୨. ବନ୍ଧନୀ ମଧ୍ୟରେଥିବା ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକରୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଶବ୍ଦ ବାଛି ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

(ନିବିଡ଼, ଲାଞ୍ଛିତ, ନିୟତି, ଟୀକା, ପୀଡ଼ିତ)

(କ) ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜର ଭବିଷ୍ୟତକୁ ନିୟତି ଉପରେ ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି ।

(ଖ) ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଲାଭ କରି ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ମହାଭାରତ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟର ଟୀକା ହାସଲ କରିବେ ବୋଲି ଆଶାପୋଷଣ କରିଥିଲେ ।

(ଗ) ପୀଡ଼ିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଉନ୍ନତି ନିମନ୍ତେ ଗାନ୍ଧିଜୀ ସର୍ବଦା ଚେଷ୍ଟିତ ଥିଲେ ।

(ଘ) ପଦ୍ମ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ଯରେ ନିବିଡ଼ ସଂପର୍କ ଅଛି ।

(ଙ) ଉତ୍କଳମଣି ଗୋପବନ୍ଧୁ ଲାଞ୍ଛିତ ଜନତାଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ ନିଜକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲେ ।

୩. ନିମ୍ନଲିଖୂତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଗଦ୍ୟ ରୂପ ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର:

୪. ନିମ୍ନଲିଖୂତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ମାନବିକ ସୁଗୁଣର ମହତ୍ତ୍ବ ଦର୍ଶାଉଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କର ।

କ୍ରୋଧ, କ୍ଷମା, ଲୋଭ, ସହନଶୀଳତା, ହତାଶ, ସେବା, ନମ୍ରତା, ପରଶ୍ରୀକାତରତା, ଭକ୍ତି, ହିଂସା ।

ଉତ୍ତର: କ୍ଷମା, ସହନଶୀଳତା, ସେବା, ନମ୍ରତା, ଭକ୍ତି ।

୫. କବିତା ଅନୁସରଣରେ ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥୁବା ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉକ୍ତି ବାଛି ଲେଖ ।

(କ) ଦୁଃଖ ଆମର ଭାଗ୍ୟଲିପି ।

(ଖ) ଚାଲ, ଜୀବନକୁ ମଉଜ ମଜଲିସ୍‌ରେ ବିତେଇ ଦେବା ।

(ଗ) ମଣିଷ ତା’ ଭିତରେ ଲୁଚି ରହିଥ‌ିବା ଶତ୍ରୁକୁ ଦମନ କଲେ ଦେବତାର ଆସନ ଲାଭ କରିପାରିବ ।

(ଘ) ଏ ପୃଥ‌ିବୀ ନିରନ୍ତର ଧ୍ୱଂସ ପଥରେ ଆଗେଇ ଚାଲିଛି ।

(ଙ) ବିଧାତାର ବରପୁତ୍ରମାନେ ଦୀନହୀନ ଭାବରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି ।

ଉତ୍ତର: (ଗ) ମଣିଷ ତା’ ଭିତରେ ଲୁଚି ରହିଥ‌ିବା ଶତ୍ରୁକୁ ଦମନ କଲେ ଦେବତାର ଆସନ ଲାଭ କରିପାରିବ ।

୬. ବିପରୀତାର୍ଥବୋଧକ ଶବ୍ଦ ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର:

୭. ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭର ଶବ୍ଦ ସହିତ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭର ଉପଯୁକ୍ତ ଶବ୍ଦ ଯୋଗକରି ବାକ୍ୟ ଗଢ଼ ।

ଉତ୍ତର:

୮. ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ସଜାଇ ସାର୍ଥକ ଶବ୍ଦରେ ପରିଣତ କର ।

ଉତ୍ତର:

୯. ଅଭିଧାନ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସଜେଇ ଲେଖ ।

ଜୀବନ, ଦେବତା, ଅରିନ୍ଦମ, ଅହମିକା, ନିକେତନ, ସନ୍ତାନ, ଜନମ ।

ଉତ୍ତର: ଅରିନ୍ଦମ, ଅହମିକା, ଜନମ, ଜୀବନ, ଦେବତା, ନିକେତନ, ସନ୍ତାନ ।

୧୦. ନିମ୍ନଲିଖୂତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଦୁଇଟି ଲେଖାଏଁ ପ୍ରତିଶବ୍ଦ ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର:

୧୧. ଅର୍ଥଗତ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଇ ନିମ୍ନୋକ୍ତ ସମୋଚ୍ଚାରିତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ସାର୍ଥକ ବାକ୍ୟରେ ପରିଣତ କର ।

ଉତ୍ତର:

କ୍ଷୁଦ୍ର ଉତ୍ତରମୂଳକ :

୧୨. ମଣିଷ–ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ସଂପର୍କ ଥିବା ସତ୍ତ୍ବେ ‘ଭାଇ’ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଇଛି କାହିଁକି ?

ଉତ୍ତର: କବୟିତ୍ରୀ ସମସ୍ତ ମଣିଷଙ୍କୁ ଏକତାର ସୂତ୍ରରେ ବାନ୍ଧିବାକୁ ଚାହିଁଛନ୍ତି । ସମସ୍ତେ ଗୋଟିଏ ପରମପିତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ହୋଇଥିବାରୁ ସମସ୍ତେ ଭାଇ ଭାଇ । ଏହି ‘ଭାଇ’ ସମ୍ବୋଧନ ମାଧ୍ୟମରେ କବୟିତ୍ରୀ ବିଶ୍ୱଜନୀନତା ଓ ଭ୍ରାତୃତ୍ୱର ବାର୍ତ୍ତା ଦେଇଛନ୍ତି ।

୧୩. କବି ‘ମଣିଷଭାଇ’ ବୋଲି କେଉଁମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିଛନ୍ତି ?

ଉତ୍ତର: କବୟିତ୍ରୀ ସମସ୍ତ ମଣିଷ ଜାତିକୁ, ବିଶେଷ କରି ଯେଉଁମାନେ ନିରାଶ, ହତୋତ୍ସାହ, ଦୁଃଖିତ ଓ ପୀଡ଼ିତ, ସେମାନଙ୍କୁ ‘ମଣିଷଭାଇ’ ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରିଛନ୍ତି ।

୧୪. ମଣିଷ କେଉଁଥୁପାଇଁ ଜନ୍ମଲାଭ କରିନାହିଁ ବୋଲି କବି କହିଛନ୍ତି ?

ଉତ୍ତର: ମଣିଷ ଝୁରି ମରିବାକୁ, ବୁଡ଼ି ମରିବାକୁ, ନିରାଶାର ନିବିଡ଼ ଅନ୍ଧାରରେ ଜୀବନ ସାରିବାକୁ, ଚିର ଶୃଙ୍ଖଳିତ, ଲାଞ୍ଛିତ, ବଞ୍ଚିତ, ପୀଡ଼ିତ କଷଣ କାରାରେ ରହିବାକୁ ଜନ୍ମଲାଭ କରିନାହିଁ ବୋଲି କବି କହିଛନ୍ତି ।

୧୫. ନୈରାଶ୍ୟକୁ ଅନ୍ଧାର ରୂପେ କବି କାହିଁକି ଦେଖୁଛନ୍ତି ?

ଉତ୍ତର: ଅନ୍ଧାର ଯେପରି ଆଲୋକକୁ ଲୁଚାଇ ରଖେ, ସେହିପରି ନୈରାଶ୍ୟ ମଣିଷର ଆଶା, ଉତ୍ସାହ ଓ କର୍ମପ୍ରବଣତାକୁ ଲୁଚାଇ ଦିଏ । ନୈରାଶ୍ୟରେ ବୁଡ଼ି ରହିଲେ ମଣିଷ ନିଜର ଶକ୍ତି ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ଚିହ୍ନିପାରେ ନାହିଁ । ତେଣୁ କବି ନୈରାଶ୍ୟକୁ ଅନ୍ଧାର ରୂପେ ଦେଖୁଛନ୍ତି ।

୧୬. ମଣିଷର ଭାଗ୍ୟ କାହା ମଧ୍ୟରେ ସୀମାବଦ୍ଧ ନୁହେଁ ବୋଲି କବି କହିଛନ୍ତି ?

ଉତ୍ତର: ମଣିଷର ଭାଗ୍ୟ କେବଳ ଦୁଃଖ, କଷ୍ଟ, ନିରାଶା, ଅପମାନ ଓ ବନ୍ଧନ ମଧ୍ୟରେ ସୀମାବଦ୍ଧ ନୁହେଁ । ଏହା ମାନବର ନିୟତି ନୁହେଁ ବୋଲି କବି କହିଛନ୍ତି ।

୧୭. ହତୋତ୍ସାହ ହୋଇପଡ଼ିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ପୃଥ୍ବୀକୁ କେଉଁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି ?

ଉତ୍ତର: ହତୋତ୍ସାହ ହୋଇପଡ଼ିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ପୃଥ୍ବୀକୁ ଧ୍ୱଂସର ଯାତ୍ରୀ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଧାତ୍ରୀ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ସୁନ୍ଦର ସଂସାର କେବଳ ଦୁଃଖ ଓ କଷ୍ଟର ଆଗାର ଭଳି ଲାଗେ ।

୧୮. ‘ଅମୃତର ସନ୍ତାନ’ ବୋଲି କେଉଁମାନଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଛି ?

ଉତ୍ତର: ସମସ୍ତ ମଣିଷଙ୍କୁ ‘ଅମୃତର ସନ୍ତାନ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି । କାରଣ ମଣିଷର ଆତ୍ମା ଅମର ଓ ସେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କର ଅଂଶବିଶେଷ । ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ଅମରତ୍ୱର ଦୀପ୍ତି ରହିଛି ।

୧୯. ବିଶାଳ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟି କ’ଣ ପାଇଁ ନୁହେଁ ବୋଲି କବି କହିଛନ୍ତି ?

ଉତ୍ତର: ବିଶାଳ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟି ଧ୍ୱଂସ ପାଇଁ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁର କ୍ରୀଡ଼ାଭୂମି ହେବା ପାଇଁ ନୁହେଁ ବୋଲି କବି କହିଛନ୍ତି । ଏହା କର୍ମ କରିବା ଓ ସୁନ୍ଦର ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ।

୨୦. କେଉଁ ଧରଣର ପିପାସା ମେଣ୍ଟେ ନାହିଁ ?

ଉତ୍ତର: କ୍ରୂର ଅତ୍ୟାଚାର କରି ଦୁର୍ବଳର ରକ୍ତରେ ନିଜର ପିପାସା ମେଣ୍ଟାଇବାକୁ ଚାହିଁଲେ ତାହା କେବେ ମେଣ୍ଟେ ନାହିଁ । ଏହା ବିଧାତାଙ୍କ ବିଚାର ନୁହେଁ ।

୨୧. ବିଶ୍ଵ କେଉଁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁନ୍ଦର ନୁହେଁ ?

ଉତ୍ତର: ଯେଉଁମାନେ ନିରାଶ, ହତୋତ୍ସାହ, ଦୁଃଖିତ ଓ କର୍ମବିମୁଖ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବିଶ୍ୱ ସୁନ୍ଦର ନୁହେଁ । ସେମାନେ ଏହାକୁ ଧ୍ୱଂସର ଯାତ୍ରୀ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଧାତ୍ରୀ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି ।

୨୨. ବିଧାତାଙ୍କ ବିଚାରରେ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ?

ଉତ୍ତର: କ୍ରୂର ଅତ୍ୟାଚାର କରି ଦୁର୍ବଳକୁ ଦଳିବା, ରକ୍ତରେ ପିପାସା ମେଣ୍ଟାଇବା, ନତମସ୍ତକ ହୋଇ ନିଜକୁ ନିଜେ ବଧ କରିବା ଇତ୍ୟାଦି କାର୍ଯ୍ୟ ବିଧାତାଙ୍କ ବିଚାରରେ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।

୨୩. କବି କିଭଳି ସଂସାରର ପରିକଳ୍ପନା କରିଛନ୍ତି ?

ଉତ୍ତର: କବି ଏକ ଏପରି ସଂସାରର ପରିକଳ୍ପନା କରିଛନ୍ତି ଯେଉଁଠାରେ ମଣିଷ ନିରାଶା ତ୍ୟାଗ କରି କର୍ମପ୍ରବଣ ହେବ, ଲାଜ, ଭୟ, ଅପମାନ ଓ ଅହମିକା ତ୍ୟାଗ କରି ବୀରତ୍ୱର ଟୀକା ଲଭିବ ଏବଂ ନିଜର ଷଡ଼ରିପୁକୁ ଦମନ କରି ଦେବତା ସମାନ ହେବ ।

୨୪. ମଣିଷ କେତେବେଳେ ବୀରତ୍ବର ଟୀକା ଲାଭ କରିପାରିବ ‌ ?

ଉତ୍ତର: ମଣିଷ ଲାଜ, ଭୟ, ଅପମାନ ଓ ଅହମିକା ତ୍ୟାଗ କରି ପଶୁତ୍ୱ ଓ ଦେବତ୍ୱର ପରୀକ୍ଷାରେ ଦେବତ୍ୱକୁ ବାଛି ଜୟୀ ହେଲେ ବୀରତ୍ୱର ଟୀକା ଲାଭ କରିପାରିବ ।

୨୫. କବି ଏହି ପୃଥ‌ିବୀକୁ କାହାର ଭୁବନ ବୋଲି ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ?

ଉତ୍ତର: କବି ଏହି ପୃଥ୍ବୀକୁ କର୍ମର ଶୁଭ ଭୁବନ ବୋଲି ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ।

୨୬. ମଣିଷର କେଉଁ ପ୍ରବୃତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ପାଇଁ କବି ଆହ୍ବାନ ଦେଇଛନ୍ତି ?

ଉତ୍ତର: ମଣିଷର ଲାଜ, ଭୟ, ଅପମାନ, ଅହମିକା ଏବଂ ଷଡ଼ରିପୁ (କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ମୋହ, ମଦ, ମାତ୍ସର୍ଯ୍ୟ) ଭଳି ପ୍ରବୃତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ପାଇଁ କବି ଆହ୍ବାନ ଦେଇଛନ୍ତି ।

୨୭. ଭଗବାନଙ୍କୁ କେତେବେଳେ ଋଣୀ କରାଯାଇପାରିବ ?

ଉତ୍ତର: ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଚରାଚର ଜଗତର କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ବଳିଦାନ ଦେଲେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଋଣୀ କରାଯାଇପାରିବ ।

୨୮. ମଣିଷ ଭାଇକୁ କବି ‘ଅରିନ୍ଦମ’ ବୋଲି କାହିଁକି ସମ୍ବୋଧନ କରିଛନ୍ତି ?

ଉତ୍ତର: ମଣିଷ ନିଜ ଭିତରେ ଥିବା ଷଡ଼ରିପୁ (କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ମୋହ, ମଦ, ମାତ୍ସର୍ଯ୍ୟ) ଭଳି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିପାରିବାର କ୍ଷମତା ରଖିଥିବାରୁ କବି ତାକୁ ‘ଅରିନ୍ଦମ’ ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରିଛନ୍ତି ।

୨୯. ମଣିଷ କେତେବେଳେ ଦେବତା ରୂପେ ପୂଜିତ ହୋଇପାରିବ ?

ଉତ୍ତର: ମଣିଷ ଲାଜ, ଭୟ, ଅପମାନ, ଅହମିକା ତ୍ୟାଗ କରି, ପଶୁତ୍ୱକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଦେବତ୍ୱକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ଷଡ଼ରିପୁକୁ ଦମନ କରିପାରିଲେ ଦେବତା ରୂପେ ପୂଜିତ ହୋଇପାରିବ ।

୩୦. ମଣିଷ ଦୀନ-ହୀନ ଭାବରେ କେତେବେଳେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିଥାଏ ?

ଉତ୍ତର: ମଣିଷ ଯେତେବେଳେ ନିରାଶା, ହତୋତ୍ସାହ, ଦୁଃଖ ଓ କଷ୍ଟରେ ବୁଡ଼ି ରହେ, ନିଜର ଶକ୍ତି ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ଭୁଲିଯାଏ ଏବଂ କର୍ମବିମୁଖ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ଦୀନ-ହୀନ ଭାବରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିଥାଏ ।

୩୧. କବି ‘ବରପୁତ୍ର’ ସମ୍ବୋଧନ କାହାକୁ ଏବଂ କାହିଁକି କରିଛନ୍ତି ?

ଉତ୍ତର: କବି ସମସ୍ତ ମଣିଷ ଜାତିକୁ ‘ବରପୁତ୍ର’ ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରିଛନ୍ତି । କାରଣ ମଣିଷ ଈଶ୍ୱରଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୃଷ୍ଟି । ତା’ ମଧ୍ୟରେ ଅସୀମ ଶକ୍ତି ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟ ରହିଛି । ସେ ଅମୃତର ସନ୍ତାନ ଏବଂ ଈଶ୍ୱରଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦପ୍ରାପ୍ତ ।

୩୨. ଜୀବନ କେତେବେଳେ ସୁରୁଖୁରୁରେ ଅତିବାହିତ ହୋଇପାରିବ ବୋଲି କବି କହିଛନ୍ତି ?

ଉତ୍ତର: ମଣିଷ ଯେତେବେଳେ ନିରାଶା ତ୍ୟାଗ କରି କର୍ମପ୍ରବଣ ହେବ, ନିଜର ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ବଢ଼ାଇବ, ଲାଜ, ଭୟ, ଅପମାନ, ଅହମିକା ଓ ଷଡ଼ରିପୁକୁ ଦମନ କରିବ, ସେତେବେଳେ ତା’ର ଜୀବନ ସୁରୁଖୁରୁରେ ଅତିବାହିତ ହୋଇପାରିବ ।

ସପ୍ରସଙ୍ଗ ସରଳାର୍ଥ ଲେଖ :

୩୩. ଶୁଣ ହେ ମଣିଷ ଭାଇ ! ଅମୃତ ଦୀପ୍ତି ସନ୍ତାନ ତୁମେ ମରଣ ତୁମର କାହିଁ ?

ଉତ୍ତର:

୩୪. ଏ ନୁହେଁ ବିଧାତା ବିଚାର, ଧ୍ବଂସର ଯାତ୍ରୀ, ମୃତ୍ୟୁର ଧାତ୍ରୀ ନୁହେଁ ଏ ସୁନ୍ଦର ସଂସାର ।

ଉତ୍ତର:

୩୫. ଶୁଣ ଶୁଣ ବିଶ୍ଵବାସି ! କରମର ଶୁଭ ଭୁବନ ଏହିଟି, କରମରେ ଶ୍ରମ ନାଶି,

ଉତ୍ତର:

୩୬. ବିଧାତାର ବରପୁତ୍ର ଯୁଗାନ୍ତ – ମୃତ୍ୟୁ ରଜ୍ଜୁ ଛିଣ୍ଡାଇ ଧର ହେ ଜୀବନ ସୂତ୍ର ।

ଉତ୍ତର:

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ :

୩୭. ହତୋତ୍ସାହିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ମଣିଷଙ୍କୁ କବି କି ପ୍ରକାର ପ୍ରେରଣା ଯୋଗାଇଛନ୍ତି, ପଠିତ କବିତା ଅନୁସରଣରେ ଆଲୋଚନା କର ।

ଉତ୍ତର:

କବୟିତ୍ରୀ କୁନ୍ତଳା କୁମାରୀ ସାବତ ତାଙ୍କ ‘ମଣିଷ ଭାଇ’ କବିତାରେ ହତୋତ୍ସାହିତ ଓ ନିରାଶାଗ୍ରସ୍ତ ମଣିଷଙ୍କୁ ଅସୀମ ପ୍ରେରଣା ଯୋଗାଇଛନ୍ତି । ସେ ମଣିଷକୁ ତା’ର ବାସ୍ତବ ସ୍ୱରୂପ ସମ୍ପର୍କରେ ସଚେତନ କରାଇଛନ୍ତି ।

ପ୍ରଥମେ ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ମଣିଷ ଦୁଃଖ, କଷ୍ଟ, ନିରାଶା ଓ ଅପମାନରେ ଝୁରି ମରିବା ପାଇଁ ଜନ୍ମ ହୋଇନାହିଁ । ଏହା ତା’ର ଭାଗ୍ୟ ନୁହେଁ । ମଣିଷ ହେଉଛି ‘ଅମୃତର ଦୀପ୍ତି ସନ୍ତାନ’, ଅର୍ଥାତ୍ ସେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କର ଅଂଶବିଶେଷ ଏବଂ ତା’ ଭିତରେ ଅମରତ୍ୱର ଶକ୍ତି ରହିଛି । ତେଣୁ ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ନିରାଶା ତା’ର ଭାଗ୍ୟ ହୋଇନପାରେ ।

କବି ଆହୁରି କହିଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ସୁନ୍ଦର ସଂସାର ଧ୍ୱଂସ ପାଇଁ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁର କ୍ରୀଡ଼ାଭୂମି ହେବା ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇନାହିଁ । କ୍ରୂର ଅତ୍ୟାଚାର କରି ଦୁର୍ବଳକୁ ଦଳିବା କିମ୍ବା ନିଜକୁ ନିଜେ ବଳିଦାନ ଦେବା ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ନୁହେଁ ।

ଏହି ପୃଥ୍ବୀ ହେଉଛି କର୍ମ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଶୁଭ ସ୍ଥାନ । କର୍ମ ମାଧ୍ୟମରେ ମଣିଷ ସମସ୍ତ କ୍ଳାନ୍ତି ଓ ଶ୍ରମକୁ ଦୂର କରିପାରିବ । ସେ ଲାଜ, ଭୟ, ଅପମାନ ଓ ଅହମିକାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଦେବତ୍ୱର ପରୀକ୍ଷାରେ ଜୟୀ ହୋଇ ବୀରତ୍ୱର ଟୀକା ଲାଭ କରିବା ଉଚିତ୍ ।

କବି ମଣିଷକୁ ‘ଅରିନ୍ଦମ’ ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଛନ୍ତି ଯେ ସେ ନିଜ ଭିତରେ ଥିବା ଷଡ଼ରିପୁ (କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ମୋହ, ମଦ, ମାତ୍ସର୍ଯ୍ୟ) ଭଳି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିପାରିବାର କ୍ଷମତା ରଖିଛି । ସେ କୌଣସି କଳୁଷ କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ କ୍ଲିଷ୍ଟ, କ୍ଷୀଣ, ହୀନ କିମ୍ବା ଦୀନ ନୁହେଁ । ସେ ବିଧାତାଙ୍କର ବରପୁତ୍ର । ତେଣୁ ମୃତ୍ୟୁର ଭୟକୁ ଛିଣ୍ଡାଇ ଜୀବନର ସୂତ୍ରକୁ ନିଜ ହାତରେ ଧରି ସୁନ୍ଦର ଓ ସାର୍ଥକ ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବାକୁ କବି ପ୍ରେରଣା ଦେଇଛନ୍ତି ।

୩୮. କବି ଜଣେ ମାନବବାଦୀ– ଏ ଉକ୍ତିର ଯଥାର୍ଥତା ‘ମଣିଷ ଭାଇ’ କବିତା ଅବଲମ୍ବନରେ ପ୍ରତିପାଦନ କର ।

ଉତ୍ତର:

କବୟିତ୍ରୀ କୁନ୍ତଳା କୁମାରୀ ସାବତଙ୍କ ‘ମଣିଷ ଭାଇ’ କବିତାଟି ତାଙ୍କର ମାନବବାଦୀ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଏକ ପ୍ରକୃଷ୍ଟ ଉଦାହରଣ । ଏହି କବିତାରେ ସେ ସମସ୍ତ ମଣିଷ ଜାତି ପ୍ରତି ଗଭୀର ସ୍ନେହ, ସହାନୁଭୂତି ଓ ବିଶ୍ୱାସ ପ୍ରକଟ କରିଛନ୍ତି ।

କବି ସମସ୍ତ ମଣିଷଙ୍କୁ ‘ମଣିଷ ଭାଇ’ ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରି ସମଗ୍ର ମାନବ ସମାଜକୁ ଏକତାର ସୂତ୍ରରେ ବାନ୍ଧିବାକୁ ଚାହିଁଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ମତରେ, ସମସ୍ତେ ଗୋଟିଏ ପରମପିତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ହୋଇଥିବାରୁ ସମସ୍ତେ ଭାଇ ଭାଇ । ଏହା ତାଙ୍କର ବିଶ୍ୱଜନୀନତା ଓ ଭ୍ରାତୃତ୍ୱର ଭାବନାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ ।

ସେ ମଣିଷକୁ ଦୁଃଖ, ନିରାଶା, ଅପମାନ ଓ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଓ ସାର୍ଥକ ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଛନ୍ତି । ମଣିଷର ଅସୀମ ଶକ୍ତି ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଉପରେ ତାଙ୍କର ଗଭୀର ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି । ସେ ମଣିଷକୁ ‘ଅମୃତର ଦୀପ୍ତି ସନ୍ତାନ’ ଓ ‘ବିଧାତାର ବରପୁତ୍ର’ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ତା’ର ମହତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରତିପାଦନ କରିଛନ୍ତି ।

କବି କର୍ମର ମହତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି । ଏହି ପୃଥ୍ବୀକୁ ସେ ‘କରମର ଶୁଭ ଭୁବନ’ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି । ମଣିଷ ଲାଜ, ଭୟ, ଅପମାନ, ଅହମିକା ଓ ଷଡ଼ରିପୁକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସେବା ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟପରାୟଣତା ମାଧ୍ୟମରେ ଦେବତ୍ୱ ଲାଭ କରିପାରିବ ବୋଲି ସେ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଛନ୍ତି ।

ସମାଜରେ ପ୍ରଚଳିତ କ୍ରୂର ଅତ୍ୟାଚାର, ଦୁର୍ବଳକୁ ଦଳିବା ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସେ ଘୋର ବିରୋଧ କରିଛନ୍ତି । ଏହା ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ନୁହେଁ ବୋଲି ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ।

ସର୍ବୋପରି, କବି ମଣିଷକୁ ନିଜର ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ବଢ଼ାଇ, ସକାରାତ୍ମକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଗ୍ରହଣ କରି ଏକ ମର୍ଯ୍ୟାଦାପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଛନ୍ତି । ଏସବୁ ଦୃଷ୍ଟିରୁ କୁନ୍ତଳା କୁମାରୀ ସାବତ ଜଣେ ପ୍ରକୃତ ମାନବବାଦୀ କବୟିତ୍ରୀ ଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରିବ ।

୩୯. ଅମୃତର ସନ୍ତାନ ମଣିଷ କିପରି ତା’ର ଜୀବନକୁ ସରସ ସୁନ୍ଦର କରିପାରିବ ବୋଲି କବି ପ୍ରେରଣା ଦେଇଛନ୍ତି ?

ଉତ୍ତର:

କବୟିତ୍ରୀ କୁନ୍ତଳା କୁମାରୀ ସାବତ ତାଙ୍କ ‘ମଣିଷ ଭାଇ’ କବିତାରେ ମଣିଷକୁ ‘ଅମୃତର ସନ୍ତାନ’ ଭାବରେ ସମ୍ବୋଧନ କରି ତା’ର ଜୀବନକୁ ସରସ ସୁନ୍ଦର କରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଛନ୍ତି ।

ପ୍ରଥମତଃ, ମଣିଷ ନିରାଶା ଓ ହତୋତ୍ସାହ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଦୁଃଖ, କଷ୍ଟ, ଅପମାନ ଓ ବନ୍ଧନରେ ଝୁରି ମରିବା ମଣିଷର ନିୟତି ନୁହେଁ । ମଣିଷ ଭିତରେ ଅମରତ୍ୱର ଦୀପ୍ତି ରହିଛି, ତେଣୁ ସେ ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ନିରାଶାକୁ ଭୟ କରିବା ଅନୁଚିତ୍ ।

ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ଏହି ପୃଥ୍ବୀ କର୍ମ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଶୁଭ ସ୍ଥାନ । ମଣିଷ କର୍ମ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜର ସମସ୍ତ କ୍ଳାନ୍ତି ଓ ଶ୍ରମକୁ ଦୂର କରିପାରିବ । କର୍ମ ହିଁ ମଣିଷକୁ ସଫଳତା ଓ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରଦାନ କରେ ।

ତୃତୀୟତଃ, ମଣିଷ ଲାଜ, ଭୟ, ଅପମାନ ଓ ଅହମିକା ଭଳି ନକାରାତ୍ମକ ପ୍ରବୃତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ । ପଶୁତ୍ୱକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଦେବତ୍ୱକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସେ ବୀରତ୍ୱର ଟୀକା ଲାଭ କରିପାରିବ ।

ଚତୁର୍ଥତଃ, ମଣିଷ ନିଜ ଭିତରେ ଥିବା ଷଡ଼ରିପୁ (କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ମୋହ, ମଦ, ମାତ୍ସର୍ଯ୍ୟ) ଭଳି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହାଦ୍ୱାରା ସେ କୌଣସି କଳୁଷ କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ କ୍ଲିଷ୍ଟ, କ୍ଷୀଣ, ହୀନ କିମ୍ବା ଦୀନ ହେବ ନାହିଁ ।

ପଞ୍ଚମତଃ, ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଚରାଚର ଜଗତର କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ବଳିଦାନ ଦେବା ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଋଣୀ କରିପାରିବ । ଏହା ସେବା ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟପରାୟଣତାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦାହରଣ ।

ସର୍ବଶେଷରେ, ମଣିଷ ମୃତ୍ୟୁର ଭୟକୁ ଛିଣ୍ଡାଇ ଜୀବନର ସୂତ୍ରକୁ ନିଜ ହାତରେ ଧରିବା ଉଚିତ୍ । ଅର୍ଥାତ୍, ସକାରାତ୍ମକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ କର୍ମ ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ନିଜ ଜୀବନକୁ ସରସ ସୁନ୍ଦର ଓ ସାର୍ଥକ କରିପାରିବ ।

୪୦. ବିଷାଦଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ତୁମର ଜଣେ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ କବିତା ଅନୁସରଣରେ ଆଶ୍ୱାସନାର ବାଣୀ ଦେଇ ପତ୍ରଟିଏ ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର:

ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ (ବନ୍ଧୁର ନାମ),

ମୋର ଶୁଭେଚ୍ଛା ଗ୍ରହଣ କରିବୁ । ତୋର ମନ ଭଲ ନାହିଁ ବୋଲି ଶୁଣି ମୁଁ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ । ଜୀବନରେ ଏଭଳି ସମୟ ଆସେ, କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ ହତୋତ୍ସାହ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।

ଆମ ସାହିତ୍ୟ ପୁସ୍ତକରେ ‘ମଣିଷ ଭାଇ’ ନାମକ ଏକ କବିତା ଅଛି, ଯାହା କୁନ୍ତଳା କୁମାରୀ ସାବତ ଲେଖିଛନ୍ତି । ସେଥିରେ କବି କହିଛନ୍ତି ଯେ ମଣିଷ ଦୁଃଖ, କଷ୍ଟ କିମ୍ବା ନିରାଶାରେ ଝୁରି ମରିବା ପାଇଁ ଜନ୍ମ ହୋଇନାହିଁ । ଆମେ ସମସ୍ତେ ‘ଅମୃତର ଦୀପ୍ତି ସନ୍ତାନ’ । ଆମ ଭିତରେ ଅସୀମ ଶକ୍ତି ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟ ରହିଛି ।

ଏହି ସଂସାର ଧ୍ୱଂସ ପାଇଁ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁର କ୍ରୀଡ଼ାଭୂମି ନୁହେଁ । ଏହା କର୍ମ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଶୁଭ ସ୍ଥାନ । ତୁ ଲାଜ, ଭୟ, ଅପମାନ ଓ ଅହମିକାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି କର୍ମପ୍ରବଣ ହୁଅ । ନିଜ ଭିତରେ ଥିବା ଷଡ଼ରିପୁ (କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ମୋହ, ମଦ, ମାତ୍ସର୍ଯ୍ୟ) ଭଳି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କର । ତୁ ବିଧାତାଙ୍କର ବରପୁତ୍ର । ତେଣୁ କୌଣସି ଦୁଃଖ କିମ୍ବା କଳୁଷରେ କ୍ଲିଷ୍ଟ, କ୍ଷୀଣ, ହୀନ କିମ୍ବା ଦୀନ ହେବା ତୋର ଭାଗ୍ୟ ନୁହେଁ ।

ମୃତ୍ୟୁର ଭୟକୁ ଛିଣ୍ଡାଇ ଜୀବନର ସୂତ୍ରକୁ ନିଜ ହାତରେ ଧର । ସକାରାତ୍ମକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ କର୍ମ ମାଧ୍ୟମରେ ତୋ ଜୀବନକୁ ସରସ ସୁନ୍ଦର ଓ ସାର୍ଥକ କରିପାରିବୁ । ମୁଁ ଜାଣେ ତୋର ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅଛି । ତେଣୁ ନିରାଶ ନ ହୋଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ ।

ଶୀଘ୍ର ତୋର ମନ ଭଲ ହେଉ, ଏହା ହିଁ ମୋର କାମନା ।

ଇତି,

ତୋର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ,

(ତୁମ ନାମ)

ତୁମ ପାଇଁ କାମ :

୪୧. କୁନ୍ତଳା କୁମାରୀଙ୍କ ରଚନାଗୁଡ଼ିକ ସଂଗ୍ରହ କରି ପଢ଼ ।

ଉତ୍ତର: ଏହା ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଅନୁସନ୍ଧାନମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟ । ସେମାନେ କୁନ୍ତଳା କୁମାରୀ ସାବତଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ କବିତା ପୁସ୍ତକ ଓ ଉପନ୍ୟାସ ସଂଗ୍ରହ କରି ପଢ଼ିପାରିବେ ।

୪୨. କୁନ୍ତଳା କୁମାରୀଙ୍କ ସମସାମୟିକ କବିମାନଙ୍କର ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।

ଉତ୍ତର: ଏହା ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଅନୁସନ୍ଧାନମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟ । ସେମାନେ ୧୯୦୦-୧୯୪୦ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା କବିମାନଙ୍କର ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିପାରିବେ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ: ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ର, ରାଧାମୋହନ ଗଡ଼ନାୟକ, ମାୟାଧର ମାନସିଂହ ଇତ୍ୟାଦି ।

୪୩. ମାନବିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ପଦଗୁଡ଼ିକୁ ବାଛି ଟିପାଖାତାରେ ଟିପି ରଖ ।

ଉତ୍ତର: ଏହା ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଅନୁସନ୍ଧାନମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟ । କବିତାରୁ ମାନବିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଯଥା - ଭ୍ରାତୃତ୍ୱ, ସେବା, କର୍ମପ୍ରବଣତା, ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ, ନିରାଶା ତ୍ୟାଗ, ଷଡ଼ରିପୁ ଦମନ ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ପଦଗୁଡ଼ିକୁ ବାଛି ଟିପି ରଖିବାକୁ ହେବ । ଉଦାହରଣ: "ଅମୃତ ଦୀପ୍ତି ସନ୍ତାନ ତୁମେ ମରଣ ତୁମର କାହିଁ ?", "କରମର ଶୁଭ ଭୁବନ ଏହିଟି, କରମରେ ଶ୍ରମ ନାଶି,", "ଉଠ ଦେବ ତେଜେ ତେଜି ଲାଜ ଭୟ ଅପମାନ ଅହମିକା, ପଶୁତ୍ବ ଦେବତ୍ଵ ପରୀକ୍ଷାରେ ଜୟୀ ଲଭ ବୀରତ୍ବର ଟୀକା", "ଋଣୀ କର ଭବରାଣେ ତା’ଙ୍କ ରଚା ଚରାଚର ପରାଣରେ ବଳି ଦିଅ ନିଜ ପ୍ରାଣେ ।", "ଷଡ଼ରିପୁଜିତ, ଦେବତା ପୂଜିତ ତାରାଦଳେ ତବାସନ ।", "ଯୁଗାନ୍ତ–ମୃତ୍ୟୁ ରଜ୍ଜୁ ଛିଣ୍ଡାଇ ଧର ହେ ଜୀବନ ସୂତ୍ର ।"

୪. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Board Exam Tips & Pitfalls)

୪.୧ ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ:

୪.୨ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Common Pitfalls):

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

(ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)