BSE ODISHA CLASS 9 • UTKAL MASTER STROKE

ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଏଜୁକେସନ୍ (BSE Odisha) — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଷ୍ଟର ନୋଟ୍ସ

ଶ୍ରେଣୀ: Class 9 | ବିଷୟ: Life Science

ଅଧ୍ୟାୟ: Class9 LifeSci Ch01 Ch01 Jaiba Bibidhata

---

୧. ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ ଓ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map & Conceptual Architecture)

---

ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ବାସ କରୁଥିବା ଅସଂଖ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସାଦୃଶ୍ୟ ଓ ବୈଷମ୍ୟକୁ ଆଧାର କରି ଜୈବ ବିବିଧତାର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଜୀବଜଗତର ଏହି ବିଶାଳ ବିବିଧତାକୁ ବୁଝିବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରଣାଳୀରେ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ କରିବା।

୧.୧ ଜୈବ ବିବିଧତାର ମୌଳିକ ଧାରଣା:

ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରାୟ ୧୫ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଜାତିର ଜୀବ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇସାରିଛନ୍ତି। ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆକାର, ଆୟୁଷ, ବାସସ୍ଥାନ ଏବଂ ଶାରୀରିକ ଗଠନରେ ପ୍ରଭୂତ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ (ଆକାର ମାଇକ୍ରୋମିଟରରେ ମପାଯାଏ, ୧µm = ୧୦⁻⁶ ମିଟର) ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶାଳକାୟ ନୀଳତିମି (ପ୍ରାୟ ୩୦ ମିଟର) କିମ୍ବା ରେଡ୍‌ଉଡ୍ ଗଛ (ପ୍ରାୟ ୧୦୦ ମିଟର) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବ ପୃଥିବୀରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ସେହିପରି କେତେକ ପତଙ୍ଗର ଆୟୁଷ ମାତ୍ର କେଇ ଦିନ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ପାଇନ୍ ଗଛ ପ୍ରାୟ ୧୦୦ ରୁ ୧୫୦ ବର୍ଷ ଏବଂ କୋଲକାତାର ବଟାନିକାଲ୍ ଗାର୍ଡେନରେ ଥିବା ମହାବଟବୃକ୍ଷ (Great Banyan Tree) ୨୦୦ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ବଞ୍ଚିରହିଛି।

୧.୨ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ ବିଜ୍ଞାନ (Taxonomy):

ଜୀବମାନଙ୍କର ସାଦୃଶ୍ୟ ଓ ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ବିଚାର କରି ସେମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ବିଭକ୍ତ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ ବିଜ୍ଞାନ ବା ଟାକ୍ସୋନାମି (Taxonomy) କୁହାଯାଏ। ସ୍ଵିଡେନର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୈଜ୍ଞାନିକ କାରୋଲସ୍ ଲିନିୟସ୍ (Carolus Linnaeus) ଙ୍କୁ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ ବିଜ୍ଞାନର ଜନକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେ ତାଙ୍କ ପୁସ୍ତକ "ସିଷ୍ଟେମା ନେଚୁରେ" (Systema Nature) ରେ ଦ୍ଵିପଦ ନାମକରଣ (Binomial Nomenclature) ପଦ୍ଧତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।

୧.୩ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Conceptual Architecture):

ଜୀବଜଗତ (Living World)

│

├─ ପ୍ରାକ୍‌ନ୍ୟଷ୍ଟୀୟ (Prokaryotes) ── ଏକକୋଷୀ ── ମୋନେରା (Monera)

│

└─ ସୁନ୍ୟଷ୍ଟୀୟ (Eukaryotes)

│

├─ ଏକକୋଷୀ ── ପ୍ରୋଟିଷ୍ଟା (Protista)

│

└─ ବହୁକୋଷୀ

│

├─ କୋଷଭିତ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ (With Cell Wall)

│ │

│ ├─ ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ── ଫଞ୍ଜାଇ (Fungi)

│ └─ ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ କରିପାରନ୍ତି ── ପ୍ଲାଣ୍ଟି (Plantae)

│

└─ କୋଷଭିତ୍ତି ବିହୀନ (Without Cell Wall) ── ଏନିମାଲିଆ (Animalia)

ଉଦ୍ଭିଦ ଜଗତ (Plantae) ର ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ:

ଥାଲୋଫାଇଟା (ଶୈବାଳ) ── ବ୍ରାୟୋଫାଇଟା (ମସ୍) ── ଟେରିଡୋଫାଇଟା (ଫର୍ଣ୍ଣ) ── ଜିମ୍ନୋସ୍ପର୍ମ (ନଗ୍ନବୀଜୀ) ── ଆଞ୍ଜିଓସ୍ପର୍ମ (ଆବୃତବୀଜୀ)

ପ୍ରାଣୀ ଜଗତ (Animalia) ର ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ:

ପୋରିଫେରା ── ସିଲେନ୍ଟେରେଟା ── ପ୍ଲାଟିହେଲ୍‌ମିନ୍‌ଥେସ୍ ── ନିମାଟୋହେଲ୍‌ମିନ୍‌ଥେସ୍ ── ଏନିଲିଡା ── ଆର୍ଥ୍ରୋପୋଡା ── ମୋଲୁସ୍କା ── ଏକାଇନୋଡର୍ମାଟା ── ହେମିକର୍ଡାଟା ── କର୍ଡାଟା (ମେରୁଦଣ୍ଡୀ ଓ ଅପୃଷ୍ଠବଂଶୀ)

---

୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ରାବଳୀ (Comprehensive Theory)

---

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

୨.୧ ବୈଜ୍ଞାନିକ ନାମକରଣର ନିୟମାବଳୀ (Rules of Binomial Nomenclature)

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

କାରୋଲସ୍ ଲିନିୟସ୍‌ଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରଣୀତ ଦ୍ଵିପଦ ନାମକରଣ ପଦ୍ଧତି ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଜୈବିକ ନାମକରଣ ନିୟମାବଳୀ (ICBN - International Code of Biological Nomenclature) ଦ୍ଵାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ନିୟମଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

୧. ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବର ବୈଜ୍ଞାନିକ ନାମ ଦୁଇଟି ପଦ ବିଶିଷ୍ଟ ହେବ। ପ୍ରଥମ ପଦଟି ପ୍ରଜାତି (Genus) ଏବଂ ଦ୍ଵିତୀୟ ପଦଟି ଜାତି (Species) କୁ ସୂଚାଏ।

୨. ପ୍ରଜାତି ନାମର ପ୍ରଥମ ଅକ୍ଷରଟି ଇଂରାଜୀ ବଡ଼ ଅକ୍ଷର (Capital Letter) ରେ ଏବଂ ଜାତି ନାମର ପ୍ରଥମ ଅକ୍ଷରଟି ଛୋଟ ଅକ୍ଷର (Small Letter) ରେ ଲେଖାଯାଏ।

୩. ହାତରେ ଲେଖିବା ସମୟରେ ପ୍ରଜାତି ଓ ଜାତି ନାମ ତଳେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ରେଖାଙ୍କନ (Underline) କରାଯାଏ। ଛାପିବା ସମୟରେ ଏହାକୁ ଇଟାଲିକ୍ସ (Italics) ଅକ୍ଷରରେ ଲେଖାଯାଏ।

୪. ବୈଜ୍ଞାନିକ ନାମଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ଲାଟିନ୍ ଭାଷାରୁ ଆନୀତ।

ଉଦାହରଣ:

ସିଂହ: Felis leo (Felis - ପ୍ରଜାତି, leo - ଜାତି)

ବାଘ: Felis tigris

ମନୁଷ୍ୟ: Homo sapiens

ବରଗଛ: Ficus bengalensis

ଅଶ୍ଵତ୍ଥ ଗଛ: Ficus religiosa

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

୨.୨ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗର ପଦାନୁକ୍ରମ (Hierarchy of Classification)

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

ଜୀବମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ସାଦୃଶ୍ୟ ଓ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଆଧାରରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ସୋପାନ ଅନୁଯାୟୀ ସଜାଯାଇଥାଏ:

ଜଗତ (Kingdom) ── ପର୍ବ (Phylum / Division) ── ଶ୍ରେଣୀ (Class) ── ବର୍ଗ (Order) ── ବଂଶ (Family) ── ପ୍ରଜାତି (Genus) ── ଜାତି (Species)

ଜାତି (Species) ହେଉଛି ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗର ସର୍ବନିମ୍ନ ତଥା ମୌଳିକ ଏକକ।

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

୨.୩ ରବର୍ଟ ହ୍ଵିଟାକରଙ୍କ ପଞ୍ଚଜଗତ ବିଶିଷ୍ଟ ବର୍ଗୀକରଣ (Five Kingdom Classification)

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

୧୯୫୯ ମସିହାରେ ରବର୍ଟ ହ୍ଵିଟାକର (Robert Whittaker) ଜୀବଜଗତକୁ ୫ଟି ଜଗତରେ ବିଭକ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏହାର ଆଧାର ଥିଲା କୋଷର ଗଠନ, ପୋଷଣ ପ୍ରଣାଳୀ ଏବଂ ଶାରୀରିକ ସଂଗଠନ।

୧. ମୋନେରା (Monera):

ଏମାନେ ପ୍ରାକ୍‌ନ୍ୟଷ୍ଟୀୟ (Prokaryotic) ଏବଂ ଏକକୋଷୀ ଜୀବ। ଏମାନଙ୍କ କୋଷରେ ସୁଗଠିତ ନ୍ୟଷ୍ଟି ଓ କୋଷ ଅଙ୍ଗିକା ନଥାଏ।

କେତେକଙ୍କ କୋଷରେ କୋଷଭିତ୍ତି ଥାଏ ତ କେତେକଙ୍କର ନଥାଏ।

ପୋଷଣ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏମାନେ ସ୍ଵଭୋଜୀ କିମ୍ବା ପରଭୋଜୀ।

ଉଦାହରଣ: ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ, ନୀଳହରିତ ଶୈବାଳ (Anabaena), ମାଇକୋପ୍ଲାଜ୍‌ମା।

୨. ପ୍ରୋଟିଷ୍ଟା (Protista):

ଏମାନେ ସୁନ୍ୟଷ୍ଟୀୟ (Eukaryotic) ଏବଂ ଏକକୋଷୀ ଜୀବ।

ଚଳନ ପାଇଁ ଏମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ସିଲିଆ (Cilia), ଫ୍ଲାଜେଲା (Flagella) କିମ୍ବା କୂଟପାଦ (Pseudopodia) ଥାଏ।

ଏମାନେ ସ୍ଵଭୋଜୀ କିମ୍ବା ପରଭୋଜୀ ଅଟନ୍ତି।

ଉଦାହରଣ: ଆମିବା, ପାରାମେସିୟମ୍, ଡାଏଟମ୍, ୟୁଗ୍ଲିନା।

୩. ଫଞ୍ଜାଇ (Fungi / କବକ):

ଏମାନେ ସୁନ୍ୟଷ୍ଟୀୟ, ସାଧାରଣତଃ ବହୁକୋଷୀ ଏବଂ ପରଭୋଜୀ (ମୃତୋପଜୀବୀ) ଜୀବ।

ଏମାନଙ୍କ କୋଷଭିତ୍ତି 'କାଇଟିନ୍' (Chitin) ନାମକ ଜଟିଳ ଶର୍କରା ଦ୍ଵାରା ଗଠିତ।

କେତେକ କବକ ଶୈବାଳ ସହିତ ସହଜୀବିତା (Symbiosis) ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଲାଇକେନ୍ (Lichen) କୁହାଯାଏ।

ଉଦାହରଣ: ଇଷ୍ଟ (Yeast - ଏକକୋଷୀ), ପେନିସିଲିୟମ୍, ଛତୁ (Agaricus)।

୪. ପ୍ଲାଣ୍ଟି (Plantae / ଉଦ୍ଭିଦ ଜଗତ):

ଏମାନେ ବହୁକୋଷୀ, ସୁନ୍ୟଷ୍ଟୀୟ ଏବଂ ସ୍ଵଭୋଜୀ ଜୀବ। ଏମାନଙ୍କ କୋଷରେ ହରିତକଣା (Chlorophyll) ଥାଏ ଏବଂ ଏମାନେ ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ନିଜ ଖାଦ୍ୟ ନିଜେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି।

କୋଷ ବାହାରେ ସେଲ୍ୟୁଲୋଜ୍ ନିର୍ମିତ କୋଷଭିତ୍ତି ଥାଏ।

୫. ଏନିମାଲିଆ (Animalia / ପ୍ରାଣୀ ଜଗତ):

ଏମାନେ ବହୁକୋଷୀ, ସୁନ୍ୟଷ୍ଟୀୟ ଏବଂ ପରଭୋଜୀ ଜୀବ। ଏମାନଙ୍କ କୋଷରେ କୋଷଭିତ୍ତି ନଥାଏ।

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

୨.୪ ଉଦ୍ଭିଦ ଜଗତର ବିଭକ୍ତିକରଣ (Classification of Plantae)

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

ଉଦ୍ଭିଦ ଜଗତକୁ ଶରୀରର ଗଠନ, ସଂବାହୀ ଟିସୁର ଉପସ୍ଥିତି ଏବଂ ମଞ୍ଜି ସୃଷ୍ଟି କରିବାର କ୍ଷମତା ଆଧାରରେ ୫ଟି ମୁଖ୍ୟ ବିଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି:

୧. ଥାଲୋଫାଇଟା (Thallophyta):

ଶରୀର ସରଳ ଏବଂ ଏହା ଚେର, କାଣ୍ଡ ଓ ପତ୍ରରେ ବିଭକ୍ତ ନୁହେଁ। ଏହାକୁ ଥାଲସ୍ (Thallus) କୁହାଯାଏ।

ଏମାନଙ୍କୁ ସାଧାରଣତଃ ଶୈବାଳ (Algae) କୁହାଯାଏ। ଏମାନଙ୍କର ସଂବାହୀ ଟିସୁ ନଥାଏ।

ଉଦାହରଣ: ସ୍ପାଇରୋଗାଇରା, କାରା, ଉଲୋଥ୍ରିକ୍ସ।

୨. ବ୍ରାୟୋଫାଇଟା (Bryophyta):

ଏମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଭିଦ ଜଗତର ଉଭୟଚର (Amphibians of Plant Kingdom) କୁହାଯାଏ କାରଣ ଏମାନେ ସ୍ଥଳଭାଗରେ ରହୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜନନ ପାଇଁ ଜଳ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି।

ଶରୀର କାଣ୍ଡ ଓ ପତ୍ର ସଦୃଶ ଗଠନରେ ବିଭକ୍ତ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତ ଚେର ନଥାଏ। ଚେର ବଦଳରେ ରାଇଜଏଡ୍ (Rhizoid) ଥାଏ। ସଂବାହୀ ଟିସୁ ନଥାଏ।

ଉଦାହରଣ: ମସ୍ (Funaria), ମାରକାନସିଆ, ରିକ୍ସିଆ।

୩. ଟେରିଡୋଫାଇଟା (Pteridophyta):

ଏମାନଙ୍କ ଶରୀର ପ୍ରକୃତ ଚେର, କାଣ୍ଡ ଓ ପତ୍ରରେ ବିଭକ୍ତ।

ଜଳ ଓ ଖାଦ୍ୟ ପରିବହନ ପାଇଁ ସଂବାହୀ ଟିସୁ (ଜାଇଲେମ୍ ଓ ଫ୍ଲୋଏମ୍) ଥାଏ।

ଏମାନଙ୍କର ଫୁଲ ଓ ମଞ୍ଜି ହୁଏ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏମାନଙ୍କୁ ଅପୁଷ୍ପକ ବା କ୍ରିପ୍ଟୋଗାମସ୍ (Cryptogams) କୁହାଯାଏ। ଏମାନେ ରେଣୁ (Spore) ଦ୍ଵାରା ବଂଶବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତି।

ଉଦାହରଣ: ମାର୍ସିଲିଆ, ଫର୍ଣ୍ଣ।

୪. ଜିମ୍ନୋସ୍ପର୍ମ (Gymnosperm / ନଗ୍ନବୀଜୀ):

ଏମାନେ ସପୁଷ୍ପକ ଉଦ୍ଭିଦ ବା ଫାନେରୋଗାମସ୍ (Phanerogams)।

ଏମାନଙ୍କର ମଞ୍ଜିଗୁଡ଼ିକ ଫଳ ଭିତରେ ନରହି ନଗ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ରେଣୁପତ୍ର (Sporophyll) ଉପରେ ରହିଥାଏ।

ଏମାନେ ବହୁବର୍ଷୀ, କାଷ୍ଠଳ ଏବଂ ଚିରହରିତ୍ ଅଟନ୍ତି।

ଉଦାହରଣ: ସାଇକସ୍, ପାଇନ୍।

୫. ଆଞ୍ଜିଓସ୍ପର୍ମ (Angiosperm / ଆବୃତବୀଜୀ):

ଏମାନଙ୍କର ମଞ୍ଜିଗୁଡ଼ିକ ଫଳ ଭିତରେ ଆବୃତ ହୋଇ ରହିଥାଏ। ଏମାନଙ୍କୁ ସପୁଷ୍ପକ ଉଦ୍ଭିଦ କୁହାଯାଏ।

ବୀଜପତ୍ର (Cotyledon) ସଂଖ୍ୟା ଅନୁଯାୟୀ ଏମାନେ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ:

(i) ଏକବୀଜପତ୍ରୀ (Monocotyledon): ଗୋଟିଏ ବୀଜପତ୍ର ଥାଏ। ଉଦାହରଣ: ଧାନ, ଗହମ, ମକା।

(ii) ଦ୍ଵିବୀଜପତ୍ରୀ (Dicotyledon): ଦୁଇଟି ବୀଜପତ୍ର ଥାଏ। ଉଦାହରଣ: ମୁଗ, ବୁଟ, ମଟର।

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

୨.୫ ପ୍ରାଣୀ ଜଗତର ବିଭକ୍ତିକରଣ (Classification of Animalia)

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ଶରୀରର ସଂଗଠନ, ପ୍ରତିସାମ୍ୟ, ପ୍ରଗୁହା (Coelom) ଏବଂ ମେରୁଦଣ୍ଡର ଉପସ୍ଥିତି ଆଧାରରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପର୍ବରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି:

୧. ପୋରିଫେରା (Porifera):

ଶରୀରରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଛିଦ୍ର ବା ରନ୍ଧ୍ର (Pore) ଥାଏ, ତେଣୁ ଏମାନଙ୍କୁ ଛିଦ୍ରାଳ ପ୍ରାଣୀ କୁହାଯାଏ।

ଶରୀର ଭିତରେ ଜଳ ପ୍ରବାହ ପାଇଁ ଏକ କେନାଲ୍ ତନ୍ତ୍ର (Canal System) ଥାଏ।

ଉଦାହରଣ: ସାଇକନ୍, ସ୍ପଞ୍ଜିଲା।

୨. ସିଲେନ୍ଟେରେଟା (Coelenterata):

ଶରୀର ଭିତରେ ଏକ ପ୍ରଗୁହା ବା ସିଲେଣ୍ଟେରନ୍ ଥାଏ। ମୁଖ ଚାରିପାଖରେ କର୍ଷିକା (Tentacles) ଥାଏ।

ଏମାନେ ଏକକୀ ବା ଦଳଗତ ଭାବେ ବାସ କରନ୍ତି।

ଉଦାହରଣ: ହାଇଡ୍ରା, ଜେଲିଫିସ୍, ପ୍ରବାଳ (Coral)।

୩. ପ୍ଲାଟିହେଲ୍‌ମିନ୍‌ଥେସ୍ (Platyhelminthes / ଚେପ୍ଟାକୃମି):

ଶରୀର ଚେପ୍ଟା, ଦ୍ଵିପାର୍ଶ୍ଵ ପ୍ରତିସାମ୍ୟ (Bilateral Symmetry) ଏବଂ ତ୍ରିସ୍ତରୀୟ (Triploblastic)।

ଏମାନଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ପ୍ରଗୁହା (True Coelom) ନଥାଏ। ଏମାନେ ଅଧିକାଂଶ ପରଜୀବୀ।

ଉଦାହରଣ: ଯକୃତ କୃମି, ଫିତାକୃମି।

୪. ନିମାଟୋହେଲ୍‌ମିନ୍‌ଥେସ୍ (Nematohelminthes / ଗୋଲକୃମି):

ଶରୀର ଗୋଲାକାର ଓ ସୂତା ଭଳି ଦୀର୍ଘ।

ଏମାନଙ୍କର ଆଭାସୀ ପ୍ରଗୁହା (Pseudo-coelom) ଥାଏ।

ଉଦାହରଣ: ଗୋଦର କୃମି, ବାଉଳା କୃମି (Pinworm)।

୫. ଏնିଲିଡା (Annelida / ଅଙ୍ଗୁରୀମାଳ):

ଶରୀର ସୂକ୍ଷ୍ମ ମୁଦି ଭଳି ଅନେକ ଖଣ୍ଡକରେ ବିଭକ୍ତ (Metameric Segmentation)।

ରେଚନ ପାଇଁ ନେଫ୍ରିଡିଆ (Nephridia) ଏବଂ ଚଳନ ପାଇଁ ସିଟା (Setae) ଥାଏ।

ଉଦାହରଣ: ଜିଆ, ଜୋକ।

୬. ଆର୍ଥ୍ରୋପୋଡା (Arthropoda / ସନ୍ଧିପଦ):

ପ୍ରାଣୀ ଜଗତର ସର୍ବବୃହତ ପର୍ବ। ଏମାନଙ୍କର ସନ୍ଧିଯୁକ୍ତ ଗୋଡ଼ (Jointed Appendages) ଥାଏ।

ଶରୀର ବାହାରେ କାଇଟିନ୍ ନିର୍ମିତ ବାହ୍ୟ ଆବରଣ ଥାଏ। ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ ମୁକ୍ତ ପ୍ରକାରର।

ଉଦାହରଣ: ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି, କଙ୍କଡ଼ା, ପ୍ରଜାପତି, ମଶା।

۷. ମୋଲୁସ୍କା (Mollusca / କୋମଳାଙ୍ଗୀ):

ଶରୀର ଅତି କୋମଳ ଏବଂ ସାଧାରଣତଃ ଏକ ଶକ୍ତ କାଲସିୟମ୍ ଆବରଣ (Shell) ଭିତରେ ରହିଥାଏ।

ଚଳନ ପାଇଁ ମାଂସଳ ପାଦ ଥାଏ।

ଉଦାହରଣ: ଗେଣ୍ଡା, ଶାମୁକା, ଅକ୍ଟୋପସ।

୮. ଏକାଇନୋଡର୍ମାଟା (Echinodermata / କଣ୍ଟକଚର୍ମୀ):

ଚର୍ମ କଣ୍ଟକମୟ। ଏମାନେ କେବଳ ସମୁଦ୍ରରେ ବାସ କରନ୍ତି।

ଚଳନ ପାଇଁ ନଳୀ ପାଦ (Tube Feet) ଏବଂ ଶରୀରରେ ଜଳ ସଂବାହନ ତନ୍ତ୍ର ଥାଏ।

ଉଦାହରଣ: ସମୁଦ୍ର ତାରା (Starfish), ସମୁଦ୍ର କାକୁଡ଼ି।

୯. ହେମିକର୍ଡାଟା (Hemichordata):

ଏମାନେ ଅପୃଷ୍ଠବଂଶୀ ଓ ପୃଷ୍ଠବଂଶୀ ମଧ୍ୟରେ ସଂଯୋଗକାରୀ ସେତୁ। ଶରୀର ପ୍ରୋବୋସିସ୍, କୋଲାର ଓ ଗଣ୍ଡିରେ ବିଭକ୍ତ।

ଉଦାହରଣ: ବାଲାନୋଗ୍ଲୋସସ୍।

୧୦. କର୍ଡାଟା (Chordata / ପୃଷ୍ଠବଂଶୀ):

ଏମାନଙ୍କର ନୋଟୋକର୍ଡ (Notochord), ପୃଷ୍ଠୀୟ ନଳୀ ସଦୃଶ ସ୍ନାୟୁରଜ୍ଜୁ ଏବଂ ଗ୍ରସନୀୟ ଗାଲିଛିଦ୍ର ଥାଏ।

ଏହାକୁ ତିନୋଟି ଉପପର୍ବରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି: ଉରୋକର୍ଡାଟା, ସେଫାଲୋକର୍ଡାଟା ଏବଂ ଭର୍ଟିବ୍ରାଟା (ମେରୁଦଣ୍ଡୀ)।

ଭର୍ଟିବ୍ରାଟା (Vertebrata) ର ଶ୍ରେଣୀସମୂହ:

ସାଇକ୍ଲୋଷ୍ଟୋମାଟା (Cyclostomata): ହନୁବିହୀନ, ଗୋଲାକାର ମୁଖ। ଉଦାହରଣ: ପେଟ୍ରୋମାଇଜନ୍।

ପାଇସେସ୍ (Pisces / ମତ୍ସ୍ୟ): କାତିଯୁକ୍ତ ଶରୀର, ଗାଲି ଦ୍ଵାରା ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା, ଦୁଇ କୋଠରୀ ବିଶିଷ୍ଟ ହୃତପିଣ୍ଡ, ଶୀତଳ ରକ୍ତବିଶିଷ୍ଟ। ଉଦାହରଣ: ରୋହି, ଭାକୁର, ଶାର୍କ।

ଆମ୍ଫିବିଆ (Amphibia / ଉଭୟଚର): ଚର୍ମ ଓଦାଳିଆ ଓ ଗ୍ରନ୍ଥିଳ, ତିନି କୋଠରୀ ବିଶିଷ୍ଟ ହୃତପିଣ୍ଡ, ଜଳ ଓ ସ୍ଥଳ ଉଭୟ ସ୍ଥାନରେ ବାସ କରନ୍ତି। ଉଦାହରଣ: ବେଙ୍ଗ, ସାଲାମାଣ୍ଡର।

ରେପ୍ଟିଲିଆ (Reptilia / ସରୀସୃପ): ଶୁଷ୍କ କାତିଯୁକ୍ତ ଚର୍ମ, ସାଧାରଣତଃ ତିନି କୋଠରୀ ବିଶିଷ୍ଟ ହୃତପିଣ୍ଡ (କୁମ୍ଭୀରର ଚାରି କୋଠରୀ), ଶୀତଳ ରକ୍ତବିଶିଷ୍ଟ। ଉଦାହରଣ: ସାପ, ଏଣ୍ଡୁଅ, କୁମ୍ଭୀର।

ଏଭସ୍ (Aves / ପକ୍ଷୀ): ଶରୀର ପର ଦ୍ଵାରା ଆବୃତ, ଅଗ୍ରପଦ ଡେଣାରେ ରୂପାନ୍ତରିତ, ଚାରି କୋଠରୀ ବିଶିଷ୍ଟ ହୃତପିଣ୍ଡ, ଉଷ୍ଣ ରକ୍ତବିଶିଷ୍ଟ। ଉଦାହରଣ: ପାରା, ବଗ, ଶାଗୁଣା।

ମାମାଲିଆ (Mammalia / ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ): ସ୍ତନ୍ୟଗ୍ରନ୍ଥି ଓ ଲୋମଯୁକ୍ତ ଚର୍ମ, ଚାରି କୋଠରୀ ବିଶିଷ୍ଟ ହୃତପିଣ୍ଡ, ଉଷ୍ଣ ରକ୍ତବିଶିଷ୍ଟ, ସାଧାରଣତଃ ଶାବକ ପ୍ରସବ କରନ୍ତି। ଉଦାହରଣ: ମନୁଷ୍ୟ, ବାଦୁଡ଼ି, ନୀଳତିମି, କଙ୍ଗାରୁ।

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

୨.୬ ଜୀବମାନଙ୍କର ସଂରକ୍ଷଣ ସ୍ଥିତି (Conservation Status of Species)

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

ଆଇ.ୟୁ.ସି.ଏନ୍. (IUCN) ଅନୁଯାୟୀ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି:

୧. ବିଲୁପ୍ତ ଜାତି (Extinct Species): ଯେଉଁ ଜୀବମାନେ ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଲୋପ ପାଇଗଲେଣି। ଉଦାହରଣ: ଭାରତର ଚିତାବାଘ, ଡୋଡୋ ପକ୍ଷୀ, ମାମଥ୍।

୨. ଲୁପ୍ତପ୍ରାୟ ଜାତି (Endangered Species): ଯେଉଁମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅତି ମାତ୍ରାରେ କମିଗଲାଣି ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ନକଲେ ଶୀଘ୍ର ବିଲୁପ୍ତ ହୋଇଯିବେ। ଉଦାହରଣ: ବୃହତ୍ ପାଣ୍ଡା, ଏକ ଶିଙ୍ଗ ବିଶିଷ୍ଟ ଗଣ୍ଡା, ବାଘ।

୩. ଅସୁରକ୍ଷିତ ଜାତି (Vulnerable Species): ଯେଉଁମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ ପାଉଛି ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଲୁପ୍ତପ୍ରାୟ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ଅଛି। ଉଦାହରଣ: କୃଷ୍ଣସାର ମୃଗ, ନୀଳଗିରି ତାହାର।

୪. ଦୁର୍ଲଭ ଜାତି (Rare Species): ପୃଥିବୀରେ ଅତି କମ୍ ସଂଖ୍ୟାରେ ଏବଂ କେବଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଜୀବ। ଉଦାହରଣ: ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମର୍କଟ (Golden Langur)।

---

୩. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ (100% Complete Solved Exercises)

---

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

(କ) ବିଶାଳ ଜୀବଜଗତର ଅସଂଖ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ସହଜରେ, ସଂକ୍ଷେପରେ ଏବଂ ସୁବିଧାରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରାଯାଇପାରେ।

(ଖ) ବିଭିନ୍ନ ଜୀବ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ବନ୍ଧ (Interrelationship) ବିଷୟରେ ଜାଣିହୁଏ।

(ଗ) ଜୀବମାନଙ୍କର କ୍ରମବିକାଶ ବା ଜୈବ ବିବର୍ତ୍ତନ (Organic Evolution) ର ଧାରା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବୁଝିହୁଏ।

(ଘ) ନୂତନ ଭାବେ ଆବିଷ୍କୃତ ହେଉଥିବା ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ସ୍ଥାନିତ କରିବାରେ ସହାୟତା ମିଳେ।

(ଙ) ଏହା ପରିବେଶ ବିଜ୍ଞାନ (Ecology), କୃଷି ବିଜ୍ଞାନ (Agricultural Science) ଏବଂ ଜନସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ (Public Health) ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଗବେଷଣାରେ ବିଶେଷ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

(କ) ପ୍ରାଥମିକ ସ୍ତର (ଉଚ୍ଚ ସ୍ତର): ଏହି ସ୍ତରରେ ଜୀବମାନଙ୍କର ଅତି ମୌଳିକ ତଥା ବ୍ୟାପକ ଲକ୍ଷଣକୁ ଆଧାର କରାଯାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, କୋଷର ଗଠନ - ଜୀବଟି ପ୍ରାକ୍‌ନ୍ୟଷ୍ଟୀୟ (Prokaryotic) କିମ୍ବା ସୁନ୍ୟଷ୍ଟୀୟ (Eukaryotic)। ଏହି ଲକ୍ଷଣ ଦ୍ଵାରା ସମଗ୍ର ଜୀବଜଗତ ଦୁଇଟି ବଡ଼ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଯାଏ।

(ଖ) ଦ୍ଵିତୀୟକ ସ୍ତର (ନିମ୍ନ ସ୍ତର): ଏହି ସ୍ତରରେ ପ୍ରାଥମିକ ସ୍ତରରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅପେକ୍ଷାକୃତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଲକ୍ଷଣକୁ ବିଚାର କରାଯାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ସୁନ୍ୟଷ୍ଟୀୟ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜୀବଟି ଏକକୋଷୀ କିମ୍ବା ବହୁକୋଷୀ। ଏହାପରେ ବହୁକୋଷୀ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୋଷଭିତ୍ତିର ଉପସ୍ଥିତି ଏବଂ ପୋଷଣ ପ୍ରଣାଳୀ (ସ୍ଵଭୋଜୀ କିମ୍ବା ପରଭୋଜୀ) କୁ ଆଧାର କରି ପରବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ତରଗୁଡ଼ିକ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ।

ଏହିପରି ଭାବେ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକର ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ପଦାନୁକ୍ରମ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଆମେ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତର ଚିହ୍ନଟ କରିପାରିବା।

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

୧. କୋଷର ଗଠନ (Cell Structure): ଜୀବଟି ପ୍ରାକ୍‌ନ୍ୟଷ୍ଟୀୟ (Prokaryotic) କି ସୁନ୍ୟଷ୍ଟୀୟ (Eukaryotic)।

୨. ଶରୀରର ସଂଗଠନ (Body Organisation): ଜୀବଟି ଏକକୋଷୀ (Unicellular) କି ବହୁକୋଷୀ (Multicellular)।

୩. ପୋଷଣ ପ୍ରଣାଳୀ (Mode of Nutrition): ଜୀବଟି ନିଜ ଖାଦ୍ୟ ନିଜେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ (ସ୍ଵଭୋଜୀ / Autotrophic) କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ (ପରଭୋଜୀ / Heterotrophic)।

ଏହି ଆଧାରରେ ପଞ୍ଚଜଗତର ଗୋଷ୍ଠୀଭୁକ୍ତ କରିବାର ଧାରା ନିମ୍ନଲିଖିତ ମତେ ହୋଇଥାଏ:

(କ) ମୋନେରା (Monera): ସମସ୍ତ ପ୍ରାକ୍‌ନ୍ୟଷ୍ଟୀୟ ଏବଂ ଏକକୋଷୀ ଜୀବ ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। (ଉଦାହରଣ: ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ)

(ଖ) ପ୍ରୋଟିଷ୍ଟା (Protista): ସମସ୍ତ ସୁନ୍ୟଷ୍ଟୀୟ ଏବଂ ଏକକୋଷୀ ଜୀବ ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। (ଉଦାହରଣ: ଆମିବା)

(ଗ) ଫଞ୍ଜାଇ (Fungi): ସୁନ୍ୟଷ୍ଟୀୟ, ବହୁକୋଷୀ, କୋଷଭିତ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ ପରଭୋଜୀ (ମୃତୋପଜୀବୀ) ଜୀବ ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। (ଉଦାହରଣ: ଛତୁ)

(ଘ) ପ୍ଲାଣ୍ଟି (Plantae): ସୁନ୍ୟଷ୍ଟୀୟ, ବହୁକୋଷୀ, କୋଷଭିତ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ ସ୍ଵଭୋଜୀ (ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣକାରୀ) ଜୀବ ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। (ଉଦାହରଣ: ସବୁଜ ଉଦ୍ଭିଦ)

(ଙ) ଏନିମାଲିଆ (Animalia): ସୁନ୍ୟଷ୍ଟୀୟ, ବହୁକୋଷୀ, କୋଷଭିତ୍ତି ବିହୀନ ଏବଂ ପରଭୋଜୀ ଜୀବ ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। (ଉଦାହରଣ: ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ)

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

୧. ଥାଲୋଫାଇଟା (Thallophyta): ଶରୀର ଅତି ସରଳ, ଚେର, କାଣ୍ଡ ଓ ପତ୍ରରେ ବିଭକ୍ତ ନୁହେଁ। ସଂବାହୀ ଟିସୁ ନଥାଏ। (ଉଦାହରଣ: ସ୍ପାଇରୋଗାଇରା)

୨. ବ୍ରାୟୋଫାଇଟା (Bryophyta): ଶରୀର କାଣ୍ଡ ଓ ପତ୍ର ସଦୃଶ ଅଂଶରେ ବିଭକ୍ତ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତ ଚେର ଓ ସଂବାହୀ ଟିସୁ ନଥାଏ। (ଉଦାହରଣ: ମସ୍)

୩. ଟେରିଡୋଫାଇଟା (Pteridophyta): ଶରୀର ଚେର, କାଣ୍ଡ ଓ ପତ୍ରରେ ବିଭକ୍ତ ଏବଂ ସଂବାହୀ ଟିସୁ ଥାଏ। ଏମାନଙ୍କର ଫୁଲ ଓ ମଞ୍ଜି ହୁଏ ନାହିଁ। (ଉଦାହରଣ: ଫର୍ଣ୍ଣ)

୪. ଜିମ୍ନୋସ୍ପର୍ମ (Gymnosperm / ନଗ୍ନବୀଜୀ): ଏମାନଙ୍କର ମଞ୍ଜିଗୁଡ଼ିକ ଫଳ ଭିତରେ ନରହି ନଗ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଥାଏ। (ଉଦାହରଣ: ସାଇକସ୍, ପାଇନ୍)

୫. ଆଞ୍ଜିଓସ୍ପର୍ମ (Angiosperm / ଆବୃତବୀଜୀ): ଏମାନଙ୍କର ମଞ୍ଜିଗୁଡ଼ିକ ଫଳ ଭିତରେ ଆବୃତ ହୋଇ ରହିଥାଏ। ଏମାନେ ପୁଣି ଏକବୀଜପତ୍ରୀ ଓ ଦ୍ଵିବୀଜପତ୍ରୀ ଭାବେ ବିଭକ୍ତ। (ଉଦାହରଣ: ମଟର, ଧାନ)

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

ଲକ୍ଷଣ ଉଦ୍ଭିଦର ବିଭକ୍ତିକରଣ (Plantae) ପ୍ରାଣୀର ବିଭକ୍ତିକରଣ (Animalia)

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

୧. ମୁଖ୍ୟ ଆଧାର ଶରୀରର ଗଠନ, ସଂବାହୀ ଟିସୁର ଉପସ୍ଥିତି, ଶରୀରର ସଂଗଠନ ସ୍ତର, ପ୍ରତିସାମ୍ୟ,

ମଞ୍ଜି ଉତ୍ପାଦନ ଓ ଆବରଣ। ପ୍ରଗୁହା ଏବଂ ମେରୁଦଣ୍ଡର ଉପସ୍ଥିତି।

୨. କୋଷଭିତ୍ତି କୋଷ ବାହାରେ ସେଲ୍ୟୁଲୋଜ୍ ନିର୍ମିତ କୋଷରେ କୋଷଭିତ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁପସ୍ଥିତ।

କୋଷଭିତ୍ତି ଥାଏ।

୩. ପୋଷଣ ପ୍ରଣାଳୀ ଏମାନେ ସ୍ଵଭୋଜୀ (ହରିତକଣା ଯୋଗୁଁ ଏମାନେ ପରଭୋଜୀ (ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ଓ

ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ କରନ୍ତି)। ହଜମ ପାଇଁ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ତନ୍ତ୍ର ଥାଏ)।

୪. ଚଳନ କ୍ଷମତା ଏମାନେ ସାଧାରଣତଃ ସ୍ଥିର ଏବଂ ଚଳନ ଏମାନେ ସ୍ଵାଧୀନ ଭାବେ ସ୍ଥାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ

କ୍ଷମତା ନଥାଏ। କରିପାରନ୍ତି (ଚଳନ ଅଙ୍ଗ ଥାଏ)।

୫. ମୁଖ୍ୟ ବିଭାଗ ଥାଲୋଫାଇଟା, ବ୍ରାୟୋଫାଇଟା, ପୋରିଫେରା, ସିଲେନ୍ଟେରେଟା, ଏନିଲିଡା,

ଟେରିଡୋଫାଇଟା, ଜିମ୍ନୋସ୍ପର୍ମ, ଆଞ୍ଜିଓସ୍ପର୍ମ। ଆର୍ଥ୍ରୋପୋଡା, ମୋଲୁସ୍କା, କର୍ଡାଟା ଇତ୍ୟାଦି।

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

୧. ସାଇକ୍ଲୋଷ୍ଟୋମାଟା (Cyclostomata): ଏମାନେ ଆଦିମ ମେରୁଦଣ୍ଡୀ। ଶରୀର ଦୀର୍ଘ ଓ ମୁଖ ଗୋଲାକାର ଏବଂ ହନୁବିହୀନ (Jawless)। ଏମାନେ ପରଜୀବୀ। (ଉଦାହରଣ: ପେଟ୍ରୋମାଇଜନ୍)

୨. ପାଇସେସ୍ (Pisces / ମତ୍ସ୍ୟ): ଏମାନେ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ। ଶରୀର କାତି ଦ୍ଵାରା ଆବୃତ। ଗାଲି ଦ୍ଵାରା ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରନ୍ତି। ହୃତପିଣ୍ଡ ଦୁଇ କୋଠରୀ ବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ ଏମାନେ ଶୀତଳ ରକ୍ତବିଶିଷ୍ଟ। (ଉଦାହରଣ: ରୋହି, ଶାର୍କ)

୩. ଆମ୍ଫିବିଆ (Amphibia / ଉଭୟଚର): ଏମାନେ ଜଳ ଓ ସ୍ଥଳ ଉଭୟ ସ୍ଥାନରେ ବାସ କରନ୍ତି। ଚର୍ମ ଓଦାଳିଆ ଓ ଗ୍ରନ୍ଥିଳ। ହୃତପିଣ୍ଡ ତିନି କୋଠରୀ ବିଶିଷ୍ଟ। (ଉଦାହରଣ: ବେଙ୍ଗ, ସାଲାମାଣ୍ଡର)

୪. ରେପ୍ଟିଲିଆ (Reptilia / ସରୀସୃପ): ଏମାନେ ସ୍ଥଳଭାଗରେ ବୁକୁରେ ଭରା ଦେଇ ଚାଲନ୍ତି। ଚର୍ମ ଶୁଷ୍କ ଓ କାତିଯୁକ୍ତ। ହୃତପିଣ୍ଡ ତିନି କୋଠରୀ ବିଶିଷ୍ଟ (କୁମ୍ଭୀରର ଚାରି କୋଠରୀ)। ଏମାନେ ଶୀତଳ ରକ୍ତବିଶିଷ୍ଟ। (ଉଦାହରଣ: ସାପ, କୁମ୍ଭୀର)

୫. ଏଭସ୍ (Aves / ପକ୍ଷୀ): ଏମାନଙ୍କ ଶରୀର ପର ଦ୍ଵାରା ଆବୃତ। ଅଗ୍ରପଦ ଦୁଇଟି ଡେଣାରେ ରୂପାନ୍ତରିତ। ହୃତପିଣ୍ଡ ଚାରି କୋଠରୀ ବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ ଏମାନେ ଉଷ୍ଣ ରକ୍ତବିଶିଷ୍ଟ। (ଉଦାହରଣ: ପାରା, କାଉ)

୬. ମାମାଲିଆ (Mammalia / ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ): ଏମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ଲୋମ ଏବଂ ସ୍ତନ୍ୟଗ୍ରନ୍ଥି ଥାଏ। ଏମାନେ ଉଷ୍ଣ ରକ୍ତବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ ସାଧାରଣତଃ ସାବକ ପ୍ରସବ କରନ୍ତି। ହୃତପିଣ୍ଡ ଚାରି କୋଠରୀ ବିଶିଷ୍ଟ। (ଉଦାହରଣ: ମନୁଷ୍ୟ, ବାଦୁଡ଼ି, ହାତୀ)

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

୧. ପ୍ଲାଟିହେଲ୍‌ମିନ୍‌ଥେସ୍ (Platyhelminthes): ଯକୃତ କୃମି, ଫିତାକୃମି, ପ୍ଲାନାରିଆ।

୨. ନିମାଟୋହେଲ୍‌ମିନ୍‌ଥେସ୍ (Nematohelminthes): ଗୋଲକୃମି, ବାଉଳା କୃମି, ଗୋଦର କୃମି।

୩. ଏնିଲିଡା (Annelida): ଜିଆ, ଜୋକ, ନେରିସ୍।

୪. ଆର୍ଥ୍ରୋପୋଡା (Arthropoda): ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି, କଙ୍କଡ଼ା, ପ୍ରଜାପତି, ମଶା, ମାଛି, ବୁଢ଼ିଆଣୀ।

୫. ମୋଲୁସ୍କា (Mollusca): ଗେଣ୍ଡା, ଶାମୁକା, ଅକ୍ଟୋପସ।

୬. କର୍ଡାଟା (Chordata - ସମସ୍ତ ମେରୁଦଣ୍ଡୀ ପ୍ରାଣୀ): ରୋହି ମାଛ, ବେଙ୍ଗ, ସାପ, ପାରା, କୁକୁର, ମନୁଷ୍ୟ।

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

(ଖ) କେଉଁ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରାଣୀ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ?

(i) ମୋଲୁସ୍କា (ii) ଏନିଲିଡା (iii) ଆର୍ଥ୍ରୋପୋଡା (iv) ନିମାଟୋଡା

ଉତ୍ତର: (iii) ଆର୍ଥ୍ରୋପୋଡା

🤖 Have a Doubt in this Chapter?

Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!

🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App