ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଏଜୁକେସନ୍ (BSE Odisha) — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଷ୍ଟର ନୋଟ୍ସ
ଶ୍ରେଣୀ: Class 9 | ବିଷୟ: Life Science
ଅଧ୍ୟାୟ: Class9 LifeSci Ch04 Ch04 Khadya Sampadara Unnatikarana
୧. ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ ଓ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map & Conceptual Architecture)
ଖାଦ୍ୟ ସମ୍ପଦର ଉନ୍ନତୀକରଣ (Improvement of Food Resources) ଅଧ୍ୟାୟଟି ଆମ ଜୀବନଧାରଣ ଏବଂ ଦେଶର ଅର୍ଥନୀତି ପାଇଁ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷୟ । ଜୀବଜଗତରେ କେବଳ ସବୁଜ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ନୀଳହରିତ୍ ଶୈବାଳ ନିଜର ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିପାରନ୍ତି, ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱ-ଭୋଜୀ (Autotrophs) କୁହାଯାଏ । ମନୁଷ୍ୟ ସମେତ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିଜ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ବା ପରୋକ୍ଷ ଭାବେ ଉଦ୍ଭିଦ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବାରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ପରଭୋଜୀ (Heterotrophs) କୁହାଯାଏ ।
କ୍ରମବର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଣୁ ଜନସଂଖ୍ୟାର ଚାହିଦା ମେଣ୍ଟାଇବା ପାଇଁ ସୀମିତ ଚାଷଜମିରୁ ଅଧିକ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇବା ନିମନ୍ତେ କୃଷି ଓ ପଶୁପାଳନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳର ପ୍ରୟୋଗ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇପଡ଼ିଛି । ୧୯୬୦ ରୁ ୨୦୦୪ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ଚାଷଜମିର ପରିମାଣ ମାତ୍ର ୨୫% ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିବା ବେଳେ ଶସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ୪ ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଛି । ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନୋଟି କାରଣ ଯୋଗୁଁ ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରିଛି:
୧. ଉଚ୍ଚ ଗୁଣବତ୍ତା ସମ୍ପନ୍ନ ମଞ୍ଜିର ଚୟନ ଓ ଶସ୍ୟର ଉନ୍ନତୀକରଣ ।
୨. ପୋଷକର ସଠିକ୍ ବ୍ୟବହାର ଓ ପରିଚାଳନା ।
୩. ଫସଲ ସଂରକ୍ଷଣର ସୁପରିଚାଳନା ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Conceptual Mind Map)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
ଖାଦ୍ୟ ସମ୍ପଦର ଉନ୍ନତୀକରଣର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ତମ୍ଭଗୁଡ଼ିକ ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହେଲା:
୧. ଶସ୍ୟ ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟର ଉନ୍ନତୀକରଣ (Crop Improvement):
୨. ପୋଷକ ପରିଚାଳନା (Nutrient Management):
୩. ଫସଲ ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ରୋଗ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ (Crop Protection & Disease Control):
୪. ପ୍ରାଣୀଜ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ଓ ପଶୁପାଳନ (Animal Husbandry):
୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ରାବଳୀ (Comprehensive Theory & Formulas)
୨.୧ ଶସ୍ୟ ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଋତୁଚକ୍ର:
ଆମ ଦେଶରେ ଜଳବାୟୁ ଓ ପରିବେଶ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଫସଲ ଚାଷ କରାଯାଏ:
୨.୨ ଶସ୍ୟର ଉନ୍ନତୀକରଣ ପଦ୍ଧତି:
୨.୩ ପୋଷକ ପରିଚାଳନା:
ଉଦ୍ଭିଦର ସୁସ୍ଥ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ୧୬ଟି ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ପୋଷକ ଲୋଡ଼ା ହୋଇଥାଏ ।
୨.୪ ରାସାୟନିକ ସାର ବନାମ ଜୈବ ସାର:
୨.୫ ପଶୁପାଳନ (Animal Husbandry):
ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତିରେ ଗୃହପାଳିତ ପଶୁମାନଙ୍କର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ, ପ୍ରଜନନ, ଖାଦ୍ୟପେୟ ଓ ରୋଗ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ପଶୁପାଳନ କୁହାଯାଏ ।
୨.୬ କୁକୁଡ଼ା ପାଳନ (Poultry Farming):
୨.୭ ମତ୍ସ୍ୟଚାଷ (Pisciculture):
୨.୮ ମହୁମାଛି ପାଳନ (Apiculture):
୩. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ (100% Complete Solved Exercises)
Q1. ଆଜିର ଯୁଗରେ ଖାଦ୍ୟ ସମ୍ପଦର ଉନ୍ନତୀକରଣ ଉପରେ କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଛି?
ଉତ୍ତର: ଆଜିର ଯୁଗରେ ଜନସଂଖ୍ୟା ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି । ଏହି କ୍ରମବର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଣୁ ଜନସଂଖ୍ୟାର ଖାଦ୍ୟ ଚାହିଦା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ଅଧିକ ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ, କୃଷିଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ପଶୁପାଳନ ଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । ମାତ୍ର ବର୍ତ୍ତମାନ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ପରିବେଶ, ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ତଥା ଚାଷଜମିର ହ୍ରାସ ଯୋଗୁଁ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଛି । ତେଣୁ ସୀମିତ ସମ୍ବଳରୁ ସର୍ବାଧିକ ଓ ଗୁଣାତ୍ମକ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇବା ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ସମ୍ପଦର ଉନ୍ନତୀକରଣ ଉପରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଛି ।
Q2. ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ବୃଦ୍ଧି କରିବାପାଇଁ କି କି ପଦକ୍ଷେପ ଦରକାର ତାହା ଉଲ୍ଲେଖ କର।
ଉତ୍ତର: ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ତିନୋଟି ମୁଖ୍ୟ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ:
(i) ଶସ୍ୟର ଉନ୍ନତୀକରଣ (Crop Improvement): ଉଚ୍ଚ ଗୁଣବତ୍ତା ସମ୍ପନ୍ନ, ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଏବଂ ଅଧିକ ଅମଳକ୍ଷମ ମଞ୍ଜିର ଚୟନ ଓ ବ୍ୟବହାର କରିବା ।
(ii) ପୋଷକର ସଠିକ୍ ବ୍ୟବହାର (Nutrient Management): ମାଟିର ଉର୍ବରତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ରାସାୟନିକ ସାର ଓ ଜୈବ ସାରର ସୁପରିଚାଳିତ ବ୍ୟବହାର କରିବା ।
(iii) ଫସଲ ସଂରକ୍ଷଣର ସୁପରିଚାଳନା (Crop Protection Management): କୀଟପତଙ୍ଗ, ଅନାବନା ଗଛ ଓ ରୋଗରୁ ଫସଲକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରିବା ।
Q3. ପଶୁପାଳନ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ?
ଉତ୍ତର: ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି ଅବଲମ୍ବନରେ ଗୃହପାଳିତ ପଶୁପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଉପଯୁକ୍ତ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ, ବାସଗୃହର ସୁବିଧା, ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଦାନ, ପ୍ରଜନନ ଏବଂ ରୋଗ ନିରାକରଣ କରି ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ଉତ୍ପାଦନ (ଯଥା: ଦୁଗ୍ଧ, ମାଂସ, ଅଣ୍ଡା, ଲୋମ ଇତ୍ୟାଦି) ପାଇବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପଶୁପାଳନ (Animal Husbandry) କୁହାଯାଏ ।
Q4. ଗୋପାଳନ ନିମିତ୍ତ କେଉଁ କେଉଁ ବିଷୟ ପ୍ରତି ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବାକୁ ପଡ଼େ?
ଉତ୍ତର: ଗୋପାଳନ ନିମିତ୍ତ ନିମ୍ନଲିଖିତ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତି ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବାକୁ ପଡ଼େ:
(i) ବାସସ୍ଥାନ (Housing): ଗୋଶାଳାଟି ସଫାସୁତୁରା, ବାୟୁ ଚଳାଚଳର ସୁବିଧା ଥିବା ଏବଂ ଏହାର ଚଟାଣ ସାମାନ୍ୟ ଗଡ଼ାଣିଆ ହେବା ଉଚିତ୍ ଯେପରି ମୂତ୍ର ଓ ଜଳ ସହଜରେ ନିଷ୍କାସିତ ହୋଇପାରିବ ।
(ii) ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ (Feed): ଗୋରୁମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରର ବୃଦ୍ଧି ଓ ଦୁଗ୍ଧ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ତନ୍ତୁବହୁଳ ଖାଦ୍ୟ (କଞ୍ଚାଘାସ, ନଡ଼ା) ଏବଂ ଦାନା ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ (ଚୋକଡ଼, ପିଡ଼ିଆ) ସଠିକ୍ ପରିମାଣରେ ଦେବା ଉଚିତ୍ ।
(iii) ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ରୋଗ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ (Health & Disease Control): ଗୋରୁମାନଙ୍କୁ ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତଃ ପରଜୀବୀ ଜନିତ ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ନିୟମିତ ଟୀକାକରଣ ଓ ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ ।
Q5. ଗୋଖାଦ୍ୟ କେତେ ପ୍ରକାର?
ଉତ୍ତର: ଗୋଖାଦ୍ୟ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଅଟେ:
(କ) ତନ୍ତୁବହୁଳ ଗୋଖାଦ୍ୟ (Roughage): ଏଥିରେ ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ତନ୍ତୁ ବା ଫାଇବର୍ ଥାଏ । ଉଦାହରଣ: କଞ୍ଚାଘାସ, ନଡ଼ା, ଶୁଖିଲା ଘାସ, ତାଳପତ୍ର ଇତ୍ୟାଦି ।
(ଖ) ଦାନା ଜାତୀୟ ଗୋଖାଦ୍ୟ (Concentrates): ଏଥିରେ ତନ୍ତୁର ପରିମାଣ କମ୍ ଥାଏ, ମାତ୍ର ପୁଷ୍ଟିସାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଧିକ ଥାଏ । ଉଦାହରଣ: ଚୋକଡ଼, ବିରି, କୋଳଥ, ପିଡ଼ିଆ ଇତ୍ୟାଦି ।
Q6. ରୋଗଗ୍ରସ୍ତ ଗାଈ ଗୋରୁଙ୍କୁ କିପରି ଚିହ୍ନଟ କରିବ?
ଉତ୍ତର: ରୋଗଗ୍ରସ୍ତ ଗାଈ ଗୋରୁଙ୍କୁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଲକ୍ଷଣ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇପାରିବ:
(i) ସେମାନେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ ପାକୁଳି କରିବା ବନ୍ଦ କରିଦିଅନ୍ତି ।
(ii) ସେମାନେ ନିସ୍ତେଜ ହୋଇ ଠିଆ ହୁଅନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୋଇ ରହନ୍ତି ।
(iii) ସେମାନଙ୍କର ଆଖି ଓ ନାକରୁ ପାଣି ବାହାରେ ଏବଂ ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ।
(iv) ଦୁଗ୍ଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈର ଦୁଗ୍ଧ ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷମତା ହଠାତ୍ ହ୍ରାସ ପାଏ ।
Q7. କେଉଁ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କୁକୁଡ଼ା ପାଳନ କରାଯାଏ?
ଉତ୍ତର: କୁକୁଡ଼ା ପାଳନ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇଟି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କରାଯାଏ:
(i) ଅଣ୍ଡା ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ: ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପାଳନ କରାଯାଉଥିବା କୁକୁଡ଼ାଙ୍କୁ 'ଲେୟର୍ସ' (Layers) କୁହାଯାଏ (ଯଥା: ହ୍ୱାଇଟ୍ ଲେଗହର୍ଣ୍ଣ) ।
(ii) ମାଂସ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ: ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପାଳନ କରାଯାଉଥିବା କୁକୁଡ଼ାଙ୍କୁ 'ବ୍ରୋଇଲର୍ସ' (Broilers) କୁହାଯାଏ (ଯଥା: କର୍ଣ୍ଣିସ) ।
Q8. ସଙ୍କରକରଣ କୁକୁଡ଼ାଠାରେ କି ଗୁଣ ଦେଖିବାକୁ ପାଉ?
ଉତ୍ତର: ସଙ୍କରକରଣ (Cross-breeding) ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା କୁକୁଡ଼ାଠାରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଉନ୍ନତ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ:
(i) ସଂଖ୍ୟାତ୍ମକ ଓ ଗୁଣାତ୍ମକ କୁକୁଡ଼ା ଛୁଆ ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷମତା ।
(ii) ବ୍ୟବସାୟିକ ଭିତ୍ତିରେ କୁକୁଡ଼ା ଛୁଆ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଉନ୍ନତ ଅଣ୍ଡିରା ଓ ମାଈ କୁକୁଡ଼ା ସୃଷ୍ଟି ।
(iii) ଗ୍ରୀଷ୍ମଦିନେ ପରିବେଶର ଉତ୍ତାପ ସହ୍ୟ କରିବାର କ୍ଷମତା ।
(iv) ପରିଚାଳନାଗତ ଖର୍ଚ୍ଚ ହ୍ରାସ ପାଇବା ।
(v) ଖାଦ୍ୟର ସଠିକ୍ ବିନିଯୋଗ କରି କମ୍ ଖାଦ୍ୟରେ ଅଧିକ ଅଣ୍ଡା ଓ ମାଂସ ପ୍ରଦାନ କରିବା ।
Q9. ମାଂସ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପାଳନ କରାଯାଉଥିବା କୁକୁଡ଼ା ଖାଦ୍ୟରେ କି କି ଭିଟାମିନ୍ ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ରହିଥାଏ?
ଉତ୍ତର: ମାଂସ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପାଳନ କରାଯାଉଥିବା କୁକୁଡ଼ା (ବ୍ରୋଇଲର୍ସ) ଖାଦ୍ୟରେ ଭିଟାମିନ୍ 'A' ଏବଂ ଭିଟାମିନ୍ 'K' ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ରହିଥାଏ । ଏହା ସହିତ ସେମାନଙ୍କ ଖାଦ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର ପୁଷ୍ଟିସାର (Protein) ଓ ସ୍ନେହସାର (Fat) ମଧ୍ୟ ରହିଥାଏ ।
Q10. ଭାରତରେ ମାଛକୁ କାହିଁକି ବହୁଳ ଭାବରେ ଖାଦ୍ୟ ରୂପରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ?
ଉତ୍ତର: ଭାରତରେ ମାଛକୁ ବହୁଳ ଭାବରେ ଖାଦ୍ୟ ରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ କାରଣ:
(i) ମାଛ ହେଉଛି ଏକ ସୁଲଭ ଏବଂ ସହଜଲଭ୍ୟ ପୁଷ୍ଟିସାର (Protein) ସମୃଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ।
(ii) ଏଥିରେ ଶରୀର ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଜୀବସାର (Vitamins) ଓ ଖଣିଜ ଲବଣ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଥାଏ ।
(iii) ଭାରତର ଏକ ବିଶାଳ ଜନସଂଖ୍ୟା ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାସ କରୁଥିବାରୁ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମାଛ ସହଜରେ ମିଳିଥାଏ ଏବଂ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଜୀବିକା ଓ ଖାଦ୍ୟ ଅଟେ ।
Q11. ସାମୁଦ୍ରିକ ମାଛ ଧରିବା ପାଇଁ କେଉଁ ନୂତନ ପଦ୍ଧତି ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଉଛି?
ଉତ୍ତର: ସାମୁଦ୍ରିକ ମାଛ ଧରିବା ପାଇଁ ଆଜିକାଲି ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଉଛି, ଯେପରିକି:
(i) ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ମାଛମାନଙ୍କର ଗତିବିଧି ଓ ସେମାନଙ୍କର ସମୂହ ଅବସ୍ଥିତି ଜାଣିବା ପାଇଁ ଉପଗ୍ରହ (Satellite) ଚିତ୍ରର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି ।
(ii) ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ମାଛର ସନ୍ଧାନ ପାଇଁ ଶବ୍ଦ ସଂବେଦୀ ତରଙ୍ଗ ବା ସୋନାର୍ (SONAR - Sound Navigation and Ranging) ଯନ୍ତ୍ରର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି ।
Q12. ମେରିକଲଚର୍ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ?
ଉତ୍ତର: ସାମୁଦ୍ରିକ ଜଳରାଶିରେ ବ୍ୟବସାୟିକ ଭିତ୍ତିରେ କରାଯାଉଥିବା ମାଛ, ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି, କଙ୍କଡ଼ା ଓ ଶାମୁକା ଆଦିର ଚାଷକୁ ମେରିକଲଚର୍ (Mariculture) କୁହାଯାଏ । ଏଥିପାଇଁ ସମୁଦ୍ର ଜଳକୁ ଆବଦ୍ଧ କରି କୃତ୍ରିମ ଉପାୟରେ ସାମୁଦ୍ରିକ ଜୀବମାନଙ୍କର ବଂଶବୃଦ୍ଧି କରାଯାଏ ।
Q13. ଆକ୍ୱାକଲଚର୍ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ?
ଉତ୍ତର: ମଧୁର ଜଳ (ନଦୀ, ପୋଖରୀ, ହ୍ରଦ) କିମ୍ବା ଲୁଣା ମିଶ୍ରିତ କାଦୁଅ ଜଳ (Brackish water) ରେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତିରେ କରାଯାଉଥିବା ମାଛ, ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳଚର ଜୀବମାନଙ୍କର ଚାଷକୁ ଆକ୍ୱାକଲଚର୍ (Aquaculture) କୁହାଯାଏ ।
Q14. ପ୍ରାକୃତିକ ଜଳାଶୟରୁ ମାଛ କାଆଁଳ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ବେଳେ କି ପ୍ରକାର ଅସୁବିଧାମାନ ଦେଖାଯାଏ?
ଉତ୍ତର: ପ୍ରାକୃତିକ ଜଳାଶୟରୁ ମାଛ କାଆଁଳ (Fish Seed) ସଂଗ୍ରହ କରିବା ବେଳେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଅସୁବିଧାମାନ ଦେଖାଯାଏ:
(i) ପ୍ରାକୃତିକ ଜଳାଶୟରୁ ମିଳୁଥିବା କାଆଁଳଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଉନ୍ନତ ମାଛ କାଆଁଳ ସହିତ ଅନେକ ଅଦରକାରୀ ଓ ହିଂସ୍ର ମାଛର କାଆଁଳ ମିଶ୍ରିତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି ।
(ii) ଏହାଦ୍ୱାରା ପୋଖରୀରେ ମାଛ ଉତ୍ପାଦନ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଆଶାନୁରୂପ ଅମଳ ମିଳେନାହିଁ ।
(iii) ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବେ ସବୁ ସମୟରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣର ଭଲ କିସମର କାଆଁଳ ମିଳିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇଥାଏ ।
Q15. ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ:
(କ) ତନ୍ତୁବହୁଳ ଗୋଖାଦ୍ୟ ଓ ଦାନା ଜାତୀୟ ଗୋଖାଦ୍ୟ:
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
ବିଷୟ | ତନ୍ତୁବହୁଳ ଗୋଖାଦ୍ୟ (Roughage) | ଦାନା ଜାତୀୟ ଗୋଖାଦ୍ୟ (Concentrates)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୧. ଉପାଦାନ | ଏଥିରେ ତନ୍ତୁ ବା ଫାଇବର୍ର ପରିମାଣ | ଏଥିରେ ତନ୍ତୁର ପରିମାଣ ଖୁବ୍ କମ୍ ଥାଏ, ମାତ୍ର
| ଅଧିକ ଥାଏ । | ପୁଷ୍ଟିସାର ଓ ଶ୍ୱେତସାର ଅଧିକ ଥାଏ ।
୨. ଉଦାହରଣ | କଞ୍ଚାଘାସ, ନଡ଼ା, ଶୁଖିଲା ପତ୍ର ଇତ୍ୟାଦି । | ଚୋକଡ଼, ପିଡ଼ିଆ, ବିରି, କୋଳଥ ଗୁଣ୍ଡ ଇତ୍ୟାଦି ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(ଖ) ଖଣିଜ ମିଶ୍ରଣ ଓ ଖାଦ୍ୟ ମିଶ୍ରଣ:
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
ବିଷୟ | ଖଣିଜ ମିଶ୍ରଣ (Minerals) | ଖାଦ୍ୟ ମିଶ୍ରଣ (Feed Additives)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୧. ସଂଜ୍ଞା | ଏହା ଗୋରୁଙ୍କ ଶରୀରର ଅସ୍ଥି ଗଠନ ଓ | ଏହା ଗୋଖାଦ୍ୟର ଗୁଣବତ୍ତା ବଢ଼ାଇବା ସହ
| ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦିଆଯାଉଥିବା ଲବଣ । | ହଜମ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଉପାଦାନ ।
୨. ଉପାଦାନ | କ୍ୟାଲସିୟମ୍, ଫସଫରସ୍, ଲୌହ ଇତ୍ୟାଦି । | ଏଥିରେ ଭିଟାମିନ୍, ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ ଓ ହରମୋନ୍ ଥାଏ ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(ଗ) ମାଂସ ଉପଯୋଗୀ କୁକୁଡ଼ା ଓ ଅଣ୍ଡା ଉପଯୋଗୀ କୁକୁଡ଼ା:
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
ବିଷୟ | ମାଂସ ଉପଯୋଗୀ କୁକୁଡ଼ା (Broilers) | ଅଣ୍ଡା ଉପଯୋଗୀ କୁକୁଡ଼ା (Layers)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୧. ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ | ଏମାନଙ୍କୁ ମାଂସ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ପାଳନ | ଏମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଅଣ୍ଡା ପାଇବା
| କରାଯାଏ । | ପାଇଁ ପାଳନ କରାଯାଏ ।
୨. କିସମ | କର୍ଣ୍ଣିସ, ପ୍ଲାଇମାଉଥ୍ ରକ୍ ଇତ୍ୟାଦି । | ହ୍ୱାଇଟ୍ ଲେଗହର୍ଣ୍ଣ, ମିନୋର୍କା ଇତ୍ୟାଦି ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(ଘ) ମଧୁରଜଳ ସମ୍ପଦ ଓ ଲବଣଜଳ ସମ୍ପଦ:
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
ବିଷୟ | ମଧୁରଜଳ ସମ୍ପଦ (Freshwater) | ଲବଣଜଳ ସମ୍ପଦ (Marine water)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୧. ଉତ୍ସ | ପୋଖରୀ, ନଦୀ, ହ୍ରଦ, କେନାଲ୍ ଇତ୍ୟାଦି । | ସମୁଦ୍ର ଓ ମହାସାଗରର ଜଳରାଶି ।
୨. ମାଛ କିସମ | ରୋହି, ଭାକୁର, ମିରିକାଳି ଇତ୍ୟାଦି । | ପମ୍ଫ୍ରେଟ୍, ମାକେରେଲ୍, ଟୁନା, ସାର୍ଡିନ୍ ଇତ୍ୟାଦି ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(ଙ) ଏକକ ମାତ୍ସ୍ୟଚାଷ ଓ ମିଶ୍ରିତ ମାତ୍ସ୍ୟଚାଷ:
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
ବିଷୟ | ଏକକ ମାତ୍ସ୍ୟଚାଷ (Monopisciculture) | ମିଶ୍ରିତ ମାତ୍ସ୍ୟଚାଷ (Composite Pisciculture)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୧. ପଦ୍ଧତି | ପୋଖରୀରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ କିସମର ମାଛ | ଗୋଟିଏ ପୋଖରୀରେ ଭିନ୍ନ ସ୍ତରରୁ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ
| ଚାଷ କରାଯାଏ । | କରୁଥିବା ୫-୬ ପ୍ରକାର ମାଛ ଏକାଠି ଚାଷ କରାଯାଏ ।
୨. ଲାଭ | ଏଥିରେ ଉତ୍ପାଦନ ସୀମିତ ଥାଏ । | ଏଥିରେ ପୋଖରୀର ସମସ୍ତ ସ୍ତରର ଖାଦ୍ୟ ସଠିକ୍
| | ବ୍ୟବହାର ହୋଇ ଅଧିକ ଉତ୍ପାଦନ ମିଳେ ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(ଚ) ଭାରତୀୟ ମହୁମାଛି ଓ ଇଟାଲୀୟ ମହୁମାଛି:
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
ବିଷୟ | ଭାରତୀୟ ମହୁମାଛି (Apis cerana) | ଇଟାଲୀୟ ମହୁମାଛି (Apis mellifera)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୧. ମହୁ ଉତ୍ପାଦନ | ଏମାନଙ୍କର ମହୁ ସଂଗ୍ରହ ଓ ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷମତା | ଏମାନଙ୍କର ମହୁ ସଂଗ୍ରହ ଓ ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷମତା
| ଅପେକ୍ଷାକୃତ କମ୍ । | ଅତ୍ୟଧିକ ଅଟେ ।
୨. ସ୍ୱଭାବ | ଏମାନେ ଶୀଘ୍ର ବସା ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଆନ୍ତି । | ଏମାନେ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱଭାବର ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ
| | ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋଟିଏ ମହୁଫେଣାରେ ରହନ୍ତି ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
Q16. ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର:
(କ) ଦୁଗ୍ଧ ଉତ୍ପାଦନ ନିମନ୍ତେ ପାଳନ କରାଯାଉଥିବା ଗାଈକୁ ଦୁଗ୍ଧପ୍ରଦାୟୀ ଗୋମହିଷାଦି କୁହାଯାଏ ।
(ଖ) କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ପଶୁକୁ ଭାରବାହୀ ପଶୁ କୁହାଯାଏ ।
(ଗ) ଦ୍ରୁତ ଜୈବ ବିଘଟନ ରାସାୟନିକ ସାରର ହୋଇନଥାଏ ।
(ଘ) କଞ୍ଚାଘାସ ଓ ତାଳପତ୍ରକୁ ତନ୍ତୁବହୁଳ ଗୋଖାଦ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।
(ଙ) ପରଜୀବୀ ଦ୍ୱାରା ଗୋରୁଗାଈଙ୍କଠାରେ ବାହ୍ୟ ଚର୍ମରୋଗ ଦେଖାଯାଏ ।
(ଚ) ଉଦ୍ଭିଦର ଆବଶ୍ୟକୀୟ ପୋଷକଗୁଡ଼ିକୁ ମୃତ୍ତିକାରେ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇବାରେ ସହାୟକ ହେଉଥିବା ଅଣୁଜୀବ ପୋଷଣକୁ ଜୈବ ଉର୍ବରକ (Biofertilizer) କୁହାଯାଏ ।
(ଛ) କର୍ଣ୍ଣିସ କୁକୁଡ଼ା ମାଂସ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପାଳନ କରାଯାଏ ।
(ଜ) ଜୈବିକ କୃଷି ଏକ ପୋଷଣୀୟ (Sustainable) କୃଷି ପଦ୍ଧତି ।
(ଝ) ଆବଦ୍ଧ ପୋଷଣରେ ହେଉଥିବା ମାଛଚାଷକୁ ଆକ୍ୱାକଲଚର୍ କୁହାଯାଏ ।
(ଞ) ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ହେଉଥିବା ମାଛଚାଷକୁ ମେରିକଲଚର୍ କୁହାଯାଏ ।
(ଟ) ବର୍ଷାଦିନେ ଚାଷ କରାଯାଉଥିବା ଫସଲକୁ ଖରିଫ୍ ଫସଲ କୁହାଯାଏ ।
(ଠ) ହରମୋନ୍ ପ୍ରୟୋଗ ଦ୍ୱାରା ମାଛମାନଙ୍କର ପ୍ରଜନନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପ୍ରରୋଚିତ (Induced) ପ୍ରଜନନ କୁହାଯାଏ ।
(ଡ) ମହୁପେଟିଶାରୁ ମହୁ ବ୍ୟତୀତ ମହମ ମିଳେ ଯାହା ଔଷଧୂ ଗୁଣରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।
(ଢ) ଆମ ରାଜ୍ୟରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଧାନ ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ର କଟକ ଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
Q17. ଭ୍ରମ ସଂଶୋଧନ କର (ରେଖାଙ୍କିତ ଶବ୍ଦକୁ ବଦଳାଇ):
(କ) <u>ଲାଲସିନ୍ଧି</u> ଏକ ବିଦେଶୀ ଗାଈ ।
ଉତ୍ତର: ଜର୍ସି (କିମ୍ବା ହୋଲଷ୍ଟେନ୍-ଫ୍ରିସିଆନ୍) ଏକ ବିଦେଶୀ ଗାଈ ।
(ଖ) ଚର୍ମରୋଗ ଏକ <u>ଅନ୍ତଃପରଜୀବୀ</u> ଜନିତ ରୋଗ ।
ଉତ୍ତର: ଚର୍ମରୋଗ ଏକ ବାହ୍ୟପରଜୀବୀ ଜନିତ ରୋଗ ।
(ଗ) <u>ବ୍ରାହ୍ମା</u> ଏକ ଅଣ୍ଡାଦିଆ କୁକୁଡ଼ା ।
ଉତ୍ତର: ହ୍ୱାଇଟ୍ ଲେଗହର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଅଣ୍ଡାଦିଆ କୁକୁଡ଼ା ।
(ଘ) ଭାରତର ସମୁଦ୍ରତଟ ଅଞ୍ଚଳର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରାୟ <u>7000</u> କି.ମି. ।
ଉତ୍ତର: ଭାରତର ସମୁଦ୍ରତଟ ଅଞ୍ଚଳର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରାୟ 7500 କି.ମି. ।
(ଙ) <u>비ଦେଶୀ କାର୍ପ</u> ଜଳର ଉପରିସ୍ତରରୁ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରେ ।
ଉତ୍ତର: ଭାକୁର (Catla) ଜଳର ଉପରିସ୍ତରରୁ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରେ ।
Q18. 'କ' ସ୍ତମ୍ଭ ଓ 'ଖ' ସ୍ତମ୍ଭ ଯୋଗ କର:
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
'କ' ସ୍ତମ୍ଭ | 'ଖ' ସ୍ତମ୍ଭ (ସଠିକ୍ ମିଳନ)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
ଭାକୁର ମାଛ | ଜଳର ଉପରସ୍ତରର ଖାଦ୍ୟ
ରୋହି ମାଛ | ଜଳର ମଧ୍ୟସ୍ତରର ଖାଦ୍ୟ
ମିରିକାଳି ମାଛ | ଜଳର ନିମ୍ନସ୍ତରର ଖାଦ୍ୟ
ବିଦେଶୀ କାର୍ପ | ଜଳ ଓ ଶିଉଳି (Grass Carp)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
Q19. ଦୁଗ୍ଧ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣରୁ କେଉଁ କେଉଁ ଉତ୍ପାଦ ମିଳେ?
ଉତ୍ତର: ଦୁଗ୍ଧ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ (Milk Processing) ଦ୍ୱାରା ନିମ୍ନଲିଖିତ ଉତ୍ପାଦଗୁଡ଼ିକ ମିଳିଥାଏ:
(i) କ୍ରିମ୍ (Cream)
(ii) ଦହି (Curd)
(iii) ଘୋଲଦହି (Whey)
(iv) ଘିଅ (Ghee)
(v) ଘନୀଭୂତ ଦୁଗ୍ଧ (Condensed Milk)
(vi) ଗୁଣ୍ଡ ଦୁଗ୍ଧ (Milk Powder)
(vii) ଛେନା (Chhena)
(viii) ଖୁଆ (Khua)
୪. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Board Exam Tips & Pitfalls)
୧. ଖରିଫ୍ ଓ ରବି ଫସଲର ପାର୍ଥକ୍ୟ ଲେଖିବା ବେଳେ ସେମାନଙ୍କର ସମୟସୀମା (ମାସ) ଏବଂ ଅତିକମରେ ଦୁଇଟି ଲେଖାଏଁ ଉଦାହରଣ ନିଶ୍ଚିତ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ ।
୨. ମିଶ୍ରିତ ମାତ୍ସ୍ୟଚାଷ (Composite Fish Culture) ପ୍ରଶ୍ନଟି ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏଥିରେ କେଉଁ ମାଛ ଜଳର କେଉଁ ସ୍ତରରୁ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରେ (ଯଥା: ଭାକୁର - ଉପରିଭାଗ, ରୋହି - ମଧ୍ୟଭାଗ, ମିରିକାଳି - ନିମ୍ନଭାଗ) ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦର୍ଶାନ୍ତୁ ।
୩. ଜୈବ ସାର ଓ ରାସାୟନିକ ସାରର ପାର୍ଥକ୍ୟ ଲେଖିବା ବେଳେ ପରିବେଶ ଉପରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବକୁ ମୁଖ୍ୟ ବିନ୍ଦୁ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App