ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଏଜୁକେସନ୍ (BSE Odisha) — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଷ୍ଟର ନୋଟ୍ସ
ଶ୍ରେଣୀ: Class 9 | ବିଷୟ: Odia Grammer
ଅଧ୍ୟାୟ: Class9 OdiaGram Ch08 Ch08 Bibhakti
୧. ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ ଓ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map & Conceptual Architecture)
ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ:
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଟି ଓଡ଼ିଆ ବ୍ୟାକରଣର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଭାଗ 'ବିଭକ୍ତି' ଉପରେ ଆଧାରିତ। ବିଭକ୍ତି ହେଉଛି ଏକ ବ୍ୟାକରଣିକ ଉପାଦାନ ଯାହା ବାକ୍ୟରେ ପଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ବନ୍ଧ ସ୍ଥାପନ କରିଥାଏ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା (ଏକବଚନ, ବହୁବଚନ) ଓ କାରକ (କର୍ତ୍ତା, କର୍ମ, କରଣ ଇତ୍ୟାଦି) ସୂଚାଇଥାଏ। ଏହା ପଦର ଶେଷରେ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଥାଏ। ଓଡ଼ିଆରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ସାତ ପ୍ରକାର ବିଭକ୍ତି ରହିଛି: ପ୍ରଥମା, ଦ୍ବିତୀୟା, ତୃତୀୟା, ଚତୁର୍ଥୀ, ପଞ୍ଚମୀ, ଷଷ୍ଠୀ ଓ ସପ୍ତମୀ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଭକ୍ତିର ନିଜସ୍ୱ ଚିହ୍ନ ରହିଛି ଯାହା ଏକବଚନ ଓ ବହୁବଚନ ଭେଦରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଭକ୍ତିର ବ୍ୟବହାର, ବିଭିନ୍ନ କାରକରେ ତାର ପ୍ରୟୋଗ, ବିଶେଷ ଅର୍ଥରେ ତାର ଉପଯୋଗ ଏବଂ ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତିର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସମ୍ବନ୍ଧ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି। ଏହା ସହିତ ବିଭକ୍ତି ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଗଠନଗତ ପ୍ରକାରଭେଦ (ମୌଳିକ ଓ ଅନୁସର୍ଗାତ୍ମକ) ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ସାଂପ୍ରତିକ ଓଡ଼ିଆରେ ବିଭକ୍ତିର ବ୍ୟବହାରରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକପାତ କରାଯାଇଛି।
ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Conceptual Architecture):
୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ରାବଳୀ (Comprehensive Theory & Formulas)
୨.୧ ବିଭକ୍ତିର ସଂଜ୍ଞା ଓ ପ୍ରକାରଭେଦ
୨.୧.୧ ବିଭକ୍ତି କାହାକୁ କହନ୍ତି?
ବାକ୍ୟରେ ପଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ବନ୍ଧ ସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା (ଏକବଚନ, ବହୁବଚନ) ଓ କାରକ (କର୍ତ୍ତା, କର୍ମ, କରଣ ପ୍ରଭୃତି) ସୂଚାଇବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ବର୍ଣ୍ଣ ବା ବର୍ଣ୍ଣସମଷ୍ଟି ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ତାହାକୁ ବିଭକ୍ତି କୁହାଯାଏ।
ଉଦାହରଣ: "ଲୋକମାନେ ଦେଶର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ନିଜର ସ୍ବାର୍ଥକୁ ବଳିଦେବା ଉଚିତ।" ଏହି ବାକ୍ୟରେ 'ମାନେ' (ଲୋକମାନେ), 'ର' (ଦେଶର, ନିଜର), 'ପାଇଁ' (ଉନ୍ନତି ପାଇଁ), 'କୁ' (ସ୍ୱାର୍ଥକୁ) ଇତ୍ୟାଦି ବିଭକ୍ତି ଚିହ୍ନ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଛି।
ବିଭକ୍ତି ଶବ୍ଦଟି 'ବି' ଉପସର୍ଗ, 'ଭଜ୍' ଧାତୁ ଓ 'ତି' ପ୍ରତ୍ୟୟ ଯୋଗରେ ଗଠିତ, ଯାହାର ଆଭିଧାନିକ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ବିଭାଗ ବା ବଣ୍ଟନ କରିବା।
୨.୧.୨ ବିଭକ୍ତିର ପ୍ରକାରଭେଦ
ଓଡ଼ିଆରେ ବିଭକ୍ତି ସାତ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ, ଯଥା – ପ୍ରଥମା, ଦ୍ବିତୀୟା, ତୃତୀୟା, ଚତୁର୍ଥୀ, ପଞ୍ଚମୀ, ଷଷ୍ଠୀ ଓ ସପ୍ତମୀ ବିଭକ୍ତି।
୨.୧.୩ ବିଭକ୍ତି ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକର ସାରଣୀ
ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ପ୍ରଚଳିତ ବିଭିନ୍ନ କାରକରେ ବ୍ୟବହୃତ ବିଭକ୍ତି ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଏକବଚନ ଓ ବହୁବଚନ ଭେଦରେ ନିମ୍ନମତେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଯାଇଛି:
| କାରକ | ବିଭକ୍ତି | ଏକବଚନ ଚିହ୍ନ | ବହୁବଚନ ଚିହ୍ନ |
|---|---|---|---|
| କର୍ତ୍ତା | ପ୍ରଥମା | ଟି, ଟା, ଟେ, ଟାଏ, ଟିଏ | ଏ, ମାନ, ମାନେ, ଗୁଡ଼ିକ, ଗୁଡ଼ାକ |
| କର୍ମ | ଦ୍ଵିତୀୟା | କୁ, ଙ୍କୁ, କି, ଙ୍କି, ଠାକୁ | ଙ୍କୁ, ମାନଙ୍କୁ, ମାନଙ୍କଠାକୁ, ଗୁଡ଼ିକୁ, ଗୁଡାକୁ |
| କରଣ | ତୃତୀୟା | ଏ, ରେ, ଦ୍ଵାରା, ଦେହି, ଦେଇ, କର୍ତ୍ତୃକ | ମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା, ମାନଙ୍କଦେଇ, ମାନଙ୍କ ଦେହି, ମାନଙ୍କ କର୍ତ୍ତୃକ |
| ସଂପ୍ରଦାନ | ଚତୁର୍ଥୀ | କୁ, ଙ୍କୁ, କି, ଙ୍କି, ପାଇଁ, ନିମିତ୍ତ, ସକାଶ | ଙ୍କୁ, ମାନଙ୍କୁ, ମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତ, ମାନଙ୍କ ସକାଶ |
| ଅପାଦାନ | ପଞ୍ଚମୀ | ରୁ, ଠାରୁ, ଉ, ଉଁ, ହୁଁ, ଠୁ, ଠୁଁ, ଠଉଁ | ମାନଙ୍କରୁ, ମାନଙ୍କଠାରୁ, ମାନଙ୍କଠୁ, ମାନଙ୍କଠୁଁ, ମାନଙ୍କଠଉଁ, ଗୁଡ଼ିକରୁ, ଗୁଡ଼ାକରୁ |
| ସମ୍ବନ୍ଧ | ଷଷ୍ଠୀ | ର, ରେ, ଙ୍କର | ଙ୍କର, ମାନଙ୍କ, ମାନଙ୍କର, ଗୁଡ଼ିକର |
| ଅଧୂକରଣ | ସପ୍ତମୀ | ଏ, ରେ, ଠାରେ, ଠାଇଁ, ଠି, ଠେଇଁ, ତହିଁ | ମାନଙ୍କରେ, ମାନଙ୍କଠାରେ, ମାନଙ୍କଠାଇଁ, ମାନଙ୍କଠେଇଁ, ଗୁଡ଼ିକରେ, ଗୁଡ଼ିକଠାରେ, ଗୁଡ଼ିକଠେଇଁ, ଗୁଡ଼ିକଠି |
୨.୨ ବିଭକ୍ତିର ବ୍ୟବହାର
୨.୨.୧ ପ୍ରଥମା ବିଭକ୍ତି
(କ) କର୍ତ୍ତା କାରକରେ ପ୍ରଥମା ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ରାମ ଖାଉଅଛି, ଗାଈଟି ଚରୁଅଛି, ପିଲାମାନେ ଆସୁଥିଲେ, ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକ ଦୌଡୁଛନ୍ତି।
(ଖ) ସମ୍ବୋଧନରେ ପ୍ରଥମା ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ପ୍ରଧାନେ ବସନ୍ତୁ, ବାଳକେ ବୋଲ ମାନ।
(ଗ) କ୍ରିୟାପଦ ନଥାଇ କେବଳ ପଦାର୍ଥ ବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଥମା ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ରାମ, ପକ୍ଷୀ, କୀଟ, ଫଳ, ଦେବତା, ଇତ୍ୟାଦି। (କିଏ ରାମ କି?)
(ଘ) କେତେକ ଅବ୍ୟୟ ଯୋଗରେ ପ୍ରଥମା ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ଆମ ଗ୍ରାମରେ ରମା ବୋଲି ଝିଅଟିଏ ଅଛି।
(ଙ) କର୍ମବାଚ୍ୟରେ ବାକ୍ୟରେ କର୍ମର ପ୍ରଥମା ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ସୀତାଦ୍ବାରା ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପାଠ କରାଗଲା।
(ଚ) ସଂଖ୍ୟାବାଚକ ଶବ୍ଦ ପ୍ରୟୋଗରେ ପ୍ରଥମା ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳରେ ଗୋଟିଏ ଦଳରେ ଏଗାରଟି ଖେଳାଳି ଖେଳିଥାନ୍ତି।
୨.୨.୨ ଦ୍ବିତୀୟା ବିଭକ୍ତି
(କ) କର୍ମ କାରକରେ ଦ୍ବିତୀୟା ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ପିଲାମାନେ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଯାଉଛନ୍ତି।
(ଖ) ଧୂକ୍ ଯୋଗେ ଦ୍ବିତୀୟା ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ଦେଶଦ୍ରୋହୀକୁ/କି ଧୂକ୍।
(ଗ) ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଂଯୋଗ ବା ବ୍ୟାପ୍ତି ଅର୍ଥରେ ମାର୍ଗ ବା କାଳବାଚକ ଶବ୍ଦର ଦ୍ଵିତୀୟା ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – କୃଷ୍ଣ ଚାରିଦିନକୁ କଣ୍ଟକରି ମଥୁରା ଗଲେ। (ଚାରିଦିନ ବ୍ୟାପି)
(ଘ) ନିକଟାର୍ଥକ ଓ ଦୂରାର୍ଥକ ଶବ୍ଦ ଯୋଗରେ ଦ୍ଵିତୀୟା ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – କଟକକୁ ଭୁବନେଶ୍ୱର ତିରିଶି କିଲୋମିଟର।
(ଙ) 'ଅନୁସାରେ' ଏହି ଅର୍ଥ ବୁଝାଇବାପାଇଁ ଦ୍ଵିତୀୟା ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ତା' କର୍ମକୁ ଏପରି ଫଳିଲା।
(ଚ) ବୀପ୍ସା ବା ଦ୍ବିରୁକ୍ତି ବୁଝାଇବାପାଇଁ ଦ୍ଵିତୀୟା ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ଦିନକୁ ଦିନ, ମାସକୁ ମାସ, ବର୍ଷକୁ ବର୍ଷ, ଘରକୁ ଘର।
(ଛ) କର୍ମବାଚ୍ୟ ଓ ଭାବବାଚ୍ୟରେ କର୍ତ୍ତାର ଦ୍ଵିତୀୟା ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ତୁମକୁ ଆଜି ଘରକୁ ଯିବାକୁ ହେବ। (କର୍ମ ବାଚ୍ୟ)
ରାମକୁ ଖେଳି ଆସେ। (ଭାବବାଚ୍ୟ)
(ଜ) ମୂଲ୍ୟ ଅର୍ଥରେ ଦ୍ଵିତୀୟା ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ଟଙ୍କାକୁ ଖଣ୍ଡେ ପାନ।
ଧାନବସ୍ତାକୁ ହଜାରେ ଟଙ୍କା।
(ଝ) ଉପଯୁକ୍ତ ବା ତୁଳନା ଅର୍ଥରେ ଦ୍ଵିତୀୟା ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ଯାହାକୁ ଯିଏ ବିରିକି ଚାଉଳ ତିନ୍ତେଇ ଦିଏ।
୨.୨.୩ ତୃତୀୟା ବିଭକ୍ତି
(କ) କରଣ କାରକରେ ତୃତୀୟା ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର କାଠିରେ ପାହାଡ଼ର ଉଚ୍ଚତା ମାପୁଥିଲେ।
(ଖ) କ୍ରିୟା ବିଶେଷଣରେ ତୃତୀୟା ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ପବନ ଧୀରେ ବହୁଛି।
(ଗ) ମୂଲ୍ୟ ଅର୍ଥରେ ତୃତୀୟା ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ଦଶଟଙ୍କାରେ କଡ଼ାଏ ଗୋଟିଏ ନଡ଼ିଆ।
(ଘ) ବେଶି, ଊଣା, ହୀନ, ସାନବଡ଼ ପ୍ରଭୃତି ଶବ୍ଦ ପ୍ରୟୋଗରେ ତୃତୀୟା ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ଶ୍ୟାମବନ୍ଧୁ ଧନରେ ବଡ଼। ସେ କର୍ମରେ ହୀନ।
ହରି ମୋଠାରୁ ବୟସରେ ଊଣା, ଗୋପାଳ ଉଚ୍ଚରେ ସାନ।
(ଙ) ନାମ, ଗୋତ୍ର, ଜାତି, ବର୍ଣ୍ଣ, ସ୍ୱଭାବ, ପ୍ରକୃତି ଆଦି ଶବ୍ଦ ଯୋଗରେ ତୃତୀୟା ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ବିରାଟଙ୍କ ନାଁ ରେ ରାଜ୍ୟକାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲୁଥିଲା।
ସୀତା ସ୍ବଭାବରେ ସରଳ। ସେ ଜାତିରେ କରଣ ଅଟେ।
ନିମ୍ବ ପ୍ରକୃତିରେ ପିତା। ସେ ବର୍ଣ୍ଣରେ କଳା।
ସେ ଗୋତ୍ରରେ କାଶ୍ୟପ।
(ଚ) ଅଙ୍ଗ ବିକାରରେ ତୃତୀୟା ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ଗୋପାଳ ପାଦରେ ଖଞ୍ଜ।
ହରି ହାତରେ କେମ୍ପା।
(ଛ) କ୍ରିୟା ସମାପ୍ତି ବା ଫଳପ୍ରାପ୍ତି ବୁଝାଇଲେ କାଳ ଓ ମାର୍ଗ ବାଚକ ଶବ୍ଦରେ ତୃତୀୟା ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ଦୁଇ ବର୍ଷରେ ପୋଲ କାମ ସରିଲା।
(ଜ) କାରଣ ବା ହେତୁ ଅର୍ଥରେ ତୃତୀୟା ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ମୁନି ଅଭିଶାପରେ ଯଦୁବଂଶ କ୍ଷୟ ଗଲା।
ସେ ରୋଗରେ କଷ୍ଟ ପାଉଛନ୍ତି।
(ଝ) ପ୍ରୟୋଜନାର୍ଥକ ଓ ବାରଣାର୍ଥକ ପଦଯୋଗରେ ତୃତୀୟା ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ଚରିତ୍ର ନଥିଲେ ଗୁଣରେ କି ପ୍ରୟୋଜନ?
ଶାନ୍ତ ନଥିଲେ ଜୀବନରେ କି ଲାଭ?
ବୁଦ୍ଧି ନଥିଲେ ବିଦ୍ୟାରେ କି ଫଳ?
୨.୨.୪ ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତି
(କ) ସଂପ୍ରଦାନ କାରକରେ ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତି ହୁଏ। (ଯେଉଁଠାରେ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ କିଛି ଦିଆଯାଏ ଏବଂ ତାହା ଫେରାଇ ନିଆଯାଏ ନାହିଁ।)
ଯଥା – ମାନ୍ୟବର ରାଜ୍ୟପାଳ ଭିନ୍ନକ୍ଷମଙ୍କୁ ଗାଡ଼ି ଦାନ କଲେ।
(ଖ) ନିବାରଣ ଅର୍ଥରେ ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ଡାକ୍ତର ରୋଗୀକୁ ଔଷଧ ଦେଲେ।
ମଶାକୁ ଧୂଆଁ ଦିଅ।
(ଗ) ନିମିତ୍ତାର୍ଥେ ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ସ୍ବର୍ଗକୁ ନିଶୁଣି ନାହିଁ।
ବଡ଼ଲୋକକୁ ଉତ୍ତର ନାହିଁ।
୨.୨.୫ ପଞ୍ଚମୀ ବିଭକ୍ତି
(କ) ଅପାଦାନ କାରକରେ ପଞ୍ଚମୀ ବିଭକ୍ତି ହୁଏ। (ଯେଉଁଠାରୁ କିଛି ବିଚ୍ୟୁତ ବା ଅଲଗା ହୁଏ)
ଯଥା – ଗଛରୁ ପତ୍ର ପଡ଼ିଲା।
(ଖ) ହେତୁ ବା କାରଣ ବୁଝାଇଲେ ପଞ୍ଚମୀ ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ନିଜ ଦୋଷରୁ ପ୍ରାଣୀ କଷ୍ଟ ପାଏ।
ବ୍ୟବହାରରୁ ବିଦ୍ୟା ଜଣାଯାଏ।
(ଗ) ଭିନ୍ନ ବା ଅଲଗା ବୁଝାଇଲେ ପଞ୍ଚମୀ ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – କଥାରୁ କାମ ଅଲଗା ହେଲେ ଗଲା।
(ଘ) ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବେ ଉତ୍କର୍ଷ ବା ଅପକର୍ଷ ବୁଝାଇଲେ ପଞ୍ଚମୀ ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ସିଂହ ହାତୀଠାରୁ ବେଶୀ ବଳବାନ୍।
ହୀରା ସୁନାଠାରୁ ମୂଲ୍ୟବାନ୍।
(ଙ) ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ଯେଉଁଠାରୁ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୀତ ହୁଏ, ତାହାର ପଞ୍ଚମୀ ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ପୁରୀଠାରୁ ପୂର୍ବକୁ ସମୁଦ୍ର।
କଟକଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣରେ ପୁରୀ ଅବସ୍ଥିତ।
(ଚ) ମାର୍ଗ ଏବଂ କାଳର ପରିବ୍ୟାପ୍ତିରେ ପଞ୍ଚମୀ ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ଅତୀତରେ ଓଡ଼ିଶା ଗଙ୍ଗାଠାରୁ ଗୋଦାବରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଥିଲା।
କାର୍ତ୍ତିକଠାରୁ ଶୀତ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
(ଛ) ଅସମାପିକା କ୍ରିୟା ଲୋପହେଲେ ସେଇ କ୍ରିୟାର କର୍ମ ଓ ଅଧୂକରଣ ସ୍ଥାନରେ ପଞ୍ଚମୀ ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ସେ କୋଠାରୁ ଦେଖୁଛି। (କୋଠାରେ ଚଢ଼ି)
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦୂରରୁ ଦେଖୁଲି। (ଦୂରରେ ରହି)
(ଜ) ରକ୍ଷାର୍ଥ, ପରାଜୟ ଆଦି ଶବ୍ଦ ଯୋଗରେ ପଞ୍ଚମୀ ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ଈଶ୍ବର ତୁମକୁ ବିପଦରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ତୁମେ ତୁମ ଭାଷାକୁ ସଂକଟରୁ ରକ୍ଷା କର।
କାଞ୍ଚିରାଜା ପୁରୁଷୋତ୍ତମଦେବଙ୍କଠାରୁ ପରାସ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
ପାଣ୍ଡବମାନେ କୌରବମାନଙ୍କଠାରୁ ନୀତିବାନ୍ ଥିଲେ।
୨.୨.୬ ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି
କ୍ରିୟା ସହିତ ଏହି ବିଭକ୍ତିର କୌଣସି ସମ୍ବନ୍ଧ ନଥାଏ, ତେଣୁ ଏହାକୁ କାରକର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇ ନାହିଁ। ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧ ପଦ ଭାବରେ ପରିଚିତ।
ଯଥା – ନଦୀର ଜଳ, ହରିର ବହି, ଦେଶର ରାଜା ଇତ୍ୟାଦି।
ସମ୍ବନ୍ଧ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ହୋଇପାରେ। ଯଥା:
(କ) କାରକ ସମ୍ବନ୍ଧ: କାରକ ଛ’ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ, ତେଣୁ ସମ୍ବନ୍ଧପଦ ମଧ୍ୟ ଷଡ଼ବିଧ।
୧. କର୍ତ୍ତୃ ସମ୍ବନ୍ଧ: ସମୟର ଗତି ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ। (ସମୟ ଗତି କରୁଅଛି, ସମୟ କର୍ତ୍ତା)
୨. କର୍ମ ସମ୍ବନ୍ଧ: ବିଦ୍ୟାର ସାଧନା। (ବିଦ୍ୟାକୁ ସାଧନା)
୩. କରଣ ସମ୍ବନ୍ଧ: ଗଦାର ଆଘାତ। (ଗଦା ଦ୍ଵାରା ଆଘାତ)
୪. ସଂପ୍ରଦାନ ସମ୍ବନ୍ଧ: ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର। (ପୁରୋହିତଙ୍କ ପାଇଁ ବସ୍ତ୍ର)
୫. ଅପାଦାନ ସମ୍ବନ୍ଧ: ହାତୀର ଭୟ। (ହାତୀଠାରୁ ଭୟ)
୬. ଅଧୂକରଣ ସମ୍ବନ୍ଧ: କଳାର ଅନୁରାଗ। (କଳାରେ ଅନୁରାଗ)
(ଖ) ସେବ୍ୟସେବକ ସମ୍ବନ୍ଧ: ଯଥା – ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଭୃତ୍ୟ, ଦେବଙ୍କ ଭକ୍ତ।
(ଗ) ଜନ୍ୟ ଜନକ ସମ୍ବନ୍ଧ: ଯଥା – ହରିର ପୁଅ, କନକର ଝିଅ, ପବନର ପୁତ୍ର।
(ଘ) ଆଧାରଆଧେୟ ସମ୍ବନ୍ଧ: ଯଥା – ପୁଷ୍କରିଣୀର ଜଳ, ଜମିର ଧାନ, ବସ୍ତାର ଚାଉଳ।
(ଙ) କାର୍ଯ୍ୟକାରଣ ସମ୍ବନ୍ଧ: ଯଥା – ପରିଶ୍ରମର ଫଳ, ପାପର ପରିଣାମ, ପୁଣ୍ୟର ଫଳ।
(ଚ) ବିଶେଷଣ ସମ୍ବନ୍ଧ: ଯଥା – ଗୁଣର ପିଲା, ସୁଖର ଦିନ, ଆଦରର କନ୍ୟା।
(ଛ) ଅଙ୍ଗାଙ୍ଗୀଭାବ ସମ୍ବନ୍ଧ: ଯଥା – ମଇଁଷିର ଶିଙ୍ଘ, ଗାଈର ଲାଞ୍ଜ, ହାତୀର କାନ।
(ଜ) ଅଭେଦ ବା ରୂପକ ସମ୍ବନ୍ଧ: ଯଥା – ଜ୍ଞାନର ପ୍ରଦୀପ, କ୍ଷମାର ସାଗର, କରୁଣାର ସିନ୍ଧୁ।
(ଝ) ବ୍ୟାପ୍ତି ସମ୍ବନ୍ଧ: ଯଥା – ସପ୍ତାହର ଛୁଟି, ମାସକର କାମ, ଘଣ୍ଟାକର ପାଠ।
(ଞ) ସମାର୍ଥରେ ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି: ଯଥା – ତାଙ୍କ ସହିତ ମୋର ଶତ୍ରୁତା ନାହିଁ।
ରାମ ଅନୁଜ ଓ ପତ୍ନୀଙ୍କ ସହିତ ବଣକୁ ଗଲେ।
(ଟ) ବିନା, ପରି, ପ୍ରତି ଆଦି ଶବ୍ଦ ପ୍ରୟୋଗରେ ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି:
ଯଥା – ତୁମ ବିନା ମୋର ଗତି ନାହିଁ।
ମହାତ୍ମାଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପରି ଆଉ କିଏ ସହିଷ୍ଣୁ ଅଛି?
ଗରିବଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା କର।
(୦) ନିମିତ୍ତାର୍ଥ ଶବ୍ଦ ଯୋଗରେ ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି:
ଯଥା – ଜଳର ନିମନ୍ତେ ସେ ନଦୀକୁ ଗଲା।
ପୁଣ୍ୟର ନିମନ୍ତେ ସେ ଦାନ କରୁଅଛି।
(ଡ) ନିର୍ଦ୍ଧାରଣରେ ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି: (ଗୋଟିକର ଗୁଣ ବା ଦୋଷଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟଠାରୁ ପୃଥକ କରି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।)
ଯଥା – କାଳିଦାସ କବିମାନଙ୍କର ମଉଡ଼ମଣି।
ସିଂହ ପଶୁମାନଙ୍କର ରାଜା।
୨.୨.୭ ସପ୍ତମୀ ବିଭକ୍ତି
(କ) ଅଧୂକରଣ କାରକରେ ସପ୍ତମୀ ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ବର୍ଷାକାଳରେ କଦମ୍ବ ଫୁଟେ।
ପୁଷ୍କରିଣୀରେ ପଦ୍ମ ଫୁଟିଅଛି।
(ଖ) ଭାବେ ସପ୍ତମୀ: (ଗୋଟିଏ କ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ ଅନ୍ୟ ଏକ କ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ପ୍ରଥମ କ୍ରିୟାର କର୍ତ୍ତା ଓ କ୍ରିୟାପଦରେ ସପ୍ତମୀ ହୁଏ।)
ଯଥା – ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟରେ ପଦ୍ମ ଫୁଟେ। (ଉଦୟ ହେଲେ)
ବର୍ଷା ଆଗମନରେ କୃଷକ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି।
(ଗ) ବୀପ୍ସାର୍ଥରେ ବା ପୁନଃପୁନଃ ଉଲ୍ଲେଖ ସ୍ଥଳରେ ସପ୍ତମୀ ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ଦେଶେଦେଶେ ଆଜି ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ ବ୍ୟାପି ଗଲାଣି।
ଘରେଘରେ ବିଜୁଳିବତି ଜଳିଲାଣି।
(ଘ) ପ୍ରୟୋଜନାର୍ଥକ ଶବ୍ଦ ଯୋଗରେ ସପ୍ତମୀ ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ସନ୍ନ୍ୟାସୀର ଧନରେ କି ପ୍ରୟୋଜନ?
ନାସ୍ତିକର ବିଗ୍ରହରେ କି ପ୍ରୟୋଜନ?
(ଙ) ଅନ୍ୟାଽନ୍ୟ ସାଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅସାଦୃଶ୍ୟରେ ସପ୍ତମୀ ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ଭାଇଭାଇରେ କଳି। (ଅନ୍ୟାଽନ୍ୟ ସାଦୃଶ୍ୟ ଅର୍ଥରେ)
ଘରେ ବାହାରେ ନିନ୍ଦା। (ଅନ୍ୟାଽନ୍ୟ ଅସାଦୃଶ୍ୟ ଅର୍ଥରେ)
(ଚ) ସାଧୁ, ନିପୁଣ, କୁଶଳ, ପଟୁ, ଦକ୍ଷ ଆଦି ଶବ୍ଦ ଯୋଗରେ ସପ୍ତମୀ ବିଭକ୍ତି ହୁଏ।
ଯଥା – ସେ ବ୍ୟାକରଣରେ ପଟୁ।
ରାମ ସଙ୍ଗୀତରେ ନିପୁଣ।
୨.୩ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ସାଂପ୍ରତିକ ପ୍ରୟୋଗରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ
ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରୟୋଗ ଓ ସାଂପ୍ରତିକ କାଳର ବ୍ୟବହାରରେ ଓଡ଼ିଆ ବିଭକ୍ତିରେ କେତେକ ପାର୍ଥକ୍ୟ ପରିଦୃଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଯଥା – ଦ୍ଵିତୀୟା ବିଭକ୍ତିରେ ସଂପ୍ରତି 'କୁ, ଙ୍କୁ, ମାନଙ୍କୁ, କି, ଙ୍କି' ଇତ୍ୟାଦି ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ସ୍ଥଳେ ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରୟୋଗରେ 'ନ୍ତ'ର ପ୍ରୟୋଗ ଦେଖୁବାକୁ ମିଳେ ଯଥା – ଆମ୍ଭନ୍ତ (ଆମ୍ଭମାନଙ୍କୁ), ତୁମ୍ଭନ୍ତ (ତୁମ୍ଭମାନଙ୍କୁ) ଇତ୍ୟାଦି।
ସେହିପରି 'କୁ' ସ୍ଥାନରେ 'କଇ' 'କଇଂ', 'କୈଁ' ଆଦିର ବ୍ୟବହାର ରହିଅଛି ଯଥା – 'ତାହାକୁ' ସ୍ଥାନରେ ତାହାକଇ, ତାହାକଇଂ; ତାହାକୈ, ତାହାକୈଁ ଇତ୍ୟାଦି।
୨.୪ ବିଭକ୍ତି ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଗଠନ
ବିଭକ୍ତି ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଗଠନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଥାଏ।
(କ) ମୌଳିକ ବା ସ୍ୱରମୂଳକ: ଏ, ଏଁ, ଏଣ, ଉ, ଉଁ ଇତ୍ୟାଦି ସ୍ୱର ମୂଳକ।
(ଖ) ଅନୁସର୍ଗାତ୍ମକ ବା ବ୍ୟଞ୍ଜନମୂଳକ: କୁ, ଟି, ଟା, ରେ, ଦ୍ଵାରା, ର, ରେ, ରୁ ଇତ୍ୟାଦି ବ୍ୟଞ୍ଜନମୂଳକ।
କେତେକ ବ୍ୟାକରଣକାର ବିଶ୍ଵାସ କରନ୍ତି ଯେ ପ୍ରଥମେ ଏହି ସ୍ୱରମୂଳକ (ମୌଳିକ) ବିଭକ୍ତି ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରଚଳନ ରହିଥୁଲା ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଅନୁସର୍ଗାତ୍ମକ ବା ବ୍ୟଞ୍ଜନମୂଳକ ବିଭକ୍ତି ଚିହ୍ନର ପ୍ରଚଳନ ଘଟିଅଛି।
ନିମିତ୍ତ, ସକାଶ, ଦେହି, ଦେଇ, କର୍ତ୍ତୃକ ଆଦି କେତେକ ଶବ୍ଦ ବିଭକ୍ତି ଚିହ୍ନ ଭାବରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ପ୍ରଚଳିତ।
୩. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ (100% Complete Solved Exercises)
୧. ବିଭକ୍ତି କାହାକୁ କହନ୍ତି ? ଏହା କେତେ ପ୍ରକାର ଉଦାହରଣ ସହିତ ଲେଖ ।
ଉତ୍ତର:
ବାକ୍ୟରେ ପଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ବନ୍ଧ ସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା (ଏକବଚନ, ବହୁବଚନ) ଓ କାରକ (କର୍ତ୍ତା, କର୍ମ, କରଣ ପ୍ରଭୃତି) ସୂଚାଇବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ବର୍ଣ୍ଣ ବା ବର୍ଣ୍ଣସମଷ୍ଟି ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ତାହାକୁ ବିଭକ୍ତି କୁହାଯାଏ। ଏହା ପଦର ଶେଷରେ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଥାଏ।
ଉଦାହରଣ:
ଓଡ଼ିଆରେ ବିଭକ୍ତି ମୁଖ୍ୟତଃ ସାତ ପ୍ରକାରର। ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
୧. ପ୍ରଥମା ବିଭକ୍ତି
୨. ଦ୍ବିତୀୟା ବିଭକ୍ତି
୩. ତୃତୀୟା ବିଭକ୍ତି
୪. ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତି
୫. ପଞ୍ଚମୀ ବିଭକ୍ତି
୬. ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି
୭. ସପ୍ତମୀ ବିଭକ୍ତି
୨. ଓଡ଼ିଆ ବିଭକ୍ତି ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଦର୍ଶାଇ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବାକ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କର ।
ଉତ୍ତର:
ଓଡ଼ିଆ ବିଭକ୍ତି ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ନିମ୍ନରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକର ବାକ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦତ୍ତ:
ପ୍ରଥମା ବିଭକ୍ତି:
ଦ୍ଵିତୀୟା ବିଭକ୍ତି:
ତୃତୀୟା ବିଭକ୍ତି:
ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତି:
ପଞ୍ଚମୀ ବିଭକ୍ତି:
ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି:
ସପ୍ତମୀ ବିଭକ୍ତି:
୩. ଦ୍ଵିତୀୟା ବିଭକ୍ତି ଓ ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟ ଉଦାହରଣ ସହିତ ଦର୍ଶାଅ ।
ଉତ୍ତର:
ଦ୍ଵିତୀୟା ବିଭକ୍ତି ଓ ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତି ଉଭୟରେ 'କୁ' ଚିହ୍ନ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ବ୍ୟବହାରରେ ମୁଖ୍ୟ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି। ଏହି ପାର୍ଥକ୍ୟ ମୁଖ୍ୟତଃ 'ଦାନ' କ୍ରିୟା ସହିତ ଜଡ଼ିତ।
ଦ୍ଵିତୀୟା ବିଭକ୍ତି:
ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତି:
ସାରାଂଶରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ:
ଦ୍ଵିତୀୟା ବିଭକ୍ତି କର୍ମ କାରକରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ଯେଉଁଠାରେ ଦାନ ଅସ୍ଥାୟୀ ବା ଫେରସ୍ତଯୋଗ୍ୟ ହୋଇପାରେ, କିମ୍ବା କେବଳ କ୍ରିୟାର କର୍ମକୁ ବୁଝାଏ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତି ସଂପ୍ରଦାନ କାରକରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ଯେଉଁଠାରେ ଦାନ ସ୍ଥାୟୀ ବା ଫେରସ୍ତ ଅଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଥାଏ।
୪. ସମ୍ବନ୍ଧର ପ୍ରକାର ଭେଦ ଦର୍ଶାଇ ପ୍ରତ୍ୟେକରୁ ଗୋଟିଏ ଉଦାହରଣ ଦିଅ ।
ଉତ୍ତର:
ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି କୌଣସି କାରକ ନୁହେଁ, ଏହା କେବଳ ପଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ବନ୍ଧ ସ୍ଥାପନ କରେ। ଏହି ସମ୍ବନ୍ଧ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ହୋଇପାରେ। ସମ୍ବନ୍ଧର ପ୍ରକାରଭେଦ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକରୁ ଗୋଟିଏ ଉଦାହରଣ ନିମ୍ନରେ ଦିଆଗଲା:
୧. କାରକ ସମ୍ବନ୍ଧ:
୨. ସେବ୍ୟସେବକ ସମ୍ବନ୍ଧ: ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଭୃତ୍ୟ। (ପ୍ରଭୁଙ୍କର ସେବକ)
୩. ଜନ୍ୟ ଜନକ ସମ୍ବନ୍ଧ: ହରିର ପୁଅ। (ହରି ଜନକ, ପୁଅ ଜନ୍ୟ)
୪. ଆଧାରଆଧେୟ ସମ୍ବନ୍ଧ: ପୁଷ୍କରିଣୀର ଜଳ। (ପୁଷ୍କରିଣୀ ଆଧାର, ଜଳ ଆଧେୟ)
୫. କାର୍ଯ୍ୟକାରଣ ସମ୍ବନ୍ଧ: ପରିଶ୍ରମର ଫଳ। (ପରିଶ୍ରମ କାରଣ, ଫଳ କାର୍ଯ୍ୟ)
୬. ବିଶେଷଣ ସମ୍ବନ୍ଧ: ଗୁଣର ପିଲା। (ପିଲାର ଗୁଣ)
୭. ଅଙ୍ଗାଙ୍ଗୀଭାବ ସମ୍ବନ୍ଧ: ମଇଁଷିର ଶିଙ୍ଘ। (ମଇଁଷିର ଅଙ୍ଗ ଶିଙ୍ଘ)
୮. ଅଭେଦ ବା ରୂପକ ସମ୍ବନ୍ଧ: ଜ୍ଞାନର ପ୍ରଦୀପ। (ଜ୍ଞାନ ହିଁ ପ୍ରଦୀପ)
୯. ବ୍ୟାପ୍ତି ସମ୍ବନ୍ଧ: ସପ୍ତାହର ଛୁଟି। (ସପ୍ତାହ ବ୍ୟାପୀ ଛୁଟି)
୫. ସ୍ଥୁଳାକ୍ଷର ବିଶିଷ୍ଟ ପଦମାନଙ୍କର ବିଭକ୍ତି ସକାରଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ।
ଉତ୍ତର:
(i) ତାଙ୍କ ସହିତ ମୋର ବିରୋଧ ନାହିଁ ।
(ii) ବିରାଡ଼ି କପାଳକୁ ଶିକା ଛିଡ଼ିଲା ।
(iii) ମୂର୍ଖ କାହିଁରେ ବଶ ହୁଏ ନାହିଁ ।
(iv) ହରିଣ ବେଗରେ ଦୌଡ଼ିପାରେ ।
(v) ବୁଢ଼ାଟି ଶୀତରେ ଥରୁଛି ।
(vi) ବଳଠାରୁ ବୁଦ୍ଧି ବେଶୀ ଦରକାର ।
(vii) ପୁରେପୁରେ ଉତ୍ସବ ଲାଗି ରହିଛି ।
(viii) ଗାଡ଼ିଟି ଧୀରେ ଚାଲୁଛି ।
୬. ବାକ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଉଦାହରଣ ଦିଅ ।
ଉତ୍ତର:
(i) ସମ୍ବୋଧନରେ ପ୍ରଥମା ବିଭକ୍ତି:
(ii) ‘ଧୂକ୍’ ଯୋଗେ ଦ୍ବିତୀୟା ବିଭକ୍ତି:
(iii) ମୂଲ୍ୟ ଅର୍ଥରେ ଦ୍ଵିତୀୟା ବିଭକ୍ତି:
(iv) ବ୍ୟାପ୍ତି ଅର୍ଥରେ ପଞ୍ଚମୀ ବିଭକ୍ତି:
(v) ଭାବେ ସପ୍ତମୀ ବିଭକ୍ତି:
(vi) ଅବ୍ୟୟ ଯୋଗରେ ପ୍ରଥମା ବିଭକ୍ତି:
(vii) କ୍ରିୟା ବିଶେଷଣରେ ତୃତୀୟା ବିଭକ୍ତି:
(viii) ନିବାରଣ ଅର୍ଥରେ ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତି:
୪. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Board Exam Tips & Pitfalls)
ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ:
୧. ସଂଜ୍ଞା ଓ ପ୍ରକାରଭେଦ ମନେରଖନ୍ତୁ: ପ୍ରଥମେ ବିଭକ୍ତିର ସଂଜ୍ଞା, ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏବଂ ସାତ ପ୍ରକାର ବିଭକ୍ତିକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝି ମନେରଖନ୍ତୁ।
୨. ବିଭକ୍ତି ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଆୟତ୍ତ କରନ୍ତୁ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଭକ୍ତିର ଏକବଚନ ଓ ବହୁବଚନ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ସାରଣୀ ଆକାରରେ ଲେଖି ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ। ଏହାକୁ ମନେରଖିବା ପାଇଁ ଛୋଟ ଛୋଟ ବାକ୍ୟ ଗଠନ କରନ୍ତୁ।
୩. ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଭକ୍ତିର ବ୍ୟବହାରକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତୁ: କେଉଁ ପରିସ୍ଥିତିରେ କେଉଁ ବିଭକ୍ତି ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ତାହାର ନିୟମାବଳୀକୁ ଉଦାହରଣ ସହିତ ବୁଝନ୍ତୁ। ବିଶେଷ କରି କାରକ ଭିତ୍ତିକ ବ୍ୟବହାର, ଅବ୍ୟୟ ଯୋଗେ ବ୍ୟବହାର, ଏବଂ ବିଶେଷ ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହାର ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତୁ।
୪. ଦ୍ଵିତୀୟା ଓ ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତିର ପାର୍ଥକ୍ୟ: ଏହି ଦୁଇ ବିଭକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ପାର୍ଥକ୍ୟ (ଦାନର ସ୍ୱରୂପ) କୁ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝନ୍ତୁ ଏବଂ ଅନେକ ଉଦାହରଣ ସହିତ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ। ଏହା ପରୀକ୍ଷାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ ହୋଇପାରେ।
୫. ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତିର ସମ୍ବନ୍ଧ ପ୍ରକାରଭେଦ: ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି କାରକ ନହୋଇ କେବଳ ସମ୍ବନ୍ଧ ସୂଚାଉଥିବାରୁ ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସମ୍ବନ୍ଧ (କର୍ତ୍ତୃ, କର୍ମ, ଜନ୍ୟଜନକ ଇତ୍ୟାଦି) ଓ ତାହାର ଉଦାହରଣଗୁଡ଼ିକୁ ମନେରଖନ୍ତୁ।
୬. ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ: ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ସମସ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ନିଜେ ସମାଧାନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ। ଯେଉଁଠାରେ ସନ୍ଦେହ ହେବ, ପୁନର୍ବାର ତଥ୍ୟକୁ ପଢ଼ନ୍ତୁ।
୭. ପୂର୍ବବର୍ଷ ପ୍ରଶ୍ନପତ୍ର ଅଭ୍ୟାସ: ପୂର୍ବବର୍ଷର ପ୍ରଶ୍ନପତ୍ରରୁ ବିଭକ୍ତି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ସମାଧାନ କରନ୍ତୁ। ଏହାଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶ୍ନର ଧରଣ ଓ ଉତ୍ତର ଲେଖିବାର ଶୈଳୀ ବିଷୟରେ ଧାରଣା ମିଳିବ।
୮. ନିୟମିତ ପୁନରାବୃତ୍ତି: ବିଭକ୍ତି ଏକ ସ୍ମରଣୀୟ ବିଷୟ ହୋଇଥିବାରୁ ନିୟମିତ ଭାବରେ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ।
ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Common Pitfalls):
୧. ଦ୍ଵିତୀୟା ଓ ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ: ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ପ୍ରାୟତଃ 'କୁ' ଚିହ୍ନର ବ୍ୟବହାରରେ ଦ୍ଵିତୀୟା ଓ ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ଦାନର ସ୍ୱରୂପ (ଫେରସ୍ତଯୋଗ୍ୟ/ଅଯୋଗ୍ୟ) କୁ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝି ଏହି ଭୁଲ୍ ସୁଧାରି ହେବ।
୨. ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତିକୁ କାରକ ଭାବିବା: ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି କାରକ ନୁହେଁ, କେବଳ ସମ୍ବନ୍ଧ ସୂଚାଏ। ଏହି ମୌଳିକ ଧାରଣାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ରଖିବା ଉଚିତ।
୩. ବିଭକ୍ତି ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଭୁଲ୍ କରିବା: ଏକବଚନ ଓ ବହୁବଚନରେ ବିଭକ୍ତି ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକର ବ୍ୟବହାରରେ ଭୁଲ୍ କରିବା। ସାରଣୀକୁ ବାରମ୍ବାର ଅଭ୍ୟାସ କରି ଏହି ଭୁଲ୍ ଏଡ଼ାଇ ହେବ।
୪. ଉଦାହରଣ ମନେ ନରଖିବା: କେବଳ ନିୟମ ମନେରଖି ଉଦାହରଣ ମନେ ନରଖିଲେ ପରୀକ୍ଷାରେ ଉତ୍ତର ଲେଖିବା କଷ୍ଟକର ହୁଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିୟମ ପାଇଁ ଅତି କମରେ ଗୋଟିଏ ଉଦାହରଣ ମନେରଖନ୍ତୁ।
୫. ଅବ୍ୟୟ ଯୋଗେ ବିଭକ୍ତି ନିୟମ ଭୁଲିଯିବା: କେତେକ ଅବ୍ୟୟ (ଯଥା: ସହିତ, ବିନା, ପରି, ପ୍ରତି) ଯୋଗେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଭକ୍ତି ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଏହି ନିୟମଗୁଡ଼ିକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
୬. କ୍ରିୟା ବିଶେଷଣରେ ତୃତୀୟା ବିଭକ୍ତି: କ୍ରିୟା ବିଶେଷଣ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ପଦରେ ତୃତୀୟା ବିଭକ୍ତି ହୁଏ, ଏହାକୁ ଅନେକ ସମୟରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଭୁଲ୍ କରନ୍ତି।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App