେଖ ମାଧ୍ୟମରେ ଧର୍ମ ସମନ୍ୱୟର ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ ।
୨. କନିଷ୍କ: କୁଶାଣ ସମ୍ରାଟ କନିଷ୍କ ବୌଦ୍ଧଧର୍ମର ପୃଷ୍ଠପୋଷକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ ।
୩. ଗୁପ୍ତ ସମ୍ରାଟଗଣ: ଗୁପ୍ତ ସମ୍ରାଟମାନେ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ପୃଷ୍ଠପୋଷକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବୌଦ୍ଧ ଓ ଜୈନ ଧର୍ମକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ ।
୪. ହର୍ଷବର୍ଦ୍ଧନ: ସମ୍ରାଟ ହର୍ଷବର୍ଦ୍ଧନ ବୌଦ୍ଧଧର୍ମ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମ ପ୍ରତି ଉଦାର ମନୋଭାବ ରଖିଥିଲେ ।
୫. ଆକବର: ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟ ଆକବର ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷତାର ଏକ ମହାନ ପ୍ରତୀକ ଥିଲେ । ସେ 'ଦିନ୍-ଇ-ଇଲାହି' ନାମକ ଏକ ସର୍ବଧର୍ମ ସମନ୍ୱୟ ନୀତି ପ୍ରଚଳନ କରିଥିଲେ ଏବଂ 'ଇବାଦତଖାନା'ରେ ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମର ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ । ସେ 'ଜିଜିଆ' କର ଉଠାଇ ଦେଇଥିଲେ ।
୨.୨.୫. ବ୍ୟାପକତା (Expansiveness/Comprehensiveness):
ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ବିଭିନ୍ନ ଜାତି, ଧର୍ମ, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଭାଷାକୁ ନେଇ ବିକଶିତ । ଏହି ସଂସ୍କୃତିରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପ୍ରଥା ଓ ପରମ୍ପରାର ସମ୍ମିଶ୍ରଣ ଘଟିଛି ।
ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ଉଦାର ମନୋଭାବ ଯୋଗୁଁ ବହିର୍ଦେଶର ଅଧିବାସୀଙ୍କ ଆଗମନରେ ଭାରତର ମୂଳ ସଂସ୍କୃତି ସେମାନଙ୍କ ସଂସ୍କୃତି ଦ୍ୱାରା କେତେକାଂଶରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଛି ।
ପ୍ରାଚୀନ ଯୁଗରୁ ଆଧୁନିକ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ସହିତ ଭାରତର ବାଣିଜ୍ୟିକ ସମ୍ପର୍କ ପରସ୍ପରର ସଂସ୍କୃତି ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଛି ।
ଅନେକ ମୁନିଋଷି, ସାଧୁ ସନ୍ଥ, ଧର୍ମ ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ଓ ପ୍ରଚାରକ ତଥା ଦାର୍ଶନିକ ଓ ସାହିତ୍ୟିକଙ୍କ ବାଣୀ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇ ଏଥିରେ ବ୍ୟାପକତା ଆଣିଛି ।
ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମୌର୍ଯ୍ୟଯୁଗ, କୁଶାଣଯୁଗ, ଗୁପ୍ତଯୁଗ, ତୁର୍କୀ ଶାସନ, ମୋଗଲ ଶାସନ ଓ ଇଂରେଜ ଶାସନ ସମୟର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚିତ୍ରକଳା, ଶିଳ୍ପକଳା, ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଓ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିକୁ ବ୍ୟାପକ କରିଛି ।
୨.୨.୬. ସାର୍ବଜନୀନତା (Universality):
ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି କେବଳ ଭାରତ ମଧ୍ୟରେ ଆବଦ୍ଧ ନ ହୋଇ ଦେଶ ବାହାରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଦେଶର ସଂସ୍କୃତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି ।
ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ପ୍ରଭାବ: ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତା ଏହାର ସମକାଳୀନ ବହିର୍ଦେଶ ସଭ୍ୟତା ସହିତ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଇରାନ୍, ଇଜିପ୍ଟ, ମେସୋପଟାମିଆ ଓ ଗ୍ରୀସ୍ ଦେଶରେ ବ୍ୟାପିଲା ।
ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡରଙ୍କ ପ୍ରଭାବ: ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡରଙ୍କ ଭାରତ ଆକ୍ରମଣ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଆସିଥିବା ଗ୍ରୀକ୍ ଐତିହାସିକ, ଦାର୍ଶନିକ ଓ ବୈଜ୍ଞାନିକଗଣ ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାରତରୁ ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ କରି ସେଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କ ଦେଶରେ ପ୍ରଚଳନ କଲେ ।
"ତୁମେ ଜାଣିଛ କି ?" (ପୃଷ୍ଠା ୪): ଗ୍ରୀକ୍ ସମ୍ରାଟ ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡରଙ୍କ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୩୨୭ ରେ ଭାରତ ଆକ୍ରମଣ ଫଳରେ ପ୍ରାଚ୍ୟ ଓ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇ ଉଭୟ ଦେଶର ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରଭାବିତ ହେଲା । ଗ୍ରୀକ୍ମାନେ ଭାରତର ଗଣିତ ଓ ଭେଷଜ ବିଦ୍ୟା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଜ୍ଞାନ ଅର୍ଜନ କଲେ ଏବଂ ଭାରତୀୟ ଦର୍ଶନ ଓ ଧର୍ମଭାବନା ଗ୍ରୀକ୍ ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ ଧର୍ମ ବିଶ୍ୱାସ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଲା ।
ବୌଦ୍ଧଧର୍ମର ପ୍ରସାର: ଅଶୋକଙ୍କ ରାଜତ୍ୱ ସମୟରେ ବୌଦ୍ଧଧର୍ମ ପ୍ରଚାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯାଇଥିବା ପ୍ରଚାରକମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ସିଂହଳ, ବ୍ରହ୍ମଦେଶ ଓ ଶ୍ୟାମ ଦେଶରେ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରଚାର ହେଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଚୀନ୍, ଜାପାନ୍, ତିବ୍ଦତ ଓ ମଧ୍ୟ ଏସୀୟ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ବୌଦ୍ଧଧର୍ମ ପ୍ରଚାର ହେବା ଫଳରେ ସେଠାକାର ସଂସ୍କୃତି ଉପରେ ଭାରତୀୟ କଳା ଓ ଦର୍ଶନର ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିଲା ।
ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ଏସିଆ: ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ଏସିଆରେ ବ୍ରହ୍ମଦେଶ, ମାଳୟ, ଜାଭା, ସୁମାତ୍ରା, ବୋର୍ଣ୍ଣିଓ, ଶ୍ୟାମ୍ ଓ କାମ୍ବୋଡ଼ିଆ ଦେଶମାନଙ୍କରେ କେତେକ ଭାରତୀୟ ବସତି ସ୍ଥାପନ କରି ସେ ସ୍ଥାନମାନଙ୍କର ସଂସ୍କୃତିକୁ ଭାରତୀୟ ଧର୍ମ, ଦର୍ଶନ, କଳା ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ କଲେ ।
ଇଉରୋପର କେତେକ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଏସିଆ ମହାଦେଶର ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଦେଶରେ ସେଠାକାର ସଂସ୍କୃତିରେ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ଛାପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
ତୁମ ପାଇଁ କାମ (ପୃଷ୍ଠା ୪): ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ସମକାଳୀନ ସଭ୍ୟତାରେ ପରିଲକ୍ଷିତ ହେଉଥୁବା ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ଉଦାହରଣ ସହ ବର୍ଣ୍ଣନ କର |
ଉତ୍ତର: ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ସମକାଳୀନ ସଭ୍ୟତାଗୁଡ଼ିକ ଯଥା ଇରାନ୍ (ପାରସ୍ୟ), ଇଜିପ୍ଟ, ମେସୋପଟାମିଆ ଓ ଗ୍ରୀସ୍ ସହିତ ଭାରତର ବାଣିଜ୍ୟିକ ସମ୍ପର୍କ ଥିଲା । ଏହି ସମ୍ପର୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର କିଛି ଉପାଦାନ ସେହି ସଭ୍ୟତାଗୁଡ଼ିକରେ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥିଲା:
୧. ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ମୋହର: ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ମୋହରଗୁଡ଼ିକ ମେସୋପଟାମିଆର ଉର ଓ କିଶ୍ ଭଳି ସହରରୁ ମିଳିଛି, ଯାହା ବାଣିଜ୍ୟିକ ଆଦାନପ୍ରଦାନର ପ୍ରମାଣ ଦିଏ ।
୨. କଳା ଓ ଶିଳ୍ପ: ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର କଳାକୃତି, ଯଥା - ମାଟିପାତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର ଓ ମୂର୍ତ୍ତିର ପ୍ରଭାବ କେତେକ ସମକାଳୀନ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ସଭ୍ୟତାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା ।
୩. ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ: ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାରେ ପ୍ରଚଳିତ ମାତୃଦେବୀ ପୂଜା ଓ ପଶୁପତି ଶିବଙ୍କ ପୂଜା ଭଳି କିଛି ଧାର୍ମିକ ଧାରଣା ସମକାଳୀନ ସଭ୍ୟତାଗୁଡ଼ିକରେ ପରୋକ୍ଷରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଇପାରେ ।
୪. ଓଜନ ଓ ମାପ ପ୍ରଣାଳୀ: ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାରେ ପ୍ରଚଳିତ ଓଜନ ଓ ମାପ ପ୍ରଣାଳୀର ପ୍ରଭାବ ମଧ୍ୟ ବାଣିଜ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଅନ୍ୟ ସଭ୍ୟତାଗୁଡ଼ିକରେ ପଡ଼ିଥିଲା ।
୨.୩. ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟ: ବିଭିନ୍ନତାରେ ଏକତା
ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ବିଭିନ୍ନ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟତୀତ ସମସ୍ତ ଦେଶମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଏହାର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା ରହିଛି । ଭାରତରେ ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯଥା ଭୌଗୋଳିକ, ରାଜନୈତିକ ଓ ସାମାଜିକ ସ୍ଥିତିରେ ଅଞ୍ଚଳ ଭେଦରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଥିଲେ ସୁଦ୍ଧା ସମଗ୍ର ଦେଶର ସମସ୍ତ ଅଧିବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଐକ୍ୟଭାବ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇପାରିଛି । "ବିଭିନ୍ନତାରେ ଏକତା" ହେଉଛି ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟ ।
୨.୩.୧. ଭୌଗୋଳିକ ବିଭିନ୍ନତାରେ ଏକତା (Unity in Geographical Diversity):
ଭୌଗୋଳିକ ଲକ୍ଷଣ: ଭାରତର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନର ପ୍ରାକୃତିକ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ପ୍ରଭେଦ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏ । ଉତ୍ତରରେ ହିମାଳୟ ପାର୍ବତ୍ୟମାଳା, ଦକ୍ଷିଣରେ ମାଳଭୂମି ସହିତ ଘାଟୀଅଞ୍ଚଳ ଓ ସାମୁଦ୍ରିକ ତଟଭୂମି, ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମରେ ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ସମତଳ ଭୂମି ରହିଛି । କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ, ମରୁଭୂମି, ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ, ନଦୀନାଳ, ଉର୍ବର ମାଟି ଓ ଟାଙ୍ଗରା ଜମି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
ଜଳବାୟୁ ବିଭିନ୍ନତା: ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତିର ପ୍ରଭେଦଯୋଗୁଁ ଭାରତରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଜଳବାୟୁ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ । ମରୁଭୂମି ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରଖର ଗ୍ରୀଷ୍ମ, ହିମାଳୟ ବରଫାଚ୍ଛନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରବଳ ଶୀତ, ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟ ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳର ଶୁଷ୍କ ଜଳବାୟୁ ତଥା ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମରେ ଥିବା ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳର ଆର୍ଦ୍ର ଗ୍ରୀଷ୍ମମଣ୍ଡଳୀୟ ଜଳବାୟୁ ହେତୁ ଭାରତରେ ମେରୁ ଦେଶୀୟ, ନାତିଶୀତୋଷ୍ଣ ଓ ଗ୍ରୀଷ୍ମମଣ୍ଡଳୀୟ ସମସ୍ତ ତିନି ପ୍ରକାର ଜଳବାୟୁ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ । ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ସୀମା ଅଞ୍ଚଳରେ ବାର୍ଷିକ ବୃଷ୍ଟିପାତ ହାର ପ୍ରାୟ ୧୨୦୦୦ ମିଲିମିଟର ହେଉଥିବାବେଳେ ପଶ୍ଚିମାଞ୍ଚଳରେ ଏହି ହାର ୭୫ ମିଲିମିଟର ଠାରୁ କମ୍ ହୋଇଥାଏ ।
ଏକତା ସୃଷ୍ଟି: ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭୂମି ଓ ଜଳବାୟୁ ଯୋଗୁଁ ଭାରତରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ବୃକ୍ଷଲତା, ଫଳପୁଷ୍ପ ଓ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି । ଏହିସବୁ ଭୌଗୋଳିକ ବିଭିନ୍ନତା ସତ୍ତ୍ୱେ ଭାରତର ପରିସୀମା ମଧ୍ୟରେ ଯେ କୌଣସି ଅଧିବାସୀ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ଯାତାୟାତ କରିବାପାଇଁ ବା ଗୋଟିଏ ଅଞ୍ଚଳରୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇ ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଥାୟୀ ବସତି ସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ନ ଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ଭାରତୀୟଙ୍କ ମନରେ ଏକତା ଭାବ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ।
ପୌରାଣିକ ତଥ୍ୟ: ପୌରାଣିକ ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଭାରତର ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଏକ ଅଂଶଭାବେ ରାଜା ଭରତଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ର ଥିଲା ଏବଂ ଏହା ଭାରତବର୍ଷ ଭାବେ ନାମିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି କାଳ୍ପନିକ ତଥ୍ୟ ବା କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଭିତ୍ତିରେ ଉତ୍ତରରେ ହିମାଳୟଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣରେ ଭାରତ ମହାସାଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏବଂ ପୂର୍ବରେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ନଦୀଠାରୁ ପଶ୍ଚିମରେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଭାରତୀୟ ନିଜକୁ ଭରତସନ୍ତତି ରୂପେ ବିବେଚନା କରି ଏକତା ମନୋଭାବ ପୋଷଣ କରନ୍ତି ।
ମୁନିଋଷିଙ୍କ ପ୍ରଭାବ: ପ୍ରାଚୀନକାଳର ମୁନିଋଷିଗଣ ହିମାଳୟ ପର୍ବତକୁ ଦେବସ୍ଥାନ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା, ନର୍ମଦା, ଗୋଦାବରୀ, କୃଷ୍ଣା ଓ କାବେରୀ ନଦୀମାନଙ୍କୁ ଦେବୀ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ମନରେ ଭାବଗତ ଐକ୍ୟ ଜାଗ୍ରତ କରିଛନ୍ତି ।
"ତୁମେ ଜାଣିଛ କି ?" (ପୃଷ୍ଠା ୬): ସମୁଦ୍ରର ଉତ୍ତର ଭାଗରେ ଓ ବରଫାଚ୍ଛନ୍ନ ପର୍ବତମାଳାର ଦକ୍ଷିଣଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ସମଗ୍ର ଭୂଖଣ୍ଡରେ ଭରତଙ୍କ ବଂଶଧରମାନେ ବାସ କରୁଥିବାରୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଭାରତ ନାମରେ ନାମିତ ବୋଲି ବିଷ୍ଣୁ ପୁରାଣରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି ।
ତୁମ ପାଇଁ କାମ (ପୃଷ୍ଠା ୫): ଭାରତର ମାନଚିତ୍ରରେ ଭୌଗୋଳିକ ବିଭାଜନଗୁଡ଼ିକ ଦର୍ଶାଅ |
ଉତ୍ତର: ଭାରତର ମାନଚିତ୍ରରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୌଗୋଳିକ ବିଭାଜନଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
୧. ଉତ୍ତରରେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳା: ଏଥିରେ ହିମାଦ୍ରି, ହିମାଚଳ ଓ ଶିବାଲିକ୍ ଶ୍ରେଣୀ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।
୨. ଉତ୍ତର ଭାରତର ମହାନ ସମତଳ ଭୂମି: ସିନ୍ଧୁ, ଗଙ୍ଗା ଓ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ନଦୀ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଉପନଦୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଉର୍ବର ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳ ।
୩. ଭାରତୀୟ ମରୁଭୂମି (ଥର ମରୁଭୂମି): ରାଜସ୍ଥାନର ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଶୁଷ୍କ ଓ ବାଲୁକାମୟ ଅଞ୍ଚଳ ।
୪. ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟ ମାଳଭୂମି: ଉତ୍ତରରେ ସାତପୁରା ଓ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତମାଳା ଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣରେ ଭାରତ ମହାସାଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ । ଏଥିରେ ପଶ୍ଚିମଘାଟ ଓ ପୂର୍ବଘାଟ ପର୍ବତମାଳା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।
୫. ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ସମତଳ ଭୂମି: ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳ (ଗୁଜୁରାଟ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, ଗୋଆ, କର୍ଣ୍ଣାଟକ, କେରଳ) ଓ ପୂର୍ବ ଉପକୂଳ (ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ, ଓଡ଼ିଶା, ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ, ତାମିଲନାଡୁ) ।
୬. ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜ: ଆଣ୍ଡାମାନ ଓ ନିକୋବର ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜ (ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ) ଏବଂ ଲାକ୍ଷାଦ୍ୱୀପ (ଆରବ ସାଗରରେ) ।
୨.୩.୨. ରାଜନୈତିକ ବିଭିନ୍ନତାରେ ଏକତା (Unity in Political Diversity):
ପ୍ରାଚୀନ ବିଖଣ୍ଡୀକରଣ: ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ଷଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଭାରତ ଷୋହଳଟି ମହାଜନପଦ ବା ରାଜ୍ୟରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ସ୍ୱାଧୀନ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ କଳହ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ବୈଦେଶିକ ଶତ୍ରୁର ଆକ୍ରମଣ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଏକତ୍ର ହେଉ ନ ଥିଲେ । ଏହା ଦେଶରେ ଅନୈକ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା ।
"ତୁମେ ଜାଣିଛ କି ?" (ପୃଷ୍ଠା ୬): ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ଷଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଭାରତରେ ଥିବା ଷୋହଳଟି ମହାଜନପଦଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଅଙ୍ଗ, ମଗଧ, କାଶୀ, କୋଶଳ, ବ୍ରିଜ୍ଜି, ମଲ୍ଲ, ଚେଦୀ, ବତ୍ସ, କୁରୁ, ପାଞ୍ଚାଳ, ମତ୍ସ୍ୟ, ସୁରସେନ, ଅସ୍ମକ, ଅବନ୍ତୀ, ଗାନ୍ଧାର ଓ କାମ୍ବୋଜ । ବ୍ରିଜ୍ଜି ଓ ମଲ୍ଲ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଚଉଦଟି ରାଜତନ୍ତ୍ର ରାଜ୍ୟ ଥିଲା । ଏଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟତୀତ ଆହୁରି ଅନେକ କ୍ଷୁଦ୍ର ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲା ।
ଏକୀକରଣ ପ୍ରୟାସ: ଏହି ଅନୈକ୍ୟ ଓ ବିଖଣ୍ଡୀକରଣରେ କ୍ରମେ ଭାରତୀୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଐକ୍ୟଭାବ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା । ପ୍ରାଚୀନ ଯୁଗରେ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟ, ଅଶୋକ, ପ୍ରଥମ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ, ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତ, ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟ ପ୍ରଭୃତି ଶାସକମାନେ ଭାରତର ଅନେକ ରାଜ୍ୟ ଜୟ କରିବା ପରେ ନିଜର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଗଠନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଜିତ ରାଜ୍ୟଙ୍କୁ ଏକ ଶାସନାଧୀନ କରି ଏକତା ଭାବ ଆଣିଥିଲେ । ସେମାନେ ନିଜକୁ ମହାରାଜା, ରାଜାଧିରାଜ, ମହାରାଜାଧିରାଜ, ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ଓ ସମ୍ରାଟ ଭାବେ ଭୂଷିତ କରି ସାର୍ବଭୌମ କ୍ଷମତା ଘୋଷଣା କରି ଏକତା ଭାବ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ ।
ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଏକୀକରଣ: ମଧ୍ୟଯୁଗରେ ଆଲ୍ଲାଉଦ୍ଦିନ୍ ଖିଲିଜି, ଫିରୋଜ ଶାହା ତୁଗ୍ଲକ୍, ଆକବର, ଅଉରଙ୍ଗଜେବ୍ ଓ ଶିବାଜୀ ଅନେକ କ୍ଷୁଦ୍ର ରାଜ୍ୟକୁ ଏକତ୍ର କରି ସେମାନଙ୍କୁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଶାସନ ଅଧୀନରେ ରଖିଥିଲେ । ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ ଆଇନ୍ ଓ ସମାନ ନିୟମ ଏବଂ ସମଗ୍ର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରକାର ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ କରିଥିଲେ । ଫଳରେ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକତାଭାବ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଥିଲା ।
ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନର ପ୍ରଭାବ: ଭାରତ ଇଂରେଜ ଶାସନାଧୀନକୁ ଆସିବା ପରେ ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଭାରତୀୟଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରକାର ଆଇନ୍, ଏକ ପ୍ରକାର ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀ ତଥା ଡାକତାର ଓ ରେଳ ସେବା ପ୍ରଚଳନ ଫଳରେ ଭାରତବାସୀଙ୍କ ମନରେ ଐକ୍ୟଭାବ ଦୃଢ଼ୀଭୂତ ହେଲା ।
"ତୁମେ ଜାଣିଛ କି ?" (ପୃଷ୍ଠା ୭): ୧୮୩୫ ରେ ଭାରତର ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଜେନେରାଲ୍ ତଥା ବଡ଼ଲାଟ ଲର୍ଡ ଉଇଲିୟମ୍ ବେଣ୍ଟିଙ୍କଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଚଳନ ଏବଂ ୧୮୫୪ ରେ ଲର୍ଡ ଡେଲ୍ହାଉସୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭାରତରେ ଏକ ସମାନ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାଷାରେ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷାଦାନର ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥିଲା । ୧୮୫୨ ରେ ଦୂର ସ୍ଥାନକୁ ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରେରଣ ପାଇଁ ତାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ୧୮୫୪ ରେ ଡାକସେବା ପ୍ରଚଳନ କରାଯାଇଥିଲା । ୧୮୫୩ ରେ ବମ୍ବେଠାରୁ ଥାନେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଥମ ରେଳପଥ ଉନ୍ମୋଚିତ ହୋଇଥିଲା ।
ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତ: ଦେଶ ସ୍ୱାଧୀନ ହେବା ପରେ ଓ ଗଡ଼ଜାତଗୁଡ଼ିକର ମିଶ୍ରଣ ହେବାପରେ ଭାରତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଦେଶରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ସୁଦ୍ଧା, ଏକ ସମ୍ବିଧାନ, ଏକ ଜାତୀୟ ପତାକା, ଏକ ଜାତୀୟ ଗାନ, ଏକ ଜାତୀୟ ସଂଗୀତ ଏବଂ ସର୍ବୋପରି ଏକ ନାଗରିକତ୍ୱ ସମସ୍ତ ଭାରତୀୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜନୈତିକ ଏକତା ଆଣିପାରିଛି ।
ତୁମ ପାଇଁ କାମ (ପୃଷ୍ଠା ୭): ଭାରତର ଜାତୀୟ ପତାକା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ବର୍ଣ୍ଣନ କର ଏବଂ ଏହା କେବେ ଓ କାହାଦ୍ୱାରା ଗୃହୀତ ହୋଇଥୁଲା ଉଲ୍ଲେଖ କର |
ଉତ୍ତର:
ଭାରତର ଜାତୀୟ ପତାକା: ଭାରତର ଜାତୀୟ ପତାକାକୁ 'ତ୍ରିରଙ୍ଗା' କୁହାଯାଏ । ଏଥିରେ ତିନୋଟି ରଙ୍ଗର ସମାନ ଓସାରର ଭୂସମାନ୍ତର ପଟି ରହିଛି । ଉପର ପଟିଟି ଗାଢ଼ କମଳା (କେଶରୀ), ମଝି ପଟିଟି ଧଳା ଏବଂ ତଳ ପଟିଟି ଗାଢ଼ ସବୁଜ ରଙ୍ଗର ।
କେଶରୀ ରଙ୍ଗ: ତ୍ୟାଗ ଓ ସାହସର ପ୍ରତୀକ ।
ଧଳା ରଙ୍ଗ: ଶାନ୍ତି, ସତ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ରତାର ପ୍ରତୀକ ।
ସବୁଜ ରଙ୍ଗ: ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶର ପ୍ରତୀକ ।
ଅଶୋକ ଚକ୍ର: ଧଳା ପଟିର ମଝିରେ ଗାଢ଼ ନୀଳ ରଙ୍ଗର ୨୪ ଅର ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଚକ୍ର ରହିଛି, ଯାହାକୁ ଅଶୋକ ଚକ୍ର କୁହାଯାଏ । ଏହା ଧର୍ମ ଓ ପ୍ରଗତିର ପ୍ରତୀକ ।
ଗୃହୀତ ସମୟ ଓ କର୍ତ୍ତା: ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭା ଦ୍ୱାରା ୧୯୪୭ ମସିହା ଜୁଲାଇ ୨୨ ତାରିଖରେ ଏହାକୁ ଜାତୀୟ ପତାକା ଭାବେ ଗୃହୀତ କରାଯାଇଥିଲା । ପିଙ୍ଗଳି ଭେଙ୍କୟା ଏହି ପତାକାର ମୂଳ ଡିଜାଇନ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ ।
୨.୩.୩. ଜାତିଗତ ବିଭିନ୍ନତାରେ ଏକତା (Unity in Racial Diversity):
ଭାରତରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜାତିର ଲୋକ ବାସ କରନ୍ତି ।
ଜାତିଗତ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ: ନୃତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ ଡକ୍ଟର ବିରଜା ଶଙ୍କର ଗୁହାଙ୍କ ମତରେ ଭାରତରେ ଛଅ ପ୍ରକାର ଜାତିର ଲୋକ ଅଛନ୍ତି । ସେମାନେ ହେଲେ ନେଗ୍ରିଟୋ, ପ୍ରୋଟୋ-ଅଷ୍ଟ୍ରୋଲଏଡ, ମଙ୍ଗୋଲଏଡ଼, ମେଡ଼େଟେରେନିଆନ୍ ବା ଦ୍ରାବିଡ଼ିଆନ୍, ପଶ୍ଚିମ ବ୍ରାସିସେଫାଲ୍ସ୍ ଓ ନର୍ଡିକ୍ ବା ଇଣ୍ଡୋ-ଆରିଆନ୍ ।
ଭାରତ ଏକ ନୃତତ୍ତ୍ୱ ସଂଗ୍ରହାଳୟ: ଐତିହାସିକ ଭିନ୍ସେଣ୍ଟ ସ୍ମିଥ୍ କହିଛନ୍ତି, "ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତିରେ ବିଭିନ୍ନ ମାନବଗୋଷ୍ଠୀର ତୁଳନାତ୍ମକ ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ଭାରତ ଏକ ସଂଗ୍ରହାଳୟ" (India is an ethnological museum) ।
ଜନସଂଖ୍ୟା: ଭାରତର ଜନସଂଖ୍ୟା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଲୋକଙ୍କ ସମଷ୍ଟି । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜଙ୍ଗଲୀ ଜନଜାତି, ଗ୍ରୀକ୍, ଶକ, କୁଶାଣ, ହୁନ, ମଙ୍ଗୋଲୀୟ, ଆରବୀୟ, ତୁର୍କ ଓ ଆଫ୍ଗାନ୍ ଲୋକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।
ଏକତା ସୃଷ୍ଟି: ଭାରତରେ ବିଭିନ୍ନ ଜାତିର ଲୋକ ବାସ କରୁଥିଲେ ସୁଦ୍ଧା କାଳକ୍ରମେ ସେମାନଙ୍କର ପରସ୍ପର ସହିତ ସମ୍ମିଶ୍ରଣ ଓ ଭାରତର ମୂଳ ସଂସ୍କୃତି ଗ୍ରହଣ ଫଳରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭାରତୀୟ ଭ୍ରାତୃତ୍ୱଭାବ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଛି ଏବଂ ଜାତି ଓ ପ୍ରକାର ଭେଦରେ ଜାତୀୟ ଐକ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜାତିର ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରତି ଅନ୍ୟ ଜାତିର ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦର୍ଶନ ପୂର୍ବକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଜାତିର ଅଧିବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମନ୍ୱୟ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇ ଏକତାଭାବ ସଞ୍ଚରିତ ହୋଇଛି । ବିଦେଶାଗତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଭାରତରେ ସ୍ଥାୟୀଭାବେ ବସବାସ କରି ଓ ଭାରତୀୟ ଜୀବନଯାପନ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ଆଦରି ନେଇ ମୂଳ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତେ ନିଜକୁ ଭାରତୀୟଭାବେ ପରିଚିତ କରାଉଛନ୍ତି ।
୨.୩.୪. ଧର୍ମଗତ ବିଭିନ୍ନତାରେ ଏକତା (Unity in Religious Diversity):
ମୁଖ୍ୟ ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକ: ଭାରତରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଛଅଟି ଧର୍ମ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକ ବାସ କରନ୍ତି । ସେମାନେ ହେଲେ ହିନ୍ଦୁ, ମୁସଲମାନ୍, ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ୍, ଶିଖ୍, ବୌଦ୍ଧ ଓ ଜୈନ । ଏମାନଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଭାରତରେ ଅଳ୍ପ କେତେକ ଜୋରାଷ୍ଟ୍ରରୀୟ, ଇହୁଦୀ ଓ ବାହାଇ ଧର୍ମ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି ।
ଧର୍ମୀୟ ଗୋଷ୍ଠୀ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକ ସେମାନଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ କରିବା ପନ୍ଥା ଭିତ୍ତିରେ ବିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ବିଭାଜିତ । ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ଶୈବ, ବୈଷ୍ଣବ, ଶାକ୍ତ, ସନାତନଧର୍ମୀ, ମହିମାଧର୍ମୀ ଭଳି ଅନେକ ଗୋଷ୍ଠୀ ରହିଛି । ମୁସଲମାନ୍ମାନେ ସୁନି ଓ ସିଆ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ବିଭକ୍ତ । ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟତଃ କାଥୋଲିକ୍ ଓ ପ୍ରୋଟେଷ୍ଟାଣ୍ଟ ଗୋଷ୍ଠୀ ଅଛନ୍ତି । ନିମ୍ନ ଜାତିର ଶିଖ୍ମାନଙ୍କୁ ‘ମଜହବି’ କୁହାଯାଏ ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ‘ସର୍ଦ୍ଦାର’ ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଏ ନାହିଁ । ବୌଦ୍ଧମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଯାନ ଓ ହୀନଯାନ ନାମରେ ଦୁଇ ଗୋଷ୍ଠୀ ଥିବାବେଳେ ଜୈନମାନେ ଦିଗମ୍ବର ଓ ଶ୍ୱେତାମ୍ବର ଗୋଷ୍ଠୀରେ ବିଭକ୍ତ । ଇହୁଦୀମାନେ ଗୋରା ଜୀଉ ଓ କଳା ଜୀଉ ଭାବେ ଦୁଇଗୋଷ୍ଠୀରେ ବିଭାଜିତ । ଜୋରାଷ୍ଟ୍ରରୀୟ ଓ ବାହାଇମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ବିଭାଜନ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ ।
"ତୁମେ ଜାଣିଛ କି ?" (ପୃଷ୍ଠା ୮): ଇହୁଦୀ ଧର୍ମକୁ ଜୁଦାଇଜ୍ମ୍ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଇହୁଦୀ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀମାନେ ଜୀଉ ନାମରେ ପରିଚିତ ।
ଏକତା ସୃଷ୍ଟି: ଭାରତରେ ଏହି ଭଳି ଧର୍ମଗତ ବିଭିନ୍ନତା ଥିଲେ ସୁଦ୍ଧା ସମସ୍ତ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମନ୍ୱୟ, ସହନଶୀଳତା ଓ ସହଯୋଗ ଯୋଗୁଁ ଐକ୍ୟଭାବ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇପାରିଛି । ବିଭିନ୍ନ ଧାର୍ମିକ ଗୋଷ୍ଠୀ ପରସ୍ପର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ତଥା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନ୍ୟ ସହିତ ଥିବା ସାମଞ୍ଜସ୍ୟକୁ ତୁଳନା କରି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରାତୃତ୍ୱଭାବ ଓ ଏକତା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିଛନ୍ତି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଧର୍ମର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଏକ କିନ୍ତୁ କେବଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନର ପନ୍ଥା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବୋଲି ଉପଲବ୍ଧି କରି ସବୁ ଧର୍ମର ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଐକ୍ୟଭାବ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ ।
ପର୍ବପର୍ବାଣି: ଭାରତରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଧର୍ମର ପର୍ବପର୍ବାଣିରେ ଧର୍ମମତ ନିର୍ବିଶେଷରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଯୋଗଦାନ ଧର୍ମଗତ ବିଭିନ୍ନତାରେ ଏକତାକୁ ଦୃଢ଼ୀଭୂତ କରିଛି । ହୋଲି, ଦଶହରା, ଦୀପାବଳୀ, ଇଦ୍, ମହରମ୍, ଖ୍ରୀଷ୍ଟମାସ୍, ନୂଆବର୍ଷ, ବୁଦ୍ଧ ଜୟନ୍ତୀ, ମହାବୀର ଜୟନ୍ତୀ, ଗୁରୁନାନକ ଜୟନ୍ତୀ ପ୍ରଭୃତି କେତେକ ପର୍ବ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଆଉ ସୀମିତ ହୋଇ ରହିନାହିଁ ।
ଧାର୍ମିକ ଗ୍ରନ୍ଥ: ବେଦ, ଉପନିଷଦ, ଗୀତା, ରାମାୟଣ ଓ ମହାଭାରତର ସାରମର୍ମ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଧର୍ମମତ ନିର୍ବିଶେଷରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାରତୀୟଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି ।
ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ: ଭାରତର ଚାରି ଦିଗରେ ସ୍ଥାପିତ ହିନ୍ଦୁ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଚତୁର୍ଧାମ କୁହାଯାଏ । ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଶ ଜନସଂଖ୍ୟାର ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କ ଯାତ୍ରାଯୋଗୁଁ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଧର୍ମର ଧର୍ମପୀଠଗୁଡ଼ିକୁ ସଂପୃକ୍ତ ଧର୍ମର ବିଶ୍ୱାସୀ ଯାତ୍ରା କରିବାଦ୍ୱାରା ଧର୍ମଗତ ବିଭିନ୍ନତାରେ ଏକତା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ।
"ତୁମେ ଜାଣିଛ କି ?" (ପୃଷ୍ଠା ୯): ଭାରତର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ବଦ୍ରିନାଥ, ପୂର୍ବରେ ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୀ, ଦକ୍ଷିଣରେ ତାମିଲ୍ନାଡୁର ରାମେଶ୍ୱରମ୍ ଓ ପଶ୍ଚିମରେ ଗୁଜରାଟର ଦ୍ୱାରକା ତୀର୍ଥସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ହିନ୍ଦୁଧର୍ମର ‘ଚତୁର୍ଧାମ’ ଭାବେ ପରିଚିତ ।
ଆନ୍ଦୋଳନ ଓ ସଂସ୍କାର: ମଧ୍ୟଯୁଗର ଶେଷଭାଗରେ ଭକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନ ଓ ସୁଫି ଆନ୍ଦୋଳନ ହିନ୍ଦୁ ଓ ମୁସଲ୍ମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକତା ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ସହାୟକ ହେଲା । ଉଭୟ ଧର୍ମର ମତ ସମନ୍ୱୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ “ସତ୍ୟପୀର” ଧର୍ମମତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକତାଭାବ ଜାଗ୍ରତ କଲା । ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକଙ୍କ ‘ଧମ୍ମ’, ସମ୍ରାଟ ଆକ୍ବରଙ୍କ ‘ଦିନ୍-ଇ-ଇଲାହି’ ତଥା ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ରାଜା ରାମମୋହନ ରାୟଙ୍କ “ବ୍ରାହ୍ମ ସମାଜ”, ସ୍ୱାମୀ ଦୟାନନ୍ଦ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ‘ଆର୍ଯ୍ୟସମାଜ’, ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ “ରାମକୃଷ୍ଣ ମିଶନ”, ମହାଦେବ ଗୋବିନ୍ଦ ରାଣାଡ଼େଙ୍କ “ପ୍ରାର୍ଥନା ସମାଜ”, ଆନିବେସାନ୍ତଙ୍କ “ଥ୍ଓସୋଫିକାଲ୍ ସୋସାଇଟି” ବା ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା ସମିତି, ମିର୍ଜା ଘୁଲାମ୍ ଅହମ୍ମଦଙ୍କ “ଅହମ୍ମଦିଆ ଆନ୍ଦୋଳନ” ଓ ସୟଦ୍ ଅହମ୍ମଦ ଖାନ୍ଙ୍କ “ଆଲିଗଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନ” ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାରତରେ ଧର୍ମ ନିରପେକ୍ଷତା ପାଇଁ ସାମ୍ବିଧାନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଧର୍ମପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଓ ସହନଶୀଳତା ସହିତ ଐକ୍ୟଭାବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ଧର୍ମାନ୍ଧତା ଦୂରୀକରଣର ବାର୍ତ୍ତା ଦେଇଆସିଛନ୍ତି । ଫଳରେ ଭାରତରେ ଧର୍ମଗତ ବିଭିନ୍ନତାରେ ଏକତା ସୃଷ୍ଟି ହେବା ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରିଛି ।
୨.୩.୫. ଭାଷାଗତ ବିଭିନ୍ନତାରେ ଏକତା (Unity in Linguistic Diversity):
ଭାଷାଗତ ବିଭିନ୍ନତା: ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନରେ ବାଇଶଟି ଭାଷାକୁ ସ୍ୱୀକୃତି ଦିଆଯାଇଛି । ସମ୍ବିଧାନରେ ସ୍ୱୀକୃତ ୨୨ଟି ଭାଷା ହେଉଛି ଆସାମୀ, ବଙ୍ଗଳା, ବୋଡ଼ୋ, ଡୋଗ୍ରୀ, ଗୁଜୁରାଟୀ, ହିନ୍ଦୀ, କନ୍ନଡ଼, କାଶ୍ମୀରୀ, କୋଙ୍କଣୀ, ମୈଥିଳୀ, ମାଲୟାଳମ୍, ମଣିପୁରୀ, ମରାଠୀ, ନେପାଳୀ, ଓଡ଼ିଆ, ପଞ୍ଜାବୀ, ସଂସ୍କୃତ, ସାନ୍ତାଳୀ, ସିନ୍ଧୀ, ତାମିଲ୍, ତେଲେଗୁ ଓ ଉର୍ଦ୍ଦୁ । କିନ୍ତୁ ଦେଶରେ ପ୍ରାୟ ୧୬୫୨ଟି ମାତୃଭାଷା ଥିବାର ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଭାରତରେ ୫୪୪ଟି କଥ୍ତ ଭାଷା ରହିଛି । ଭାରତରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭାଷା ଭିନ୍ନ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକାଧିକ ଭାଷାର ବ୍ୟବହାର ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ । ଇଂରାଜୀ, ଆରବୀ ଓ ପାରସୀ ଭଳି ବିଦେଶୀ ଭାଷା ମଧ୍ୟ ଭାରତରେ ବ୍ୟବହୃତ ।
ଏକତା ସୃଷ୍ଟି: ଏହି ଭାଷାଗତ ବିଭିନ୍ନତାରେ ମଧ୍ୟ ଏକତା ରହିଛି । ଭାରତର ସର୍ବ ପୁରାତନ ଭାଷା ହେଉଛି “ପ୍ରାକୃତ” । ପରେ ପରେ ପାଲି ଓ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାର ପ୍ରଚଳନ ହେଲା । ଗୁପ୍ତ ଯୁଗରୁ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାର ଗୁରୁତ୍ୱ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା । ସମୟ କ୍ରମେ ଅନେକ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା । ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକର ବହୁ ଅଂଶ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରୁ ଆନୀତ ହେବାରୁ ତାହା ଭାଷାଗତ ବିଭିନ୍ନତାରେ ଏକତାଭାବ ଆଣିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କଲା ।
ମୁସଲମାନ ପ୍ରଭାବ: ମୁସଲ୍ମାନମାନଙ୍କ ଆଗମନ ଫଳରେ ଭାରତରେ ଉର୍ଦ୍ଦୁ (ପାରସୀ ଭାଷାର) ପ୍ରଚଳନ ହେଲା । ହିନ୍ଦୀ ଭାଷା ସହିତ ଏହି ଭାଷାଗୁଡ଼ିକର ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରହିଥିବା ହେତୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟ ଅତି ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ପରିଲକ୍ଷିତ ହେଲା ନାହିଁ ।
ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନର ପ୍ରଭାବ: ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶାସନ ସମୟରେ ଭାରତରେ ଇଂରାଜୀ ପ୍ରଚଳନ ଫଳରେ ଶିକ୍ଷାଦାନର ମାଧ୍ୟମ ରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଓ କୋର୍ଟ କଚେରିରେ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାର ବ୍ୟବହାର ହେଲା । ଏହା ସମସ୍ତ ଭାରତବାସୀଙ୍କୁ ଏକ ଶାସନାଧୀନରେ ରଖିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହା ପରୋକ୍ଷରେ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକତା ଜାଗ୍ରତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କଲା ।
"ତୁମେ ଜାଣିଛ କି ?" (ପୃଷ୍ଠା ୧୦): ବଡ଼ଲାଟ ଉଇଲିଅମ୍ ବେଣ୍ଟିଙ୍କଙ୍କ ସମୟରେ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଜେନେରାଲ ପରିଷଦର ଆଇନ୍ ସଦସ୍ୟ ଲର୍ଡ ମେକଲେଙ୍କ ସୁପାରିସ ଅନୁସାରେ ୧୮୩୫ ମସିହାରେ ଭାରତରେ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାର ପ୍ରଚଳନ ହେଲା ।
ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତ: ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତରେ ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାକୁ ରାଷ୍ଟ୍ରଭାଷାର ମାନ୍ୟତା ଦିଆଗଲା ଏବଂ ହିନ୍ଦୀ, ଇଂରାଜୀ ଓ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାକୁ ନେଇ ତ୍ରିଭାଷା ନୀତି ପ୍ରଚଳନ କରାଗଲା । ଫଳରେ ଭାରତରେ ଭାଷାଗତ ବିଭିନ୍ନତା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏକତା ସୁରକ୍ଷିତ ହେଲା ।
ତୁମ ପାଇଁ କାମ (ପୃଷ୍ଠା ୧୦): ଭାରତରେ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାର ପ୍ରଚଳନ ସପକ୍ଷ ଓ ବିପକ୍ଷରେ ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତର୍କମୂଳକ ଲେଖାଟିଏ ଲେଖ |
ଉତ୍ତର:
ଇଂରାଜୀ ଭାଷାର ପ୍ରଚଳନ ସପକ୍ଷରେ:
୧. ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷା ଓ ବିଜ୍ଞାନ: ଇଂରାଜୀ ଭାଷା ମାଧ୍ୟମରେ ଭାରତୀୟମାନେ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ବିଜ୍ଞାନ, ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟା ଓ ଆଧୁନିକ ଜ୍ଞାନ ସହ ପରିଚିତ ହୋଇପାରିଲେ ।
୨. ଏକତା ଓ ଯୋଗାଯୋଗ: ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାଭାଷୀ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇଂରାଜୀ ଏକ ଯୋଗାଯୋଗର ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଜାତୀୟ ଏକତାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କଲା ।
୩. ବିଶ୍ୱ ସହ ସମ୍ପର୍କ: ଇଂରାଜୀ ଭାଷା ଜାତୀୟ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ବାଣିଜ୍ୟ, କୂଟନୀତି ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଆଦାନପ୍ରଦାନ ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କଲା ।
୪. ପ୍ରଶାସନିକ ସୁବିଧା: ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ସମୟରେ ଏକ ସମାନ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ ଇଂରାଜୀ ଭାଷା ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା ।
ଇଂରାଜୀ ଭାଷାର ପ୍ରଚଳନ ବିପକ୍ଷରେ:
୧. ସ୍ୱଦେଶୀ ଭାଷାର ଅବହେଳା: ଇଂରାଜୀ ଭାଷାର ପ୍ରଚଳନ ହେତୁ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷା ଓ ସଂସ୍କୃତ ଭଳି ପ୍ରାଚୀନ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକ ଅବହେଳିତ ହେଲା ।
୨. ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟର କ୍ଷତି: ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରଭାବରେ ଭାରତୀୟମାନେ ନିଜର ମୂଳ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ ହରାଇବାର ଆଶଙ୍କା ସୃଷ୍ଟି ହେଲା ।
୩. ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ବୈଷମ୍ୟ: ଇଂରାଜୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସମ୍ଭବ ନ ଥିବାରୁ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ବୈଷମ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା ।
୪. ମାନସିକ ଦାସତ୍ୱ: ଇଂରାଜୀ ଭାଷାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନେ କରିବା ଏକ ପ୍ରକାର ମାନସିକ ଦାସତ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କଲା ଏବଂ ସ୍ୱଦେଶୀ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ କ୍ଷୁର୍ଣ୍ଣ କଲା ।
୨.୩.୬. କଳାଗତ ବିଭିନ୍ନତାରେ ଏକତା (Unity in Artistic Diversity):
କଳାଗତ ବିଭିନ୍ନତା: ଭାରତର ଚିତ୍ରକଳା, ଶିଳ୍ପକଳା, ସ୍ଥାପତ୍ୟ, ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ, ବାଦ୍ୟ, ନୃତ୍ୟ, ସଂଗୀତ ଓ ସାହିତ୍ୟ ଭଳି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରକାର କଳାର ଢଙ୍ଗ ଓ ଶୈଳୀରେ ବିଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ । ଏହି ବିଭିନ୍ନତା ଭାରତୀୟ କଳାକୁ ଅଧିକ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛି ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନର କଳାକୃତି ସର୍ବଭାରତୀୟ ସ୍ୱୀକୃତି ଲାଭ କରି ଏକତା ଭାବ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି ।
ଐତିହାସିକ କଳା: ପ୍ରାଗ୍-ଐତିହାସିକ ଯୁଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଗୁପ୍ତଯୁଗ, କୁଶାଣ ଯୁଗ ଓ ମୋଗଲ ଯୁଗର ଚିତ୍ରକଳା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଭାରତୀୟ ଗର୍ବିତ । ଭାରତରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶିଳ୍ପକଳାଗୁଡ଼ିକ ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ଓ ଦେଶ ବାହାରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇ ଐକ୍ୟଭାବ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି ।
ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଓ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ: ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ ମନ୍ଦିର, ମସଜିଦ୍, ଗୀର୍ଜା ଓ ଗୁରୁଦ୍ୱାର ତଥା ଗୁମ୍ଫାମାନଙ୍କର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଓ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ଭାରତୀୟ କଳାର ନିଦର୍ଶନ ରୂପେ ପରିଚିତ । ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର ଓ ଗୁମ୍ଫାମାନଙ୍କ ଗାତ୍ରରେ ଖୋଦିତ କଳାକୃତି ଭାରତୀୟ କଳାର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ଦିଏ ।
ସମନ୍ୱିତ କଳା ଶୈଳୀ: ଭାରତ ଓ ଗ୍ରୀକ୍ ଶୈଳୀର ମିଶ୍ରଣରେ ଇଣ୍ଡୋ-ଗ୍ରୀକ୍ କଳା ଶୈଳୀ ଏବଂ ହିନ୍ଦୁ ଓ ମୁସଲମାନ୍ମାନଙ୍କ ଶୈଳୀର ମିଶ୍ରଣରେ ଇଣ୍ଡୋ-ଇସ୍ଲାମିକ୍ କଳା ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ ଅନେକ ସ୍ମାରକୀ ଭାରତୀୟଙ୍କ ମନରେ ଗର୍ବ ଆଣି ଏକତା ଭାବ ଜାଗ୍ରତ କରାଏ ।
ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଓ ନୃତ୍ୟ: ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ଅନେକ ପ୍ରକାର ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଦେଶର କୌଣସି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ବା ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ ସୁଦ୍ଧା ସେଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବଭାରତୀୟ ଆଦୃତି ଲାଭ କରିଛି । ଭାରତନାଟ୍ୟମ୍, କଥକ, କଥକଲୀ, କୁଚିପୁଡି, ମଣିପୁରୀ ଓ ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ ଶୈଳୀ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଜାତ ହୋଇଥିଲେ ସୁଦ୍ଧା ସେଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବଭାରତୀୟ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ପରିଚିତି ଲାଭ କରିଛି ।
"ତୁମେ ଜାଣିଛ କି ?" (ପୃଷ୍ଠା ୧୧) - ନୃତ୍ୟଶୈଳୀ ଓ ଉଦ୍ଭବ ସ୍ଥଳ:
ଭାରତନାଟ୍ୟମ୍: ତାମିଲ୍ନାଡୁ
କୁଚିପୁଡି: ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶ
କଥକ: ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ
ମଣିପୁରୀ: ମଣିପୁର
କଥକଲି: କେରଳ
ଓଡ଼ିଶୀ: ଓଡ଼ିଶା
ସଂଗୀତ ଓ ସାହିତ୍ୟ: ଭାରତର ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଂଗୀତ ସାମବେଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ । ଅନେକ ସଂଗୀତ ଲୋକଗୀତରୁ ସୃଷ୍ଟ । ରାଗ ଭୁପାଲୀ, ଅହିର, ଭୈରବ, ସାରଙ୍ଗ, ହିନ୍ଦୁସ୍ଥାନୀ ଭାରତୀୟ ଲୋକ ଗୀତରୁ ଆନୀତ । ଫଳରେ ସଂଗୀତ କଳାର ବିଭିନ୍ନତାରେ ଏକତା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରିଛି । ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ଜନପ୍ରିୟ ସାହିତ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଭାଷାରେ ଅନୂଦିତ ହୋଇ ଓ ସର୍ବଭାରତୀୟ ସ୍ୱୀକୃତି ଲାଭ କରି ଆଞ୍ଚଳିକ ସାହିତ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଭାରତୀୟ ସାହିତ୍ୟ ଭାବେ ପରିଗଣିତ ହୁଏ ଏବଂ ସାହିତ୍ୟର ବିଭିନ୍ନତାରେ ଏକତା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
୨.୪. ଉପସଂହାର
ଉପର ଲିଖିତ ଆଲୋଚନାରୁ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ । "ବିଭିନ୍ନତାରେ ଏକତା" ଭଳି ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟ ପୃଥିବୀର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେଶର ସଂସ୍କୃତିରେ କ୍ୱଚିତ୍ ଦେଖାଯାଏ । ଏହି ବିବିଧତା ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିକୁ ବହୁ ସଂସ୍କୃତି ବିଶିଷ୍ଟ କରି ଉନ୍ନତ ଓ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛି ଏବଂ ଏହା ଦେଶର ଏକତାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିଛି ।
୩. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ (100% Complete Solved Exercises)
୧. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ୬୦ ଗୋଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଲେଖ ।
(କ) ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ଉଦାରତା କିପରି ପ୍ରତିଫଳିତ ହୁଏ ?
ଉତ୍ତର: ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି କେବେ ରକ୍ଷଣଶୀଳ ହୋଇନାହିଁ । ଏହା ନିଜର ମୌଳିକ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ବିନା ଦ୍ୱିଧାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମତବାଦ, ଧର୍ମବିଶ୍ୱାସ, ଭାଷା, ପ୍ରଥା, ପରମ୍ପରା ପ୍ରଭୃତିକୁ ଉଦାରତା ସହିତ ଗ୍ରହଣକରି ନିଜକୁ ବଳିଷ୍ଠ କରିଛି । ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ଷଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଜୈନଧର୍ମ ଓ ବୌଦ୍ଧଧର୍ମର ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ଭାରତୀୟ ସମାଜରେ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା । ଇସ୍ଲାମ ଓ ଖ୍ରୀଷ୍ଟଧର୍ମର ପ୍ରବେଶ ପରେ ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆଦରି ନେଇଛି । ଭକ୍ତି ଓ ସୁଫି ଆନ୍ଦୋଳନ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉଦାରତାର ପ୍ରମାଣ । ଏହିପରି ଭାବରେ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଏହାର ଉଦାରତାର ପରିଚୟ ଦେଇଛି ।
(ଖ) ଭାରତର ଭୌଗୋଳିକ ବିଭିନ୍ନତା ଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ?
ଉତ୍ତର: ଭାରତର ଭୌଗୋଳିକ ବିଭିନ୍ନତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପକ । ଉତ୍ତରରେ ହିମାଳୟ ପାର୍ବତ୍ୟମାଳା, ଦକ୍ଷିଣରେ ମାଳଭୂମି ସହିତ ଘାଟୀଅଞ୍ଚଳ ଓ ସାମୁଦ୍ରିକ ତଟଭୂମି, ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମରେ ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ସମତଳ ଭୂମି ରହିଛି । କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ଥିବାବେଳେ ଆଉ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ମରୁଭୂମି ରହିଛି । ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ, ନଦୀନାଳ, ଉର୍ବର ନଦୀ ଉପତ୍ୟକା ଓ ଟାଙ୍ଗରା ଜମି ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଏହି ବିଭିନ୍ନତା ଯୋଗୁଁ ଭାରତରେ ମେରୁ ଦେଶୀୟ, ନାତିଶୀତୋଷ୍ଣ ଓ ଗ୍ରୀଷ୍ମମଣ୍ଡଳୀୟ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜଳବାୟୁ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ ।
(ଗ) ଧର୍ମଗତ ବିଭିନ୍ନତା ସତ୍ତ୍ୱେ ଭାରତରେ କିପରି ଏକତା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ?
ଉତ୍ତର: ଭାରତରେ ହିନ୍ଦୁ, ମୁସଲମାନ, ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ, ଶିଖ, ବୌଦ୍ଧ, ଜୈନ ଭଳି ଅନେକ ଧର୍ମର ଲୋକ ବାସ କରନ୍ତି । ଏହି ଧର୍ମଗତ ବିଭିନ୍ନତା ସତ୍ତ୍ୱେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମନ୍ୱୟ, ସହନଶୀଳତା ଓ ସହଯୋଗ ଯୋଗୁଁ ଐକ୍ୟଭାବ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇପାରିଛି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଧର୍ମର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଏକ କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନର ପନ୍ଥା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବୋଲି ଉପଲବ୍ଧି କରି ସବୁ ଧର୍ମର ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଐକ୍ୟଭାବ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ । ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମର ପର୍ବପର୍ବାଣିରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଯୋଗଦାନ ଏବଂ ଭକ୍ତି ଓ ସୁଫି ଆନ୍ଦୋଳନ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମଗତ ଏକତାକୁ ଦୃଢ଼ କରିଛି ।
(ଘ) କେଉଁ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଭାରତରେ ଭାଷାଗତ ବିଭିନ୍ନତାରେ ଏକତା ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରିଛି ?
ଉତ୍ତର: ଭାରତରେ ୨୨ଟି ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ ଭାଷା ସହିତ ପ୍ରାୟ ୧୬୫୨ଟି ମାତୃଭାଷା ରହିଛି । ଏହି ଭାଷାଗତ ବିଭିନ୍ନତା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏକତା ସମ୍ଭବ ହୋଇଛି କାରଣ:
୧. ଭାରତର ସର୍ବ ପୁରାତନ ଭାଷା ପ୍ରାକୃତ, ପାଲି ଓ ସଂସ୍କୃତରୁ ଅନେକ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷା ଉତ୍ପତ୍ତି ଲାଭ କରିଛି, ଯାହା ଭାଷାଗତ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଆଣିଛି ।
୨. ମୁସଲମାନମାନଙ୍କ ଆଗମନ ପରେ ପ୍ରଚଳିତ ଉର୍ଦ୍ଦୁ ଭାଷା ହିନ୍ଦୀ ସହିତ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରଖିଥିଲା ।
୩. ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ସମୟରେ ଇଂରାଜୀ ଭାଷା ଏକ ପ୍ରଶାସନିକ ଓ ଶିକ୍ଷାଗତ ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଏକତା ଆଣିଲା ।
୪. ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ହିନ୍ଦୀକୁ ରାଷ୍ଟ୍ରଭାଷା ମାନ୍ୟତା ଓ ତ୍ରିଭାଷା ନୀତି (ହିନ୍ଦୀ, ଇଂରାଜୀ, ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷା) ପ୍ରଚଳନ ଭାଷାଗତ ଏକତାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଛି ।
୨. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ୨୦ ଗୋଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଲେଖ ।
(କ) ସଂସ୍କୃତି କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝାଯାଏ ?
ଉତ୍ତର: ସଂସ୍କୃତି ହେଉଛି କୌଣସି ସମାଜରେ ସଭ୍ୟମାନଙ୍କ ଜରିଆରେ ତଥା ସାମୂହିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧରେ ଥିବା ପରିପକ୍ବତା ଓ ମାର୍ଜିତ ଚିନ୍ତାଧାରାର ପ୍ରତିଫଳନ ।
(ଖ) କାହାକୁ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ମୂଳ ଉତ୍ସ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ ?
ଉତ୍ତର: ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତା ଓ ବୈଦିକ ସଭ୍ୟତାର ସଂସ୍କୃତିକୁ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ମୂଳ ଉତ୍ସ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ ।
(ଗ) କେଉଁ ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ଷଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଆବିର୍ଭୂତ ହୋଇଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ଷଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଜୈନଧର୍ମ ଓ ବୌଦ୍ଧଧର୍ମ ଆବିର୍ଭୂତ ହୋଇଥିଲା ।
(ଘ) କେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନର ପ୍ରବକ୍ତା ଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ରାମାନୁଜ, ରାମାନନ୍ଦ, ବଲ୍ଲଭାଚାର୍ଯ୍ୟ, ଶ୍ରୀଚୈତନ୍ୟ, କବୀର, ନାନକ ଓ ମୀରାବାଇ ପ୍ରଭୃତି ଭକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନର ପ୍ରବକ୍ତା ଥିଲେ ।
(ଙ) ଦୁଇଜଣ ସୁଫି ସନ୍ଥଙ୍କ ନାମ ଲେଖ ।
ଉତ୍ତର: ଖ୍ୟାଜା ମୁଇନୁଦ୍ଦିନ୍ ଚିସ୍ତି ଓ ଶେଖ୍ ନିଜାମୁଦ୍ଦିନ୍ ଅଉଲିଆ ହେଉଛନ୍ତି ଦୁଇଜଣ ପ୍ରମୁଖ ସୁଫି ସନ୍ଥ ।
(ଚ) ଉଦାର ଧର୍ମନୀତି ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ପ୍ରାଚୀନଯୁଗର ତ୍ବରିଜଣ ଶାସକଙ୍କ ନାମ ଲେଖ ।
ଉତ୍ତର: ଅଶୋକ, କନିଷ୍କ, ଗୁପ୍ତବଂଶୀୟ ସମ୍ରାଟଗଣ ଓ ହର୍ଷବର୍ଦ୍ଧନ ହେଉଛନ୍ତି ଉଦାର ଧର୍ମନୀତି ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ପ୍ରାଚୀନଯୁଗର ଶାସକ ।
(ଛ) ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତା ସମୟରେ ଭାରତ ବାହାରେ କେଉଁ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକରେ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ବ୍ୟାପିଥୁଲା ?
ଉତ୍ତର: ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତା ସମୟରେ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଇରାନ୍, ଇଜିପ୍ଟ, ମେସୋପଟାମିଆ ଓ ଗ୍ରୀସ୍ ଦେଶରେ ବ୍ୟାପିଥୁଲା ।
(ଜ) ଭାରତରେ କି ଭଳି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଜଳବାୟୁ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ ?
ଉତ୍ତର: ଭାରତରେ ମେରୁ ଦେଶୀୟ, ନାତିଶୀତୋଷ୍ଣ ଓ ଗ୍ରୀଷ୍ମମଣ୍ଡଳୀୟ ଭଳି ତିନି ପ୍ରକାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଜଳବାୟୁ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ ।
(ଝ) ପ୍ରାଚୀନ ଯୁଗରେ ଶାସକମାନେ ନିଜକୁ କେଉଁ ଉପାଧୂରେ ଭୂଷିତ କରି ସାର୍ବଭୌମ କ୍ଷମତା ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ପ୍ରାଚୀନ ଯୁଗରେ ଶାସକମାନେ ନିଜକୁ ମହାରାଜା, ରାଜାଧିରାଜ, ମହାରାଜାଧିରାଜ, ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ଓ ସମ୍ରାଟ ଭଳି ଉପାଧିରେ ଭୂଷିତ କରି ସାର୍ବଭୌମ କ୍ଷମତା ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ ।
(ଞ) ଭାରତରେ ବାସ କରୁଥିବା ଯେ କୌଣସି ୟୁରିଗୋଟି ଜାତି (ବର୍ଦ୍ଧ)ର ନାମ ଲେଖ ।
ଉତ୍ତର: ଭାରତରେ ବାସ କରୁଥିବା ଚାରିଗୋଟି ଜାତି ହେଲେ ନେଗ୍ରିଟୋ, ପ୍ରୋଟୋ-ଅଷ୍ଟ୍ରୋଲଏଡ, ମଙ୍ଗୋଲଏଡ଼ ଓ ଦ୍ରାବିଡ଼ିଆନ୍ ।
୩. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଲେଖ ।
(କ) ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟ କ’ଣ ?
ଉତ୍ତର: "ବିଭିନ୍ନତାରେ ଏକତା" ହେଉଛି ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟ ।
(ଖ) ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ କାହିଁକି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜଳବାୟୁ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ ?
ଉତ୍ତର: ଭାରତର ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତିର ପ୍ରଭେଦ ଯୋଗୁଁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜଳବାୟୁ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ ।
(ଗ) ପ୍ରାଚୀନ କାଳର ମୁନିଋଷିମାନେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତକୁ କ’ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର: ପ୍ରାଚୀନ କାଳର ମୁନିଋଷିମାନେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତକୁ ଦେବସ୍ଥାନ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ।
(ଘ) ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ଷଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଭାରତରେ କେତୋଟି ମହାଜନପଦ ଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ଷଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଭାରତରେ ଷୋହଳଟି ମହାଜନପଦ ଥିଲା ।
(ଙ) “ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତିରେ ବିଭିନ୍ନ ମାନବଗୋଷ୍ଠୀର ତୁଳନାତ୍ମକ ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ଭାରତ ଏକ ସଂଗ୍ରହାଳୟ” – ଏହି ଉକ୍ତିଟି କାହାର ?
ଉତ୍ତର: ଏହି ଉକ୍ତିଟି ଐତିହାସିକ ଭିନ୍ସେଣ୍ଟ ସ୍ମିଥ୍ଙ୍କର ।
(ଚ) କେଉଁ ବଂଶର ରାଜତ୍ଵ ସମୟରେ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାର ଗୁରୁତ୍ୱ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା ?
ଉତ୍ତର: ଗୁପ୍ତ ବଂଶର ରାଜତ୍ୱ ସମୟରେ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାର ଗୁରୁତ୍ୱ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା ।
(ଛ) କେଉଁ ସମୟରୁ ଭାରତରେ ପାରସୀ ଭାଷାର ପ୍ରଚଳନ ହେଲା ?
ଉତ୍ତର: ମୁସଲ୍ମାନମାନଙ୍କ ଆଗମନ ଫଳରେ ଭାରତରେ ପାରସୀ ଭାଷାର ପ୍ରଚଳନ ହେଲା ।
(ଜ) କେଉଁ ବେଦରୁ ଭାରତୀୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଂଗୀତର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଛି ?
ଉତ୍ତର: ସାମବେଦରୁ ଭାରତୀୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଂଗୀତର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଛି ।
(ଝ) ଭାରତୀୟ ଲୋକଗୀତରୁ ଆନୀତ ଯେ କୌଣସି ଦୁଇଟି ସଂଗୀତ ରାଗର ନାମ ଲେଖ ।
ଉତ୍ତର: ଭାରତୀୟ ଲୋକଗୀତରୁ ଆନୀତ ଦୁଇଟି ସଂଗୀତ ରାଗ ହେଉଛି ଭୁପାଲୀ ଓ ଭୈରବ ।
(ଞ) ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିକୁ କାହିଁକି ବହୁ ସଂସ୍କୃତି ବିଶିଷ୍ଟ କୁହାଯାଏ ?
ଉତ୍ତର: ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ବିଭିନ୍ନ ଜାତି, ଧର୍ମ, ବର୍ଣ୍ଣ, ଭାଷା, ପ୍ରଥା ଓ ପରମ୍ପରାର ସମ୍ମିଶ୍ରଣରେ ବିକଶିତ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାକୁ ବହୁ ସଂସ୍କୃତି ବିଶିଷ୍ଟ କୁହାଯାଏ ।
୪. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥୁବା ଚାରିଗୋଟି ବିକଳ୍ପ ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ସଙ୍ଗେ ତା’ର କ୍ରମିକ ନମ୍ବର ବାଛି ଲେଖ ।
(କ) ବୈଦିକ ଯୁଗରେ କେଉଁ ଧର୍ମର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ରହିଥିଲା ?
(i) ଭକ୍ତି ଧର୍ମ (ii) ଜୈନ ଧର୍ମ (iii) ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ଧର୍ମ (iv) ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ
ଉତ୍ତର: (iii) ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ଧର୍ମ
(ଖ) ଦ୍ରାବିଡ଼ ଜାତିର ଲୋକଙ୍କୁ ଅନ୍ୟଥା କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
(i) ନେଗ୍ରିଟୋ (ii) ମଙ୍ଗୋଲଏଡ଼ (iii) ମେଡ଼େଟେରେନିଆନ୍ (iv) ନର୍ଡିକ୍
ଉତ୍ତର: (iii) ମେଡ଼େଟେରେନିଆନ୍
(ଗ) କେଉଁମାନଙ୍କୁ ‘ମଜ୍ହବି’ କୁହାଯାଏ ?
(i) ମୁସଲ୍ମାନ୍ ସୁନି (ii) ମୁସଲ୍ମାନ୍ ସିଆ (iii) ନିମ୍ନଜାତିର ଶିଖ୍ (iv) କଳା ଜୀଉ
ଉତ୍ତର: (iii) ନିମ୍ନଜାତିର ଶିଖ୍
(ଘ) ମଧ୍ୟଯୁଗର ଶେଷ ଭାଗରେ କେଉଁ ଧର୍ମମତ ହିନ୍ଦୁ ଓ ମୁସଲମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକତା ଭାବ ଜାଗ୍ରତ କଲା
(i) ଭକ୍ତି (ii) ସୁଫି (iii) ସତ୍ୟପୀର (iv) ଦିନ୍-ଇ-ଲ୍ଲାହୀ
ଉତ୍ତର: (iii) ସତ୍ୟପୀର
(ଙ) ଆର୍ଯ୍ୟ ସମାଜର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା କିଏ ?
(i) ରାମ ମୋହନ ରାୟ (ii) ଦୟାନନ୍ଦ ସରସ୍ୱତୀ (iii) ସ୍ଵାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦ (iv) ମହାଦେବ ଗୋବିନ୍ଦ ରାନାଡ଼େ
ଉତ୍ତର: (ii) ଦୟାନନ୍ଦ ସରସ୍ୱତୀ
(ଚ) ଥ୍ଓସୋଫିକାଲ୍ ସୋସାଇଟି କିଏ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ?
(i) ଦୟାନନ୍ଦ ସରସ୍ୱତୀ (ii) ଆନି ବେସାନ୍ତ (iii) ମିର୍ଜା ଘୁଲାମ୍ ମହମ୍ମଦ (iv) ସୟଦ ଅହମ୍ମଦ ଖାନ୍
ଉତ୍ତର: (ii) ଆନି ବେସାନ୍ତ
(ଛ) ଅହମ୍ମଦିଆ ଆନ୍ଦୋଳନ କିଏ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ?
(i) ସୟଦ ଅହମ୍ମଦ ଖାନ୍ (ii) ମିର୍ଜା ଘୁଲାମ୍ ଅହମ୍ମଦ (iii) ରାମ ମୋହନ ରାୟ (iv) ଆନି ବେସାନ୍ତ
ଉତ୍ତର: (ii) ମିର୍ଜା ଘୁଲାମ୍ ଅହମ୍ମଦ
(ଜ) ଭାରତରେ ପ୍ରାୟ କେତୋଟି ମାତୃଭାଷା ଥିବାର ଜଣାଯାଏ ?
(i) ୪୪୪ (ii) ୨୨ (iii) ୧୬୫୨ (iv) ୩୯
ଉତ୍ତର: (iii) ୧୬୫୨
(ଝ) କେଉଁ ଭାଷା ଭାରତର ସର୍ବ ପୁରାତନ ଭାଷାଭାବେ ପରିଗଣିତ ହୁଏ ?
(i) ପାଲି (ii) ପ୍ରାକୃତ୍ (iii) ସଂସ୍କୃତ (iv) ଆରବୀ
ଉତ୍ତର: (ii) ପ୍ରାକୃତ୍
(ଞ) କେଉଁ ତିନୋଟି ଭାଷାକୁ ନେଇ ଭାରତରେ ତ୍ରିଭାଷା ନୀତି ପ୍ରଚଳନ କରାଗଲା ?
(i) ହିନ୍ଦୀ-ଇଂରାଜୀ-ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷା (ii) ହିନ୍ଦୀ-ଉର୍ଦ୍ଦୁ-ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷା (iii) ହିନ୍ଦୀ-ଇଂରାଜୀ—ଉର୍ଦ୍ଦୁ (iv) ହିନ୍ଦୀ-ଇଂରାଜୀ—ସଂସ୍କୃତ
ଉତ୍ତର: (i) ହିନ୍ଦୀ-ଇଂରାଜୀ-ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷା
୫. ପାଠରେ ଦିଆଯାଇଥୁବା ତୁମ ପାଇଁ କାମଗୁଡ଼ିକ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଓ ସହାୟତାରେ ସମ୍ପାଦନ କର ।
ଉତ୍ତର: ପାଠରେ ଦିଆଯାଇଥିବା "ତୁମ ପାଇଁ କାମ" ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଉପରୋକ୍ତ "ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ରାବଳୀ" ବିଭାଗରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି । ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଏହି ଉତ୍ତରଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରି ନିଜ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଅଧିକ ଗଭୀର ଭାବରେ ବୁଝିପାରିବେ ।
୪. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Board Exam Tips & Pitfalls)
୪.୧. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ (Board Exam Mastery Tips):
୧. ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ଅଧ୍ୟୟନ: ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନୁଚ୍ଛେଦକୁ ମନୋଯୋଗ ସହକାରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ । କୌଣସି ବିଷୟକୁ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ ନାହିଁ ।
୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଚିହ୍ନଟ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଭାଗର ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ତାରିଖ, ନାମ ଓ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ ।
୩. ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶକୁ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ ଆକାରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ । ଏହା ବିଷୟବସ୍ତୁକୁ ସହଜରେ ମନେ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ।
୪. ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ସମାଧାନ: ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ସମସ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ନିଜେ ଲେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ । ଏହା ଆପଣଙ୍କର ଧାରଣାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବ ।
୫. ଉଦାହରଣର ବ୍ୟବହାର: ଉତ୍ତର ଲେଖିବା ସମୟରେ ଯଥାସମ୍ଭବ ଉଦାହରଣ ଦିଅନ୍ତୁ । ଯେପରିକି, ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷତା ବର୍ଣ୍ଣନା କଲାବେଳେ ଅଶୋକ ବା ଆକବରଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରନ୍ତୁ ।
୬. ସମୟ ପରିଚାଳନା: ପରୀକ୍ଷାରେ ସମୟକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ପରିଚାଳନା କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଶ୍ନର ମାର୍କ ଅନୁସାରେ ଉତ୍ତର ଲେଖିବା ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ ।
୭. ପୂର୍ବ ବର୍ଷର ପ୍ରଶ୍ନପତ୍ର ଅଭ୍ୟାସ: ପୂର୍ବ ବର୍ଷର ପ୍ରଶ୍ନପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଦ୍ୱାରା ପରୀକ୍ଷା ଶୈଳୀ ଓ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଧାରଣା ମିଳିବ ।
୮. ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ସୁନ୍ଦର ହସ୍ତାକ୍ଷର: ଉତ୍ତରଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ସୁନ୍ଦର ହସ୍ତାକ୍ଷରରେ ଲେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ । ଏହା ପରୀକ୍ଷକଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବ ।
୪.୨. ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Common Pitfalls):
୧. ସଂଜ୍ଞା ଓ ଉପାଦାନରେ ଭୁଲ୍: ସଂସ୍କୃତିର ସଂଜ୍ଞା ଓ ଏହାର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ମନେ ନ ରଖିବା ।
୨. ତାରିଖ ଓ ନାମରେ ଭୁଲ୍: ଐତିହାସିକ ଘଟଣା, ଶାସକ ବା ଆନ୍ଦୋଳନର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକଙ୍କ ନାମ ଓ ତାରିଖରେ ଭୁଲ୍ କରିବା ।
୩. ବିଷୟବସ୍ତୁର ଅଭାବ: ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଲେଖିବା ସମୟରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ତଥ୍ୟ ଓ ଉଦାହରଣ ନ ଦେବା ।
୪. ପ୍ରଶ୍ନକୁ ନ ବୁଝି ଉତ୍ତର ଲେଖିବା: ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ନ ବୁଝି ଉତ୍ତର ଲେଖିବା ଦ୍ୱାରା ଭୁଲ୍ ଉତ୍ତର ଦେବାର ସମ୍ଭାବନା ଥାଏ ।
୫. ଅତ୍ୟଧିକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବା ଅତ୍ୟଧିକ ବିସ୍ତୃତ ଉତ୍ତର: ପ୍ରଶ୍ନର ମାର୍କ ଅନୁସାରେ ଉତ୍ତରର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ନ କରିବା । ୬୦ ଶବ୍ଦର ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଲମ୍ବା କରିବା ବା ୨୦ ଶବ୍ଦର ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କରିବା ।
୬. "ତୁମ ପାଇଁ କାମ" ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଅବହେଳା: ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ପରୀକ୍ଷାରେ ଆସିବାର ସମ୍ଭାବନା ଥାଏ । ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଅଭ୍ୟାସ ନ କରିବା ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)