ଅଧ୍ୟାୟ: ରୋଗ ଓ ତାହାର ନିରାକରଣ (Disease and its Treatment)

BSE ODISHA CLASS 9 • UTKAL MASTER STROKE

ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଏଜୁକେସନ୍ (BSE Odisha) — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଷ୍ଟର ନୋଟ୍ସ

ଶ୍ରେଣୀ: Class 9 | ବିଷୟ: Life Science

୧. ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ ଓ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map & Conceptual Architecture)

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଟି ମାନବ ଶରୀରର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ରୋଗର କାରଣ, ପ୍ରକାରଭେଦ, ସଂକ୍ରମଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ଏହାର ନିରାକରଣ ଉପରେ ଆଧାରିତ । ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କହିଲେ କେବଳ ରୋଗମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ବୁଝାଏ ନାହିଁ, ବରଂ ଏହା ବ୍ୟକ୍ତିର ଶାରୀରିକ, ମାନସିକ ଓ ସାମାଜିକ ସୁସ୍ଥତାକୁ ବୁଝାଇଥାଏ । ରୋଗ ହେଉଛି ଶରୀରର ସ୍ୱାଭାବିକ କାର୍ଯ୍ୟଧାରାରେ ବ୍ୟାଘାତ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ।

କନସେପ୍ଟ ମ୍ୟାପ୍ (Conceptual Architecture):

୧.୧ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର ସ୍ୱରୂପ:

├── ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ (ଶାରୀରିକ ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା, ପୁଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟ, ବ୍ୟାୟାମ)

└── ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ (ପରିବେଶ ପରିମଳ, ବିଶୁଦ୍ଧ ପାନୀୟ ଜଳ, ଆବର୍ଜନା ନିଷ୍କାସନ)

୧.୨ ରୋଗର ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ:

├── ସମୟାନୁସାରେ:

│ ├── ସ୍ୱଳ୍ପକାଳୀନ / ଆକ୍ୟୁଟ୍ (Acute) - ଉଦାହରଣ: ଥଣ୍ଡା, ଜ୍ୱର

│ └── ଦୀର୍ଘକାଳୀନ / କ୍ରୋନିକ୍ (Chronic) - ଉଦାହରଣ: ଯକ୍ଷ୍ମା, ଫାଇଲେରିଆ, ମଧୁମେହ

└── ସଂକ୍ରମଣ ଅନୁସାରେ:

├── ସଂକ୍ରାମକ (Infectious) - ବାୟୁ, ଜଳ, ସଂସ୍ପର୍ଶ ଓ ବାହକ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପେ

└── ଅସଂକ୍ରାମକ (Non-infectious) - ଜିନ୍‌ଗତ ତ୍ରୁଟି, ଅପପୁଷ୍ଟି, ହରମୋନ୍ ଅସନ୍ତୁଳନ

୧.୩ ରୋଗର କାରକ (Pathogens):

├── ଭୂତାଣୁ (Virus) - ଏଡ୍‌ସ, ପୋଲିଓ, ଜଳାତଙ୍କ, ହେପାଟାଇଟିସ୍

├── ବୀଜାଣୁ (Bacteria) - ଟାଇଫଏଡ୍, ଯକ୍ଷ୍ମା, କଲେରା

├── ଆଦିପ୍ରାଣୀ (Protozoa) - ମାଲେରିଆ, କାଲାଜ୍ୱର

├── କବକ (Fungi) - ଯାଦୁ, କାଛୁ, ଚର୍ମରୋଗ

└── କୃମି (Worms) - ଫାଇଲେରିଆ, କେଞ୍ଚୁଆ କୃମି

୧.୪ ଚିକିତ୍ସା ଓ ପ୍ରତିଷେଧକ ବ୍ୟବସ୍ଥା:

├── ଚିକିତ୍ସା ନୀତି: ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରଶମନ ଏବଂ ରୋଗକାରକ ଅଣୁଜୀବର ବିନାଶ (ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ ବ୍ୟବହାର)

└── ପ୍ରତିଷେଧକ ବ୍ୟବସ୍ଥା: ସାଧାରଣ ସତର୍କତା ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରତିଷେଧକ (ଟୀକାକରଣ / Vaccination)

୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ରାବଳୀ (Comprehensive Theory)

୨.୧ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ (Health) ଓ ରୋଗ (Disease):

୧୯୪୮ ମସିହାରେ ଜାତିସଂଘର ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ (W.H.O.) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର ସଂଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ: "ବ୍ୟକ୍ତିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାରୀରିକ, ମାନସିକ ଓ ସାମାଜିକ ସୁସ୍ଥାବସ୍ଥା ହିଁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ।"

ରୋଗ (Disease) ଶବ୍ଦଟି ଇଂରାଜୀ "Disturbed ease" ରୁ ଆସିଛି, ଯାହାର ଅର୍ଥ ସୁସ୍ଥତାରେ ବ୍ୟତିକ୍ରମ ।

୨.୨ ସୁସ୍ଥ (Healthy) ଓ ନିରୋଗ (Disease-free) ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ:

ନିରୋଗ ହେଉଛି ଶରୀରରେ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରୋଗର ଲକ୍ଷଣ ନ ରହିବା ।

ସୁସ୍ଥତା ହେଉଛି ବ୍ୟକ୍ତିର ଶାରୀରିକ ଦକ୍ଷତା, ମାନସିକ ପ୍ରସନ୍ନତା ଏବଂ ସାମାଜିକ ସମନ୍ୱୟର ଏକ ସାମଗ୍ରିକ ଅବସ୍ଥା । ଜଣେ ନିରୋଗ ବ୍ୟକ୍ତି ମାନସିକ ଚିନ୍ତା ଯୋଗୁଁ ଅସୁସ୍ଥ ହୋଇପାରନ୍ତି ।

୨.୩ ରୋଗର କାରଣ (Causes of Disease):

ରୋଗର କାରଣକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇପାରେ:

୧. ମୂଳ କାରଣ (Immediate Cause): ରୋଗ ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ଅଣୁଜୀବ (ଭୂତାଣୁ, ବୀଜାଣୁ ଇତ୍ୟାଦି) ।

୨. ସହାୟକ କାରଣ (Contributory Cause): ଅପପୁଷ୍ଟି, ଦୁର୍ବଳ ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି, ଅପରିଷ୍କାର ପରିବେଶ ଏବଂ ଜିନ୍‌ଗତ ତ୍ରୁଟି ।

୨.୪ ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍‌ର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା (Mechanism of Antibiotics):

ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ (ଯଥା: ପେନିସିଲିନ୍) ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆର କୋଷଭିତ୍ତି (Cell Wall) ତିଆରି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ମାରିଦିଏ । ମାତ୍ର ଭୂତାଣୁ (Virus) ମାନଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଜୈବ-ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ନଥାଏ ଏବଂ ସେମାନେ ପୋଷକ କୋଷର ଯନ୍ତ୍ରପାତି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି । ତେଣୁ ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ ଭୂତାଣୁଜନିତ ରୋଗ (ଯଥା: ସାଧାରଣ ଥଣ୍ଡା) ଉପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ନାହିଁ ।

୨.୫ ପ୍ରମୁଖ ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗର ବିବରଣୀ:

୧. ଟାଇଫଏଡ୍ (Typhoid):

କାରକ: ସାଲମୋନେଲା ଟାଇଫି (Salmonella typhii) ନାମକ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ।

ସଂକ୍ରମଣ: ଦୂଷିତ ଜଳ ଓ ଖାଦ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ।

ଲକ୍ଷଣ: ମୁଣ୍ଡବ୍ୟଥା, ଦୁର୍ବଳତା, କ୍ରମାଗତ ଉଚ୍ଚ ଜ୍ୱର, କୋଷ୍ଠକାଠିନ୍ୟ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଅନ୍ତ୍ରନଳୀରେ ଘା' ।

ଚିକିତ୍ସା: ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ ଔଷଧ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ରାମ ।

୨. ଡାଇରିଆ (Diarrhoea):

କାରକ: ଇ. କୋଲାଇ, ସାଲମୋନେଲା, ଶିଗେଲା ପରି ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ।

ଲକ୍ଷଣ: ପତଳା ଝାଡ଼ା, ବାନ୍ତି, ଶରୀରରୁ ଜଳକ୍ଷୟ (Dehydration), ଶୋଷ ଓ ଜ୍ୱର ।

ଚିକିତ୍ସା: ଓ.ଆର୍.ଏସ୍. (O.R.S. - Oral Rehydration Salt) ଦ୍ରବଣର ସେବନ ।

୩. ମାଲେରିଆ (Malaria):

କାରକ: ପ୍ଲାସମୋଡିୟମ୍ (Plasmodium vivax, Plasmodium falciparum) ନାମକ ଆଦିପ୍ରାଣୀ ।

ବାହକ: ମାଈ ଆନୋଫେଲିସ୍ (Female Anopheles) ମଶା ।

ଲକ୍ଷଣ: କମ୍ପ ଦେଇ ଜ୍ୱର ଆସିବା, ପ୍ଲୀହା ଓ ଯକୃତ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା, ରକ୍ତହୀନତା ।

ଚିକିତ୍ସା: କୁଇନାଇନ୍ ଜାତୀୟ ଔଷଧ ଓ ଆର୍ଟିମିସିନିନ୍ (Artemisinin) ।

୪. ହେପାଟାଇଟିସ୍ (Hepatitis / ଜଣ୍ଡିସ୍):

କାରକ: ହେପାଟାଇଟିସ୍ ଭୂତାଣୁ (A, B, C, D, E, G) ।

ଲକ୍ଷଣ: ରକ୍ତରେ ବିଲିରୁବିନ୍ ମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି, ଆଖି, ଚର୍ମ ଓ ପରିସ୍ରା ହଳଦିଆ ଦେଖାଯିବା, ଭୋକ ନହେବା ।

ସଂକ୍ରମଣ: ହେପାଟାଇଟିସ୍-A ଓ E ଜଳବାହିତ; ହେପାଟାଇଟିସ୍-B ରକ୍ତ ଓ ସଂସ୍ପର୍ଶ ଜନିତ ।

୫. ଜଳାତଙ୍କ (Rabies / Hydrophobia):

କାରକ: ରାବ୍‌ଡୋଭାଇରସ୍ (Rhabdovirus) ।

ସଂକ୍ରମଣ: ପାଗଳ କୁକୁର, ବିଲୁଆ ବା ମାଙ୍କଡ଼ କାମୁଡ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ।

ଲକ୍ଷଣ: ଜଳ ପ୍ରତି ଭୟ (Hydrophobia), ଗଳା ମାଂସପେଶୀର ସଂକୋଚନ, ମୁଣ୍ଡବ୍ୟଥା ଓ ଜ୍ୱର ।

ପ୍ରତିଷେଧକ: HDCV (Human Diploid Cell Vaccine) ଟୀକା ପ୍ରଦାନ ।

୬. ଏଡ୍‌ସ (AIDS - Acquired Immuno Deficiency Syndrome):

କାରକ: HIV (Human Immunodeficiency Virus) ।

ସଂକ୍ରମଣ: ଅସୁରକ୍ଷିତ ଶାରୀରିକ ସମ୍ପର୍କ, ଦୂଷିତ ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ, ସଂକ୍ରମିତ ସିରିଞ୍ଜ ବ୍ୟବହାର ।

ଲକ୍ଷଣ: ଶରୀରର ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ ହେବା, ଲିମ୍ଫଗ୍ରନ୍ଥି ଫୁଲିବା, ଓଜନ ହ୍ରାସ ।

୭. ଯକ୍ଷ୍ମା (Tuberculosis - TB):

କାରକ: ମାଇକୋବ୍ୟାକ୍ଟେରିୟମ୍ ଟ୍ୟୁବରକୁଲୋସିସ୍ (Mycobacterium tuberculosis) ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ।

ସଂକ୍ରମଣ: ବାୟୁ ମାଧ୍ୟମରେ (କାଶ ଓ ଛିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା) ।

ଲକ୍ଷଣ: କ୍ରମାଗତ କାଶ, କଫରେ ରକ୍ତ ପଡ଼ିବା, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଜ୍ୱର, ଓଜନ ହ୍ରାସ ।

ଚିକିତ୍ସା: DOTS (Directly Observed Treatment Short-course) ପଦ୍ଧତିରେ ଚିକିତ୍ସା ।

୮. ପୋଲିଓ (Polio):

କାରକ: ପୋଲିଓ ଭୂତାଣୁ (Enterovirus) ।

ସଂକ୍ରମଣ: ଦୂଷିତ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ।

ଲକ୍ଷଣ: ଜ୍ୱର, ମୁଣ୍ଡବ୍ୟଥା, ବେକ ଜାକି ହେବା, ପକ୍ଷାଘାତ (Paralysis) ।

ପ୍ରତିଷେଧକ: ପଲସ ପୋଲିଓ ଟୀକାକରଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ (OPV) ।

୨.୬ ଟୀକାକରଣର ଇତିହାସ (History of Vaccination):

ଇଂରେଜ ଡାକ୍ତର ଏଡୱାର୍ଡ ଜେନର୍ (Edward Jenner) ପ୍ରଥମେ ଗୋ-ବସନ୍ତ (Cowpox) ଭୂତାଣୁ ବ୍ୟବହାର କରି ମାନବ ଶରୀରରେ ବସନ୍ତ (Smallpox) ରୋଗ ବିରୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତିରୋଧ ଶକ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ । ଲାଟିନ୍ ଭାଷାରେ ଗାଈକୁ "ଭାକା" (Vacca) ଏବଂ ଗୋ-ବସନ୍ତକୁ "ଭାକସିନିଆ" (Vaccinia) କୁହାଯାଉଥିବାରୁ ଏହି ପଦ୍ଧତିକୁ "ଭାକସିନେସନ" ବା ଟୀକାକରଣ କୁହାଗଲା ।

୩. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ (Solved Exercises)

Q1. ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର ସଂଜ୍ଞା କ'ଣ? ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କିପରି ପରସ୍ପର ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଉଦାହରଣ ସହ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

ଉତ୍ତର:

ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର ସଂଜ୍ଞା: ୧୯୪୮ ମସିହାରେ ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ (W.H.O.) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ସଂଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, "ବ୍ୟକ୍ତିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାରୀରିକ, ମାନସିକ ଓ ସାମାଜିକ ସୁସ୍ଥାବସ୍ଥା ହିଁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ।"

ସମ୍ବନ୍ଧ: ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଓ ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପରସ୍ପର ସହ ନିବିଡ଼ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ ।

ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜର ଶରୀରକୁ ପରିଷ୍କାର ରଖିବା, ପୁଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଓ ନିୟମିତ ବ୍ୟାୟାମ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

ମାତ୍ର ଯଦି ବ୍ୟକ୍ତି ରହୁଥିବା ପରିବେଶ ବା ଗୋଷ୍ଠୀ ଅପରିଷ୍କାର ଥାଏ, ଚାରିପାଖରେ ଆବର୍ଜନା ଜମି ରହେ ଏବଂ ବିଶୁଦ୍ଧ ପାନୀୟ ଜଳର ଅଭାବ ଥାଏ, ତେବେ ବ୍ୟକ୍ତି ଜଣକ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ସୁସ୍ଥ ରହିପାରିବ ନାହିଁ ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ: ଯଦି ଗୋଟିଏ ଗ୍ରାମରେ ମଶା ବଂଶବୃଦ୍ଧି ରୋକିବା ପାଇଁ ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆନଯାଏ, ତେବେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବେ ଜଣେ ଯେତେ ସଚେତନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମାଲେରିଆ ବା ଡେଙ୍ଗୁ ଜ୍ୱରରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଥାଏ । ସେହିପରି ଜଣେ ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ ରହିଲେ ରୋଗ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟାପିଥାଏ । ତେଣୁ ଉଭୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପରସ୍ପରର ପରିପୂରକ ।

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

Q2. ଜଣେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର୍ମୀ ବା ନର୍ସ ବା ଡାକ୍ତର ଦୈନିକ ଅନେକ ରୋଗୀଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସୁଥିବାବେଳେ ସେମାନଙ୍କୁ କାହିଁକି କ୍ୱଚିତ୍ ରୋଗ ହୁଏ ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

ଉତ୍ତର:

ଡାକ୍ତର, ନର୍ସ ବା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର୍ମୀମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଅନେକ ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗୀଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ କ୍ୱଚିତ୍ ରୋଗ ହେବାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

୧. ସେମାନେ ରୋଗର ସଂକ୍ରମଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ଏହାର ବାହକ ବିଷୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଗତ ଥାଆନ୍ତି ।

୨. ରୋଗୀଙ୍କୁ ଚିକିତ୍ସା କଲାବେଳେ ସେମାନେ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ସତର୍କତା ଯଥା: ମାସ୍କ (Mask), ଗ୍ଲୋଭସ (Gloves), ସାନିଟାଇଜର ଏବଂ ଆପ୍ରନ୍ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ।

୩. ସେମାନେ ନିଜ ହାତ ଓ ଚିକିତ୍ସା ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟମିତ ବିଶୋଧନ (Sterilize) କରନ୍ତି ।

୪. ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗର ପ୍ରତିଷେଧକ ଟୀକା (Vaccine) ନେଇଥାନ୍ତି, ଯାହାଫଳରେ ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି ସୁଦୃଢ଼ ଥାଏ ।

Q3. ରୋଗର ପ୍ରକାର ଭେଦ ଲେଖ। ଗୋଟିଏ ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗର କାରଣ କଣ ହୋଇପାରେ ଉଦାହରଣ ସହ ବୁଝାଅ।

ଉତ୍ତର:

ରୋଗର ପ୍ରକାର ଭେଦ:

ରୋଗକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇଟି ଆଧାରରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି:

୧. ସମୟସୀମା ଅନୁଯାୟୀ:

ସ୍ୱଳ୍ପକାଳୀନ ବା ଆକ୍ୟୁଟ୍ ରୋଗ (Acute Disease): ଯେଉଁ ରୋଗ ଅଳ୍ପ ଦିନ ପାଇଁ ରହେ (ଯଥା: ସାଧାରଣ ଥଣ୍ଡା, ଜ୍ୱର) ।

ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ବା କ୍ରୋନିକ୍ ରୋଗ (Chronic Disease): ଯେଉଁ ରୋଗ ଶରୀରରେ ବହୁଦିନ ବା ସାରାଜୀବନ ରହେ (ଯଥା: ଯକ୍ଷ୍ମା, ମଧୁମେହ, ଫାଇଲେରିଆ) ।

୨. ସଂକ୍ରମଣ ଅନୁଯାୟୀ:

ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ (Infectious Disease): ଯେଉଁ ରୋଗ ଅଣୁଜୀବ ଦ୍ୱାରା ଜଣକ ଶରୀରରୁ ଅନ୍ୟ ଜଣକୁ ବ୍ୟାପେ (ଯଥା: କଲେରା, ମାଲେରିଆ) ।

ଅସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ (Non-infectious Disease): ଯେଉଁ ରୋଗ ଅନ୍ୟକୁ ବ୍ୟାପେ ନାହିଁ (ଯଥା: କର୍କଟ ରୋଗ, ହୃଦ୍‌ରୋଗ, ଜିନ୍‌ଗତ ତ୍ରୁଟି) ।

ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗର କାରଣ (ଉଦାହରଣ ସହ):

ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ହେଉଛି ବାହ୍ୟ ଅଣୁଜୀବ ବା ପାଥୋଜେନ୍ (Pathogen) ମାନଙ୍କର ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ ।

ଉଦାହରଣ: ମାଲେରିଆ ଏକ ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ । ଏହାର ମୂଳ କାରଣ ହେଉଛି 'ପ୍ଲାସମୋଡିୟମ୍' (Plasmodium) ନାମକ ଏକ ଆଦିପ୍ରାଣୀ (Protozoa) । ଯେତେବେଳେ ଏକ ସଂକ୍ରମିତ ମାଈ ଆନୋଫେଲିସ୍ ମଶା ଜଣେ ସୁସ୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ କାମୁଡ଼େ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଆଦିପ୍ରାଣୀଟି ସୁସ୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତିର ରକ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କରି ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରେ ।

Q4. ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ ଔଷଧ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆକୁ ନଷ୍ଟ କଲାବେଳେ ଭାଇରସକୁ କାହିଁକି ନଷ୍ଟ କରିପାରେ ନାହିଁ ତାର ବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ମତ କାରଣ ଦର୍ଶାଅ।

ଉତ୍ତର:

ବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ମତ କାରଣ:

୧. ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ (ବୀଜାଣୁ) ମାନଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଜୈବ-ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା (Biochemical Pathway) ଥାଏ । ସେମାନେ ନିଜର ରକ୍ଷା ପାଇଁ କୋଷଭିତ୍ତି (Cell Wall) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି ।

୨. ପେନିସିଲିନ୍ ପରି ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ ଔଷଧ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆର ଏହି କୋଷଭିତ୍ତି ତିଆରି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବନ୍ଦ କରିଦିଏ, ଯାହାଫଳରେ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆଗୁଡ଼ିକ ସହଜରେ ମରିଯାଆନ୍ତି ।

୩. ଅପରପକ୍ଷରେ, ଭାଇରସ୍ (ଭୂତାଣୁ) ମାନଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ କୌଣସି ଜୈବ-ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବା କୋଷଭିତ୍ତି ନଥାଏ । ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀରର କୋଷ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଆମ ଶରୀରର ଜୈବିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସାହାଯ୍ୟରେ ବଂଶବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତି ।

୪. ତେଣୁ ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ ଔଷଧ ଭାଇରସ୍ ଉପରେ କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜୈବିକ ଲକ୍ଷ୍ୟ (Target) ଭାଇରସ୍ ଶରୀରରେ ନଥାଏ ।

Q5. ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା ନିମନ୍ତେ କି ପ୍ରଣାଳୀ ଅବଲମ୍ବନ କରାଯାଏ ଉଦାହରଣ ସହ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

ଉତ୍ତର:

ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇଟି ପ୍ରଣାଳୀ ଅବଲମ୍ବନ କରାଯାଏ:

୧. ରୋଗର ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରଶମନ କରିବା (Symptom-directed treatment):

ଏହି ପ୍ରଣାଳୀରେ ରୋଗର ମୂଳ କାରଣକୁ ନଷ୍ଟ ନକରି କେବଳ ରୋଗ ଯୋଗୁଁ ଦେଖାଯାଉଥିବା କଷ୍ଟଦାୟକ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ କମାଯାଏ ।

ଉଦାହରଣ: ଜ୍ୱର ହେଲେ ଶରୀରର ଉତ୍ତାପ କମାଇବା ପାଇଁ ପାରାସିଟାମଲ୍ ଔଷଧ ଦେବା, ଯନ୍ତ୍ରଣା ଲାଘବ ପାଇଁ ପେନ୍-କିଲର୍ ଦେବା ଏବଂ ଶରୀରକୁ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ ପାଇଁ ବିଶ୍ରାମ ନେବା ।

୨. ରୋଗ ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ଅଣୁଜୀବକୁ ବିନାଶ କରିବା (Pathogen-directed treatment):

ଏହି ପ୍ରଣାଳୀରେ ରୋଗର ପ୍ରକୃତ କାରକ (ଅଣୁଜୀବ) କୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ତାକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଔଷଧ ଦିଆଯାଏ ।

ଉଦାହରଣ: ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ଜନିତ ରୋଗ ପାଇଁ ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ (Antibiotics), ମାଲେରିଆ ପାଇଁ ଆଣ୍ଟି-ମାଲେରିଆଲ୍ ଔଷଧ ଏବଂ କୃମି ଜନିତ ରୋଗ ପାଇଁ କୃମିନାଶକ ଔଷଧ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

Q6. ରୋଗ ପ୍ରତିଷେଧକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କ'ଣ? ଆମ ଶରୀରରେ ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧ ଶକ୍ତି କିପରି ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇପାରିବ ତାହା ଉଲ୍ଲେଖ କର।

ଉତ୍ତର:

ରୋଗ ପ୍ରତିଷେଧକ ବ୍ୟବସ୍ଥା: ରୋଗ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଶରୀରକୁ ରୋଗ ଆକ୍ରମଣରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉଥିବା ପଦକ୍ଷେପକୁ ରୋଗ ପ୍ରତିଷେଧକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କୁହାଯାଏ । "Prevention is better than cure" ବା ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା ଅପେକ୍ଷା ଏହାର ପ୍ରତିଷେଧକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଶ୍ରେୟସ୍କର ।

ଶରୀରରେ ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧ ଶକ୍ତି (Immunity) ବୃଦ୍ଧି କରିବାର ଉପାୟ:

୧. ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ: ଶରୀରକୁ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଭିଟାମିନ୍, ମିନେରାଲ୍ସ ଓ ପୁଷ୍ଟିସାର ଯୁକ୍ତ ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ସକ୍ରିୟ ରହନ୍ତି ।

୨. ବିଶୁଦ୍ଧ ପାନୀୟ ଜଳ ଓ ପରିମଳ: ସ୍ୱଚ୍ଛ ପରିବେଶ ଓ ବିଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ଅଣୁଜୀବ ସଂକ୍ରମଣ ଆଶଙ୍କା ହ୍ରାସ ପାଏ ।

୩. ଟୀକାକରଣ (Vaccination): ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରୋଗ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଶରୀରରେ ଆଣ୍ଟିବଡି (Antibody) ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ଟୀକା ନେବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏହା ଶରୀରର ପ୍ରତିରୋଧକ ସ୍ମୃତି (Immune Memory) କୁ ସକ୍ରିୟ କରେ ।

୪. ନିୟମିତ ବ୍ୟାୟାମ ଓ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନିଦ୍ରା: ଏହା ଶରୀରର ସାମଗ୍ରିକ ପ୍ରତିରୋଧ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରେ ।

Q7. ଟାଇଫଏଡ୍ ରୋଗର କାରଣ, ଲକ୍ଷଣ ଓ ନିବାରଣ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ।

ଉତ୍ତର:

ଟାଇଫଏଡ୍ (Typhoid):

କାରଣ: ଏହା 'ସାଲମୋନେଲା ଟାଇଫି' (Salmonella typhii) ନାମକ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥାଏ । ଦୂଷିତ ଜଳ, ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ମାଛି ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ସୁସ୍ଥ ଶରୀରକୁ ବ୍ୟାପିଥାଏ ।

ଲକ୍ଷଣ:

୧. ପ୍ରଥମ ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରବଳ ମୁଣ୍ଡବ୍ୟଥା, ଦୁର୍ବଳତା ଓ କୋଷ୍ଠକାଠିନ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ।

୨. ଧୀରେ ଧୀରେ ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ଉଚ୍ଚ ଜ୍ୱର ହୁଏ ।

୩. ଜ୍ୱରର ମାତ୍ରା ବଢ଼ିଲେ ପେଟରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଅନ୍ତ୍ରନଳୀରେ ଘା' (Ulcer) ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।

ନିବାରଣ:

୧. ସର୍ବଦା ବିଶୁଦ୍ଧ ପାନୀୟ ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଏବଂ ଖାଦ୍ୟକୁ ଘୋଡ଼ାଇ ରଖିବା ।

୨. ଆକ୍ରାନ୍ତ ରୋଗୀକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ରାମ ଦେବା ସହ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ଅନୁଯାୟୀ ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ ସେବନ କରିବା ।

୩. ଟାଇଫଏଡ୍ ପ୍ରତିଷେଧକ ଟୀକା ଗ୍ରହଣ କରିବା ।

Q8. ପୋଲିଓ ରୋଗର କାରଣ, ଲକ୍ଷଣ ଓ ନିବାରଣ ସଂକ୍ଷେପରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

ଉତ୍ତର:

ପୋଲିଓ (Polio):

କାରଣ: ଏହା 'ପୋଲିଓ ଭୂତାଣୁ' (Enterovirus) ଦ୍ୱାରା ସଂକ୍ରମିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ଭୂତାଣୁ ରୋଗୀର ମଳଦ୍ୱାରା ନିର୍ଗତ ହୋଇ ଜଳ ଓ ଖାଦ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ସୁସ୍ଥ ଶିଶୁ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କରେ ।

ଲକ୍ଷଣ:

୧. ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଜ୍ୱର, ମୁଣ୍ଡବ୍ୟଥା, ବାନ୍ତି ଓ ବେକ ଜାକି ହୋଇଯିବା ପରି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ ।

୨. ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏହି ଭୂତାଣୁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସ୍ନାୟୁତନ୍ତ୍ର (ମସ୍ତିଷ୍କ ଓ ସୁଷୁମ୍ନାକାଣ୍ଡ) କୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରି ମାଂସପେଶୀଗୁଡ଼ିକୁ ଅଚଳ କରିଦିଏ, ଯାହାଫଳରେ ଗୋଡ଼ରେ ପକ୍ଷାଘାତ (Paralysis) ହୋଇଥାଏ ।

ନିବାରଣ:

୧. ପୋଲିଓ ରୋଗର କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଚିକିତ୍ସା ନାହିଁ, କେବଳ ପ୍ରତିଷେଧକ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ ।

୨. ଜନ୍ମଠାରୁ ୫ ବର୍ଷ ବୟସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ନିୟମିତ ବ୍ୟବଧାନରେ ଓରାଲ୍ ପୋଲିଓ ଭାକସିନ୍ (OPV) ପ୍ରଦାନ କରିବା ।

୩. ପଲସ ପୋଲିଓ ଟୀକାକରଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ସକ୍ରିୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ।

Q9. ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ:

(କ) ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ:

ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ: ଏହା ସମଗ୍ର ସମାଜ ବା ଗୋଷ୍ଠୀର ସାମୂହିକ ସୁସ୍ଥତାକୁ ବୁଝାଏ । ଏଥିପାଇଁ ପରିବେଶ ସ୍ୱଚ୍ଛତା, ନର୍ଦ୍ଦମା ସଫା ଓ ମଶା ତେଲ ସିଞ୍ଚନ ପରି ସାମୂହିକ ପଦକ୍ଷେପ ଆବଶ୍ୟକ ।

ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ: ଏହା କେବଳ ଜଣେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତିର ନିଜସ୍ୱ ସୁସ୍ଥତାକୁ ବୁଝାଏ । ଏଥିପାଇଁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା, ପୁଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ଓ ଶାରୀରିକ ବ୍ୟାୟାମ ଆବଶ୍ୟକ ।

(ଖ) ସୁସ୍ଥ ଓ ନିରୋଗ:

ସୁସ୍ଥ: ଏହା ବ୍ୟକ୍ତିର ଶାରୀରିକ, ମାନସିକ ଓ ସାମାଜିକ ସୁସ୍ଥତାର ଏକ ସାମଗ୍ରିକ ଅବସ୍ଥା । ଜଣେ ସୁସ୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତି ସର୍ବଦା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ଥାଏ ।

ନିରୋଗ: ଏହାର ଅର୍ଥ କେବଳ ଶରୀରରେ କୌଣସି ରୋଗର ଅନୁପସ୍ଥିତି । ଜଣେ ନିରୋଗ ବ୍ୟକ୍ତି ମାନସିକ ଚିନ୍ତା ବା ସାମାଜିକ ଅଶାନ୍ତି ଯୋଗୁଁ ଅସୁସ୍ଥ ହୋଇପାରନ୍ତି ।

(ଗ) ଆକ୍ୟୁଟ ରୋଗ ଓ କ୍ରୋନିକ୍ ରୋଗ:

ଆକ୍ୟୁଟ ରୋଗ (ସ୍ୱଳ୍ପକାଳୀନ): ଏହି ରୋଗ ଶରୀରରେ ଅତି କମ୍ ସମୟ ପାଇଁ ରହିଥାଏ ଏବଂ ଶରୀର ଉପରେ କୌଣସି ସ୍ଥାୟୀ କ୍ଷତି ପକାଏ ନାହିଁ (ଯଥା: ସାଧାରଣ ଥଣ୍ଡା, ମୁଣ୍ଡବିନ୍ଧା) ।

କ୍ରୋନିକ୍ ରୋଗ (ଦୀର୍ଘକାଳୀନ): ଏହି ରୋଗ ଶରୀରରେ ବହୁଦିନ ବା ସାରାଜୀବନ ରହିଥାଏ ଏବଂ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିଦିଏ (ଯଥା: ଯକ୍ଷ୍ମା, ଫାଇଲେରିଆ, ମଧୁମେହ) ।

(ଘ) ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ ଓ ଅସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ:

ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ: ଏହି ରୋଗଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ଅଣୁଜୀବ (ଭୂତାଣୁ, ବୀଜାଣୁ) ଦ୍ୱାରା ଜଣେ ରୋଗୀ ଶରୀରରୁ ସୁସ୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତି ଶରୀରକୁ ବାୟୁ, ଜଳ ବା ସଂସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପିଥାଏ (ଯଥା: କଲେରା, ଯକ୍ଷ୍ମା) ।

ଅସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ: ଏହି ରୋଗଗୁଡ଼ିକ ଜଣକ ଶରୀରରୁ ଅନ୍ୟ ଜଣକୁ ବ୍ୟାପେ ନାହିଁ । ଏହା ଜିନ୍‌ଗତ ତ୍ରୁଟି, ଅପପୁଷ୍ଟି ବା ଶାରୀରିକ ଅଙ୍ଗର ଅଚଳତା ଯୋଗୁଁ ହୁଏ (ଯଥା: କର୍କଟ, ସିକିଲ୍ ସେଲ୍ ଆନିମିଆ) ।

(ଙ) ସାଧାରଣ ଚିକିତ୍ସା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଚିକିତ୍ସା ବ୍ୟବସ୍ଥା:

ସାଧାରଣ ଚିକିତ୍ସା ବ୍ୟବସ୍ଥା: ଏହା ରୋଗର ଲକ୍ଷଣକୁ କମାଇବା ପାଇଁ ସାଧାରଣ ଭାବେ କରାଯାଏ, ଯେପରିକି ଜ୍ୱର ପାଇଁ ପାରାସିଟାମଲ୍ ଦେବା ବା ଦେହ ବିନ୍ଧା ପାଇଁ ବିଶ୍ରାମ ନେବା ।

ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଚିକିତ୍ସା ବ୍ୟବସ୍ଥା: ଏହା ରୋଗର ପ୍ରକୃତ କାରକକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଯେପରିକି ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ସଂକ୍ରମଣ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ ବ୍ୟବହାର କରିବା ।

(ଚ) ଆନୋରେକ୍ସିଆ ନରଭୋସା ଓ ବୁଲିମିଆ ନରଭୋସା:

ଆନୋରେକ୍ସିଆ ନରଭୋସା: ଏହା ଏକ ମାନସିକ ରୋଗ ଯେଉଁଥିରେ କିଶୋରୀମାନେ ଶରୀର ମୋଟା ହୋଇଯିବା ଭୟରେ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ କୁଣ୍ଠାବୋଧ କରନ୍ତି ।

ବୁଲିମିଆ ନରଭୋସା: ଏହି ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଉପରୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହରାଇ ଅତ୍ୟଧିକ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ପରେ ମୋଟା ହେବା ଭୟରେ ବାନ୍ତି କରିବା ପାଇଁ ଔଷଧ ସେବନ କରନ୍ତି ।

Q10. ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଲେଖ:

(କ) ରୋଗ ହେଲେ କିପରି ଚିହ୍ନିବା?

ଉତ୍ତର: ଶରୀରରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଲକ୍ଷଣ (ଯଥା: କାଶ, ଜ୍ୱର, ମୁଣ୍ଡବିନ୍ଧା) ଏବଂ ଡାକ୍ତରୀ ପରୀକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ରୋଗ ଚିହ୍ନିପାରିବା ।

(ଖ) ରୋଗ ନିରୂପଣ ବେଳେ ଡାକ୍ତର କାହିଁକି ରୋଗୀର ମଳ, ମୂତ୍ର ଓ ରକ୍ତ ଆଦିର ପରୀକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି?

ଉତ୍ତର: ରୋଗର ସଠିକ୍ କାରକ ଅଣୁଜୀବକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଏବଂ ଶରୀରର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅଙ୍ଗର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଜାଣିବା ପାଇଁ ଡାକ୍ତରମାନେ ପାଥୋଲୋଜିକାଲ୍ ଟେଷ୍ଟ (ରକ୍ତ, ମଳ, ମୂତ୍ର ପରୀକ୍ଷା) କରନ୍ତି ।

(ଗ) ରୋଗର ସହାୟକ କାରଣ କହିଲେ କ'ଣ ବୁଝ?

ଉତ୍ତର: ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିବା ପାର୍ଶ୍ୱ ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତି ଯଥା: ଅପପୁଷ୍ଟି, ଦୁର୍ବଳ ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଅପରିଷ୍କାର ପରିବେଶକୁ ସହାୟକ କାରଣ କୁହାଯାଏ ।

(ଘ) ଟୀକାକରଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ସଫଳତା କାହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ?

ଉତ୍ତର: ଟୀକାକରଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ସଫଳତା ସାମୂହିକ ଭାବେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସଚେତନତା ଏବଂ ସକ୍ରିୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ।

(ଙ) ଭାରତ ସରକାର କେଉଁ ମସିହାରେ ଆମ ଦେଶରେ ପଲସ ପୋଲିଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପ୍ରଚଳନ କରିଥିଲେ?

ଉତ୍ତର: ଭାରତ ସରକାର ୧୯୫ ମସିହାରେ ଆମ ଦେଶରେ ପଲସ ପୋଲିଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପ୍ରଚଳନ କରିଥିଲେ ।

(ଚ) ପଲସ ପୋଲିଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ କହିଲେ କ'ଣ ବୁଝ?

ଉତ୍ତର: ଦେଶରୁ ପୋଲିଓ ରୋଗର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିରାକରଣ ପାଇଁ ଜନ୍ମଠାରୁ ୫ ବର୍ଷ ବୟସର ସମସ୍ତ ଶିଶୁଙ୍କୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିନରେ ପୋଲିଓ ବୁନ୍ଦା (OPV) ପ୍ରଦାନ କରିବାର ସାମୂହିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମକୁ ପଲସ ପୋଲିଓ କୁହାଯାଏ ।

(ଛ) ଜଳାତଙ୍କ ରୋଗୀ ପାଣି ପିଇବାକୁ କାହିଁକି ଡରିଥାଏ?

ଉତ୍ତର: ଜଳାତଙ୍କ ରୋଗରେ ରୋଗୀର ପାଟି, ଗ୍ରସନୀ ଓ ଶ୍ୱାସତନ୍ତ୍ରର ମାଂସପେଶୀଗୁଡ଼ିକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ ସଂକୋଚନ ହେଉଥିବାରୁ ରୋଗୀ ପାଣି ପିଇବାକୁ ଭୟ କରିଥାଏ ।

Q11. ପୁରା ନାମ ଲେଖ:

(କ) HDCV: Human Diploid Cell Vaccine (ହ୍ୟୁମ୍ୟାନ୍ ଡିପ୍ଲଏଡ୍ ସେଲ୍ ଭାକସିନ୍)

(ଖ) AIDS: Acquired Immuno Deficiency Syndrome (ଆକ୍ୱାର୍ଡ ଇମ୍ୟୁନୋ ଡେଫିସିଏନ୍ସି ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ)

(ଗ) HIV: Human Immunodeficiency Virus (ହ୍ୟୁମ୍ୟାନ୍ ଇମ୍ୟୁନୋଡେଫିସିଏନ୍ସି ଭାଇରସ୍)

Q12. ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର:

(କ) ହେପାଟାଇଟିସ୍ ରୋଗୀର ରକ୍ତରେ ବିଲିରୁବିନ୍ (Bilirubin) ମାତ୍ରା ବଢିଯାଇଥାଏ।

(ଖ) ଟାଇଫଏଡ୍ ସାଲମୋନେଲା ଟାଇଫି (Salmonella typhii) ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପିଥାଏ।

(ଗ) ମାଇକୋ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିୟମ୍ ଟ୍ୟୁବରକୁଲୋସିସ୍ ଯକ୍ଷ୍ମା (Tuberculosis) ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରେ।

(ଘ) ବିଶ୍ୱକୁ ପୋଲିଓ ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ W.H.O. ପଲସ ପୋଲିଓ ଟୀକାକରଣ (Pulse Polio Immunization) କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି।

Q13. 'କ' ସ୍ତମ୍ଭ ସହ 'ଖ' ସ୍ତମ୍ଭ ଯୋଗ କର:

'କ' ସ୍ତମ୍ଭ 'ଖ' ସ୍ତମ୍ଭ

ଜଳବାହିତ ରୋଗ ───────► ହେପାଟାଇଟିସ୍-A

ସ୍ପର୍ଶ ଜନିତ ରୋଗ ───────► ଯାଦୁ

ବାୟୁବାହିତ ରୋଗ ───────► ଯକ୍ଷ୍ମା

ରକ୍ତ ଜନିତ ରୋଗ ───────► ହେପାଟାଇଟିସ୍-B

(ସୂଚନା: 'ଖ' ସ୍ତମ୍ଭରେ ଥିବା 'ପଲସ ପୋଲିଓ' ଏକ ଟୀକାକରଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ଏହା କୌଣସି ରୋଗର ବାହକ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ ନୁହେଁ ।)

Q14. ପ୍ରଥମ ଯୋଡିକୁ ଦେଖି ଦ୍ୱିତୀୟ ଯୋଡିର ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର:

(କ) ସ୍ୱଳ୍ପକାଳୀନ ରୋଗ : ଆକ୍ୟୁଟ :: ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ରୋଗ : କ୍ରୋନିକ୍ (Chronic)

(ଖ) ଚର୍ମରୋଗ : କବକ :: ଏଡ୍ସ : ଭୂତାଣୁ / ଭାଇରସ୍ (Virus)

(ଗ) ସାଲମୋନେଲା ଟାଇଫି : ଟାଇଫଏଡ୍ :: ଏଣ୍ଟେରୋଭାଇରସ୍ : ପୋଲିଓ (Polio)

(ଘ) O.R.S. : ଡାଇରିଆ :: କୁଇନାଇନ୍ : ମାଲେରିଆ (Malaria)

Q15. ଔଷଧ ବ୍ୟବହାରରେ କି କି ସତର୍କତା ଅବଲମ୍ବନ କରିବା?

ଉତ୍ତର:

ଔଷଧ (ବିଶେଷ କରି ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍) ବ୍ୟବହାର ସମୟରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ସତର୍କତା ଅବଲମ୍ବନ କରିବା ଉଚିତ୍:

୧. ଡାକ୍ତରଙ୍କ ବିନା ପରାମର୍ଶରେ କୌଣସି ଔଷଧ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।

୨. ଡାକ୍ତରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍‌ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କୋର୍ସ (Course) ଶେଷ କରିବା ଉଚିତ୍, ଅଧାରୁ ଔଷଧ ବନ୍ଦ କଲେ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ଶରୀରରେ 'ଔଷଧ ସହନଶୀଳତା' (Drug Resistance) ହାସଲ କରନ୍ତି ।

୩. ସାଧାରଣ ଥଣ୍ଡା ବା ଭୂତାଣୁଜନିତ ରୋଗରେ ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ ଖାଇବା ଅନୁଚିତ୍ ।

୪. ଔଷଧ ଖାଇବା ପରେ ଯଦି କୌଣସି ପାର୍ଶ୍ୱ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା (Side Effect) ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ତୁରନ୍ତ ଔଷଧ ବନ୍ଦ କରି ଡାକ୍ତରଙ୍କ ସହ ଯୋଗାଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ।

୫. ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କେବେ ହେଲେ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ (Stronger) ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ ମାଗି ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।

୪. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Board Exam Tips & Pitfalls)

୪.୧ ସ୍କୋରିଂ ସିକ୍ରେଟ୍ସ (୧୦୦/୧୦୦ ପାଇଁ ଟିପ୍ସ):

ବୈଜ୍ଞାନିକ ନାମକରଣ: ପରୀକ୍ଷାରେ ରୋଗର କାରକମାନଙ୍କର ବୈଜ୍ଞାନିକ ନାମ (ଯଥା: Salmonella typhii, Mycobacterium tuberculosis) ଲେଖିବା ସମୟରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଇଂରାଜୀରେ କିମ୍ବା ସ୍ପଷ୍ଟ ଓଡ଼ିଆରେ ଲେଖନ୍ତୁ ।

ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ ପ୍ରଶ୍ନ: ସର୍ବଦା ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଟେବୁଲ୍ (Table) ଆକାରରେ ଲେଖନ୍ତୁ । ଏହା ପରୀକ୍ଷକଙ୍କ ଉପରେ ଭଲ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ ।

ଟୀକାକରଣ ଇତିହାସ: ଏଡୱାର୍ଡ ଜେନର୍‌ଙ୍କ ଆବିଷ୍କାର ଏବଂ ଲାଟିନ୍ ଶବ୍ଦ 'Vacca' ର ଅର୍ଥକୁ ମନେରଖନ୍ତୁ, ଏହା ପ୍ରାୟତଃ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଆସିଥାଏ ।

୪.୨ ସାଧାରଣ ଛାତ୍ର ଭୁଲ୍ (Common Student Errors):

ଭୁଲ୍ ୧: ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ କାହିଁକି ଭାଇରସ୍ ଉପରେ କାମ କରେ ନାହିଁ, ଏହାର ଉତ୍ତରରେ କେବଳ "ଭାଇରସ୍ ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର" ଲେଖିବା ଭୁଲ୍ । ଏହାର ପ୍ରକୃତ କାରଣ ହେଉଛି "ଭାଇରସ୍‌ର ନିଜସ୍ୱ ଜୈବ-ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ନଥାଏ" ।

ଭୁଲ୍ ୨: ମାଲେରିଆର କାରକ ଭାବେ 'ମାଈ ଆନୋଫେଲିସ୍ ମଶା' ଲେଖିବା ଭୁଲ୍ । ମଶା ହେଉଛି 'ବାହକ' (Vector) ଏବଂ ପ୍ରକୃତ କାରକ ହେଉଛି 'ପ୍ଲାସମୋଡିୟମ୍' ଆଦିପ୍ରାଣୀ ।

ଭୁଲ୍ ୩: AIDS ଏବଂ HIV ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ନ ବୁଝି ଦୁଇଟିକୁ ଏକା ଭାବିବା । HIV ହେଉଛି ଭୂତାଣୁ (Virus) ଏବଂ AIDS ହେଉଛି ସେହି ଭୂତାଣୁ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ରୋଗର ଚରମ ଅବସ୍ଥା (Syndrome) ।

(ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)

🤖 Have a Doubt in this Chapter?

Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!

🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App