ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ

ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉତ୍ତରମୂଳକ :

୧. ନିମ୍ନୋକ୍ତ ଉକ୍ତି ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁ ଗୁଡ଼ିକ ଠିକ୍ ତାହା ଲେଖ ।

(କ) ‘ଜୀବନ’ ଅଭାବରେ ମାଛ ବଞ୍ଚିପାରେ । (ଭୁଲ୍)

(ଖ) କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଆଣିଦେବା ପାଇଁ ଅଳି କରୁଥିଲେ । (ଠିକ୍)

(ଗ) ଯଶୋଦା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଥୁରାକୁ ଯିବାକୁ ବାରଣ କରୁଥିଲେ । (ଠିକ୍)

(ଘ) ଯଶୋଦା ପକ୍ଷରେ କୃଷ୍ଣ ବିଚ୍ଛେଦ ଅସହ୍ୟ ଥିଲା । (ଠିକ୍)

(ଙ) କୃଷ୍ଣ ପିଲାଦିନେ କାହାକୁ ଡରୁ ନଥିଲେ । (ଭୁଲ୍)

(ଚ) କୃଷ୍ଣ ରାଗିଗଲେ ରନ୍ଧାହାଣ୍ଡି ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଥିଲେ । (ଠିକ୍)

(ଛ) କୃଷ୍ଣ ଉଚ୍ଚପାହାଚ ଚଢ଼ିପାରୁ ନଥିଲେ । (ଠିକ୍)

୨. ପଠିତାଂଶରୁ ଶବ୍ଦ ବାଛି ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

(କ) ମା’ ପୁଅ ଆଖୂରେ ଅଞ୍ଜନ ଲଗାଇଲେ ।

(ଖ) ମୋ କଥାକୁ ସେ ସୁମରି ଗ୍ରହଣ କଲା ନାହିଁ । (ଏଠାରେ 'ସୁମରି' ଶବ୍ଦଟି 'ମନେ ପକାଇ' ବା 'ବିଚାର କରି' ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହୃତ)

(ଗ) ଗରିବଟିର ସାହା କେହି ନାହାନ୍ତି ।

(ଘ) ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କ ଶ୍ୟାମଘନ ମଣ୍ଡଳରେ ଅପୂର୍ବ ଜ୍ୟୋତି ପ୍ରକାଶିତ । (ଏହି ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପାଇଁ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ଉପଯୁକ୍ତ ଶବ୍ଦ ନାହିଁ । ତେବେ, ପ୍ରଶ୍ନର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ପଠିତାଂଶରୁ ଶବ୍ଦ ବାଛିବାକୁ ହେଲେ, 'ଶ୍ୟାମଘନ' ଶବ୍ଦଟିକୁ ଏକ କଳ୍ପନା ପ୍ରସୂତ ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ, ଯାହା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରୂପକୁ ବୁଝାଏ ।)

(ଙ) ମୋ ସହିତ ମୋ ଛାଇ ସବୁଆଡ଼େ ଯାଏ ।

୩. ନିମ୍ନଲିଖିତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଗଦ୍ୟରୂପ ଲେଖ ।

ଅଥ୍ର -> ଅସ୍ଥିର

ସୁମରି -> ସୁମରିବା

ସ୍ୱପନ -> ସ୍ୱପ୍ନ

ଯେହ୍ନେ -> ଯେପରି

୪. ନିମ୍ନଲିଖିତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅର୍ଥ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ବାକ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କର ।

ଜୀବନ:

ପ୍ରାଣ: ଜୀବନ ବିନା କେହି ବଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ ।

ଜଳ: ଜୀବନ ବିନା ଝଷ ମରିଯାଏ ।

ଚିତା:

ତିଳକ: ମା’ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲଲାଟରେ ଚିତା ଦେଉଥିଲେ ।

ଶବଦାହ ପାଇଁ କାଠଗଦା: ସତୀ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଚିତା ଉପରେ ଆରୋହଣ କଲେ ।

ହରି:

ଭଗବାନ: ହରି ନାମ ସ୍ମରଣ କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ।

ଚନ୍ଦ୍ର: ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପିତାଙ୍କୁ ହରି (ଚନ୍ଦ୍ର) ଆଣିଦେବାକୁ ଅଳି କରୁଥିଲେ ।

ବାଳ:

କେଶ: ତା’ର ବାଳ କଳା ।

ଶିଶୁ: ମା’ ତା’ର ବାଳ (ପୁଅ) ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ ।

ନିଶା:

ରାତି: ନିଶାକାଳେ ସମସ୍ତେ ଶୋଇଥାନ୍ତି ।

ମଦ୍ୟପାନ: ନିଶା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ହାନିକାରକ ।

୫. ନିମ୍ନ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଥଗତ ପ୍ରଭେଦ ଦର୍ଶାଅ ।

ସର-ଶର:

ସର: କ୍ଷୀରର ସର (cream of milk)

ଶର: ଧନୁର ଶର (arrow)

ସୁଧା–ସୁଦ୍ଧା:

ସୁଧା: ଅମୃତ (nectar)

ସୁଦ୍ଧା: ସହିତ, ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ (with, even)

ସମ – ଶମ:

ସମ: ସମାନ (equal)

ଶମ: ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ, ଶାନ୍ତି (control of senses, peace)

୬. ନିମ୍ନ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଦୁଇଟି ଲେଖାଏଁ ପ୍ରତିଶବ୍ଦ ଲେଖ ।

ରାଜା: ନୃପ, ନରେଶ

ନିଶି: ରାତ୍ରି, ରଜନୀ

ବସ୍ତ୍ର: ଲୁଗା, ପୋଷାକ

ଅଙ୍ଗ: ଶରୀର, ଦେହ

ବନ: ଅରଣ୍ୟ, ଜଙ୍ଗଲ

୭. ନିମ୍ନଲିଖୂତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ବ୍ୟାସବାକ୍ୟ ସହ ସମାସର ନାମ ଲେଖ ।

ଶ୍ୟାମଘନ: ଶ୍ୟାମ ଯେ ଘନ (କୃଷ୍ଣ) - କର୍ମଧାରୟ ସମାସ

ଦଶଦିଗ: ଦଶ ଦିଗର ସମାହାର - ଦ୍ୱିଗୁ ସମାସ

ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖ: ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁଖ ଯାହାର - ବହୁବ୍ରୀହି ସମାସ

ପାକଭାଣ୍ଡ: ପାକ ନିମନ୍ତେ ଭାଣ୍ଡ - ଚତୁର୍ଥୀ ତତ୍ପୁରୁଷ ସମାସ

୮. ନିମ୍ନଲିଖୂତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ବିପରୀତ ଶବ୍ଦ ଲେଖ ।

ଶୂନ୍ୟ: ପୂର୍ଣ୍ଣ

ନିଦ୍ରା: ଜାଗରଣ

ବାନ୍ଧିବା: ଖୋଲିବା

ବିଚ୍ଛେଦ: ମିଳନ

ଅନ୍ଧାର: ଆଲୁଅ

୯. ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭର ଶବ୍ଦ ସହିତ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭର ଉପଯୁକ୍ତ ଶବ୍ଦ ଯୋଗକରି ବାକ୍ୟ ଗଠନ କର ।

ମିଳନ:

ଶ୍ୟାମ - ଘନ

ଚନ୍ଦ୍ର - ମୁଖ

ଉଚ୍ଚ - ପାବଚ୍ଛ

ଚିତ୍ର - ପନ୍ତି

ଭୟଙ୍କର - ମୂର୍ତ୍ତି

ବାକ୍ୟ ଗଠନ:

ଶ୍ୟାମଘନ କୃଷ୍ଣ ମଥୁରା ଯିବାକୁ ବାହାରିଛନ୍ତି ।

କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖ ଦେଖି ଯଶୋଦା ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି ।

କୃଷ୍ଣ ଉଚ୍ଚ ପାବଚ୍ଛ ଚଢ଼ିପାରୁ ନଥିଲେ ।

କାନ୍ଥରେ ଥିବା ଚିତ୍ରପନ୍ତି ଦେଖି କୃଷ୍ଣ ଡରୁଥିଲେ ।

କଂସପୁରରେ ଭୟଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ଦେଖି କୃଷ୍ଣ ଡରିବେ ବୋଲି ଯଶୋଦା ଆଶଙ୍କା କରୁଥିଲେ ।

କ୍ଷୁଦ୍ର ଉତ୍ତରମୂଳକ :

୧୦. ‘ଶ୍ୟାମଘନ’ ବୋଲି କିଏ, କାହାକୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିଛନ୍ତି ?

ମା’ ଯଶୋଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ‘ଶ୍ୟାମଘନ’ ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରିଛନ୍ତି ।

୧୧. ‘ଜୀବନ’ ବିନା ‘ଝଷ’ର କ’ଣ ହୁଏ ?

‘ଜୀବନ’ (ଜଳ) ବିନା ‘ଝଷ’ (ମାଛ) ବଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ, ମରିଯାଏ ।

୧୨. ରାଜାଙ୍କ ବିନା ରାଜ୍ୟର ଅବସ୍ଥା କ’ଣ ହୁଏ ?

ରାଜାଙ୍କ ବିନା ରାଜ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଜୀବନ ବିନା ମାଛ ।

୧୩. କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ନିଜର ଜୀବନ କାହାଭଳି ହେବ ବୋଲି ଯଶୋଦା ଆଶଙ୍କା କରିଛନ୍ତି ?

କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ନିଜର ଜୀବନ ଜଳ ବିନା ମାଛ ଏବଂ ରାଜା ବିନା ରାଜ୍ୟ ଭଳି ଶୂନ୍ୟ ଓ ଅସହାୟ ହେବ ବୋଲି ଯଶୋଦା ଆଶଙ୍କା କରିଛନ୍ତି ।

୧୪. କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କ’ଣ ମାଗନ୍ତି ?

କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଆଣିଦେବା ପାଇଁ ଅଳି କରୁଥିଲେ ।

୧୫. ଯଶୋଦା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶରୀରରେ କ’ଣ ଲେପନ କରୁଥିଲେ ?

ଯଶୋଦା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶରୀରରେ ଚତୁଃସମ (ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ, କୁଙ୍କୁମ ଓ କସ୍ତୂରୀ) ଲେପନ କରୁଥିଲେ ।

୧୬. ଯଶୋଦା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମସ୍ତକକୁ କିପରି ବେଶ କରୁଥିଲେ ?

ଯଶୋଦା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମସ୍ତକକୁ କୁସୁମରେ ସୁବେଶ କରୁଥିଲେ ।

୧୭. କୃଷ୍ଣଙ୍କ କାନରେ କ’ଣ ଶୋଭାପାଏ ?

କୃଷ୍ଣଙ୍କ କାନରେ କୁଣ୍ଡଳ ଶୋଭାପାଏ ।

୧୮. କୃଷ୍ଣ ବନକୁ ଗଲେ ଯଶୋଦାଙ୍କ ମନରେ କି ଅନୁଭୂତି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ?

କୃଷ୍ଣ ବନକୁ ଗଲେ ଯଶୋଦାଙ୍କ ମନରେ ବିଚ୍ଛେଦର ଅନୁଭୂତି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, କାରଣ ସେ ନିମିଷେ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଚ୍ଛେଦ ସହ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ।

୧୯. କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ଯଶୋଦା କ’ଣ କରିବେ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି ?

କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ଯଶୋଦା ଦଶଦିଗ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖିବେ, ଜୀବନ ଅସ୍ଥିର ହେବ, ଦିନରାତି ଝୁରି ହେବେ, ଏବଂ ଶେଷରେ ଜୀବନ ହାରିବେ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି ।

୨୦. ଯଶୋଦା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କ’ଣ କ’ଣ ଖାଇବାକୁ ଦିଅନ୍ତି ?

ଯଶୋଦା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପକ୍ବରମ୍ଭା (ପାଚିଲା କଦଳୀ) ଓ ସରଲବଣୀ (ସର ଓ ଲହୁଣୀ) ଖାଇବାକୁ ଦିଅନ୍ତି ।

୨୧. କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ରୁଚେ ନାହିଁ ବୋଲି କବିତାର ଯେଉଁ ପଂକ୍ତିରୁ ଜଣାପଡୁଛି ତାହା ଲେଖ ।

କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ରୁଚେ ନାହିଁ ବୋଲି କବିତାର ନିମ୍ନ ପଂକ୍ତିରୁ ଜଣାପଡୁଛି: "ପକ୍ବରମ୍ଭା ସୁଧାସମ ମୁଖେ ଦେଲେ ଥୁ ଥୁ କରି ଫିଙ୍ଗୁ । ସରଲବଣୀ ଅଧାମ ଯେତେ ରୂପେ ନାଳିଆଇ ପରଷଇ ବଳିଆଇ କୋପେ ଉଠି ପାକଭାଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗୁ ରେ ଜୀବଧନ ।"

୨୨. କୃଷ୍ଣ ରାଗିଗଲେ କ’ଣ କରୁଥିଲେ ?

କୃଷ୍ଣ ରାଗିଗଲେ ପକ୍ବରମ୍ଭା ଓ ସରଲବଣୀକୁ ଥୁ ଥୁ କରି ଫିଙ୍ଗି ଦେଉଥିଲେ ଏବଂ କୋପରେ ପାକଭାଣ୍ଡ (ରନ୍ଧାହାଣ୍ଡି) ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଥିଲେ ।

୨୩. କୃଷ୍ଣ ଡରିଗଲେ କ’ଣ କରୁଥିଲେ ?

କୃଷ୍ଣ ଡରିଗଲେ ଛାଇକି ଅନାଇଁ ମା’ଙ୍କୁ କୋଳ କରୁଥିଲେ, ମୁହଁ ଘୋଡ଼ାଇ ଦେଉଥିଲେ ଏବଂ କାନ୍ଥରେ ଥିବା ଚିତ୍ରପନ୍ତି ଦେଖି ଘରୁ ପଳାଇ ଯାଉଥିଲେ ।

୨୪. କୃଷ୍ଣ କାହାକୁ ଦେଖ୍ ଭୟ କରୁଥିଲେ ?

କୃଷ୍ଣ ନିଜ ଛାଇକୁ, କାନ୍ଥରେ ଥିବା ଚିତ୍ରପନ୍ତି (ଭୟଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି) ଏବଂ ଅନ୍ଧାର ଘରକୁ ଦେଖି ଭୟ କରୁଥିଲେ ।

୨୫. କୃଷ୍ଣ ମଥୁରାରେ କ’ଣ ଶୁଣି ଅଧୂକ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଡ଼ିବେ ବୋଲି ଯଶୋଦା ଆଶଙ୍କା ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି ?

ମଥୁରାରେ ହସ୍ତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଗର୍ଜନ ଶୁଣି କୃଷ୍ଣ ଅଧିକ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଡ଼ିବେ ବୋଲି ଯଶୋଦା ଆଶଙ୍କା ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି ।

୨୬. କୃଷ୍ଣ ଉଚ୍ଚ ପାହାଚ ଉଠିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ବୋଲି ଯଶୋଦା କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି ?

କୃଷ୍ଣ ଛୋଟ ପିଲା ଥିବାରୁ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୋମଳ ହୋଇଥିବାରୁ ଉଚ୍ଚ ପାହାଚ ଚଢ଼ିବା ତାଙ୍କ ପକ୍ଷରେ କଷ୍ଟକର ଥିଲା । ତେଣୁ ଯଶୋଦା ଏହା କହିଛନ୍ତି ।

୨୭. କାନ୍ଥରେ ଭୟଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତିର ଚିତ୍ର ଦେଖ୍ କୃଷ୍ଣ କ’ଣ କରୁଥିଲେ ?

କାନ୍ଥରେ ଭୟଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତିର ଚିତ୍ର ଦେଖି କୃଷ୍ଣ ଡରିଯାଇ ଘରୁ ପଳାଇ ଯାଉଥିଲେ ।

୨୮. କୃଷ୍ଣ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ କେଉଁଠି ଶୋଇଯାଉଥିଲେ ?

କୃଷ୍ଣ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ମା’ ଯଶୋଦାଙ୍କ କୋଳରେ ଶୋଇଯାଉଥିଲେ ।

୨୯. କୃଷ୍ଣ ଶୋଇଥିଲା ବେଳେ କାହିଁକି ଚମକି ଉଠୁଥିଲେ ବୋଲି ଯଶୋଦା କହିଛନ୍ତି ?

କୃଷ୍ଣ ଶୋଇଥିଲା ବେଳେ ସ୍ୱପ୍ନରେ କିଛି ଭୟଙ୍କର ଜିନିଷ ଦେଖି ଚମକି ଉଠୁଥିଲେ ବୋଲି ଯଶୋଦା କହିଛନ୍ତି ।

୩୦. କୃଷ୍ଣ ଚମକି ପଡ଼ି କ’ଣ କରୁଥିଲେ ?

କୃଷ୍ଣ ଚମକି ପଡ଼ି ‘ମା’ ବୋଲି ଡାକି ମା’ଙ୍କ କଣ୍ଠରେ ଦୁଇଭୁଜ ଭିଡ଼ି ପୁଣି ଶୋଇଯାଉଥିଲେ ।

ସପ୍ରସଙ୍ଗ ସରଳାର୍ଥ ଲେଖ :

୩୧. ଜୀବନ ବିହୁନେ ଯେହ୍ନେ ଝଷ ରାଜା ବିନେ ଯେହ୍ନେ ଗ୍ରାମ ଦେଶ ।

ପ୍ରସଙ୍ଗ: ଏହି ପଦ୍ୟାଂଶଟି ଭକ୍ତକବି ଚରଣ ଦାସଙ୍କ ରଚିତ ‘ମଥୁରା ମଙ୍ଗଳ’ କାବ୍ୟର ଷଷ୍ଠ ଛାନ୍ଦରୁ ଗୃହୀତ ‘କାହା ମୁଖ ଅନାଇ ବଞ୍ଚିବି’ ଶୀର୍ଷକ କବିତାରୁ ଆସିଛି । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମଥୁରା ଯିବାକୁ ବାହାରିଥିବା ବେଳେ ମା’ ଯଶୋଦାଙ୍କ ମନରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଗଭୀର ବାତ୍ସଲ୍ୟ ମମତା ଓ ବିରହ ବେଦନା ଏଠାରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି ।

ସରଳାର୍ଥ: ମା’ ଯଶୋଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଥୁରା ଯିବାକୁ ବାରଣ କରି କହୁଛନ୍ତି ଯେ, ତାଙ୍କ ବିନା ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯିବ । ଯେପରି ଜଳ ବିନା ମାଛ ବଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ, ସେହିପରି ରାଜା ବିନା ରାଜ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ । ଠିକ୍ ସେହିପରି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିନା ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଅସହାୟ ଓ ନିରର୍ଥକ ହୋଇଯିବ । ଏହି ପଂକ୍ତିରେ ମାତୃ ହୃଦୟର ଗଭୀର ଆଶଙ୍କା ଓ ବିରହ ବେଦନା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି ।

୩୨. ଯେତେବେଳେ ବନେ ଯାଉ ସଙ୍ଗରେ ମୋ ପ୍ରାଣ ନେଉ ନିମିଷେ ବିଚ୍ଛେଦ ନ ସହଇ ।

ପ୍ରସଙ୍ଗ: (ଉପରୋକ୍ତ ୩୧ ନମ୍ବର ପ୍ରଶ୍ନର ପ୍ରସଙ୍ଗ ସମାନ)

ସରଳାର୍ଥ: ମା’ ଯଶୋଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଥୁରା ଯିବାକୁ ବାରଣ କରି କହୁଛନ୍ତି ଯେ, ତାଙ୍କର କୋମଳ ହୃଦୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଚ୍ଛେଦକୁ ସହ୍ୟ କରିପାରିବ ନାହିଁ । ସେ ଅତୀତର ସ୍ମୃତିଚାରଣ କରି କହୁଛନ୍ତି ଯେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଯେତେବେଳେ ବନକୁ ଯାଉଥିଲେ, ସେ ନିମିଷକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ରହିପାରୁ ନଥିଲେ । ସେତେବେଳେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣକୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ଯାଉଥିଲେ । ଅର୍ଥାତ୍, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିନା ଯଶୋଦାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ରହିପାରିବ ନାହିଁ । ଏବେ ସେ ମଥୁରା ଯିବାକୁ ବାହାରିଥିବାରୁ ଯଶୋଦାଙ୍କ ମନରେ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଓ ବିରହ ବେଦନା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ।

୩୩. ସରଲବଣୀ ଅଧାମ ପକ୍ବରମ୍ଭା ସୁଧା ସମ ମୁଖେ ଦେଲେ ଥୁ ଥୁ କରି ଫିଙ୍ଗୁ ।

ପ୍ରସଙ୍ଗ: (ଉପରୋକ୍ତ ୩୧ ନମ୍ବର ପ୍ରଶ୍ନର ପ୍ରସଙ୍ଗ ସମାନ)

ସରଳାର୍ଥ: ମା’ ଯଶୋଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳର ସ୍ମୃତିକୁ ମନେ ପକାଇ କହୁଛନ୍ତି ଯେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କେତେ ଅଳିଅଝଟ କରୁଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କୁ ଅମୃତ ସଦୃଶ ପାଚିଲା କଦଳୀ ଓ ସରଲବଣୀ (ସର ଓ ଲହୁଣୀ) ଖାଇବାକୁ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ରାଗିଗଲେ ତାହାକୁ ଥୁ ଥୁ କରି ଫିଙ୍ଗି ଦେଉଥିଲେ । ଏପରିକି କୋପରେ ପାକଭାଣ୍ଡ (ରନ୍ଧାହାଣ୍ଡି) ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଥିଲେ । ଏହି ପଂକ୍ତିରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳର ଅଳିଅଝଟ ଓ ଯଶୋଦାଙ୍କ ବାତ୍ସଲ୍ୟ ମମତା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି ।

୩୪. ଛାଇକି ଅନାଇଁ ଡରୁ ଧାଇଁ ମୋତେ କୋଳ କରୁ ବସନେ ଘୋଡ଼ାଇ ମୁଖ ଗୋଟି ।

ପ୍ରସଙ୍ଗ: (ଉପରୋକ୍ତ ୩୧ ନମ୍ବର ପ୍ରଶ୍ନର ପ୍ରସଙ୍ଗ ସମାନ)

ସରଳାର୍ଥ: ମା’ ଯଶୋଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳର ଭୟଭୀତ ସ୍ୱଭାବକୁ ମନେ ପକାଇ କହୁଛନ୍ତି ଯେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କେତେ ଭୟାଳୁ ଥିଲେ । ସେ ନିଜ ଛାଇକୁ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ଡରିଯାଉଥିଲେ ଏବଂ ଡରିଗଲେ ଧାଇଁ ଆସି ମା’ଙ୍କୁ କୋଳ କରୁଥିଲେ । ଏପରିକି ନିଜ ମୁହଁକୁ ବସ୍ତ୍ରରେ ଘୋଡ଼ାଇ ଦେଉଥିଲେ । ଅନ୍ଧାର ଘର ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଡରିଯାଉଥିଲେ । ଏହିପରି ଏକ ଭୟାଳୁ ଓ କୋମଳ ଶିଶୁ କିପରି ମଥୁରାର ଭୟଙ୍କର ପରିବେଶରେ ରହିବ, ସେହି ଚିନ୍ତାରେ ଯଶୋଦା ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇପଡ଼ିଛନ୍ତି ।

୩୫. ମାଏ ବୋଲି ଡାକିବୁ କାହାକୁ ସାହା ବା କେ ଆହା ବୋଲିବାକୁ ରେ ।

ପ୍ରସଙ୍ଗ: (ଉପରୋକ୍ତ ୩୧ ନମ୍ବର ପ୍ରଶ୍ନର ପ୍ରସଙ୍ଗ ସମାନ)

ସରଳାର୍ଥ: ମା’ ଯଶୋଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଥୁରା ଯାତ୍ରାକୁ ନେଇ ଗଭୀର ଆଶଙ୍କା ପ୍ରକାଶ କରି କହୁଛନ୍ତି ଯେ, ମଥୁରାରେ କଂସର ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଅଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ଚିତ୍ରପନ୍ତି ଦେଖି କୃଷ୍ଣ ଡରିଯିବେ । ସେତେବେଳେ ସେ କାହାକୁ ‘ମା’ ବୋଲି ଡାକିବେ? କିଏ ତାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ବା କିଏ ତାଙ୍କୁ ଆହା ବୋଲି ସ୍ନେହ ଦେଖାଇବ? ଏହି ପଂକ୍ତିରେ ଯଶୋଦାଙ୍କ ମାତୃ ହୃଦୟର ଅସହାୟତା, ଆଶଙ୍କା ଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଗଭୀର ମମତା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି ।

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ :

୩୬. ଯଶୋଦାଙ୍କ ମାତୃ ହୃଦୟର ମଧୁର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି କିପରି ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି ପଠିତ କବିତା ଅନୁସରଣରେ ଲେଖ ।

ଭକ୍ତକବି ଚରଣ ଦାସଙ୍କ ରଚିତ ‘କାହା ମୁଖ ଅନାଇ ବଞ୍ଚିବି’ କବିତାରେ ମା’ ଯଶୋଦାଙ୍କ ମାତୃ ହୃଦୟର ମଧୁର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମଥୁରା ଯିବାକୁ ବାହାରିଥିବା ବେଳେ ଯଶୋଦାଙ୍କ ମନରେ ଯେଉଁ ବାତ୍ସଲ୍ୟ ମମତା, ସ୍ନେହ, ଆଶଙ୍କା ଓ ବିରହ ବେଦନା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି, ତାହା ଏହି କବିତାର ମୁଖ୍ୟ ଭାବଧାରା ।

ବାତ୍ସଲ୍ୟ ଓ ସ୍ନେହ: ଯଶୋଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ‘ଶ୍ୟାମଘନ’, ‘ଜୀବଧନ’, ‘ମୋର ବାଳ’ ଆଦି ସ୍ନେହଭରା ସମ୍ବୋଧନରେ ଡାକିଛନ୍ତି । ସେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶରୀରରେ ଚତୁଃସମ ଲେପନ କରିବା, କେଶକୁ ଫୁଲରେ ସଜାଇବା, ଲଲାଟରେ ଚିତା ଦେବା, କାନରେ କୁଣ୍ଡଳ ଖଞ୍ଜିବା, ଅଙ୍ଗରୁ ଧୂଳି ପୋଛିବା ଏବଂ ଛୋଟ ଲୁଗା ପିନ୍ଧାଇବା ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଜର ଅସୀମ ସ୍ନେହ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଳିଅଝଟ ସହିବା, ରାଗିଗଲେ ଖାଦ୍ୟ ଫିଙ୍ଗି ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ସହିଯିବା, ଏସବୁ ମାତୃ ହୃଦୟର ମଧୁର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ।

ଆଶଙ୍କା ଓ ଚିନ୍ତା: ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ କୋମଳ ଓ ଭୟାଳୁ ସ୍ୱଭାବକୁ ମନେ ପକାଇ ଯଶୋଦା ମଥୁରାର ଭୟଙ୍କର ପରିବେଶକୁ ନେଇ ଆଶଙ୍କାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି । ସେ ଭାବୁଛନ୍ତି, ଯିଏ ଛାଇକୁ ଡରେ, ଅନ୍ଧାର ଘରକୁ ଡରେ, ଉଚ୍ଚ ପାହାଚ ଚଢ଼ିପାରେ ନାହିଁ, ସେ କିପରି ହସ୍ତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାଙ୍କ ଗର୍ଜନ ଶୁଣିବ? ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବ? ସେଠାରେ ଡରିଗଲେ କାହାକୁ ‘ମା’ ବୋଲି ଡାକିବ? କିଏ ତାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ? ଏହି ଚିନ୍ତା ତାଙ୍କ ମାତୃ ହୃଦୟକୁ ବ୍ୟାକୁଳ କରିଛି ।

ବିରହ ବେଦନା: ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିନା ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯିବ ବୋଲି ଯଶୋଦା ଆଶଙ୍କା କରିଛନ୍ତି । ଜଳ ବିନା ମାଛ କିମ୍ବା ରାଜା ବିନା ରାଜ୍ୟ ଯେପରି ଅସହାୟ, ତାଙ୍କ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ହେବ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖ ନ ଦେଖିଲେ ସେ ଜୀବନ ହରାଇବେ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି । ଅତୀତର ସ୍ମୃତି, ଯେପରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବନକୁ ଗଲେ ନିମିଷକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବିଚ୍ଛେଦ ସହ୍ୟ କରିପାରୁ ନଥିଲେ, ରାତିରେ କୋଳରେ ଶୋଇ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖି ଚମକି ପଡ଼ି ‘ମା’ ବୋଲି ଡାକିବା ଆଦି ମନେ ପକାଇ ସେ ମରିଯିବେ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି । ଏହିସବୁ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ଯଶୋଦାଙ୍କ ମାତୃ ହୃଦୟର ଗଭୀର ମମତା ଓ ବିରହ ବେଦନାର ମଧୁର ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରେ ।

୩୭. କବିତାଟିର ଆଧାରରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳର ଏକ ଆଲେଖ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କର ।

ଭକ୍ତକବି ଚରଣ ଦାସଙ୍କ ‘କାହା ମୁଖ ଅନାଇ ବଞ୍ଚିବି’ କବିତାଟି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳର ଏକ ସୁନ୍ଦର ଓ ଜୀବନ୍ତ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରେ । ଏହି କବିତାରେ ମା’ ଯଶୋଦାଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନାରୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳର ନିମ୍ନଲିଖିତ ଗୁଣାବଳୀ ଓ ସ୍ୱଭାବ ବିଷୟରେ ଜାଣିହୁଏ:

କୋମଳ ଓ ସୁନ୍ଦର: ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ‘ଶ୍ୟାମଘନ’ ଓ ‘ଜୀବଧନ’ ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଇଛି । ତାଙ୍କ ମୁଖ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ସୁନ୍ଦର । ମା’ ଯଶୋଦା ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଚତୁଃସମ ଲେପନ କରି, କେଶରେ ଫୁଲ ସଜାଇ, ଲଲାଟରେ ଚିତା ଦେଇ, କାନରେ କୁଣ୍ଡଳ ଖଞ୍ଜି ତାଙ୍କୁ ସୁନ୍ଦର ବେଶ କରାଉଥିଲେ । ଏଥିରୁ ତାଙ୍କର କୋମଳ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ରୂପ ବିଷୟରେ ଜଣାପଡ଼େ ।

ଭୟାଳୁ ଓ ନିର୍ଭରଶୀଳ: ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟାଳୁ ଥିଲେ । ସେ ନିଜ ଛାଇକୁ ଦେଖି ଡରିଯାଉଥିଲେ ଏବଂ ଡରିଗଲେ ମା’ଙ୍କ କୋଳକୁ ଧାଇଁ ଆସି ମୁହଁ ଘୋଡ଼ାଇ ଦେଉଥିଲେ । ଅନ୍ଧାର ଘର ଦେଖିଲେ ଥରି ଉଠୁଥିଲେ । କାନ୍ଥରେ ଥିବା ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍ରପନ୍ତି ଦେଖି ଘରୁ ପଳାଇ ଯାଉଥିଲେ । ସେ ଉଚ୍ଚ ପାହାଚ ମଧ୍ୟ ଚଢ଼ିପାରୁ ନଥିଲେ । ରାତିରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ମା’ଙ୍କ କୋଳରେ ଶୋଇବା ଏବଂ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖି ଚମକି ପଡ଼ି ‘ମା’ ବୋଲି ଡାକି କଣ୍ଠରେ ଦୁଇଭୁଜ ଭିଡ଼ି ଶୋଇଯିବା ତାଙ୍କର ମା’ଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଗଭୀର ନିର୍ଭରଶୀଳତାକୁ ଦର୍ଶାଏ ।

ଅଳିଅଝଟ ଓ କ୍ରୋଧୀ ସ୍ୱଭାବ: ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅଳିଅଝଟ କରୁଥିଲେ । ସେ ପିତାଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଆଣିଦେବା ପାଇଁ ଅଳି କରୁଥିଲେ । ମା’ ଯଶୋଦା ଅମୃତ ସଦୃଶ ପାଚିଲା କଦଳୀ ଓ ସରଲବଣୀ ଖାଇବାକୁ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ରାଗିଗଲେ ତାହାକୁ ଥୁ ଥୁ କରି ଫିଙ୍ଗି ଦେଉଥିଲେ । ଏପରିକି କୋପରେ ରନ୍ଧାହାଣ୍ଡି (ପାକଭାଣ୍ଡ) ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଥିଲେ ।

ବିଚ୍ଛେଦ ଅସହ୍ୟ: ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମା’ ଯଶୋଦାଙ୍କ ବିଚ୍ଛେଦ ନିମିଷକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସହ୍ୟ କରିପାରୁ ନଥିଲେ । ବନକୁ ଗଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମା’ଙ୍କ ପ୍ରାଣକୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ଯାଉଥିଲେ ।

ଏହିସବୁ ବର୍ଣ୍ଣନାରୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳର ଏକ ସ୍ନେହମୟ, କୋମଳ, ଭୟାଳୁ, ଅଳିଅଝଟ ଓ ମାତୃ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଚିତ୍ର ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୁଏ ।

୩୮. କବିତାଟିର ନାମକରଣର ସାର୍ଥକତା ପ୍ରତିପାଦନ କର ।

କୌଣସି ରଚନାର ନାମକରଣ ତା’ର ବିଷୟବସ୍ତୁ ଓ ମୁଖ୍ୟ ଭାବଧାରାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଭକ୍ତକବି ଚରଣ ଦାସଙ୍କ ରଚିତ ‘କାହା ମୁଖ ଅନାଇ ବଞ୍ଚିବି’ ଶୀର୍ଷକ କବିତାଟିର ନାମକରଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସାର୍ଥକ ଓ ଯଥାର୍ଥ ହୋଇଛି ।

ଏହି କବିତାର ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ମା’ ଯଶୋଦା ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ ଭାବଧାରା ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଥିବା ଅସୀମ ବାତ୍ସଲ୍ୟ ମମତା ଓ ବିରହ ବେଦନା । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମଥୁରା ଯିବାକୁ ବାହାରିଥିବା ବେଳେ ଯଶୋଦାଙ୍କ ମନରେ ଗଭୀର ଆଶଙ୍କା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ସେ ଭାବୁଛନ୍ତି ଯେ, ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଏକମାତ୍ର ଆଧାର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିନା ସେ କିପରି ବଞ୍ଚିବେ? ତାଙ୍କ ବିନା ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଜଳ ବିନା ମାଛ କିମ୍ବା ରାଜା ବିନା ରାଜ୍ୟ ଭଳି ଶୂନ୍ୟ ଓ ନିରର୍ଥକ ହୋଇଯିବ ।

କବିତାର ପ୍ରଥମ ପଦରେ ହିଁ ଯଶୋଦାଙ୍କ ମୁଖରେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନବାଚକ ବାକ୍ୟଟି ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି: "କାହା ମୁଖ ଅନାଇ ବଞ୍ଚିବି" । ଏହି ଗୋଟିଏ ପଂକ୍ତି ଯଶୋଦାଙ୍କ ସମଗ୍ର ମନୋଭାବ, ତାଙ୍କର ଅସହାୟତା, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଅତୁଟ ସ୍ନେହ ଏବଂ ତାଙ୍କ ବିନା ଜୀବନର ନିରର୍ଥକତାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ । କବିତାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦରେ ଯଶୋଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳର ସ୍ମୃତିଚାରଣ କରି ତାଙ୍କ ବିନା ଜୀବନ କେତେ କଷ୍ଟଦାୟକ ହେବ, ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ତେଣୁ, ‘କାହା ମୁଖ ଅନାଇ ବଞ୍ଚିବି’ ଶୀର୍ଷକଟି କବିତାର ମୂଳ ଭାବଧାରାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବାରୁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସାର୍ଥକ ଓ ଯଥାର୍ଥ ହୋଇଛି ।

୩୯. କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଥୁରା ଗମନରେ ମା’ ଯଶୋଦା କାହିଁକି ଆତଙ୍କିତ ହୋଇପଡ଼ିଛନ୍ତି ଲେଖ ।

ଭକ୍ତକବି ଚରଣ ଦାସଙ୍କ ‘କାହା ମୁଖ ଅନାଇ ବଞ୍ଚିବି’ କବିତାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଥୁରା ଗମନରେ ମା’ ଯଶୋଦାଙ୍କ ଆତଙ୍କିତ ହେବାର ଅନେକ କାରଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ମାତୃ ହୃଦୟର ସ୍ୱାଭାବିକ ଚିନ୍ତା ଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଥିବା ଗଭୀର ମମତା ହିଁ ତାଙ୍କ ଆତଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ।

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ କୋମଳ ଓ ଭୟାଳୁ ସ୍ୱଭାବ: ଯଶୋଦା ଜାଣନ୍ତି ଯେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୋମଳ ଓ ଭୟାଳୁ । ସେ ନିଜ ଛାଇକୁ ଦେଖି ଡରନ୍ତି, ଅନ୍ଧାର ଘରକୁ ଦେଖି ଥରି ଉଠନ୍ତି, କାନ୍ଥରେ ଥିବା ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍ରପନ୍ତି ଦେଖି ଘରୁ ପଳାଇ ଯାଆନ୍ତି । ସେ ଉଚ୍ଚ ପାହାଚ ମଧ୍ୟ ଚଢ଼ିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ଏପରି ଏକ କୋମଳ ଶିଶୁ କିପରି ମଥୁରାର ଭୟଙ୍କର ପରିବେଶରେ ରହିବ, ସେହି ଚିନ୍ତାରେ ଯଶୋଦା ଆତଙ୍କିତ ।

ମଥୁରାର ଭୟଙ୍କର ପରିବେଶ: ମଥୁରା ହେଉଛି କଂସର ନଗରୀ, ଯେଉଁଠାରେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଅଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ହସ୍ତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅଧିକ ଭୟଭୀତ ହୋଇପଡ଼ିବେ ବୋଲି ଯଶୋଦା ଆଶଙ୍କା କରୁଛନ୍ତି । ଏହି ଅପରିଚିତ ଓ ଭୟଙ୍କର ପରିବେଶରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାକୁ ନେଇ ସେ ଚିନ୍ତିତ ।

ବିଚ୍ଛେଦ ଅସହ୍ୟ: ଯଶୋଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଚ୍ଛେଦ ନିମିଷକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସହ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବନକୁ ଗଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣକୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ଯାଉଥିଲେ । ଏବେ ସେ ମଥୁରାକୁ ଯିବା ଅର୍ଥ ଯଶୋଦାଙ୍କ ଜୀବନ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯିବ । ତାଙ୍କ ବିନା ସେ କାହା ମୁଖ ଅନାଇ ବଞ୍ଚିବେ, ସେହି ଚିନ୍ତା ତାଙ୍କୁ ଆତଙ୍କିତ କରିଛି ।

ଅସହାୟତା: ମଥୁରାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଡରିଗଲେ କାହାକୁ ‘ମା’ ବୋଲି ଡାକିବେ, କିଏ ତାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ବା କିଏ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇବ, ଏହି ଚିନ୍ତା ଯଶୋଦାଙ୍କୁ ଅସହାୟ କରିଛି । ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସ୍ନେହ, ଯତ୍ନ ଓ ସେବା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିନା ନିରର୍ଥକ ହୋଇଯିବ ବୋଲି ସେ ଭାବୁଛନ୍ତି ।

ଏହିସବୁ କାରଣରୁ ମା’ ଯଶୋଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଥୁରା ଗମନରେ ଗଭୀର ଭାବରେ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇପଡ଼ିଛନ୍ତି ।

୪୦. କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳର ବେଶଭୂଷା ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।

ଭକ୍ତକବି ଚରଣ ଦାସଙ୍କ ‘କାହା ମୁଖ ଅନାଇ ବଞ୍ଚିବି’ କବିତାରେ ମା’ ଯଶୋଦାଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନାରୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳର ବେଶଭୂଷା ବିଷୟରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଚିତ୍ର ମିଳିଥାଏ । ଯଶୋଦା ନିଜ ହାତରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସଜାଇବାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ ।

ଶରୀରରେ ଚତୁଃସମ ଲେପନ: ଯଶୋଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ କୋମଳ ଶରୀରରେ ଚତୁଃସମ (ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ, କୁଙ୍କୁମ ଓ କସ୍ତୂରୀ) ଲେପନ କରି ତାଙ୍କୁ ସୁନ୍ଦର କରି ଗଢ଼ୁଥିଲେ । ଏହି ସୁଗନ୍ଧିତ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଶୀତଳ ଓ ସୁବାସିତ କରୁଥିଲା ।

କେଶରେ କୁସୁମ ସଜ୍ଜା: ସେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ କେଶକୁ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ବାନ୍ଧି ଫୁଲରେ ସଜାଇ ଦେଉଥିଲେ । ଏହା ତାଙ୍କ ମସ୍ତକକୁ ଅଧିକ ଆକର୍ଷଣୀୟ କରୁଥିଲା ।

ଲଲାଟରେ ଚିତା: ମା’ ଯଶୋଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ କପାଳରେ ସୁନ୍ଦର ଚିତା (ତିଳକ) ଲଗାଉଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ମୁଖମଣ୍ଡଳର ଶୋଭା ବଢ଼ାଉଥିଲା ।

କାନରେ କୁଣ୍ଡଳ: ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ କାନରେ କୁଣ୍ଡଳ (କାନଫୁଲ) ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ଯାହା ତାଙ୍କର ବାଲ୍ୟସୁଲଭ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ ଦ୍ୱିଗୁଣିତ କରୁଥିଲା ।

କାଛି ପିନ୍ଧାଇବା: ଯଶୋଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଛୋଟ ଲୁଗା ବା କାଛି ପିନ୍ଧାଉଥିଲେ । ଏହା ତାଙ୍କର ବାଲ୍ୟକାଳର ସରଳ ଓ ସୁନ୍ଦର ବେଶଭୂଷାକୁ ଦର୍ଶାଏ ।

ଏହିସବୁ ବର୍ଣ୍ଣନାରୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳର ବେଶଭୂଷା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ସରଳ ଓ ମାତୃ ସ୍ନେହରେ ଭରା ଥିଲା ବୋଲି ଜଣାପଡ଼େ ।

ତୁମପାଇଁ କାମ :

୪୧. ଭକ୍ତଚରଣ ଦାସଙ୍କ ‘ମଥୁରାମଙ୍ଗଳ’ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କୃତିଗୁଡ଼ିକ ସଂଗ୍ରହ କରି ପଢ଼ ।

(ଏହା ଏକ ପରାମର୍ଶ । ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଏହି କବିଙ୍କର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରଚନା ପଢ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିପାରିବେ ।)

୪୨. ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥିବା କାବ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ନାଁ ଓ ଲେଖକଙ୍କ ନାଁ ସଂଗ୍ରହ କରି ଟିପା ଖାତାରେ ଲେଖ ।

(ଏହା ଏକ ପରାମର୍ଶ । ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସୂଚନା ପାଇଁ କିଛି ଉଦାହରଣ ନିମ୍ନରେ ଦିଆଗଲା ।)

ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ (ଓଡ଼ିଆ): ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ

ବିଦଗ୍ଧ ଚିନ୍ତାମଣି: ଅଭିମନ୍ୟୁ ସାମନ୍ତସିଂହାର

କିଶୋର ଚନ୍ଦ୍ରାନନ୍ଦ ଚମ୍ପୂ: ବଳଦେବ ରଥ

ଲାବଣ୍ୟବତୀ: ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ

ମଥୁରା ମଙ୍ଗଳ: ଭକ୍ତ ଚରଣ ଦାସ

---

୪. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Board Exam Tips & Pitfalls)

---

୪.୧ ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ (Board Exam Tips)

୧. କବି ପରିଚୟ ଓ ପ୍ରସଙ୍ଗ: କବିଙ୍କ ନାମ, ଜନ୍ମସ୍ଥାନ, ପ୍ରମୁଖ ରଚନାବଳୀ ଏବଂ କବିତାଟି କେଉଁ କାବ୍ୟରୁ ଗୃହୀତ, ତାହା ମନେ ରଖନ୍ତୁ । ସପ୍ରସଙ୍ଗ ସରଳାର୍ଥ ଲେଖିବା ସମୟରେ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ।

୨. ଭାବାର୍ଥ ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦର ଭାବାର୍ଥକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝନ୍ତୁ । ମା’ ଯଶୋଦାଙ୍କ ମନୋଭାବ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାଲ୍ୟଲୀଳା ଓ ମଥୁରାର ପରିବେଶକୁ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ତାହା ବିଶ୍ଳେଷଣ କରନ୍ତୁ ।

୩. ମୁଖ୍ୟ ଭାବଧାରା: କବିତାର ମୁଖ୍ୟ ଭାବଧାରା (ବାତ୍ସଲ୍ୟ ମମତା, ବିରହ ବେଦନା, ଆଶଙ୍କା) ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତୁ । ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇଁ ଏହା ସହାୟକ ହେବ ।

୪. ଶବ୍ଦାର୍ଥ ଓ ପ୍ରତିଶବ୍ଦ: ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶବ୍ଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ମନେ ରଖନ୍ତୁ । ଏହା ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ, ପ୍ରତିଶବ୍ଦ ଓ ବିପରୀତ ଶବ୍ଦ ପ୍ରଶ୍ନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ।

୫. ବ୍ୟାକରଣ: ସମାସ, ବିପରୀତ ଶବ୍ଦ, ପ୍ରତିଶବ୍ଦ, ଗଦ୍ୟରୂପ ଆଦି ବ୍ୟାକରଣ ଅଂଶକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ ।

୬. ଉତ୍ତର ଲେଖିବାର ଶୈଳୀ: ସପ୍ରସଙ୍ଗ ସରଳାର୍ଥ ଲେଖିବା ସମୟରେ ପ୍ରସଙ୍ଗ, ସରଳାର୍ଥ ଓ ଉପସଂହାର (ଭାବ) କ୍ରମରେ ଲେଖନ୍ତୁ । ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ବିନ୍ଦୁ (points) ଆକାରରେ ଲେଖିଲେ ଅଧିକ ନମ୍ବର ମିଳିବାର ସମ୍ଭାବନା ଥାଏ ।

୭. ଅଭ୍ୟାସ: ସମସ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରକୁ ବାରମ୍ବାର ଲେଖି ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ । ସମୟ ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଲେଖିବା ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ ।

୪.୨ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Common Pitfalls)

୧. ପ୍ରସଙ୍ଗ ଭୁଲ୍ କରିବା: ସପ୍ରସଙ୍ଗ ସରଳାର୍ଥ ଲେଖିବା ସମୟରେ କବିଙ୍କ ନାମ, କାବ୍ୟର ନାମ କିମ୍ବା କବିତାର ପ୍ରସଙ୍ଗ ଭୁଲ୍ କରିବା ।

୨. ଭାବାର୍ଥରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟତା: ପଦ୍ୟାଂଶର ଭାବାର୍ଥକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ବୁଝାଇ ନ ପାରିବା ।

୩. ବ୍ୟାକରଣଗତ ତ୍ରୁଟି: ବନାନ ଭୁଲ୍, ମାତ୍ରାଗତ ତ୍ରୁଟି କିମ୍ବା ବ୍ୟାକରଣ ନିୟମରେ ଭୁଲ୍ କରିବା ।

୪. ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତର: ପ୍ରଶ୍ନର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଉତ୍ତର ନ ଦେବା । ବିଶେଷ କରି ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଆଲୋଚନା ନ କରିବା ।

୫. ଅତିରିକ୍ତ ତଥ୍ୟ: ପ୍ରଶ୍ନରେ ନ ଥିବା ଅତିରିକ୍ତ ତଥ୍ୟ ଲେଖି ସମୟ ନଷ୍ଟ କରିବା । କେବଳ ପ୍ରଶ୍ନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତଥ୍ୟ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତୁ ।

୬. ହସ୍ତାକ୍ଷର: ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହସ୍ତାକ୍ଷର ଯୋଗୁଁ ପରୀକ୍ଷକଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ପଢ଼ିବାରେ ଅସୁବିଧା ହୁଏ, ଯାହା ନମ୍ବର କମିବାର କାରଣ ହୋଇପାରେ ।

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

(ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)