ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଏଜୁକେସନ୍ (BSE Odisha) — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଷ୍ଟର ନୋଟ୍ସ
ଶ୍ରେଣୀ: Class 9 | ବିଷୟ: Odia Grammer
ଅଧ୍ୟାୟ: Class9 OdiaGram Ch04 Ch04 Upasarga
୧. ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ ଓ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map & Conceptual Architecture)
୧.୧. ସାରାଂଶ:
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଉପସର୍ଗର ସଂଜ୍ଞା, ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି, କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଏହାର ପ୍ରୟୋଗ ସମ୍ପର୍କରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି । ଉପସର୍ଗ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାର ଅବ୍ୟୟ ପଦ ଯାହା ଧାତୁ ବା ଧାତୁଜ ଶବ୍ଦ ପୂର୍ବରୁ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ନୂତନ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ଏହା ମୂଳ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିପାରେ, ଅର୍ଥକୁ ବାଧା ଦେଇପାରେ, ଅନୁକରଣ କରିପାରେ କିମ୍ବା ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଯୁକ୍ତ କରିପାରେ । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ସଂସ୍କୃତର ୨୦ଟି ଉପସର୍ଗ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ଏହା ବ୍ୟତୀତ କିଛି ସଂସ୍କୃତ ଅବ୍ୟୟ ଏବଂ ଅଣ-ସଂସ୍କୃତ ଉପସର୍ଗ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଆରେ ପ୍ରଚଳିତ । ଉପସର୍ଗ ଭାଷାକୁ ସରସ, ସୁନ୍ଦର ଓ ଆଳଙ୍କାରିକ କରିବାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ ।
୧.୨. ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Conceptual Architecture):
୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ରାବଳୀ (Comprehensive Theory & Formulas)
୨.୧. ଉପସର୍ଗର ସଂଜ୍ଞା:
ଯେଉଁ ଅବ୍ୟୟ ପଦଗୁଡ଼ିକ ଧାତୁ ପୂର୍ବରୁ ବା ଧାତୁଜ ଶବ୍ଦ ପୂର୍ବରୁ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ନୂତନ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାନ୍ତି; ସେଗୁଡ଼ିକ ଉପସର୍ଗ ନାମରେ ନାମିତ ।
ଉଦାହରଣ: 'ଦା' ଧାତୁ ପୂର୍ବରୁ 'ଆ' ଯୋଗ ହୋଇ 'ଆଦାନ' (ଗ୍ରହଣ) ଶବ୍ଦ ଗଠନ କରେ ।
୨.୨. ଉପସର୍ଗ ଶବ୍ଦର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଅର୍ଥ:
'ଉପସର୍ଗ' ଶବ୍ଦଟି 'ଉପ' ଏବଂ 'ସୃଜ୍' ଧାତୁରୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ । 'ସୃଜ୍' ଧାତୁର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟି କରିବା, ସର୍ଜନା କରିବା ବା ନିର୍ମାଣ କରିବା । ତେଣୁ, ଉପସର୍ଗ ନୂତନ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ, ସର୍ଜନା କରିଥାଏ ବା ନିର୍ମାଣ କରିଥାଏ ।
୨.୩. ଉପସର୍ଗର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅର୍ଥଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନ:
ଉପସର୍ଗ ମୂଳଧାତୁ ବା ଶବ୍ଦ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ କେବଳ ଧ୍ୱନିଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ନୁହେଁ, ଅର୍ଥଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟ ଘଟାଇଥାଏ । ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନି ପ୍ରକାରର ଅର୍ଥଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଥାଏ:
୨.୩.୧. ମୂଳଅର୍ଥରେ ବାଧା ଆଣିବା (ବିପରୀତ ଅର୍ଥ):
ଉପସର୍ଗ ମୂଳଧାତୁ ବା ଶବ୍ଦର ବିପରୀତ ଅର୍ଥ ପ୍ରକାଶ କରିପାରେ ।
୨.୩.୨. ମୂଳଅର୍ଥକୁ ଅନୁକରଣ କରିବା:
ଉପସର୍ଗ ମୂଳଧାତୁ ବା ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥକୁ ଅନୁକରଣ କରି ନୂତନ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରେ ।
୨.୩.୩. ମୂଳଅର୍ଥକୁ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଯୁକ୍ତ କରିବା (ଅର୍ଥକୁ ତୀବ୍ର କରିବା):
ଉପସର୍ଗ ମୂଳ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥକୁ ଅଧିକ ତୀବ୍ର, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବା ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଯୁକ୍ତ କରିଥାଏ ।
୨.୪. ଉପସର୍ଗର ପ୍ରକାରଭେଦ:
ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଉପସର୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇପାରେ:
୨.୪.୧. ସଂସ୍କୃତ ଉପସର୍ଗ (୨୦ଟି):
ଏହି ଉପସର୍ଗଗୁଡ଼ିକ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରୁ ଆସି ଓଡ଼ିଆରେ ବହୁଳ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।
୧. ପ୍ର: ଉତ୍କର୍ଷ, ଉଦ୍ଭବ, ଗତି ଆଧିକ୍ୟ, ସର୍ବତୋଭାବ ।
୨. ପରା: ପ୍ରାଧାନ୍ୟ, ବ୍ୟତିକ୍ରମ, ତିରସ୍କାର, ବିପରୀତ, ନିନ୍ଦା ।
୩. ଅପ୍: ମନ୍ଦ, କୁତ୍ସିତ, ବିରୋଧ, ବିପରୀତ, ଅପକୃଷ୍ଟ ।
୪. ସମ୍: ସମ୍ୟକ, ସହିତ, ସଂହତି, ଆଭିମୁଖ୍ୟ, ନିକଟ ।
୫. ନି: ନାସ୍ତିସୂଚକ, ସମୀପ, ସମ୍ୟକ, ସାଦୃଶ୍ୟ, କୁତ୍ସିତ, ଆଧିକ୍ୟ ।
୬. ଅଧି: ପ୍ରାଧାନ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଧିକ୍ୟ, ଅଧିକାର, ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ।
୭. ସୁ: ମଙ୍ଗଳ, ସୁନ୍ଦର, ସହଜ, ଅନାୟାସ, ଅଧିକ ।
୮. ନିର୍: ଅଭାବ, ବାହାର, ନିଶ୍ଚୟ, ନିଃଶେଷ, ଅତିଶୟ ।
୯. ଦୁର୍: ମନ୍ଦ, ନିନ୍ଦା, ଦୁଃଖ, ନିଷିଦ୍ଧ, କଷ୍ଟ ।
୧୦. ଉତ୍: ଅତିଶୟ, ଉତ୍କର୍ଷ, ବିରୋଧ, ନିନ୍ଦା, ଅଭାବ, ଅକସ୍ମାତ୍ ।
୧୧. ଅତି: ଆଧିକ୍ୟ, ଅନୁଚିତ, ଅସୀମ, ଆତିଶଯ୍ୟ ।
୧୨. ପରି: ସର୍ବତୋଭାବ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗ, ଅତିଶୟ, କ୍ରମଶଃ, ଶେଷ, ସମ୍ୟକ, ବ୍ୟାପ୍ତି, ସର୍ବତ୍ର ।
୧୩. ପ୍ରତି: ପରିବର୍ତ୍ତନ, ସମୀପ, ବିପରୀତ, ସାଦୃଶ୍ୟ, ପ୍ରତ୍ୟେକ, ପଶ୍ଚାତ୍, ବିରୋଧ, ସମାନ ।
୧୪. ଅବ: ଅଧୋଗତି, ନିଶ୍ଚୟ, ଘୃଣା, ଅତ୍ୟନ୍ତ, ସମାନ ।
୧୫. ଅନୁ: ପଶ୍ଚାତ୍, ହୀନ, ସହିତ, ସମୀପ, ସମ୍ୟକ ।
୧୬. ବି: ବିଶେଷ, ବିପରୀତ, ବିହୀନ, ବହୁ, ପରସ୍ପର, ଭିନ୍ନ ।
୧୭. ଅଭି: ସମ୍ମୁଖ, ଉତ୍ତମ, ଅପକୃଷ୍ଟ, ସମ୍ୟକ, ପୁନଃପୁନଃ ।
୧୮. ଉପ: ନିକଟ, ଆଧିକ୍ୟ, ଦୀନତା, ଅଧସ୍ତନ, ସାଦୃଶ୍ୟ, ଘୃଣା, ସାହାଯ୍ୟ ।
୧୯. ଅପି: ଭୂଷଣ (ଓଡ଼ିଆରେ କ୍ୱଚିତ୍ ବ୍ୟବହୃତ) ।
୨୦. ଆ: ବିପରୀତ, ଈଷତ୍, ସୀମା, ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସମ୍ୟକ ।
୨.୪.୨. ସଂସ୍କୃତ ଅବ୍ୟୟ ଯାହା ଉପସର୍ଗ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ:
ସଂସ୍କୃତର କେତେକ ଅବ୍ୟୟ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଉପସର୍ଗ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।
୨.୪.୩. ଅଣ-ସଂସ୍କୃତ/ଓଡ଼ିଆ ଉପସର୍ଗ:
ଏଗୁଡ଼ିକୁ କେହି କେହି ଅଣ-ସଂସ୍କୃତ ଉପସର୍ଗ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବାବେଳେ କେହି କେହି ଉପସର୍ଗ ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି ନାହିଁ ।
୨.୫. ଉପସର୍ଗର ଗୁରୁତ୍ୱ:
ଭାଷାକୁ ସରସ, ସୁନ୍ଦର, ଆକର୍ଷଣୀୟ ତଥା ଆଳଙ୍କାରିକ କରିବାରେ ଉପସର୍ଗର ଭୂମିକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏହା ନୂତନ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରି ଭାଷାର ଶବ୍ଦଭଣ୍ଡାରକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଥାଏ ।
୩. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ (100% Complete Solved Exercises)
୧. ଉପସର୍ଗ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝୁଛ ଲେଖ ।
ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ଅବ୍ୟୟ ପଦଗୁଡ଼ିକ ଧାତୁ ପୂର୍ବରୁ ବା ଧାତୁଜ ଶବ୍ଦ ପୂର୍ବରୁ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ନୂତନ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାନ୍ତି; ସେଗୁଡ଼ିକ ଉପସର୍ଗ ନାମରେ ନାମିତ । ଉପସର୍ଗ ମୂଳଧାତୁ ବା ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିପାରେ, ଅର୍ଥକୁ ବାଧା ଦେଇପାରେ, ଅନୁକରଣ କରିପାରେ କିମ୍ବା ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଯୁକ୍ତ କରିପାରେ ।
୨. ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ପ୍ରଚଳିତ ଉପସର୍ଗଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ କ’ଣ ?
ଉତ୍ତର: ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନି ପ୍ରକାରର ଉପସର୍ଗ ପ୍ରଚଳିତ:
୩. ଉପସର୍ଗ ଦ୍ୱାରା କିପରି ମୂଳଅର୍ଥରେ ପରିବର୍ତନ ଘଟେ ତହିଁର ଗୋଟିଏ ଉଦାହରଣ ଦିଅ ।
ଉତ୍ତର: ଉପସର୍ଗ ମୂଳଧାତୁ ବା ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥରେ ବାଧା ଆଣି ବିପରୀତ ଅର୍ଥ ପ୍ରକାଶ କରିପାରେ ।
୪. ଉପସର୍ଗ ପ୍ରୟୋଗରେ ମୂଳଅର୍ଥ କିପରି ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଯୁକ୍ତ ହୁଏ ଲେଖ ।
ଉତ୍ତର: ଉପସର୍ଗ ମୂଳ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥକୁ ଅଧିକ ତୀବ୍ର, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବା ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଯୁକ୍ତ କରିଥାଏ ।
୫. ଉପସର୍ଗଦ୍ଵାରା ସୃଷ୍ଟ ନୂତନ ଶବ୍ଦ କିପରି ମୂଳଅର୍ଥକୁ ଅନୁକରଣ କରେ ଲେଖ ।
ଉତ୍ତର: ଉପସର୍ଗ ମୂଳଧାତୁ ବା ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥକୁ ଅନୁକରଣ କରି ନୂତନ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରେ ।
୬. ନିମ୍ନଲିଖୂତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଗଠନରୀତି ଦର୍ଶାଅ ।
୭. ନିମ୍ନଲିଖୂତ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରତ୍ୟୟରୁ ସୃଷ୍ଟ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖ ।
୮. ନିମ୍ନଲିଖୂତ ଉପସର୍ଗ ଯୋଗକରି ତିନୋଟି ଲେଖାଏଁ ଶବ୍ଦ ଗଠନ କର ।
୯. ବନ୍ଧନୀ ମଧ୍ଯରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।
ଉପସର୍ଗଟି ସାଧାରଣତଃ ଭୂଷଣ ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। (ଅତି, ଅପି, ଅଧି, ଅଭି)
ଉତ୍ତର: ଅପି
୧୦. ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଉପସର୍ଗ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁଟି ସମ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ନୁହେଁ, ତାହା ଅଲଗା କରି ଲେଖ ।
ଉତ୍, ଦୁର୍, ସମ୍, ସତ୍, ଅପ୍
ଉତ୍ତର: ଏଠାରେ 'ଉତ୍', 'ଦୁର୍', 'ସମ୍', 'ଅପ୍' ହେଉଛନ୍ତି ସଂସ୍କୃତର ୨୦ଟି ଉପସର୍ଗ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ । ମାତ୍ର 'ସତ୍' ହେଉଛି ଏକ ସଂସ୍କୃତ ଅବ୍ୟୟ ଯାହା ଉପସର୍ଗ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ତେଣୁ, 'ସତ୍' ସମ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ନୁହେଁ ।
ଅଲଗା ଶବ୍ଦ: ସତ୍
୪. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Board Exam Tips & Pitfalls)
୪.୧. ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରସ୍ତୁତି ରଣନୀତି (Exam Preparation Strategies):
୪.୨. ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Common Pitfalls):
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App