ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଏଜୁକେସନ୍ (BSE Odisha) — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଷ୍ଟର ନୋଟ୍ସ
ଶ୍ରେଣୀ: Class 9 | ବିଷୟ: Odia
ଅଧ୍ୟାୟ: Class9 Ch05 Gopa Prayana
୧. ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ ଓ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map & Conceptual Architecture)
'ଗୋପ ପ୍ରୟାଣ' କବିତାଟି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରମୁଖ କବି ଡକ୍ଟର ମାୟାଧର ମାନସିଂହ (୧୯୦୫-୧୯୭୩)ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ । ଏହା ତାଙ୍କର 'ମାଟିବାଣୀ' କବିତା ସଂକଳନରୁ ସଂଗୃହୀତ । ଏହି କବିତାରେ ଉତ୍କଳମଣି ପଣ୍ଡିତ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସଙ୍କ ମହାପ୍ରୟାଣ (ମୃତ୍ୟୁ)ରେ ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ଗଭୀର ଶୋକ ଓ ଦୁଃଖକୁ କବି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମର୍ମସ୍ପର୍ଶୀ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ଗୋପବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଜାତିର ମଥାମଣି, ମହାବୀର, କର୍ମବୀର ଏବଂ ଦରିଦ୍ର-ନାରାୟଣ ଭାବରେ ଚିତ୍ରଣ କରାଯାଇଛି । ତାଙ୍କର ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ସେବା, ତ୍ୟାଗ ଓ ଦେଶପ୍ରେମ ସମସ୍ତ ଜାତି, ଧର୍ମ, ବର୍ଣ୍ଣର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ବରେ ଥିଲା । ତେଣୁ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଶାବାସୀ ଶୋକାକୁଳ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଶବ ଶୋଭାଯାତ୍ରାରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ କବି ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ଏହି କବିତାଟି ପୂଜ୍ୟପୂଜା ପରମ୍ପରା ତଥା ଜାତୀୟତାବୋଧ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ଯୋଗାଇଥାଏ ।
ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ ଓ ମୁଖ୍ୟ ଭାବଧାରା:
୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ରାବଳୀ (Comprehensive Theory & Formulas)
୨.୧ କବି ପରିଚୟ:
ଡକ୍ଟର ମାୟାଧର ମାନସିଂହ (୧୯୦୫-୧୯୭୩) ଅବିଭକ୍ତ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ବହୁମୁଖୀ ପ୍ରତିଭା ଥିଲେ । କାବ୍ୟ-କବିତା, ନାଟକ, ଭ୍ରମଣ ସାହିତ୍ୟ, ଉପନ୍ୟାସ, ଅନୁବାଦ, ପ୍ରବନ୍ଧ-ସମାଲୋଚନା ଆଦି ସାହିତ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ବିଭାଗରେ ତାଙ୍କ ଲେଖନୀ ଚାଳନା କରି ସେ ନିଜ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର କେତୋଟି ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା: 'ଧୂପ', 'ହେମଶସ୍ୟ', 'ହେମପୁଷ୍ପ', 'କୋଣାର୍କ', 'ଉପେକ୍ଷିତା', 'ସାଧବ ଝିଅ', 'ପଶ୍ଚିମ ପଥକ', 'କବି ଓ କବିତା' ଇତ୍ୟାଦି । ପ୍ରେମ ଓ ପ୍ରଣୟର କବି ଭାବେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ରହିଥିଲେ ହେଁ, ଦେଶାତ୍ମବୋଧ, ମାନବ ବନ୍ଦନା, ସଂସ୍କାରଧର୍ମିତା ଆଦି ତାଙ୍କ କବିତାର ଅନ୍ୟ କେତୋଟି ବିଶିଷ୍ଟ ବିଭାଗ ।
୨.୨ କବିତାର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଓ ବିଷୟବସ୍ତୁ:
'ଗୋପ ପ୍ରୟାଣ' କବିତାଟି ଉତ୍କଳମଣି ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସଙ୍କ ମହାପ୍ରୟାଣ (୧୯୨୮ ମସିହା) ପରେ ରଚିତ । ଗୋପବନ୍ଧୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ କବିଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଯେଉଁ ଗଭୀର କ୍ଷତ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା, ତାହାର କଳାତ୍ମକ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ଏହି କବିତାଟିରେ ପରିଲକ୍ଷିତ । ଏହି କବିତା ମାଧ୍ୟମରେ କବି ଗୋପବନ୍ଧୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଜ୍ଞାପନ କରିବା ସହ ପୂଜ୍ୟପୂଜା ପରମ୍ପରା ତଥା ଜାତୀୟତାବୋଧ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।
୨.୩ କବିତାର ବିଷୟବସ୍ତୁର ବିଶ୍ଳେଷଣ:
କବିତାଟି ଆରମ୍ଭରୁ ହିଁ ଗୋପବନ୍ଧୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁଜନିତ ଗଭୀର ଶୋକକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଛି । କବି ଗୋପବନ୍ଧୁଙ୍କୁ 'ମହାବୀର' ଭାବେ ସମ୍ବୋଧନ କରି ତାଙ୍କର ମହାପ୍ରୟାଣରେ ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ଗର୍ବ ଓ ଗୌରବ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା କଥା କହିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ସେନାବାହିନୀ (ଅନୀକିନୀ) ସ୍ତବ୍ଧ ହୋଇ ରହିଛି ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ହାତରେ ଥିବା ପତାକା ଶୋକରେ ନଇଁଯାଇଛି । ସର୍ବତ୍ର ଅନ୍ଧକାର ଘୋଟିଯାଇଛି ଏବଂ ଘରେ ଘରେ କ୍ରନ୍ଦନରୋଳ ବାଜି ଉଠିଛି । ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ମଥାମଣି ଭୂତଳେ ଖସିପଡ଼ିବା ଭଳି ଏକ ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ବୋଲି କବି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ।
କବି ଗୋପବନ୍ଧୁଙ୍କ ଶବ ଶୋଭାଯାତ୍ରାରେ
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App