BSE ODISHA CLASS 9 • UTKAL MASTER STROKE

ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଏଜୁକେସନ୍ (BSE Odisha) — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଷ୍ଟର ନୋଟ୍ସ

ଶ୍ରେଣୀ: ନବମ ଶ୍ରେଣୀ (Class 9) | ବିଷୟ: ଭୌତିକ ବିଜ୍ଞାନ (Physical Science - SCP)

ଅଧ୍ୟାୟ ୧: ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା ପଦାର୍ଥ (Matter in Our Surroundings)

---

ଭାଗ ୧: ଅଧ୍ୟାୟର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଓ ତତ୍ତ୍ୱ ବିଶ୍ଳେଷଣ (Complete Textbook Theory)

---

୧.୧ ପଦାର୍ଥର ଭୌତିକ ସ୍ୱରୂପ (Physical Nature of Matter):

୧. ପଦାର୍ଥର ସଂଜ୍ଞା:

ଆମ ଚାରିପାଖରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଯେଉଁ ବସ୍ତୁର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବସ୍ତୁତ୍ୱ (Mass) ଥାଏ ଏବଂ ଯାହା କିଛି ସ୍ଥାନ ବା ଆୟତନ (Volume) ଅଧିକାର କରେ, ତାହାକୁ "ପଦାର୍ଥ" କୁହାଯାଏ।

ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଦାର୍ଶନିକମାନଙ୍କ ମତରେ ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ (କ୍ଷିତି, ଅପ୍, ତେଜ, ମରୁତ୍, ବ୍ୟୋମ — ମାଟି, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ) ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ।

୨. ପଦାର୍ଥ କଣିକାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ (Matter is Made of Particles):

ପଦାର୍ଥ ଏକ ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ କାଠଗଣ୍ଡି ପରି ନୁହେଁ, ବରଂ ବାଲିଗୋଡ଼ି ପରି ଅସଂଖ୍ୟ କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକାମାନଙ୍କର ସମାହାର।

[କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ୧.୧ ପରୀକ୍ଷା]: ଗୋଟିଏ ବିକରରେ ୧୦୦ ମି.ଲି. ଜଳ ନେଇ ସେଥିରେ ଲୁଣ ବା ଚିନି ଗୋଳାଇଲେ ଜଳସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ନାହିଁ। କାରଣ ଲୁଣ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଜଳର କଣିକାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଫାଙ୍କା ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରବେଶ କରିଯାଆନ୍ତି।

୩. ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ କେତେ ଛୋଟ? (How Small are the Particles?):

[କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ୧.୨ ପରୀକ୍ଷା]: ପୋଟାସିୟମ୍ ପରମାଙ୍ଗାନେଟ୍ (KMnO₄) ର ମାତ୍ର ୨-୩ଟି ଦାନାକୁ ୧୦୦ ମି.ଲି. ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରି, ସେଥିରୁ ୧୦ ମି.ଲି. ନେଇ ବାରମ୍ବାର ଲଘୁକରଣ (Dilution) କଲେ ମଧ୍ୟ ପାଣି ରଙ୍ଗୀନ ରହେ। ଏଥିରୁ ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ ଯେ ପଦାର୍ଥର କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକାରେ କୋଟି କୋଟି ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ରାତିକ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକା ବିଦ୍ୟମାନ।

୧.୨ ପଦାର୍ଥର କଣିକାମାନଙ୍କର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ (Characteristics of Particles):

୧. କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଫାଙ୍କା ସ୍ଥାନ (Intermolecular Space) ଥାଏ:

ଚାହା, କଫି ବା ଲେମ୍ବୁ ସର୍ବତ ତିଆରି କଲାବେଳେ ଗୋଟିଏ ପଦାର୍ଥର କଣିକା ଅନ୍ୟ ପଦାର୍ଥର କଣିକା ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଖାଲି ସ୍ଥାନରେ ସହଜରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।

୨. କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ନିରନ୍ତର ଗତିଶୀଳ (Continuously Moving):

କଣିକାମାନଙ୍କର ଗତିଜ ଶକ୍ତି (Kinetic Energy) ଥାଏ।

ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ଗତିଜ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ରୁତ ଗତି କରନ୍ତି।

[କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ୧.୩ ଓ ୧.୪]: ଘରର ଗୋଟିଏ କୋଣରେ ଧୂପକାଠି ଜଳାଇଲେ ତାର ସୁଗନ୍ଧ ସମଗ୍ର କୋଠରିରେ ବ୍ୟାପିଯାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ "ବିସରଣ (Diffusion)" କୁହାଯାଏ।

ବିସରଣର ସଂଜ୍ଞା: ଦୁଇ ବା ତତୋଧିକ ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଆପେ ଆପେ ପରସ୍ପର ସହିତ ମିଶିଯିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବିସରଣ କୁହାଯାଏ। (ଗରମ ପାଣିରେ ବିସରଣ ହାର ଥଣ୍ଡା ପାଣି ଅପେକ୍ଷା ବହୁତ ଅଧିକ ହୁଏ)।

୩. କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପରକୁ ଆକର୍ଷଣ କରନ୍ତି (Particles Attract Each Other):

କଣିକାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଆକର୍ଷଣ ବଳ (Intermolecular Force) ସେମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ର ବାନ୍ଧି ରଖେ।

ଏହି ଆକର୍ଷଣ ବଳ କଠିନରେ ସର୍ବାଧିକ, ତରଳରେ ମଧ୍ୟମ ଏବଂ ଗ୍ୟାସୀୟ ପଦାର୍ଥରେ ସର୍ବନିମ୍ନ ହୋଇଥାଏ।

୧.୩ ପଦାର୍ଥର ଅବସ୍ଥାସମୂହ (States of Matter):

୧. କଠିନ ଅବସ୍ଥା (Solid State):

ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର, ସ୍ପଷ୍ଟ ସୀମାରେଖା ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆୟତନ ଥାଏ।

ଏଗୁଡ଼ିକ ଅସଙ୍କୋଚନୀୟ (Incompressible) ଏବଂ ଦୃଢ଼ (Rigid)।

ବାହ୍ୟ ବଳ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏମାନେ ନିଜ ଆକାର ବଜାୟ ରଖନ୍ତି। (ଉଦାହରଣ: କାଠ, ପଥର, ଲୁହା, ଚିନି, ଲୁଣ)।

ବିଶେଷ ଦ୍ରଷ୍ଟବ୍ୟ: ରବରବ୍ୟାଣ୍ଡ ବଳ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ ଏବଂ ବଳ ଅପସାରଣ କଲେ ମୂଳ ଆକାରକୁ ଫେରିଆସେ; ଅତ୍ୟଧିକ ବଳ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ ଛିଣ୍ଡିଯାଏ — ତେଣୁ ଏହା କଠିନ।

୨. ତରଳ ଅବସ୍ଥା (Liquid State):

ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆୟତନ ଅଛି।

ଯେଉଁ ପାତ୍ରରେ ରଖାଯାଏ, ସେହି ପାତ୍ରର ଆକାର ଧାରଣ କରେ।

ଏଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇପାରନ୍ତି, ତେଣୁ ଏମାନଙ୍କୁ "ତରଳ" ବା "ପ୍ରବାହୀ (Fluid)" କୁହାଯାଏ।

ତରଳ ମଧ୍ୟକୁ କଠିନ, ତରଳ ଏବଂ ଗ୍ୟାସ୍ ତିନୋଟିଯାକ ଅବସ୍ଥାର ବିସରଣ ସମ୍ଭବ (ଉଦାହରଣ: ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ରହଣ କରି ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା କରନ୍ତି)।

୩. ଗ୍ୟାସୀୟ ଅବସ୍ଥା (Gaseous State):

ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର କିମ୍ବା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆୟତନ ନାହିଁ।

କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣ ବଳ ନଗଣ୍ୟ ଏବଂ ଫାଙ୍କା ସ୍ଥାନ ସର୍ବାଧିକ।

ଅତ୍ୟଧିକ ସଙ୍କୋଚନଶୀଳ (Highly Compressible):

ସଙ୍କୁଚିତ ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍ (CNG) ଗାଡ଼ିମୋଟରରେ ଇନ୍ଧନ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

ତରଳୀକୃତ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍ ଗ୍ୟାସ୍ (LPG) ରନ୍ଧନ ଗ୍ୟାସ୍ ସିଲିଣ୍ଡରରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ଅକ୍ସିଜେନ୍ ସିଲିଣ୍ଡରରେ ସଙ୍କୁଚିତ ଗ୍ୟାସ୍ ଥାଏ।

୧.୪ ପଦାର୍ଥ କ'ଣ ନିଜର ଅବସ୍ଥା ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରେ? (Change of State):

୧. ତାପମାତ୍ରା ପରିବର୍ତ୍ତନର ପ୍ରଭାବ:

ଗଳନାଙ୍କ (Melting Point): ଏକ ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଚାପରେ ଯେଉଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ ଏକ କଠିନ ପଦାର୍ଥ ତରଳି ତରଳରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ତାହାକୁ ତାର ଗଳନାଙ୍କ କୁହାଯାଏ। (ବରଫର ଗଳନାଙ୍କ = ୦°C = ୨୭୩.୧୫ K)।

ଗଳନର ସୁପ୍ତତାପ (Latent Heat of Fusion): ଏକ ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଚାପରେ ଗଳନାଙ୍କରେ ୧ କିଗ୍ରା କଠିନ ପଦାର୍ଥକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତରଳରେ ପରିଣତ କରିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ତାପଶକ୍ତି।

ସ୍ଫୁଟନାଙ୍କ (Boiling Point): ଏକ ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଚାପରେ ଯେଉଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ ଏକ ତରଳ ଫୁଟି ବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ ହୁଏ। (ଜଳର ସ୍ଫୁଟନାଙ୍କ = ୧୦୦°C = ୩୭୩ K)।

ବାଷ୍ପୀଭବନର ସୁପ୍ତତାପ (Latent Heat of Vaporization): ସ୍ଫୁଟନାଙ୍କରେ ୧ କିଗ୍ରା ତରଳକୁ ବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ କରିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ତାପଶକ୍ତି। (ତେଣୁ ୧୦୦°C ଜଳ ଅପେକ୍ଷା ୧୦୦°C ବାଷ୍ପ ଅଧିକ ଦାହକ ଅଟେ)।

ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱପାତନ (Sublimation): କଠିନ ପଦାର୍ଥ ତରଳ ନହୋଇ ସିଧାସଳଖ ବାଷ୍ପରେ ଏବଂ ବାଷ୍ପ ଥଣ୍ଡା ହୋଇ ସିଧା କଠିନରେ ପରିଣତ ହେବା। (ଉଦାହରଣ: କର୍ପୂର, ନାପଥାଲିନ୍, ଆମୋନିୟମ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍)।

୨. ଚାପ ପରିବର୍ତ୍ତନର ପ୍ରଭାବ:

ଚାପ ପ୍ରୟୋଗ କରି ଏବଂ ତାପମାତ୍ରା ହ୍ରାସ କରି ଗ୍ୟାସ୍‌କୁ ତରଳୀକରଣ କରାଯାଇପାରେ।

ଶୁଷ୍କ ବରଫ (Dry Ice): ୧ ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଚାପରେ କଠିନ କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ (CO₂) ତରଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ନଯାଇ ସିଧା ଗ୍ୟାସ୍ରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଶୁଷ୍କ ବରଫ କୁହାଯାଏ।

୧.୫ ବାଷ୍ପୀଭବନ (Evaporation):

ସଂଜ୍ଞା: ସ୍ଫୁଟନାଙ୍କଠାରୁ କମ୍ ଯେକୌଣସି ତାପମାତ୍ରାରେ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ବାଷ୍ପୀୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ରୂପାନ୍ତରିତ ହେବାର ପୃଷ୍ଠୀୟ ଘଟଣାକୁ ବାଷ୍ପୀଭବନ କୁହାଯାଏ।

ବାଷ୍ପୀଭବନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା ୪ଟି କାରକ:

୧. ପୃଷ୍ଠକ୍ଷେତ୍ରଫଳ ବୃଦ୍ଧି ➔ ବାଷ୍ପୀଭବନ ହାର ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

୨. ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ➔ ବାଷ୍ପୀଭବନ ହାର ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

୩. ଆର୍ଦ୍ରତା ହ୍ରାସ ➔ ବାଷ୍ପୀଭବନ ହାର ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

୪. ବାୟୁର ବେଗ ବୃଦ୍ଧି ➔ ବାଷ୍ପୀଭବନ ହାର ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

ବାଷ୍ପୀଭବନ ଯୋଗୁଁ ଶୀତଳତା ସୃଷ୍ଟିର ବ୍ୟବହାରିକ ଉଦାହରଣ:

ହାତ ପାପୁଲିରେ ଏସିଟୋନ୍ ବା ପରଫ୍ୟୁମ୍ ଢାଳିଲେ ଥଣ୍ଡା ଲାଗେ।

ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ମାଟିପାତ୍ର (ସୁରେଇ) ରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଜଳ ଥଣ୍ଡା ରହେ।

ଗରମ ଦିନେ ସୂତା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଲେ ଝାଳ ଶୋଷି ହୋଇ ବାଷ୍ପୀଭବନ ଦ୍ୱାରା ଶରୀର ଥଣ୍ଡା ରହେ।

ଥଣ୍ଡା ପାଣି ଭର୍ତ୍ତି ଗ୍ଲାସ୍ ବାହାର ପାଖରେ ଜଳବିନ୍ଦୁ ଜମିବା (ବାୟୁରେ ଥିବା ଜଳୀୟବାଷ୍ପ ଥଣ୍ଡା ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି ଘନୀଭୂତ ହୋଇ ତରଳ ବିନ୍ଦୁରେ ପରିଣତ ହୁଏ)।

ଅତିରିକ୍ତ ଜ୍ଞାତବ୍ୟ ତଥ୍ୟ (ପଦାର୍ଥର ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ଅବସ୍ଥା):

ପ୍ଲାଜ୍‌ମା (Plasma): ଅତ୍ୟଧିକ ଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ଉତ୍ତେଜିତ ଆୟନୀକୃତ ଗ୍ୟାସ୍। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରକାମାନଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଏବଂ ଫ୍ଲୋରୋସେଣ୍ଟ ଟ୍ୟୁବ୍‌ରେ ପ୍ଲାଜ୍‌ମା ବିଦ୍ୟମାନ।

ବୋଷ-ଆଇନଷ୍ଟାଇନ୍ କଣ୍ଡେନ୍‌ସେଟ୍ (BEC): ୧୯୨୦ ରେ ଭାରତୀୟ ବୈଜ୍ଞାନିକ ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ନାଥ ବୋଷ ଏବଂ ଆଲବର୍ଟ ଆଇନଷ୍ଟାଇନ୍‌ଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱ ଆଧାରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅତି ଅଳ୍ପ ଘନତ୍ୱ ବିଶିଷ୍ଟ ଗ୍ୟାସ୍‌କୁ ଅତି ନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରାରେ ଥଣ୍ଡା କରି ଗଠିତ ପଦାର୍ଥର ପଞ୍ଚମ ଅବସ୍ଥା।

---

ଭାଗ ୨: ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ସମସ୍ତ ବ୍ଲୁ-ବକ୍ସ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର (In-Text Questions Solved)

---

[ପୃଷ୍ଠା ୬ ର ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର]:

ପଦାର୍ଥ: ଚେୟାର, ବାୟୁ, ବାଦାମ, ଥଣ୍ଡା ପାନୀୟ ଏବଂ ଅତରର ସୁଗନ୍ଧ (କାରଣ ଏଗୁଡ଼ିକର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଅଛି ଓ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରନ୍ତି)।

(ପ୍ରେମ, ଘୃଣା, ଚିନ୍ତା, ଥଣ୍ଡା — ଏଗୁଡ଼ିକ ମାନସିକ ଭାବନା ବା ଅନୁଭୂତି, ତେଣୁ ପଦାର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି)।

ଉଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରାରେ ବାଷ୍ପ କଣିକାମାନଙ୍କର ଗତିଜ ଶକ୍ତି ବହୁତ ଅଧିକ ଥାଏ, ତେଣୁ ବାୟୁରେ ବିସରଣ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଘଟି ବହୁ ଦୂରକୁ ଯାଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ଥଣ୍ଡା ଖାଦ୍ୟର କଣିକାମାନଙ୍କର ଗତିଜ ଶକ୍ତି କମ୍ ଥିବାରୁ ବିସରଣ ହାର ଅତି ଧୀର ହୋଇଥାଏ।

ଏହା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ:

୧. ତରଳ ପଦାର୍ଥ (ଜଳ) ର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଫାଙ୍କା ସ୍ଥାନ ଥାଏ।

୨. ଜଳ କଣିକାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣ ବଳ କଠିନ ତୁଳନାରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଥିବାରୁ ସହଜରେ ବଳ ପ୍ରୟୋଗ କରି ଅଲଗା କରାଯାଇପାରେ।

୧. କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁଦ୍ରାତିକ୍ଷୁଦ୍ର।

୨. କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଫାଙ୍କା ସ୍ଥାନ ଥାଏ।

୩. କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ନିରନ୍ତର ଗତିଶୀଳ।

୪. କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପରକୁ ଆକର୍ଷଣ କରନ୍ତି।

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

[ପୃଷ୍ଠା ୯ ର ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର]:

ଘନତ୍ୱର ବୃଦ୍ଧିକ୍ରମ:

ବାୟୁ < ଚିମନିରୁ ନିର୍ଗତ ଧୂଆଁ < ତୁଳା < ଜଳ < ମହୁ < ଚକ୍ < ଲୁହା।

(କ) କଠିନର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର ଓ ଆୟତନ ଥାଏ; ତରଳର କେବଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆୟତନ ଥାଏ କିନ୍ତୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର ନଥାଏ; ଗ୍ୟାସର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର କିମ୍ବା ଆୟତନ କିଛି ନଥାଏ।

(ଖ) ସଂଜ୍ଞାସମୂହ:

ଦୃଢ଼ତା (Rigidity): ବାହ୍ୟ ବଳ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ ନିଜର ଆକାର ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରଖିବାର ଗୁଣ।

ସଙ୍କୋଚନଶୀଳତା (Compressibility): ବାହ୍ୟ ଚାପ ପ୍ରୟୋଗ ଦ୍ୱାରା କଣିକାଗୁଡ଼ିକୁ ନିକଟତର କରି ଆୟତନ ହ୍ରାସ କରିବାର କ୍ଷମତା।

ପ୍ରବାହିତା (Fluidity): ପଦାର୍ଥର ବହିଯିବା ବା ପ୍ରବାହିତ ହେବାର ଗୁଣ।

ଗତିଜ ଶକ୍ତି (Kinetic Energy): କଣିକାମାନଙ୍କର ନିରନ୍ତର ଗତି ଯୋଗୁଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶକ୍ତି।

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

[ପୃଷ୍ଠା ୧୨ ର ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର]:

୨୭୩.୧୫ K ବା ୦°C ତାପମାତ୍ରାରେ।

ଅବସ୍ଥା ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମୟରେ ପ୍ରଦତ୍ତ ତାପଶକ୍ତି କଣିକାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଆକର୍ଷଣ ବଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ (ସୁପ୍ତତାପ ଭାବେ)। ତେଣୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥା ପରିବର୍ତ୍ତନ ନହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ନାହିଁ।

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

[ପୃଷ୍ଠା ୧୪ ର ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର]:

ଗରମ ଏବଂ ଶୁଷ୍କ ଦିନରେ ଉଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରା ଏବଂ ବାୟୁର କମ୍ ଆର୍ଦ୍ରତା ଥାଏ। ଏହି ଦୁଇଟି କାରକ ବାଷ୍ପୀଭବନ ହାରକୁ ବହୁଗୁଣିତ କରିଦିଅନ୍ତି। ଦ୍ରୁତ ବାଷ୍ପୀଭବନ ଯୋଗୁଁ କୁଲର୍ ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ଶୀତଳତା ପ୍ରଦାନ କରେ।

ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ସୂତା (Cotton) ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ୍। କାରଣ ସୂତା କପଡ଼ା ଝାଳକୁ ଭଲ ଭାବେ ଶୋଷଣ କରି ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ଖୋଲିଦିଏ। ଏହି ଝାଳ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହେବା ପାଇଁ ଶରୀରରୁ ବାଷ୍ପୀଭବନର ସୁପ୍ତତାପ ଗ୍ରହଣ କରେ, ଫଳରେ ଶରୀର ଥଣ୍ଡା ଓ ଆରାମଦାୟକ ରହେ।

---

ଭାଗ ୩: ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ ୧ ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ (Exercise 1 Solutions)

---