ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଏଜୁକେସନ୍ (BSE Odisha) — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଷ୍ଟର ନୋଟ୍ସ
ଶ୍ରେଣୀ: Class 9 | ବିଷୟ: Odia
ଅଧ୍ୟାୟ: Class9 Ch15 Budha Sankhari
୧. ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ ଓ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map & Conceptual Architecture)
୧.୧. ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ:
'ବୁଢ଼ା ଶଙ୍ଖାରି' କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଏକ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ କ୍ଷୁଦ୍ରଗଳ୍ପ । ଏହି ଗଳ୍ପରେ ରକ୍ତର ସମ୍ପର୍କ ନ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ଶଙ୍ଖାରିର ଏକ ଅପରିଚିତା ବୋହୂ ପ୍ରତି ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ବାତ୍ସଲ୍ୟ ପ୍ରେମର ମହାନତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଯାଇଛି ।
ଗଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ଶଙ୍ଖାରି ଖରାବେଳେ ଏକ ଗାଁ ମଝିରେ ଶଙ୍ଖା ବିକିବାକୁ ଯାଉଥିବାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବୃଦ୍ଧ ଓ କ୍ଳାନ୍ତ ଥିଲେ । ଏକ ଘର ପିଣ୍ଡାରେ ବିଶ୍ରାମ ନେବା ପରେ ସେ ଘରର ବୋହୂ ସହିତ ତାଙ୍କର ଭେଟ ହୁଏ । ବୋହୂର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ସରଳତା ବୁଢ଼ାକୁ ମୁଗ୍ଧ କରିଦିଏ । ବୁଢ଼ା ତାକୁ ନିଜ ଝିଅ ପରି 'ମା' ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହ ଓ ଆଦରରେ ତା' ହାତରେ ଶଙ୍ଖା ପିନ୍ଧାଇ ଦିଏ । ଏହି ସମୟରେ ବୁଢ଼ା ନିଜ ଜୀବନର ସମସ୍ତ ସୁଖ ଓ ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କରେ । ସେ ବୋହୂଠାରୁ ଶଙ୍ଖାର ଦାମ୍ ନେବାକୁ ମନା କରିଦିଏ, କାରଣ ସେ ତାକୁ ନିଜ ଝିଅ ପରି ଭଲ ପାଉଥିଲା ।
ଏହି ଘଟଣା ପରେ ବୁଢ଼ା ଶଙ୍ଖାରି ପ୍ରତି ଦୁଇ ତିନି ଦିନରେ ସେହି ଗାଁକୁ ଆସେ, କେବଳ ସେହି ବୋହୂକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ । ଶଙ୍ଖା ବିକିବା ତା'ର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନ ଥିଲା । ବୋହୂକୁ ଦେଖିଲେ ତା' ମନ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଏ । ସେ ରଜ ପର୍ବରେ ବୋହୂ ପାଇଁ 'ଆସ୍ମାନତାରା' ଶଙ୍ଖା ତିଆରି କରିବାର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖେ ।
ରଜ ପୂର୍ବରୁ ବୁଢ଼ା ଅସୁସ୍ଥ ହୋଇପଡ଼େ, କିନ୍ତୁ ବୋହୂ ପାଇଁ ଶଙ୍ଖା ତିଆରି କରିବାର ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛା ତାକୁ ଶକ୍ତି ଦିଏ । ଅସୁସ୍ଥତା ସତ୍ତ୍ୱେ ସେ ଅତି ଯତ୍ନରେ 'ଆସ୍ମାନତାରା' ଶଙ୍ଖା ତିଆରି କରେ । ରଜ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଦିନ ସେ ଅତି କଷ୍ଟରେ ପାଞ୍ଚ କୋଶ ବାଟ ଚାଲି ଚାଲି ସେହି ଘରେ ପହଞ୍ଚେ ।
କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ତାକୁ ଏକ ଦାରୁଣ ସତ୍ୟର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡ଼େ । ବୋହୂଟିକୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ନାହିଁ । ଶାଶୂ କହନ୍ତି ଯେ ବୋହୂ ଆଉ ଶଙ୍ଖା ପିନ୍ଧିବ ନାହିଁ କି ବୁଢ଼ା ତାକୁ ଦେଖିପାରିବ ନାହିଁ । ବୁଢ଼ାର ଅନୁରୋଧ କ୍ରମେ ବୋହୂଟି ବାହାରକୁ ଆସେ, କିନ୍ତୁ ତା'ର ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଯାଇଥାଏ । ସେ ଧଳା ଲୁଗା ପିନ୍ଧିଥାଏ, ହାତରେ ଶଙ୍ଖା ନ ଥାଏ । ଏହା ଦେଖି ବୁଢ଼ା ବୁଝିପାରେ ଯେ ବୋହୂଟି ବିଧବା ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବୁଢ଼ା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମର୍ମାହତ ହୁଏ, ତା'ର ସମସ୍ତ ସ୍ୱପ୍ନ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ । ସେ ଆଣିଥିବା ଶଙ୍ଖାଗୁଡ଼ିକୁ ତଳେ କଚାଡ଼ି ଚୂନା କରିଦିଏ ଏବଂ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ସେଠାରୁ ଚାଲିଯାଏ । ଏହି ଗଳ୍ପ ମାନବିକ ସମ୍ପର୍କର ଗଭୀରତା ଓ ସାମାଜିକ ବାସ୍ତବତାର ଏକ କରୁଣ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରେ ।
୧.୨. ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Conceptual Architecture):
```
ବୁଢ଼ା ଶଙ୍ଖାରି (ଗଳ୍ପ)
୧. ଲେଖକ ପରିଚୟ ୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଓ ବାର୍ତ୍ତା ୩. ଚରିତ୍ର ଚିତ୍ରଣ
ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର (କାନ୍ତକବି) ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ବାତ୍ସଲ୍ୟ ପ୍ରେମ ବୁଢ଼ା ଶଙ୍ଖାରି (ପିତୃସୁଲଭ)
(୧୮୮୮-୧୯୫୩) ସାମାଜିକ ବାସ୍ତବତା (ବିଧବାତ୍ୱ) ବୋହୂ (କନ୍ୟାସୁଲଭ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଦୁଃଖ)
କାନ୍ତକୋମଳ ପଦାବଳୀ, ବ୍ୟଙ୍ଗ, ସମାଜସଂସ୍କାର ମାନବିକ ସମ୍ପର୍କର ଗଭୀରତା ଦାସୀ (ସହାୟକ)
'କଣାମାମୁ', 'ବୁଢ଼ା ଶଙ୍ଖାରି', 'ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ' ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ବାସ୍ତବତାର ସଂଘର୍ଷ ଶାଶୂ (ପ୍ରାୟୋଗିକ)
୪. ଗଳ୍ପର ଗତିପଥ
୪.୧. ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପରିଚୟ (ବୁଢ଼ା ଶଙ୍ଖାରିର କ୍ଳାନ୍ତ ଯାତ୍ରା)
୪.୨. ପ୍ରଥମ ଭେଟ (ବୋହୂ ସହିତ, ଶଙ୍ଖା ପିନ୍ଧାଇବା, 'ମା' ସମ୍ବୋଧନ)
୪.୩. ସମ୍ପର୍କର ବିକାଶ (ନିୟମିତ ଗାଁକୁ ଯିବା, ଶଙ୍ଖା ବିକ୍ରି ନୁହେଁ, 'ଆସ୍ମାନତାରା' ଶଙ୍ଖା ସ୍ୱପ୍ନ)
୪.୪. ଅସୁସ୍ଥତା ଓ ପ୍ରସ୍ତୁତି (ରଜ ପାଇଁ ଶଙ୍ଖା ତିଆରି)
୪.୫. ଦାରୁଣ ସତ୍ୟ (ବୋହୂର ବିଧବା ବେଶ, ଶଙ୍ଖାଶୂନ୍ୟ ହାତ)
୪.୬. ପରିଣତି (ବୁଢ଼ାର ହୃଦୟଭଙ୍ଗ, ଶଙ୍ଖା ଭାଙ୍ଗିବା, ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ)
```
୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ରାବଳୀ (Comprehensive Theory & Formulas)
୨.୧. କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ପରିଚୟ:
କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର (୧୮୮୮-୧୯୫୩) ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ସ୍ରଷ୍ଟା । ତାଙ୍କର ରଚନାଗୁଡ଼ିକ କାନ୍ତକୋମଳ ପଦାବଳୀରେ ସମୃଦ୍ଧ ହେତୁ ତାଙ୍କୁ 'କାନ୍ତକବି' ଉପାଧିରେ ଭୂଷିତ କରାଯାଇଛି । ସେ ବ୍ୟଙ୍ଗ ଓ ବିଦ୍ରୂପ ମାଧ୍ୟମରେ ପାଠକ ମନରେ ହାସ୍ୟ ସଞ୍ଚାର କରିବା ସହିତ ସମାଜ ସଂସ୍କାରର ବାର୍ତ୍ତା ଦେଉଥିଲେ । କଥାସାହିତ୍ୟ ଓ କାବ୍ୟକବିତା କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ସିଦ୍ଧି କାଳଜୟୀ । ତାଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ କୃତିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ 'ଜୀବନ ସଂଗୀତ', 'ଜାତୀୟ ସଂଗୀତ', 'କଲ୍ଲୋଳ', 'ଚଟକ ଚନ୍ଦ୍ରହାସ ଚଂପୂ' ଆଦି କବିତା ସଂକଳନ ଅନ୍ୟତମ । 'କଣାମାମୁ' ତାଙ୍କର ଏକ ଉପନ୍ୟାସ ଏବଂ 'ବୁଢ଼ା ଶଙ୍ଖାରି' ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ରଗଳ୍ପ । ତାଙ୍କର ହାସ୍ୟ ମଧୁର ବେଦନାର ଜୀବନ୍ତ ରୂପାୟନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସନୀୟ । ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ସଂଗୀତ 'ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ'ର ସ୍ରଷ୍ଟା ଭାବରେ ସେ ଚିରସ୍ମରଣୀୟ ।
୨.୨. ଗଳ୍ପର ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଓ ବାର୍ତ୍ତା:
ଏହି ଗଳ୍ପର ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ ହେଉଛି ରକ୍ତର ସମ୍ପର୍କ ନ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତିର ଅପରିଚିତା କନ୍ୟାସୁଲଭା ବୋହୂ ପ୍ରତି ଅନାବିଳ ବାତ୍ସଲ୍ୟ ପ୍ରେମର ପ୍ରଦର୍ଶନ । ଏହା ମାନବିକ ସମ୍ପର୍କର ଗଭୀରତା ଓ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପରତାର ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ।
ଗଳ୍ପଟି ସାମାଜିକ ବାସ୍ତବତା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକପାତ କରେ । ବିଧବାତ୍ୱର କରୁଣ ଚିତ୍ର ଓ ଏହା ସମାଜରେ କିପରି ଏକ ସ୍ୱପ୍ନକୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଏ, ତାହା ବୁଢ଼ା ଶଙ୍ଖାରିର ଦୁଃଖ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି । ବୁଢ଼ାର 'ଆସ୍ମାନତାରା' ଶଙ୍ଖା ତିଆରି କରିବାର ସ୍ୱପ୍ନ ଏବଂ ଶେଷରେ ତାହା ଭାଙ୍ଗିଯିବା, ଏକ ସୁନ୍ଦର ସ୍ୱପ୍ନର ଭଙ୍ଗୁରତାକୁ ଦର୍ଶାଏ ।
ଏହି ଗଳ୍ପ ମାଧ୍ୟମରେ କାନ୍ତକବି ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ଯେ ସ୍ନେହ, ମମତା ଓ ପ୍ରେମ କୌଣସି ସମ୍ପର୍କର ସୀମା ମାନେ ନାହିଁ । ଏହା ମାନବିକତାର ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦାହରଣ ।
୨.୩. ଚରିତ୍ର ଚିତ୍ରଣ:
୨.୪. ସାହିତ୍ୟିକ ବିଶ୍ଳେଷଣ:
୩. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ (100% Complete Solved Exercises)
୧. ଶଙ୍ଖାରି ବୁଢ଼ାର ଶାରୀରିକ ଅବସ୍ଥା କିପରି ଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ଶଙ୍ଖାରି ବୁଢ଼ାର ଶାରୀରିକ ଅବସ୍ଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବଳ ଓ କ୍ଳାନ୍ତ ଥିଲା । ତା'ର ବୟସ ଷାଠିଏ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ହୋଇଥିବାରୁ ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ାକ ସବୁ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲା । ମୁଣ୍ଡବାଳ ତେଣିକି ଥାଉ, ଛାତି ବାଳଗୁଡ଼ାକ ମଧ୍ୟ ପାଚି ଧୋବଫରଫର ଦିଶୁଥିଲା । ସେ ଖରାରେ ଚାଲି ଚାଲି ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଶରୀର ଝାଳରେ ବୁଡ଼ିଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହାଲିଆ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲା ।
୨. ବୁଢ଼ା ହାଲିଆ ହୋଇ ବିଶ୍ରାମ ନେଇଥିବା ଘରଟି କିପରି ଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ବୁଢ଼ା ହାଲିଆ ହୋଇ ବିଶ୍ରାମ ନେଇଥିବା ଘରଟି ଗାଁ ମୁଣ୍ଡରେ ଥିଲା । ତାହା ଏକ ପକ୍କା ପିଣ୍ଡା, ସାତଶେଣିଆ ଛପର ଓ ଯାଉଁଳି କବାଟ ଥିବା ଏକ ବଡ଼ ଘର ଥିଲା ।
୩. ବୋହୂଟିର ଗଢ଼ଣ କିପରି ଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ବୋହୂଟିର ଗଢ଼ଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଥିଲା । ତା'ର ମୁହଁଟି ଚକି କାଟି ଦେଲାପରି, ଚମ୍ପାଫୁଲ ପରି ଗୋରା ଥିଲା । ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଳ ଓସାର ନାଲି ତହିଁରି ମୟୂରକଣ୍ଠିରି କସ୍ତା ଖଣ୍ଡିକ ଗୋଇଠିଯାଏ ଲମ୍ବିଥିଲା । ତା' ଭିତର ଦେଇ ତା'ର କଞ୍ଚା ସୁନାପରି ଗୋରା, ଚାଉଳରେ ଗଢ଼ା ଦେହଟି ଫୁଟି ଦିଶୁଥିଲା । ତା'ର ହାତଟି ଟିକିଏ, ସୁନ୍ଦର ଗୋଲ ଓ ଆଙ୍ଗୁଳିଗୁଡ଼ିକ ଚମ୍ପାକଢ଼ି ପରି ଥିଲା । ପାପୁଲିଟି ଟୁଲଟୁଲ ଦିଶୁଥିଲା ।
୪. ବୋହୂଟି କି ଶଙ୍ଖା ଖୋଜୁଥିଲା ଓ ବୁଢ଼ା ପାଖରେ କି କି ଶଙ୍ଖା ଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ବୋହୂଟି 'ଆସ୍ମାନତାରା' ଶଙ୍ଖା ଖୋଜୁଥିଲା । ବୁଢ଼ା ପାଖରେ ରଙ୍ଗଝିଲିରି, ବଉଳଫୁଲିଆ, ବିଛାମାଳିଆ, ଚୂନଟିପି ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଶଙ୍ଖା ଥିଲା ।
୫. ବୋହୂଟି ପ୍ରଥମେ ଶଙ୍ଖା ପିନ୍ଧିବାକୁ ହାତ ବଢେଇ ନ ଥିଲା କାହିଁକି ?
ଉତ୍ତର: ବୋହୂଟି ପ୍ରଥମେ ଶଙ୍ଖା ପିନ୍ଧିବାକୁ ହାତ ବଢେଇ ନ ଥିଲା, କାରଣ ସେ ଲଜ୍ଜାଶୀଳା ଥିଲା । ଜଣେ ଅପରିଚିତ ବୃଦ୍ଧ ଶଙ୍ଖାରିକୁ ହାତ ବଢ଼ାଇବାକୁ ସେ ଟିକିଏ ଇତସ୍ତତଃ କରିଥିଲା ।
୬. ବୋହୂଟି ହାତ ନ ଦେଖାଇବାରୁ ବୁଢ଼ା କ’ଣ କହିଲା ?
ଉତ୍ତର: ବୋହୂଟି ହାତ ନ ଦେଖାଇବାରୁ ବୁଢ଼ା କହିଲା, "ମା, ମୋତେ ଲାଜ କରୁଛୁ ? ମୁଁ ପରା ତୋ ପୁଅ । ପୁଅକୁ ମା ଲାଜ କରେ ନା !" ଏହା କହି ବୁଢ଼ା ବୋହୂକୁ ନିଜର କନ୍ୟାସୁଲଭା ଭାବି ତା'ର ଲଜ୍ଜା ଦୂର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲା ।
୭. ବୋହୂର ହାତ ଦେଖ୍ ଶଙ୍ଖାରିବୁଢ଼ା ମନରେ କ’ଣ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ସୃଷ୍ଟି ହେଲା ?
ଉତ୍ତର: ବୋହୂର ହାତ ଦେଖି ଶଙ୍ଖାରିବୁଢ଼ା ମନରେ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଓ ସ୍ନେହର ଭାବ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା । ସେ ଭାବିଲା, "କେଡ଼େ ଟିକିଏ ନିକ ହାତଟି ! କେଡ଼େ ସୁନ୍ଦର ଗୋଲ, ଆଙ୍ଗୁଳିଗୁଡ଼ିକ ଚମ୍ପାକଢ଼ି ପରି । ପାପୁଲିଟି ଟୁଲଟୁଲ ହେଉଛି । ଶଙ୍ଖାଗୁଡ଼ିକ କି ସୁନ୍ଦର ଦିଶୁଛି । ଏ କ’ଣ ମଣିଷର ହାତ ? ନା, କେହି କାରିଗର ଠାକୁର ଗଢ଼ିଛି ?" ଏହିପରି ଭାବି ବୁଢ଼ା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇଥିଲା ।
୮. ଶଙ୍ଖାରିବୁଢ଼ା ପ୍ରଥମେ ବୋହୂ ହାତରେ ଶଙ୍ଖା ପିନ୍ଧାଇବାକୁ ଭରସି ପାରୁ ନ ଥିଲା କାହିଁକି ?
ଉତ୍ତର: ଶଙ୍ଖାରିବୁଢ଼ା ପ୍ରଥମେ ବୋହୂ ହାତରେ ଶଙ୍ଖା ପିନ୍ଧାଇବାକୁ ଭରସି ପାରୁ ନ ଥିଲା, କାରଣ ବୋହୂର ହାତଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିକ ଓ ସୁନ୍ଦର ଥିଲା ଏବଂ ବୁଢ଼ାର ହାତ ମଳିଆ ଓ ରୁକ୍ଷ ଥିଲା । ତା'ର ଭୟ ଥିଲା ଯେ କାଳେ ତା'ର ରୁକ୍ଷ ହାତରେ ବୋହୂର ନିକ ହାତ କଟିଯିବ କିମ୍ବା ରକତ ବାହାରି ପଡ଼ିବ । ଏହି କାରଣରୁ ସେ ଟିକିଏ ସନ୍ତର୍ପଣରେ ଶଙ୍ଖା ପିନ୍ଧାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲା ।
୯. ବୁଢ଼ା ତା’ର ଜୀବନର ସମସ୍ତ ସୁଖ, ତୃପ୍ତି କେତେବେଳେ ପାଇଲା ?
ଉତ୍ତର: ବୁଢ଼ା ବୋହୂର ହାତରେ ଶଙ୍ଖା ପିନ୍ଧାଇବା ବେଳେ ତା'ର ଜୀବନର ସମସ୍ତ ସୁଖ, ସମସ୍ତ ଆଶାର ତୃପ୍ତି ସେହିଠାରେ ପାଇଲା । ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ଅନୁଭବ କରିଥିଲା ଯେପରି ତା'ର ଜୀବନର ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ସେହିଠାରେ ହିଁ ନିହିତ ।
୧୦. ଶଙ୍ଖା ପିନ୍ଧେଇ ସାରି ବୁଢ଼ା ଦାମ୍ ନେଲା ନାହିଁ କାହିଁକି ?
ଉତ୍ତର: ଶଙ୍ଖା ପିନ୍ଧେଇ ସାରି ବୁଢ଼ା ଦାମ୍ ନେଲା ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ବୋହୂକୁ ନିଜର ଝିଅ ପରି ଭଲ ପାଉଥିଲା । ସେ ତାକୁ 'ମା' ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରିଥିଲା ଏବଂ ନିଜ ଝିଅଠାରୁ କିଛି ଦାମ୍ ନେବାକୁ ସେ ଉଚିତ ମନେ କରି ନ ଥିଲା । ତା'ର ବାତ୍ସଲ୍ୟ ପ୍ରେମ ଆଗରେ ଦାମ୍ ତୁଚ୍ଛ ଥିଲା ।
୧୧. ବୁଢ଼ାଟି ସେହି ଗାଁକୁ ଦୁଇ, ତିନି ଦିନରେ ଥରକୁ ଥର କାହିଁକି ଆସେ ?
ଉତ୍ତର: ବୁଢ଼ାଟି ସେହି ଗାଁକୁ ଦୁଇ, ତିନି ଦିନରେ ଥରକୁ ଥର ଆସୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତା'ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଶଙ୍ଖା ବିକିବା ନ ଥିଲା । ସେ କେବଳ ନିଜର କନ୍ୟାସୁଲଭା ବୋହୂକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଆସୁଥିଲା । ବୋହୂକୁ ଦେଖିଲେ ତା' ମନ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଉଥିଲା ।
୧୨. ଆସ୍ମାନ୍ତାରା ଶଙ୍ଖା ବୁଢ଼ା କି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଓ କିପରି ତିଆରି କଲା ?
ଉତ୍ତର: ବୁଢ଼ା ବୈଶାଖ ମାସରେ ଅସୁସ୍ଥ ହୋଇ ଜ୍ୱରରେ ପଡ଼ିଥିଲା ଏବଂ ତା'ର ଗୋଡ଼ ହାତ ଫୁଲିଯାଇଥିଲା । ସମସ୍ତେ ଭାବୁଥିଲେ ସେ ଆଉ ବଞ୍ଚିବ ନାହିଁ । ଏହିପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅସୁସ୍ଥ ପରିସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ ସେ ରଜ ପର୍ବରେ ବୋହୂ ପାଇଁ 'ଆସ୍ମାନତାରା' ଶଙ୍ଖା ତିଆରି କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲା । ସେ ଅନେକ କଷ୍ଟରେ ଉଠି ବସି ନିଜ ହାତରେ ଶଙ୍ଖା ତିଆରି କଲା । ଦିନକର କାମକୁ ଚାରିଦିନ ଲଗାଇ ନିଜର ସମସ୍ତ ହାତସଫେଇ ଓ କୌଶଳ ଲଗାଇ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ସେହି ଶଙ୍ଖାଗୁଡ଼ିକୁ ତିଆରି କରିଥିଲା ।
୧୩. ସେଥର ବୁଢ଼ା ଡାକିଲା କିନ୍ତୁ ଭିତରୁ ଉତ୍ତର ଆସିଲାନି କାହିଁକି ?
ଉତ୍ତର: ସେଥର ବୁଢ଼ା ଡାକିଲା କିନ୍ତୁ ଭିତରୁ ଉତ୍ତର ଆସିଲାନି, କାରଣ ବୋହୂଟିର ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସେ ବିଧବା ହୋଇଯାଇଥିଲା । ସେହି ଦୁଃଖଦ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସେ ବାହାରକୁ ଆସିବାକୁ କିମ୍ବା ଶଙ୍ଖା ପିନ୍ଧିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁ ନ ଥିଲା । ତା'ର ଶାଶୂ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦାରୁଣ ସତ୍ୟକୁ ବୁଢ଼ାଠାରୁ ଲୁଚାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ ।
୧୪. ବୁଢ଼ା ନିଜେ ନ ମରି ମାଆକୁ ଦେଖୁବାକୁ ଆସିଲା ବୋଲି କହିବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ ?
ଉତ୍ତର: ବୁଢ଼ା ବୋହୂକୁ 'ମା' ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରୁଥିଲା । ଯେତେବେଳେ ସେ ବୋହୂକୁ ବିଧବା ବେଶରେ, ଶଙ୍ଖାଶୂନ୍ୟ ହାତରେ ଦେଖିଲା, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମର୍ମାହତ ହେଲା । ତା'ର ସମସ୍ତ ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଆଶା ଭାଙ୍ଗିଗଲା । ଏହି ଦାରୁଣ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବା ଅପେକ୍ଷା ମରିଯାଇଥିଲେ ଭଲ ହୋଇଥାନ୍ତା ବୋଲି ସେ ଭାବିଲା । ତେଣୁ, "ମା ଲୋ ! ମୁଁ ନ ମରି କାହିଁକି ତୋତେ ଦେଖୁବାକୁ ଆସିଲି । ଏଇୟା ଦେଖୁବା ଲାଗି ନା ଲୋ ମା’ –" କହି ସେ ନିଜର ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଓ ହୃଦୟଭଙ୍ଗକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲା ।
୧୫. ବୋହୂଟିର ବର୍ତ୍ତମାନ ପରିଧେୟ କିପରି ଥିଲା, ଯାହାକୁ ଦେଖ୍ ବୁଢ଼ା ଶଙ୍ଖାରି ନିଜକୁ ସମ୍ଭାଳି ପାରିଲା ନାହିଁ ?
ଉତ୍ତର: ବୋହୂଟିର ବର୍ତ୍ତମାନ ପରିଧେୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କରୁଣ ଥିଲା । ସେ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଳ ଲେଖାଏଁ ନାଲି ତହିଁରି ଶାଢ଼ି କିମ୍ବା କୁମ୍ଭକିନାରା ଦକ୍ଷିଣା ପାଟ ପିନ୍ଧି ନ ଥିଲା । ତା'ର ଗୋଡ଼ ଦୁଇଟା ଲଙ୍ଗଳା ଥିଲା ଏବଂ ସେ ଖଣ୍ଡେ ଧଳା ଥାନ ଲୁଗା ପିନ୍ଧିଥିଲା । ତା'ର ହାତରେ ଶଙ୍ଖା ମଧ୍ୟ ନ ଥିଲା । ଏହି ବିଧବା ବେଶ ଦେଖି ବୁଢ଼ା ଶଙ୍ଖାରି ନିଜକୁ ସମ୍ଭାଳି ପାରିଲା ନାହିଁ, ତା'ର ଦେହ ଥରିଉଠିଲା, ମୁଣ୍ଡ ଘୂରିଗଲା ଏବଂ ସେ ଆଖି ବୁଜି ପକାଇଲା ।
୧୬. ବୁଢ଼ା ଆଣିଥିବା ଶଙ୍ଖା କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ବାହାରେ କଚାଡ଼ି ଚୂନା କରିଦେଲା କାହିଁକି ?
ଉତ୍ତର: ବୁଢ଼ା ବୋହୂ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଯତ୍ନରେ 'ଆସ୍ମାନତାରା' ଶଙ୍ଖା ତିଆରି କରିଥିଲା । ଏହି ଶଙ୍ଖା ତା'ର ବାତ୍ସଲ୍ୟ ପ୍ରେମ ଓ ସ୍ୱପ୍ନର ପ୍ରତୀକ ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ବୋହୂକୁ ବିଧବା ବେଶରେ, ଶଙ୍ଖାଶୂନ୍ୟ ହାତରେ ଦେଖିଲା, ତା'ର ସମସ୍ତ ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଆଶା ଭାଙ୍ଗିଗଲା । ତା'ର ହୃଦୟରେ ଗଭୀର ଆଘାତ ଲାଗିଲା । ଏହି ଦାରୁଣ ବାସ୍ତବତାକୁ ସହ୍ୟ କରି ନ ପାରି ସେ ନିଜର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ, କ୍ରୋଧ ଓ ହତାଶାକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବା ପାଇଁ ସେହି ଶଙ୍ଖାଗୁଡ଼ିକୁ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ବାହାରେ କଚାଡ଼ି ଚୂନା କରିଦେଲା । ଏହା ତା'ର ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ହୃଦୟର ପ୍ରତୀକ ଥିଲା ।
ତୁମ ପାଇଁ କାମ :
୧୭. ଗାଳ୍ପିକଙ୍କର ଜାତୀୟ ଭାବନାମୂଳକ କବିତା ସଂଗ୍ରହ କରି ପଢ଼ ।
ଉତ୍ତର: (ଏହା ଏକ ପ୍ରକଳ୍ପ ଭିତ୍ତିକ ପ୍ରଶ୍ନ । ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ରଙ୍କର ଜାତୀୟ ଭାବନାମୂଳକ କବିତା ଯଥା 'ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ', 'ଜାତୀୟ ସଂଗୀତ' ଆଦି ସଂଗ୍ରହ କରି ପଢ଼ିବେ ।)
୧୮. ମଣିଷ ପ୍ରତି ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ଓ ଗଭୀର ଆପଣାପଣ କାନ୍ତକବିଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକୁ କିପରି ସର୍ବକାଳୀନ କରିପାରିଛି, ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କର ।
ଉତ୍ତର: କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିରେ ମଣିଷ ପ୍ରତି ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ଓ ଗଭୀର ଆପଣାପଣ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ବିଭବ । ତାଙ୍କର 'ବୁଢ଼ା ଶଙ୍ଖାରି' ଗଳ୍ପ ଏହାର ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉଦାହରଣ । ଏହି ଗଳ୍ପରେ ରକ୍ତର ସମ୍ପର୍କ ନ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ଶଙ୍ଖାରିର ଏକ ଅପରିଚିତା ବୋହୂ ପ୍ରତି ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ବାତ୍ସଲ୍ୟ ପ୍ରେମର ଚିତ୍ରଣ କରାଯାଇଛି । ଏହି ପ୍ରେମ କୌଣସି ସ୍ୱାର୍ଥ କିମ୍ବା ପ୍ରତିଦାନ ଆଶା କରେ ନାହିଁ । ବୁଢ଼ା ଶଙ୍ଖାରିର ବୋହୂ ପ୍ରତି ଥିବା ସ୍ନେହ, ତା'ର ସୁଖରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେବା ଏବଂ ତା'ର ଦୁଃଖରେ ମର୍ମାହତ ହେବା ମାନବିକ ସମ୍ପର୍କର ଗଭୀରତାକୁ ଦର୍ଶାଏ ।
କାନ୍ତକବିଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିରେ କେବଳ ବାତ୍ସଲ୍ୟ ପ୍ରେମ ନୁହେଁ, ସମାଜର ବିଭିନ୍ନ ଦିଗ, ଯଥା: ବିଧବାତ୍ୱର କରୁଣ ବାସ୍ତବତାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି । ବୋହୂର ବିଧବା ବେଶ ଦେଖି ବୁଢ଼ାର ହୃଦୟଭଙ୍ଗ ଏହି ସାମାଜିକ ବାସ୍ତବତାର ଏକ କରୁଣ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରେ । ଏହିପରି ମାନବିକ ଭାବନା, ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ଓ ଆପଣାପଣର ଚିତ୍ରଣ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକୁ କାଳଜୟୀ ଓ ସର୍ବକାଳୀନ କରିପାରିଛି । କାରଣ ଏହି ଭାବନାଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ମଣିଷଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବଦା ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ଓ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ ।
୪. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Board Exam Tips & Pitfalls)
୪.୧. ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରସ୍ତୁତି ରଣନୀତି (Exam Preparation Strategies):
୧. ଗଳ୍ପର ଗଭୀର ଅଧ୍ୟୟନ: ଗଳ୍ପଟିକୁ ଅତି କମରେ ୨-୩ ଥର ମନୋଯୋଗ ସହକାରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାକ୍ୟ ଓ ଘଟଣାକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ।
୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଓ ବାର୍ତ୍ତା ଚିହ୍ନଟ: ଗଳ୍ପର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, କାନ୍ତକବି କେଉଁ ବାର୍ତ୍ତା ଦେବାକୁ ଚାହିଁଛନ୍ତି (ଯଥା: ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ପ୍ରେମ, ସାମାଜିକ ବାସ୍ତବତା) ତାହା ବୁଝନ୍ତୁ ।
୩. ଚରିତ୍ର ବିଶ୍ଳେଷଣ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚରିତ୍ରର (ବୁଢ଼ା ଶଙ୍ଖାରି, ବୋହୂ, ଦାସୀ, ଶାଶୂ) ଗୁଣ, ସ୍ୱଭାବ, ଗଳ୍ପରେ ସେମାନଙ୍କର ଭୂମିକା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କକୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରନ୍ତୁ ।
୪. ଘଟଣାକ୍ରମ ମନେ ରଖିବା: ଗଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକର କ୍ରମକୁ ମନେ ରଖନ୍ତୁ । ଏହା ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବାରେ ସହାୟକ ହେବ ।
୫. ଉଦ୍ଧୃତି ଓ ବର୍ଣ୍ଣନା: ଗଳ୍ପରୁ କିଛି ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଧୃତି (ଯଥା: "ମା, ମୋତେ ଲାଜ କରୁଛୁ ? ମୁଁ ପରା ତୋ ପୁଅ ।", "ମା ଲୋ ! ମୁଁ ନ ମରି କାହିଁକି ତୋତେ ଦେଖୁବାକୁ ଆସିଲି ।") ମନେ ରଖନ୍ତୁ । ଏହା ଉତ୍ତରକୁ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କରିବ ।
୬. ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନର ସମାଧାନ: ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଲେଖି ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ । ଏହା ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ବଢ଼ାଇବ ।
୭. ଭାଷା ଓ ଶବ୍ଦ ପ୍ରୟୋଗ: ସରଳ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ସଠିକ୍ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଉତ୍ତର ଲେଖିବାକୁ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ ।
୪.୨. ୧୦୦/୧୦୦ ସ୍କୋରିଂ ସିକ୍ରେଟ୍ସ (100/100 Scoring Secrets):
୧. ସଠିକ୍ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତର: ପ୍ରଶ୍ନର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ସଠିକ୍ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତର ଲେଖନ୍ତୁ । କୌଣସି ଅଂଶକୁ ବାଦ୍ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ ।
୨. ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା: ଉତ୍ତରଗୁଡ଼ିକ ଗଳ୍ପର ବିଷୟବସ୍ତୁ ଓ ପ୍ରଶ୍ନର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ହେବା ଉଚିତ୍ ।
୩. ବିଶ୍ଳେଷଣାତ୍ମକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ: କେବଳ ଘଟଣା ବର୍ଣ୍ଣନା ନ କରି, ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକର ଗଭୀର ଅର୍ଥ ଓ ଚରିତ୍ରମାନଙ୍କର ମନୋଭାବକୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରି ଉତ୍ତର ଲେଖନ୍ତୁ ।
୪. ସୁନ୍ଦର ହସ୍ତାକ୍ଷର ଓ ପରିଷ୍କାର ଉପସ୍ଥାପନା: ପରିଷ୍କାର ଓ ସୁନ୍ଦର ହସ୍ତାକ୍ଷରରେ ଉତ୍ତର ଲେଖନ୍ତୁ । ଉତ୍ତରଗୁଡ଼ିକୁ ପଏଣ୍ଟ୍ ଆକାରରେ କିମ୍ବା ପାରାଗ୍ରାଫ୍ ଆକାରରେ ସୁସଂଗଠିତ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ ।
୫. ସମୟ ପରିଚାଳନା: ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଭିତରେ ଉତ୍ତର ଶେଷ କରିବାକୁ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ ।
୪.୩. ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Common Student Errors):
୧. ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତର: ଅନେକ ସମୟରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ପ୍ରଶ୍ନର କିଛି ଅଂଶର ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟ ଅଂଶକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି ।
୨. ଗଳ୍ପର ଭାବନାକୁ ନ ବୁଝିବା: କେବଳ ଗଳ୍ପର ଉପରଠାଉରିଆ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ମନେ ରଖିବା, କିନ୍ତୁ ତା'ର ଗଭୀର ଭାବନା ଓ ବାର୍ତ୍ତାକୁ ନ ବୁଝିବା ।
୩. ଚରିତ୍ର ବିଶ୍ଳେଷଣରେ ତ୍ରୁଟି: ଚରିତ୍ରମାନଙ୍କର ମନୋଭାବ କିମ୍ବା ଗଳ୍ପରେ ସେମାନଙ୍କର ଭୂମିକାକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବୁଝି ନ ପାରିବା ।
୪. ଅପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ଉତ୍ତର: ପ୍ରଶ୍ନରେ ଯାହା ପଚରାଯାଇଛି, ତା'ଠାରୁ ଭିନ୍ନ କିମ୍ବା ଅପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ଉତ୍ତର ଲେଖିବା ।
୫. ବ୍ୟାକରଣଗତ ତ୍ରୁଟି: ବ୍ୟାକରଣଗତ ତ୍ରୁଟି, ବନାନ ଭୁଲ୍ କିମ୍ବା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ବାକ୍ୟ ଗଠନ ଯୋଗୁଁ ମାର୍କ କମିଯାଏ ।
୬. ସମୟର ଅଭାବ: ସମୟ ପରିଚାଳନା ଠିକ୍ ନ ଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଇ ନ ପାରିବା ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App