ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଏଜୁକେସନ୍ (BSE Odisha) — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଷ୍ଟର ନୋଟ୍ସ
ଶ୍ରେଣୀ: Class 9 | ବିଷୟ: History
ଅଧ୍ୟାୟ: Class9 HistPol Ch21 Pol Ch03 L01 Indian Nationalism
୧. ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ ଓ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map & Conceptual Architecture)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଟି ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାବାଦର ଅର୍ଥ, ଉପାଦାନ ଏବଂ ଭାରତରେ ଏହାର ବିକାଶର ବିଭିନ୍ନ କାରଣ ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରେ । ଜାତୀୟତାବାଦ ହେଉଛି ଏକ ମନସ୍ତାତ୍ତ୍ଵିକ ଭାବୋଚ୍ଛାସ ଯାହା ଏକ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିସମୂହଙ୍କୁ ଜାତି, ବର୍ଣ୍ଣ, ଧର୍ମ, ଭାଷା ଓ ଆଞ୍ଚଳିକ ବିଭିନ୍ନତାକୁ ଭୁଲି ଦେଶାତ୍ମବୋଧରେ ଉଦ୍ବୁଦ୍ଧ କରେ । ଏହା ସ୍ଵାଧୀନତା ଓ ଦେଶପ୍ରେମ ସହିତ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ । ଭାରତରେ ଜାତୀୟତାବାଦର ବିକାଶ ପଛରେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନର କୁପ୍ରଭାବ, ଅର୍ଥନୈତିକ ଶୋଷଣ, ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବ, ପରିବହନ ଓ ଯୋଗାଯୋଗ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଉନ୍ନତି, ସାମାଜିକ ଓ ଧର୍ମଗତ ସଂସ୍କାର ଆନ୍ଦୋଳନ, ଜାତୀୟତାବାଦୀ ସାହିତ୍ୟର ସୃଷ୍ଟି, ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀଙ୍କର ଉତ୍ଥାନ, ଭାରତୀୟ ଐତିହ୍ୟ ଓ ସଂସ୍କୃତିର ପୁନଃଜାଗରଣ, ସାମ୍ବାଦିକତାର ଅଗ୍ରଗତି ଏବଂ ଇଂରେଜମାନଙ୍କର ଜାତିଗତ ଅହଂଭାବ ଓ ବର୍ଣ୍ଣବୈଷମ୍ୟ ନୀତି ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା । ଏହି ସମସ୍ତ କାରଣ ଶେଷରେ ୧୮୮୫ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ଗଠନରେ ସହାୟକ ହେଲା, ଯାହା ଭାରତର ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମକୁ ଏକ ନୂତନ ଦିଗଦର୍ଶନ ଦେଇଥିଲା ।
ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Conceptual Architecture):
ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାବାଦ
├── ଜାତୀୟତାବାଦ କ’ଣ?
│ ├── ମନସ୍ତାତ୍ତ୍ଵିକ ଭାବୋଚ୍ଛାସ
│ ├── ଜାତି, ବର୍ଣ୍ଣ, ଧର୍ମ, ଭାଷା, ଆଞ୍ଚଳିକ ବିଭିନ୍ନତା ଭୁଲି ଏକତା
│ ├── ସ୍ଵାଧୀନତା ଓ ଦେଶପ୍ରେମ ସହିତ ଜଡ଼ିତ
│ └── ଦେଶପ୍ରୀତି, ଆନୁଗତ୍ୟ, ଆମ୍ବୋତ୍ସର୍ଗ
├── ଜାତୀୟତାବାଦର ଉପାଦାନ
│ ├── ଭୌଗୋଳିକ ଅଖଣ୍ଡତା
│ ├── ଜନ୍ମ ବା ଜାତିଗତ ଐକ୍ୟ
│ ├── ଭାବଗତ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐକ୍ୟ
│ ├── ସାହିତ୍ୟ ଓ ଭାଷାଗତ ଐକ୍ୟ
│ ├── ଧର୍ମଗତ ଐକ୍ୟ
│ ├── ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶ
│ ├── ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ପ୍ରତିଯୋଗିତା
│ ├── ଯୁଦ୍ଧର ଭୟ
│ ├── ଦେଶାତ୍ମବୋଧ
│ └── ସ୍ଵାୟତ୍ତ ଶାସନ ବା ସ୍ଵରାଜ
├── ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାବାଦର ବିକାଶ (କାରଣ)
│ ├── ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନର କୁପ୍ରଭାବ ଓ ନୀତି
│ │ ├── ଅର୍ଥନୈତିକ ଶୋଷଣ (ବିତ୍ତର ବହିଃ ପ୍ରବାହ ତତ୍ତ୍ବ)
│ │ ├── ଜାତିଗତ ଅହଂଭାବ ଓ ବର୍ଣ୍ଣବୈଷମ୍ୟ ନୀତି
│ │ └── ଲର୍ଡ ଲିଟନ ଓ କର୍ଜନଙ୍କ କୁଶାସନ
│ ├── ସହାୟକ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ କାରଣ
│ │ ├── ଭୌଗୋଳିକ ଅଖଣ୍ଡତା
│ │ ├── ରାଜନୈତିକ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ଏକତା (ବ୍ରିଟିଶ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ)
│ │ ├── ପରିବହନ ଓ ଯୋଗାଯୋଗ ବ୍ୟବସ୍ଥା (ରେଳପଥ, ଡାକ, ଟେଲିଗ୍ରାଫ୍)
│ │ ├── ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷା, ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଚିନ୍ତାଧାରା)
│ │ ├── ସାମାଜିକ ଓ ଧର୍ମଗତ ସଂସ୍କାର ଆନ୍ଦୋଳନ (ବ୍ରାହ୍ମ ସମାଜ, ଆର୍ଯ୍ୟ ସମାଜ, ରାମକୃଷ୍ଣ ମିଶନ)
│ │ ├── ଜାତୀୟତାବାଦୀ ସାହିତ୍ୟର ସୃଷ୍ଟି (ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍, ଆନନ୍ଦମଠ)
│ │ ├── ଚେତନାଶୀଳ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀଙ୍କ ଉତ୍ଥାନ
│ │ ├── ଭାରତୀୟ ଐତିହ୍ୟ ଓ ସଂସ୍କୃତିର ପୁନଃଜାଗରଣ (ରୟାଲ ଏସିଆଟିକ୍ ସୋସାଇଟି)
│ │ └── ଭାରତୀୟ ସାମ୍ବାଦିକତାର ଅଗ୍ରଗତି
├── ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ଗଠନ
│ ├── ୧୮୮୫ ମସିହା
│ ├── ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା: ଆଲାନ୍ ଅକ୍ଟାଭିଆନ୍ ହ୍ୟୁମ୍
│ ├── ପ୍ରଥମ ଅଧିବେଶନ: ବମ୍ବେ, ସଭାପତି: ଉମେଶ ଚନ୍ଦ୍ର ବାନାର୍ଜୀ
│ └── ଲକ୍ଷ୍ୟ: ଜାତୀୟ ଚେତନା, ଦେଶପ୍ରେମ, ଏକତା
└── ସ୍ଵାଧୀନତା ପ୍ରାପ୍ତି
├── ୧୯୪୭ ଅଗଷ୍ଟ ୧୫
└── ୧୯୫୦ ଜାନୁଆରୀ ୨୬ (ସାର୍ବଭୌମ ରାଷ୍ଟ୍ର)
୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ରାବଳୀ (Comprehensive Theory & Formulas)
୨.୧ ଜାତୀୟତାବାଦ (Nationalism)
୨.୨ ଜାତୀୟତାବାଦର ଉପାଦାନ (Elements of Nationalism)
ଜାତୀୟତାବାଦ ବା ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟତାବାଦର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ନିମ୍ନୋକ୍ତ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଗଠିତ:
୧. ଭୌଗୋଳିକ ଅଖଣ୍ଡତା (Geographical integrity)
୨. ଜନ୍ମ ବା ଜାତିଗତ ଐକ୍ୟ (Birth or racial unity)
୩. ଭାବଗତ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐକ୍ୟ (Emotional and cultural unity)
୪. ସାହିତ୍ୟ ତଥା ଭାଷାଗତ ଐକ୍ୟ (Literary and linguistic unity)
୫. ଧର୍ମଗତ ଐକ୍ୟ (Religious unity)
୬. ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶ (Economic development)
୭. ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ, କ୍ରୀଡ଼ା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରତିଯୋଗିତା (International, sports, and other competitions)
୮. ଯୁଦ୍ଧର ଭୟ (Fear of war)
୯. ଦେଶାତ୍ମବୋଧ (Patriotism)
୧୦. ସ୍ଵାୟତ୍ତ ଶାସନ ବା ସ୍ଵରାଜ (Self-governance or Swaraj)
୨.୩ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାବାଦର ବିକାଶ (Development of Indian Nationalism)
୨.୪ ଭାରତରେ ଜାତୀୟତାବାଦର ବିକାଶର କାରଣ (Causes for the Development of Nationalism in India)
ଭାରତରେ ଜାତୀୟତାବାଦର ବିକାଶର କୌଣସି ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାରଣ ନାହିଁ । ଇଂରେଜ ଶାସନର କୁପ୍ରଭାବ ତଥା ଅନ୍ୟ କେତେକ ପାରିପାର୍ଶ୍ବିକ ଅବସ୍ଥା ଯୋଗୁଁ ପରାଧୀନ ଭାରତରେ ଏକ ନୂତନ ଜାତୀୟତାବାଦର ବିକାଶ ସହଜସାଧ୍ୟ ହୋଇ ପାରିଲା । ମୁଖ୍ୟ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ନିମ୍ନରେ ଆଲୋଚନା କରାଗଲା:
୨.୪.୧ ଭାରତର ଭୌଗୋଳିକ ଅଖଣ୍ଡତା:
୨.୪.୨ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜନୈତିକ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ଏକତା:
୨.୪.୩ ପରିବହନ ଓ ଯୋଗାଯୋଗ ବ୍ୟବସ୍ଥା:
୨.୪.୪ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବ:
୨.୪.୫ ଇଂରେଜ ଶାସକଙ୍କ ଦ୍ବାରା ଅର୍ଥନୈତିକ ଶୋଷଣ:
୨.୪.୬ ସାମାଜିକ ଓ ଧର୍ମଗତ ସଂସ୍କାରମୂଳକ ଆନ୍ଦୋଳନ:
୨.୪.୭ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ସାହିତ୍ୟର ସୃଷ୍ଟି:
୨.୪.୮ ଚେତନାଶୀଳ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀଙ୍କର ଉତ୍ଥାନ:
୨.୪.୯ ଭାରତୀୟ ଐତିହ୍ୟ ଓ ସଂସ୍କୃତିର ପୁନଃଜାଗରଣ:
୨.୪.୧୦ ଭାରତୀୟ ସାମ୍ବାଦିକତାର ଅଗ୍ରଗତି:
୨.୪.୧୧ ଇଂରେଜମାନଙ୍କର ଜାତିଗତ ଅହଂଭାବ ଓ ବର୍ଣ୍ଣବୈଷମ୍ୟ ନୀତି:
୨.୫ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ଗଠନ (Formation of Indian National Congress)
୩. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ (100% Complete Solved Exercises)
୧. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ୬୦ ଗୋଟି ଶବ୍ଦରେ ଲେଖ ।
Q1. (କ) ଭାରତରେ ଜାତୀୟତାବାଦର କିପରି ବିକାଶ ଘଟିଲା, ଆଲୋଚନା କର ।
ଉତ୍ତର: ଭାରତରେ ଜାତୀୟତାବାଦର ବିକାଶ ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଥିଲା, ଯାହା ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନର କୁପ୍ରଭାବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାରିପାର୍ଶ୍ବିକ ଅବସ୍ଥା ଯୋଗୁଁ ସମ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା । ବ୍ରିଟିଶମାନେ ଭାରତରେ ଏକ ପ୍ରକାର ଶାସନ, ଆଇନ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଚଳନ କରି ରାଜନୈତିକ ଏକତା ଆଣିଥିଲେ । ରେଳପଥ, ଡାକ ଓ ଟେଲିଗ୍ରାଫ୍ ପରି ପରିବହନ ଓ ଯୋଗାଯୋଗ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଜନସମ୍ପର୍କ ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲା । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଓ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାର ପ୍ରଚଳନ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା । ଇଂରେଜମାନଙ୍କର ଅର୍ଥନୈତିକ ଶୋଷଣ, ଜାତିଗତ ଅହଂଭାବ ଓ ବର୍ଣ୍ଣବୈଷମ୍ୟ ନୀତି ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅସନ୍ତୋଷ ବଢ଼ାଇଥିଲା । ଏହା ସହିତ ସାମାଜିକ-ଧାର୍ମିକ ସଂସ୍କାର ଆନ୍ଦୋଳନ, ଜାତୀୟତାବାଦୀ ସାହିତ୍ୟର ସୃଷ୍ଟି, ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀଙ୍କ ଉତ୍ଥାନ ଏବଂ ଭାରତୀୟ ଐତିହ୍ୟର ପୁନଃଜାଗରଣ ଜାତୀୟତାବାଦର ବିକାଶରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା । ଏହି ସମସ୍ତ କାରଣ ଶେଷରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ଗଠନ କରି ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମକୁ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତ କରିଥିଲା ।
Q2. (ଖ) ଜାତୀୟତାବାଦ କହିଲେ ତୁମେ କ’ଣ ବୁଝ ?
ଉତ୍ତର: ଜାତୀୟତାବାଦ ଏକ ମନସ୍ତାତ୍ତ୍ଵିକ ଭାବୋଚ୍ଛାସ । ଏହା ଏକ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିସମୂହଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଜାତି, ବର୍ଣ୍ଣ, ଧର୍ମ, ଭାଷା ଏବଂ ଆଞ୍ଚଳିକ ବିଭିନ୍ନତାକୁ ଭୁଲିଯାଇ ଦେଶାତ୍ମବୋଧରେ ଉଦ୍ବୁଦ୍ଧ କରେ । ସ୍ଵାଧୀନତା ଓ ଦେଶପ୍ରେମ ସହିତ ପ୍ରକୃତ ଜାତୀୟତାବାଦ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ । ଜାତୀୟତାବାଦ କହିଲେ ଦେଶାତ୍ମବୋଧ, ଦେଶପ୍ରୀତି, ରାଷ୍ଟ୍ର ପ୍ରତି ଆନୁଗତ୍ୟ, ଦେଶପ୍ରାଣତା ତଥା ଦେଶ ପାଇଁ ଆମ୍ବୋତ୍ସର୍ଗକୁ ବୁଝାଏ । ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କର ଏକାମ୍ବୋଧ, ଏକତା ତଥା ଦେଶାତ୍ମବୋଧରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଜାତୀୟତାବାଦ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତ, ଭାଷାଭାଷୀ ଓ ଧର୍ମର ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକତା ଓ ଆତ୍ମୀୟତାର ସେତୁବନ୍ଧ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ଏବଂ ଦେଶର ଅଖଣ୍ଡତା, ଅଗ୍ରଗତି ଓ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ।
Q3. (ଗ) ଇଂରେଜ ଶାସକଙ୍କର ଶାସନ ନୀତି ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାବାଦର ବିକାଶ ପାଇଁ କିପରି ଦାୟୀ ଥିଲା, ତାହା ସଂକ୍ଷେପରେ ଆଲୋଚନା କର ।
ଉତ୍ତର: ଇଂରେଜ ଶାସକଙ୍କର ଶାସନ ନୀତି ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାବାଦର ବିକାଶ ପାଇଁ ଅନେକାଂଶରେ ଦାୟୀ ଥିଲା । ସେମାନଙ୍କର ପୁଞ୍ଜିବାଦୀ ଓ ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦୀ ଅର୍ଥନୀତି ଭାରତର ପାରମ୍ପରିକ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିଲା, ଯାହା ଫଳରେ ଭାରତୀୟମାନେ ଅର୍ଥନୈତିକ ଶୋଷଣର ଶିକାର ହୋଇଥିଲେ । ଦାଦାଭାଇ ନାରୋଜୀଙ୍କ ‘ବିତ୍ତର ବହିଃ ପ୍ରବାହ ତତ୍ତ୍ବ’ ଏହାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଉଦାହରଣ । ଇଂରେଜମାନଙ୍କର ଜାତିଗତ ଅହଂଭାବ, ବର୍ଣ୍ଣବୈଷମ୍ୟ ନୀତି ଏବଂ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୀବ୍ର ଅସନ୍ତୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା । ଶିକ୍ଷିତ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ପଦବୀରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିବା, ଆଇ.ସି.ଏସ ପରୀକ୍ଷା ବୟସ ସୀମା ହ୍ରାସ କରିବା ଏବଂ ଲର୍ଡ ଲିଟନ ଓ ଲର୍ଡ କର୍ଜନଙ୍କ କୁଶାସନ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ଏକଜୁଟ ହେବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରିଥିଲା । ଏହି ସମସ୍ତ ନୀତି ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜାତୀୟ ଚେତନା ଓ ଦେଶପ୍ରେମକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବାରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରିଥିଲା ।
୨. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ୨୦ ଗୋଟି ଶବ୍ଦରେ ଲେଖ ।
Q1. (କ) ଜାତୀୟତାବାଦର ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ ସଂକ୍ଷେପରେ ଉଲ୍ଲେଖ କର ।
ଉତ୍ତର: ଜାତୀୟତାବାଦର ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ହେଲା ଭୌଗୋଳିକ ଅଖଣ୍ଡତା, ଜନ୍ମ ବା ଜାତିଗତ ଐକ୍ୟ, ଭାବଗତ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐକ୍ୟ, ସାହିତ୍ୟ ଓ ଭାଷାଗତ ଐକ୍ୟ, ଧର୍ମଗତ ଐକ୍ୟ, ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶ, ଦେଶାତ୍ମବୋଧ ଏବଂ ସ୍ଵାୟତ୍ତ ଶାସନ ବା ସ୍ଵରାଜ ।
Q2. (ଖ) ପରିବହନ ଓ ଯୋଗାଯୋଗ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଜନସମ୍ପର୍କ ବୃଦ୍ଧିରେ କିପରି ସହାୟକ ହେଲା, ତାହା ବୁଝାଇ ଲେଖ ।
ଉତ୍ତର: ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ନିର୍ମିତ ରେଳପଥ, ରାସ୍ତାଘାଟ, ଡାକ ଓ ଟେଲିଗ୍ରାଫ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯୋଗୁଁ ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ ପରସ୍ପର ସହିତ ସହଜରେ ଯୋଗାଯୋଗ କରିପାରିଲେ । ଏହା ଫଳରେ ଜନସମ୍ପର୍କ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା, ଭାବର ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ ହେଲା ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ସଚେତନତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ସ୍ଵାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ସହାୟକ ହେଲା ।
Q3. (ଗ) କେଉଁ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ରାଜନୀତି ବିଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ପୁସ୍ତକ ପାଠକରି ଭାରତୀୟମାନେ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ଉଦ୍ବୁଦ୍ଧ ହେଲେ ?
ଉତ୍ତର: ଭାରତୀୟମାନେ ଜନ୍ ଷ୍ଟୁଆର୍ଟ ମିଲ, ହରବର୍ଟ ସ୍ପେନସର ଓ ଏଡମଣ୍ଡ ବର୍କଙ୍କ ପରି ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ରାଜନୀତି ବିଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ପୁସ୍ତକ ପାଠକରି ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ଉଦ୍ବୁଦ୍ଧ ହେଲେ । ଏହା ସହିତ ମାଜିନୀ, ଗାରିବାଲିଡି, ଋଷୋ ଓ ମଣ୍ଟେକ୍ୟୁଙ୍କ ବୈପ୍ଳବିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଥିଲା ।
Q4. (ଘ) ଇଂରେଜ ଶାସକମାନେ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ କିପରି ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ତରରେ ଶୋଷଣ କରୁଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ଇଂରେଜ ଶାସକମାନେ ଭାରତରୁ ଶସ୍ତା ମୂଲ୍ୟରେ କଞ୍ଚାମାଲ କିଣି ନିଜ ଦେଶକୁ ପଠାଉଥିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଉତ୍ପାଦିତ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଭାରତରେ ଅଧିକ ଦାମରେ ବିକ୍ରି କରୁଥିଲେ । ଏହା ଫଳରେ ଭାରତୀୟ ଶିଳ୍ପ ଓ ବାଣିଜ୍ୟ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ଖଜଣା ହାର ବୃଦ୍ଧି କରି ଗରିବ ଚାଷୀଙ୍କୁ ଶୋଷଣ କରୁଥିଲେ । ଦାଦାଭାଇ ନାରୋଜୀ ଏହାକୁ ‘ବିତ୍ତର ବହିଃ ପ୍ରବାହ ତତ୍ତ୍ବ’ ବୋଲି କହିଥିଲେ ।
Q5. (ଡ) ବଙ୍କିମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରତି ଥିବା ଅବଦାନ ଉଲ୍ଲେଖ କର ।
ଉତ୍ତର: ବଙ୍କିମଚନ୍ଦ୍ର ଚଟ୍ଟୋପାଧ୍ୟାୟ ନିଜର ଉପନ୍ୟାସ ‘ଆନନ୍ଦମଠ’ରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତା ଉପରେ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦେଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ରଚିତ “ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍” ସଙ୍ଗୀତ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବଳ ଦେଶପ୍ରେମ ଓ ଜାତୀୟତାବାଦ ଜାଗ୍ରତ କରିବାରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରିଥିଲା ।
Q6. (ଚ) ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ କ’ଣ ଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜାତୀୟ ଚେତନାର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଘଟାଇବା, ଦେଶପ୍ରେମ ଭାବର ପ୍ରସାର କରିବା ଏବଂ ଜାତୀୟ ଏକତାର ବିକାଶ କରିବା । ଏହା ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମକୁ ଅଧିକ ଜୋରଦାର କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା ।
୩. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଲେଖ ।
Q1. (କ) ଭାରତ କେଉଁ ଦିନ ସ୍ଵାଧୀନତା ପାଇଲା ?
ଉତ୍ତର: ଭାରତ ୧୯୪୭ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ୧୫ ତାରିଖ ଦିନ ସ୍ଵାଧୀନତା ପାଇଲା ।
Q2. (ଖ) କେଉଁ ଦିନ ଭାରତ ଏକ ସାର୍ବଭୌମ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ପରିଗଣିତ ହେଲା ?
ଉତ୍ତର: ଭାରତ ୧୯୫୦ ମସିହା ଜାନୁଆରୀ ୨୬ ତାରିଖ ଦିନ ଏକ ସାର୍ବଭୌମ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ପରିଗଣିତ ହେଲା ।
Q3. (ଗ) କେଉଁ ମସିହାରେ ଭାରତରେ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାର ପ୍ରଚଳନ ହେଲା ?
ଉତ୍ତର: ୧୮୩୫ ମସିହାରେ ଭାରତରେ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାର ପ୍ରଚଳନ ହେଲା ।
Q4. (ଘ) କେଉଁ ସ୍ୱାଧୀନଚେତା ଲେଖକମାନଙ୍କର ବୈପ୍ଳବିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ମାଜିନୀ, ଗାରିବାଲିଡି, ଋଷୋ ଓ ମଣ୍ଟେକ୍ୟୁଙ୍କ ପରି ସ୍ୱାଧୀନଚେତା ଲେଖକମାନଙ୍କର ବୈପ୍ଳବିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଥିଲା ।
Q5. (ଙ) କିଏ ‘ ବିତ୍ତର ବହିଃ ପ୍ରବାହ ତତ୍ତ୍ବ’ର ପ୍ରବକ୍ତା ଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ଦାଦାଭାଇ ନାରୋଜୀ ‘ବିତ୍ତର ବହିଃ ପ୍ରବାହ ତତ୍ତ୍ବ’ର ପ୍ରବକ୍ତା ଥିଲେ ।
Q6. (ଚ) କିଏ ‘ ବ୍ରହ୍ମ ସମାଜ’ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ରାଜା ରାମମୋହନ ରାୟ ‘ବ୍ରହ୍ମ ସମାଜ’ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ ।
Q7. (ଛ) କିଏ ‘ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍’ ସଙ୍ଗୀତର ରଚୟିତା ଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ବଙ୍କିମଚନ୍ଦ୍ର ଚଟ୍ଟୋପାଧ୍ୟାୟ ‘ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍’ ସଙ୍ଗୀତର ରଚୟିତା ଥିଲେ ।
Q8. (ଜ) ‘ରୟାଲ ଏସିଆଟିକ୍ ସୋସାଇଟି ଅଫ ବେଙ୍ଗଲ’ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା କିଏ ଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ସାର୍ ଉଇଲିୟମ ଜୋନ୍ସ ‘ରୟାଲ ଏସିଆଟିକ୍ ସୋସାଇଟି ଅଫ ବେଙ୍ଗଲ’ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ ।
Q9. (ଝ) କିଏ ‘ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ’ର ପ୍ରଥମ ଅଧୂବେଶନରେ ସଭାପତିତ୍ୱ କରିଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର: ଉମେଶ ଚନ୍ଦ୍ର ବାନାର୍ଜୀ ‘ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ’ର ପ୍ରଥମ ଅଧିବେଶନରେ ସଭାପତିତ୍ୱ କରିଥିଲେ ।
୪. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Board Exam Tips & Pitfalls)
୪.୧ ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରସ୍ତୁତି ରଣନୀତି ଓ ୧୦୦/୧୦୦ ସ୍କୋରିଂ ରହସ୍ୟ:
୧. ଧାରଣାଗତ ସ୍ପଷ୍ଟତା: ଜାତୀୟତାବାଦର ମୂଳ ଧାରଣା, ଏହାର ଉପାଦାନ ଏବଂ ଭାରତରେ ଏହାର ବିକାଶର କାରଣଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝନ୍ତୁ । ପ୍ରତ୍ୟେକ କାରଣର ପ୍ରଭାବକୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରନ୍ତୁ ।
୨. ମୁଖ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଓ ତାରିଖ ମନେରଖିବା: ଜାତୀୟତାବାଦର ସଂଜ୍ଞା, ଆଲଫ୍ରେଡ୍ ଗ୍ରାଜିଆଙ୍କ ସଂଜ୍ଞା, ‘ବିତ୍ତର ବହିଃ ପ୍ରବାହ ତତ୍ତ୍ବ’, ‘ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍’, ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ଗଠନ ବର୍ଷ (୧୮୮୫), ସ୍ଵାଧୀନତା ବର୍ଷ (୧୯୪୭), ସାର୍ବଭୌମ ରାଷ୍ଟ୍ର ଗଠନ ବର୍ଷ (୧୯୫୦) ଇତ୍ୟାଦି ମୁଖ୍ୟ ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ମନେରଖନ୍ତୁ ।
୩. କାରଣ ଓ ପ୍ରଭାବ ସମ୍ପର୍କ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘଟଣା କିପରି ଜାତୀୟତାବାଦର ବିକାଶରେ ସହାୟକ ହେଲା, ତାହାର କାରଣ ଓ ପ୍ରଭାବ ସମ୍ପର୍କକୁ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା କିପରି ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ସୃଷ୍ଟି କଲା ।
୪. ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ ବ୍ୟବହାର: ଅଧ୍ୟାୟର ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଏକ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ । ଏହା ସମଗ୍ର ଅଧ୍ୟାୟକୁ ସହଜରେ ମନେରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ।
୫. ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ସମାଧାନ: ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ସମସ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଲେଖି ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ । ଏହା ଆପଣଙ୍କର ଉତ୍ତର ଲେଖିବାର ଦକ୍ଷତା ବୃଦ୍ଧି କରିବ ।
୬. ପଏଣ୍ଟ ଆକାରରେ ଉତ୍ତର: ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତରକୁ ପଏଣ୍ଟ ଆକାରରେ ଲେଖନ୍ତୁ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଏଣ୍ଟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ବୁଝାଇ ଲେଖନ୍ତୁ ।
୭. ପୁନରାବୃତ୍ତି: ନିୟମିତ ଭାବରେ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରନ୍ତୁ । ଏହା ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ମନେରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ।
୪.୨ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Common Student Errors):
୧. ସଂଜ୍ଞାରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟତା: ଜାତୀୟତାବାଦର ସଂଜ୍ଞାକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ବୁଝି ନପାରିବା । ଏହାକୁ କେବଳ ଦେଶପ୍ରେମ ଭାବରେ ବୁଝିବା ଏକ ଭୁଲ୍ ଧାରଣା । ଏହା ଏକ ବ୍ୟାପକ ଧାରଣା ।
୨. କାରଣଗୁଡ଼ିକୁ ମିଶାଇ ଦେବା: ଜାତୀୟତାବାଦର ବିକାଶର ବିଭିନ୍ନ କାରଣଗୁଡ଼ିକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଅଲଗା ଅଲଗା କରି ନଲେଖିବା । ପ୍ରତ୍ୟେକ କାରଣର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
୩. ତାରିଖ ଓ ନାମରେ ଭୁଲ୍: ମୁଖ୍ୟ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକର ତାରିଖ (ଯଥା: ଇଂରାଜୀ ଭାଷା ପ୍ରଚଳନ, କଂଗ୍ରେସ ଗଠନ, ସ୍ଵାଧୀନତା ପ୍ରାପ୍ତି) ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ଵଙ୍କ ନାମ (ଯଥା: ଲର୍ଡ ମ୍ୟାକଲେ, ରାଜା ରାମମୋହନ ରାୟ, ଦାଦାଭାଇ ନାରୋଜୀ, ଆଲାନ୍ ଅକ୍ଟାଭିଆନ୍ ହ୍ୟୁମ୍) ମନେରଖିବାରେ ଭୁଲ୍ କରିବା ।
୪. ଅର୍ଥନୈତିକ ଶୋଷଣର ବିଶ୍ଳେଷଣରେ ଅଭାବ: ଇଂରେଜମାନଙ୍କର ଅର୍ଥନୈତିକ ନୀତିଗୁଡ଼ିକ କିପରି ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା, ତାହାକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ବିଶ୍ଳେଷଣ ନକରିବା । ‘ବିତ୍ତର ବହିଃ ପ୍ରବାହ ତତ୍ତ୍ବ’କୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ବୁଝି ନପାରିବା ।
୫. ଉତ୍ତରକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କରିବା: ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକରେ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ତଥ୍ୟ ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ ନଦେଇ କେବଳ ମୁଖ୍ୟ ପଏଣ୍ଟଗୁଡ଼ିକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବା । ପ୍ରଶ୍ନର ଶବ୍ଦ ସୀମା ଅନୁଯାୟୀ ଉତ୍ତର ଲେଖିବା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App