ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଏଜୁକେସନ୍ (BSE Odisha) — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଷ୍ଟର ନୋଟ୍ସ
ଶ୍ରେଣୀ: Class 9 | ବିଷୟ: ଓଡ଼ିଆ ବ୍ୟାକରଣ (Odia Grammar)
ଅଧ୍ୟାୟ: ସପ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ — କାରକ ଓ ବିଭକ୍ତି (Karaka o Vibhakti)
୧. ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ ଓ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map & Conceptual Architecture)
ଓଡ଼ିଆ ବ୍ୟାକରଣରେ 'କାରକ' ଏବଂ 'ବିଭକ୍ତି'ର ସ୍ଥାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ବାକ୍ୟର ଗଠନ ପ୍ରଣାଳୀ ଏବଂ ଏହାର ଅର୍ଥବୋଧକତାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ କାରକ ଓ ବିଭକ୍ତିର ସଠିକ୍ ପ୍ରୟୋଗ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ।
୧.୧ କାରକର ସଂଜ୍ଞା (Definition of Karaka):
ବାକ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରିୟାପଦ ସହିତ ଅନ୍ୟ ପଦମାନଙ୍କର (ବିଶେଷ୍ୟ ବା ସର୍ବନାମ) ଯେଉଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସମ୍ବନ୍ଧ ରହିଥାଏ, ତାହାକୁ 'କାରକ' କୁହାଯାଏ । ବାକ୍ୟରେ କ୍ରିୟାପଦ ହିଁ ମୁଖ୍ୟ ଅଟେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପଦଗୁଡ଼ିକ କ୍ରିୟା ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଥାଆନ୍ତି ।
୧.୨ କାରକର ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ (Classification of Karaka):
କ୍ରିୟାପଦ ସହିତ ଥିବା ସମ୍ବନ୍ଧକୁ ଆଧାର କରି କାରକକୁ ୬ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି:
କ୍ରିୟାପଦ ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧ ───► ୬ ଗୋଟି କାରକ:
├── ୧. କର୍ତ୍ତୃ କାରକ (Subject) ───► କ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦନ କରୁଥିବା ପଦ (କିଏ / କ’ଣ)
├── ୨. କର୍ମ କାରକ (Object) ───► କର୍ତ୍ତାର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ବା ଅଭିଲଷିତ ବସ୍ତୁ (କ’ଣ / କାହାକୁ)
├── ୩. କରଣ କାରକ (Instrument) ───► କ୍ରିୟା ସାଧନର ମୁଖ୍ୟ ସହାୟକ ବା ମାଧ୍ୟମ (କାହାଦ୍ୱାରା)
├── ୪. ସମ୍ପ୍ରଦାନ କାରକ (Dative) ───► ଯାହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦାନ କରାଯାଏ (କାହାକୁ)
├── ୫. ଅପାଦାନ କାରକ (Ablative) ───► ଯେଉଁଠାରୁ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ବା ଜାତ ହୁଏ (କେଉଁଠାରୁ)
└── ୬. ଅଧିକରଣ କାରକ (Locative) ───► କ୍ରିୟା ସାଧିତ ହେବାର ସ୍ଥାନ ବା ସମୟ (କେଉଁଠାରେ / କେତେବେଳେ)
୧.୩ ବିଭକ୍ତିର ସଂଜ୍ଞା (Definition of Vibhakti):
ଯେଉଁ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ସଂଖ୍ୟା (ଏକବଚନ ବା ବହୁବଚନ) ଏବଂ କାରକ ଜଣାପଡ଼େ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ 'ବିଭକ୍ତି' କୁହାଯାଏ । ଓଡ଼ିଆରେ ବିଭକ୍ତି ୭ ପ୍ରକାରର ଅଟେ: ପ୍ରଥମା, ଦ୍ୱିତୀୟା, ତୃତୀୟା, ଚତୁର୍ଥୀ, ପଞ୍ଚମୀ, ଷଷ୍ଠୀ ଏବଂ ସପ୍ତମୀ ।
୧.୪ ସମ୍ବନ୍ଧ ପଦ (Sambandha Pada):
ବାକ୍ୟରେ ଯେଉଁ ପଦର କ୍ରିୟାପଦ ସହିତ ସିଧାସଳଖ ସମ୍ବନ୍ଧ ନଥାଇ ଅନ୍ୟ ଏକ ନାମପଦ (ବିଶେଷ୍ୟ ବା ସର୍ବନାମ) ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧ ଥାଏ, ତାହାକୁ 'ସମ୍ବନ୍ଧ ପଦ' କୁହାଯାଏ । ଏଥିରେ କାରକ ହୁଏ ନାହିଁ, କେବଳ ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି ହୁଏ ।
୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ନିୟମାବଳୀ (Comprehensive Theory & Rules)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୨.୧ କାରକର ମୂଳ ସୂତ୍ର ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
ପୁସ୍ତକର ମୂଳ ଉଦାହରଣକୁ ନେଇ କାରକର ସମ୍ବନ୍ଧକୁ ବୁଝିବା:
"ରାଜା ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ଭିକ୍ଷୁକମାନଙ୍କୁ ରାଜକୋଷରୁ ସ୍ୱହସ୍ତରେ ଗାଈଗୁଡ଼ିକୁ ଦାନ କଲେ ।"
ଏହି ବାକ୍ୟରେ କ୍ରିୟାପଦ ହେଉଛି 'ଦାନ କଲେ' । ଏହି କ୍ରିୟାପଦ ସହିତ ଅନ୍ୟ ପଦଗୁଡ଼ିକର ସମ୍ବନ୍ଧ ନିମ୍ନମତେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଇପାରେ:
(କ) କିଏ ଦାନ କଲେ? ──► ରାଜା (କର୍ତ୍ତୃ କାରକ)
(ଖ) କ’ଣ ଦାନ କଲେ? ──► ଗାଈଗୁଡ଼ିକୁ (କର୍ମ କାରକ)
(ଗ) କାହାଦ୍ୱାରା ଦାନ କଲେ? ──► ସ୍ୱହସ୍ତରେ (କରଣ କାରକ)
(ଘ) କାହାକୁ ଦାନ କଲେ? ──► ଭିକ୍ଷୁକମାନଙ୍କୁ (ସମ୍ପ୍ରଦାନ କାରକ)
(ଙ) କେଉଁଠାରୁ ଦାନ କଲେ? ──► ରାଜକୋଷରୁ (ଅପାଦାନ କାରକ)
(ଚ) କେଉଁଠାରେ ଦାନ କଲେ? ──► ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ (ଅଧିକରଣ କାରକ)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୨.୨ କର୍ତ୍ତୃ କାରକ (Kartru Karaka) — ପ୍ରଥମା ବିଭକ୍ତି
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
ଯେଉଁ ପଦ କ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦନ କରେ, କରାଏ ଅଥବା ଯାହା ସମ୍ବନ୍ଧରେ କୌଣସି କ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ, ତାହାକୁ 'କର୍ତ୍ତୃ କାରକ' କୁହାଯାଏ । କ୍ରିୟାପଦ ପୂର୍ବରୁ 'କିଏ' ବା 'କ’ଣ' ଲଗାଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ଯେଉଁ ଉତ୍ତର ମିଳେ, ତାହା କର୍ତ୍ତା ଅଟେ ।
କର୍ତ୍ତାର ପ୍ରକାରଭେଦ:
୧. ପ୍ରଯୋଜକ କର୍ତ୍ତା (Prajojaka Karta): ଯେଉଁ କର୍ତ୍ତା ନିଜେ କ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦନ ନକରି ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କରାଏ ।
ଉଦାହରଣ: "ରାଜା ପୁରୋହିତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରାଉଛନ୍ତି ।" (ଏଠାରେ 'ରାଜା' ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଯୋଜକ କର୍ତ୍ତା)
୨. ପ୍ରଯୋଜ୍ୟ କର୍ତ୍ତା (Prajojya Karta): ଯାହାଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟଟି କରାଯାଏ ।
ଉଦାହରଣ: "ରାଜା ପୁରୋହିତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରାଉଛନ୍ତି ।" (ଏଠାରେ 'ପୁରୋହିତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା' ହେଉଛି ପ୍ରଯୋଜ୍ୟ କର୍ତ୍ତା)
ଉହ୍ୟ କର୍ତ୍ତା (Understood Subject):
ଆଦେଶାତ୍ମକ ବା ଅନୁରୋଧସୂଚକ ବାକ୍ୟରେ କର୍ତ୍ତା 'ତୁମେ' ବା 'ଆପଣ' ପ୍ରାୟତଃ ଉହ୍ୟ (ଅନୁପସ୍ଥିତ) ରହିଥାଏ ।
ଉଦାହରଣ: "ମନଦେଇ ପାଠ ପଢ଼ ।" (ଏଠାରେ କର୍ତ୍ତା 'ତୁମେ' ଉହ୍ୟ ଅଛି)
କର୍ତ୍ତା ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ପଦର ବ୍ୟବହାର:
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୨.୩ କର୍ମ କାରକ (Karma Karaka) — ଦ୍ୱିତୀୟା ବିଭକ୍ତି
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
କର୍ତ୍ତାର କ୍ରିୟା ସାଧନରେ ଯାହା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଅଭିଲଷିତ ବା ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁ, ତାହାକୁ 'କର୍ମ କାରକ' କୁହାଯାଏ । କ୍ରିୟାପଦ ପୂର୍ବରୁ 'କ’ଣ', 'କାହାକୁ' ବା 'କେଉଁଠିକୁ' ଲଗାଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ କର୍ମ କାରକ ମିଳେ ।
ଦ୍ୱିକର୍ମକ କ୍ରିୟା (Double Object Verbs):
କେତେକ ବାକ୍ୟରେ ଦୁଇଟି କର୍ମ ଥାଏ । ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ମୁଖ୍ୟ କର୍ମ ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି ଗୌଣ କର୍ମ ।
ଉଦାହରଣ: "ଶିକ୍ଷକ ଛାତ୍ରକୁ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଲେ ।"
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୨.୪ କରଣ କାରକ (Karana Karaka) — ତୃତୀୟା ବିଭକ୍ତି
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
ଯାହା ସାହାଯ୍ୟରେ କ୍ରିୟା ସାଧିତ ହୁଏ ବା କ୍ରିୟା ସାଧନରେ ଯିଏ ପ୍ରକୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ସହାୟକ ହୁଏ, ତାହାକୁ 'କରଣ କାରକ' କୁହାଯାଏ । କ୍ରିୟାପଦ ପୂର୍ବରୁ 'କାହାଦ୍ୱାରା' ବା 'କିପରି' ଲଗାଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ କରଣ କାରକ ମିଳେ ।
ଉଦାହରଣ: "କାଠୁରିଆ କୁରାଢ଼ିରେ ଗଛ କାଟୁଛି ।" (ଏଠାରେ 'କୁରାଢ଼ିରେ' ହେଉଛି କ୍ରିୟା ସାଧନର ମାଧ୍ୟମ, ତେଣୁ ଏହା କରଣ କାରକ)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୨.୫ ସମ୍ପ୍ରଦାନ କାରକ (Sampradana Karaka) — ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତି
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
ଯାହାକୁ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ସମ୍ୟକ୍ରୂପେ (ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ, ସ୍ୱତ୍ୱ ତ୍ୟାଗ କରି, ବିନା କୌଣସି ପ୍ରତିଦାନ ଆଶାରେ) ଦାନ କରାଯାଏ, ତାହାର 'ସମ୍ପ୍ରଦାନ କାରକ' ହୁଏ ।
ଉଦାହରଣ: "ଗୃହିଣୀ ଭିକାରିକୁ ଭିକ୍ଷା ଦେଲେ ।" (ଏଠାରେ 'ଭିକାରିକୁ' ସମ୍ପ୍ରଦାନ କାରକ)
ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପାର୍ଥକ୍ୟ (ସମ୍ପ୍ରଦାନ ବନାମ କର୍ମ):
ଯଦି ଦାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନହୋଇ ସାମୟିକ ଭାବେ ହୁଏ, ତେବେ ସେଠାରେ ସମ୍ପ୍ରଦାନ କାରକ ନହୋଇ 'କର୍ମ କାରକ' ହୁଏ ।
ଉଦାହରଣ: "ଧୋବାକୁ ଲୁଗା ଦିଅ ।" (ଏଠାରେ ଲୁଗା ଧୋଇବା ପାଇଁ ଦିଆଯାଉଛି, ଦାନ କରାଯାଉନାହିଁ । ତେଣୁ 'ଧୋବାକୁ' ପଦଟି କର୍ମ କାରକ ଅଟେ, ସମ୍ପ୍ରଦାନ ନୁହେଁ)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୨.୬ ଅପାଦାନ କାରକ (Apadana Karaka) — ପଞ୍ଚମୀ ବିଭକ୍ତି
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଗୋଟିଏ ବସ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ବସ୍ତୁଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବା ଜଣାଗଲେ, ଯେଉଁ ସ୍ଥିର ବସ୍ତୁଠାରୁ ତାହା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଏ, ତାହାର 'ଅପାଦାନ କାରକ' ହୋଇଥାଏ ।
ଉଦାହରଣ: "ଗଛରୁ ପତ୍ର ପଡ଼ିଲା ।" (ଏଠାରେ 'ଗଛରୁ' ଅପାଦାନ କାରକ)
ଅପାଦାନ କାରକର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରୟୋଗ:
(କ) ଜାତ/ଉତ୍ପତ୍ତି ଅର୍ଥରେ: କ୍ଷୀରରୁ ଘିଅ ବାହାରେ ।
(ଖ) ବିରତି ଅର୍ଥରେ: ଶ୍ରମିକମାନେ ଆନ୍ଦୋଳନରୁ ବିରତ ହେଲେ ।
(ଗ) ଆରମ୍ଭ ଅର୍ଥରେ: ଶଙ୍ଖୁଆଗଛ ମୂଳରୁ ପାହାଚ ପାହାଚ ।
(ଘ) ରକ୍ଷା ଅର୍ଥରେ: ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଅନେକ ବିପଦରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ ।
(ଙ) ମୁକ୍ତି ଅର୍ଥରେ: ୧୯୪୭ ମସିହାରେ ଭାରତ ପରାଧୀନତାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା ।
(ଚ) ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନ ଅର୍ଥରେ: ମାୟାବଳରେ ଅସୁରମାନେ ସମ୍ମୁଖରୁ ଅନ୍ତର୍ହିତ ହୋଇଗଲେ ।
(ଛ) ପରାଜୟ ଅର୍ଥରେ: ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟଠାରୁ ପରାଜିତ ହେଲେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୨.୭ ଅଧିକରଣ କାରକ (Adhikarana Karaka) — ସପ୍ତମୀ ବିଭକ୍ତି
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
କ୍ରିୟା ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ବା ଯେଉଁ ସମୟରେ ସାଧିତ ହୁଏ, ସେହି ସ୍ଥାନ ବା ସମୟକୁ 'ଅଧିକରଣ କାରକ' କୁହାଯାଏ । ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ:
୧. ସ୍ଥାନାଧିକରଣ ବା ଆଧାରାଧିକରଣ (Sthanadhikarana): ଯେଉଁଠାରେ କ୍ରିୟାର ସ୍ଥାନ ସୂଚିତ ହୁଏ ।
ଉଦାହରଣ: "ମାଠିଆରେ ଜଳ ଅଛି ।"
୨. କାଳାଧିକରଣ (Kaladhikarana): ଯେଉଁଠାରେ କ୍ରିୟା ସାଧିତ ହେବାର ସମୟ ସୂଚିତ ହୁଏ ।
ଉଦାହରଣ: "ବର୍ଷାଋତୁରେ କଦମ୍ବଫୁଲ ଫୁଟେ ।"
ଆଧାରାଧିକରଣର ତିନୋଟି ପ୍ରକାରଭେଦ:
(କ) ଐକଦେଶିକ ଆଧାରାଧିକରଣ: ବିଶାଳ ଆଧାରର କୌଣସି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଂଶରେ କ୍ରିୟା ସାଧିତ ହେଲେ ।
ଉଦାହରଣ: "ଗଛରେ ଫୁଲ ଫୁଟିଛି ।" (ଫୁଲ ଗଛର ସବୁ ଜାଗାରେ ନଥାଇ କେବଳ କେତେକ ଡାଳରେ ଥାଏ)
(ଖ) ବୈଷୟିକ ଆଧାରାଧିକରଣ: କୌଣସି ବିଷୟରେ ଦକ୍ଷତା ବା ଅଧିକାର ସୂଚିତ ହେଲେ ।
ଉଦାହରଣ: "ବିନୟବାବୁ ବ୍ୟାକରଣରେ ପ୍ରବୀଣ ।"
(ଗ) ଅଭିବ୍ୟାପକ ଆଧାରାଧିକରଣ: ଆଧାରର ସମସ୍ତ ଅଂଶ ବ୍ୟାପି କ୍ରିୟା ବା ବସ୍ତୁ ବିଦ୍ୟମାନ ଥିଲେ ।
ଉଦାହରଣ: "ତିଳରେ ତେଲ ଥାଏ ।" (ତେଲ ତିଳର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଂଶରେ ବ୍ୟାପି ରହିଥାଏ)
୩. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ (100% Complete Solved Exercises)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
ଅନୁଶୀଳନୀ - ୧
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
Q1. କାରକ କାହାକୁ କହନ୍ତି ? ତାହା କେତେ ପ୍ରକାରର ?
ଉତ୍ତର: ବାକ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରିୟାପଦ ସହିତ ଅନ୍ୟ ପଦମାନଙ୍କର (ବିଶେଷ୍ୟ ବା ସର୍ବନାମ) ଯେଉଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସମ୍ବନ୍ଧ ରହିଥାଏ, ତାହାକୁ 'କାରକ' କୁହାଯାଏ ।
ଏହି ସମ୍ବନ୍ଧକୁ ଆଧାର କରି କାରକକୁ ୬ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି:
୧. କର୍ତ୍ତୃ କାରକ
୨. କର୍ମ କାରକ
୩. କରଣ କାରକ
୪. ସମ୍ପ୍ରଦାନ କାରକ
୫. ଅପାଦାନ କାରକ
୬. ଅଧିକରଣ କାରକ
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
Q2. କର୍ମକାରକ ଓ ସମ୍ପ୍ରଦାନ କାରକ ମଧ୍ୟରେ କି ପ୍ରଭେଦ ଅଛି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ସହ ଦର୍ଶାଅ ।
ଉତ୍ତର: କର୍ମକାରକ ଓ ସମ୍ପ୍ରଦାନ କାରକ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଭେଦ ନିମ୍ନରେ ଆଲୋଚନା କରାଗଲା:
୧. କର୍ମ କାରକ (Karma Karaka):
୨. ସମ୍ପ୍ରଦାନ କାରକ (Sampradana Karaka):
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
Q3. ସମ୍ବନ୍ଧ ପଦ କାହାକୁ କହନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର: ବାକ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ପଦର କ୍ରିୟାପଦ ସହିତ ସିଧାସଳଖ ବା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସମ୍ବନ୍ଧ ନଥାଇ ଅନ୍ୟ ଏକ ନାମପଦ (ବିଶେଷ୍ୟ ବା ସର୍ବନାମ) ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧ ଥାଏ, ତାହାକୁ 'ସମ୍ବନ୍ଧ ପଦ' କୁହାଯାଏ ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
Q4. ଅଧିକରଣ କାରକ କେତେ ପ୍ରକାର ? ଉଦାହରଣ ସହିତ ଆଲୋଚନା କର ।
ଉତ୍ତର: କ୍ରିୟା ସାଧିତ ହେବାର ସ୍ଥାନ ବା ସମୟକୁ ଅଧିକରଣ କାରକ କୁହାଯାଏ । ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର:
୧. ସ୍ଥାନାଧିକରଣ ବା ଆଧାରାଧିକରଣ (ସ୍ଥାନ ସୂଚାଏ)
୨. କାଳାଧିକରଣ (ସମୟ ସୂଚାଏ)
ଏଥିମଧ୍ୟରୁ 'ସ୍ଥାନାଧିକରଣ' ବା 'ଆଧାରାଧିକରଣ' ପୁଣି ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ:
(କ) ଐକଦେଶିକ ଆଧାରାଧିକରଣ:
ବିଶାଳ ଆଧାରର କୌଣସି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଂଶରେ କ୍ରିୟା ସାଧିତ ହେଲେ ଏହା ହୁଏ ।
(ଖ) ବୈଷୟିକ ଆଧାରାଧିକରଣ:
କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଷୟରେ ଦକ୍ଷତା, ଅଧିକାର ବା ବ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି ସୂଚିତ ହେଲେ ଏହା ହୁଏ ।
(ଗ) ଅଭିବ୍ୟାପକ ଆଧାରାଧିକରଣ:
ଆଧାରର ସମସ୍ତ ଅଂଶ ବ୍ୟାପି କ୍ରିୟା ବା ବସ୍ତୁ ବିଦ୍ୟମାନ ଥିଲେ ଏହା ହୁଏ ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
Q5. ବିଭିନ୍ନ ଅର୍ଥରେ ଅପାଦାନ କାରକର ବ୍ୟବହାର ଦେଖାଅ ।
ଉତ୍ତର: କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ବସ୍ତୁଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ ଅପାଦାନ କାରକ ହୁଏ । କେବଳ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଅର୍ଥରେ ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଅର୍ଥରେ ମଧ୍ୟ ଅପାଦାନ କାରକର ବ୍ୟବହାର ଦେଖାଯାଏ । ଯଥା:
(କ) ଜାତ ବା ଉତ୍ପତ୍ତି ଅର୍ଥରେ:
(ଖ) ବିରତି ଅର୍ଥରେ:
(ଗ) ଆରମ୍ଭ ଅର୍ଥରେ:
(ଘ) ରକ୍ଷା ଅର୍ଥରେ:
(ଙ) ମୁକ୍ତି ଅର୍ଥରେ:
(ଚ) ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନ ଅର୍ଥରେ:
(ଛ) ପରାଜୟ ଅର୍ଥରେ:
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
Q6. ନିମ୍ନଲିଖିତ ବାକ୍ୟରେ ସ୍ଥୂଳାକ୍ଷର (bold/underlined) ବିଶିଷ୍ଟ ପଦମାନଙ୍କର କାରକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କର ।
(କ) ବାଳକେ ମୋର ବୋଲ କର ।
ଉତ୍ତର: 'ବାଳକେ' — ସମ୍ବୋଧନ ପଦ (ଏଠାରେ ସମ୍ବୋଧନ ଅର୍ଥରେ ପ୍ରଥମା ବିଭକ୍ତି ହୋଇଛି, ଏହା କାରକ ନୁହେଁ) ।
(ଖ) ରାଜା ଦରିଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଥଦାନ କଲେ ।
ଉତ୍ତର: 'ଦରିଦ୍ରମାନଙ୍କୁ' — ସମ୍ପ୍ରଦାନ କାରକ (ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତି) ।
(ଗ) ଲୋଭରୁ ପାପର ଜନ୍ମ ।
ଉତ୍ତର: 'ଲୋଭରୁ' — ଅପାଦାନ କାରକ (ପଞ୍ଚମୀ ବିଭକ୍ତି) ।
(ଘ) ଲୋକଟି ଲଙ୍ଗଳରେ ଚାଷ କରୁଛି ।
ଉତ୍ତର: 'ଲଙ୍ଗଳରେ' — କରଣ କାରକ (ତୃତୀୟା ବିଭକ୍ତି) ।
(ଙ) ରାମବାବୁ ଦରଜିକୁ କନା ଦେଲେ ।
ଉତ୍ତର: 'ଦରଜିକୁ' — କର୍ମ କାରକ (ଦ୍ୱିତୀୟା ବିଭକ୍ତି) ।
(ଚ) ଶଙ୍ଖୁଆଗଛ ମୂଳରୁ ପାହାଚ ପାହାଚ ।
ଉତ୍ତର: 'ମୂଳରୁ' — ଅପାଦାନ କାରକ (ପଞ୍ଚମୀ ବିଭକ୍ତି) ।
(ଛ) ମାଛ ପାଣିରେ ଖେଳୁଛି ।
ଉତ୍ତର: 'ପାଣିରେ' — ଅଧିକରଣ କାରକ (ସପ୍ତମୀ ବିଭକ୍ତି) ।
(ଜ) ବର୍ଷାଦିନେ ଜାମୁକୋଳି ପାକେ ।
ଉତ୍ତର: 'ବର୍ଷାଦିନେ' — ଅଧିକରଣ କାରକ (କାଳାଧିକରଣ, ସପ୍ତମୀ ବିଭକ୍ତି) ।
(ଝ) କ୍ଷୀରରୁ ଛେନା ହୁଏ ।
ଉତ୍ତର: 'କ୍ଷୀରରୁ' — ଅପାଦାନ କାରକ (ପଞ୍ଚମୀ ବିଭକ୍ତି) ।
(ଞ) ହରିବାବୁ ଗଣିତରେ ପଟୁ ।
ଉତ୍ତର: 'ଗଣିତରେ' — ଅଧିକରଣ କାରକ (ବୈଷୟିକ ଅଧିକରଣ, ସପ୍ତମୀ ବିଭକ୍ତି) ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
Q7. ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ଉତ୍ତର ଲେଖ ।
(i) ମେଘରେ ଆକାଶ ଢାଙ୍କି ହୋଇ ଯାଇଛି । (କର୍ତ୍ତୃକାରକ ଚିହ୍ନାଅ)
ଉତ୍ତର: ଆକାଶ
(ii) ସୁବିଧା ହେଲେ ଆସ । (କର୍ତ୍ତୃକାରକଟି ଲେଖ)
ଉତ୍ତର: ତୁମେ (ଏହା ଏକ ଉହ୍ୟ କର୍ତ୍ତା)
(iii) ଗୋପବନ୍ଧୁ ବହୁତ ────── ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ । (କର୍ମକାରକ ସୂଚାଉଥିବା ପଦଟିଏ ଲେଖ)
ଉତ୍ତର: ଯଶ / ପୁଣ୍ୟ
(iv) ଚୈତନ୍ୟ ପୁରୀକୁ ଆସିଥିଲେ । (କର୍ମକାରକ ଚିହ୍ନାଅ)
ଉତ୍ତର: ପୁରୀକୁ
(v) ‘ଦ୍ୱାରା’ ଶବ୍ଦକୁ ବାକ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରି କରଣ କାରକରେ ପରିଣତ କର ।
ଉତ୍ତର: "ଶ୍ରମିକଟି କୁରାଢ଼ି ଦ୍ୱାରା ଗଛ କାଟୁଛି ।" (ଏଠାରେ 'କୁରାଢ଼ି ଦ୍ୱାରା' କରଣ କାରକ)
(vi) ବ୍ୟାୟାମ ଦ୍ୱାରା ଶରୀର ସୁସ୍ଥ ରହେ । (କରଣ କାରକ ଚିହ୍ନାଅ)
ଉତ୍ତର: ବ୍ୟାୟାମ ଦ୍ୱାରା
(vii) ମହୁମାଛି ଫୁଲରୁ ମହୁ ସଂଗ୍ରହ କରେ । (ଅପାଦାନ କାରକ ପଦ ଚିହ୍ନାଅ)
ଉତ୍ତର: ଫୁଲରୁ
(viii) ────── ଭଲ ଫସଲ ହୋଇଛି । (ଉପଯୁକ୍ତ ଅଧିକରଣ କାରକଟିଏ ଲଗାଅ)
ଉତ୍ତର: ବିଲରେ / ଏବର୍ଷ
(ix) ────── ରେ ଗଛ କଟା ହେଉଛି । (ଉପଯୁକ୍ତ ଅଧିକରଣ କାରକଟିଏ ବ୍ୟବହାର କର)
ଉତ୍ତର: ବଗିଚାରେ / ଜଙ୍ଗଲରେ
(x) ହାତୀ ଡାଳ ଭାଙ୍ଗୁଛି । (କର୍ମ କାରକ ଚିହ୍ନାଅ)
ଉତ୍ତର: ଡାଳ
୪. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Board Exam Tips & Pitfalls)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୪.୧ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ (Exam Mastery Secrets)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୧. କ୍ରିୟାପଦ ସହିତ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାର କୌଶଳ:
କାରକ ଚିହ୍ନିବା ପାଇଁ ସର୍ବପ୍ରଥମେ ବାକ୍ୟର କ୍ରିୟାପଦକୁ ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରନ୍ତୁ:
୨. ବିଭକ୍ତି ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ମନେ ରଖିବାର ସହଜ ଉପାୟ:
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୪.୨ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ ଓ ସେଗୁଡ଼ିକର ସଂଶୋଧନ (Common Pitfalls & Corrections)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
ଭୁଲ୍ ୧: 'କୁ' ଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ ହିଁ ତାହାକୁ ସମ୍ପ୍ରଦାନ କାରକ ଭାବିବା ।
ଭୁଲ୍ ୨: ସମ୍ବନ୍ଧ ପଦକୁ କାରକ ବୋଲି ଲେଖିବା ।
ଭୁଲ୍ ୩: ଐକଦେଶିକ ଓ ଅଭିବ୍ୟାପକ ଅଧିକରଣ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App