ଅଧ୍ୟାୟ ୩: ପରମାଣୁ ଓ ଅଣୁ (Atoms and Molecules)

BSE ODISHA CLASS 9 • UTKAL MASTER STROKE

ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଏଜୁକେସନ୍ (BSE Odisha) — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଷ୍ଟର ନୋଟ୍ସ

ଶ୍ରେଣୀ: ନବମ ଶ୍ରେଣୀ (Class 9) | ବିଷୟ: ଭୌତିକ ବିଜ୍ଞାନ (Physical Science - SCP)

ଭାଗ ୧: ଅଧ୍ୟାୟର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଓ ତତ୍ତ୍ୱ ବିଶ୍ଳେଷଣ (Complete Textbook Theory)

୩.୧ ରାସାୟନିକ ସଂଯୋଗ ନିୟମ (Laws of Chemical Combination):

୧. ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସଂରକ୍ଷଣ ନିୟମ (Law of Conservation of Mass):

ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ: ଆଣ୍ଟୋଇନ୍ ଏଲ୍. ଲାଭୋସିୟର୍ (Antoine L. Lavoisier)

ନିୟମ: ଯେକୌଣସି ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ବସ୍ତୁତ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି ବା ବିନାଶ ହୁଏ ନାହିଁ। ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରତିକାରକଗୁଡ଼ିକର ମୋଟ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସର୍ବଦା ଉତ୍ପାଦଗୁଡ଼ିକର ମୋଟ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସହିତ ସମାନ ରହେ।

୨. ସ୍ଥିରାନୁପାତ ନିୟମ (Law of Constant Proportions):

ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ: ଜୋସେଫ୍ ପ୍ରାଉଷ୍ଟ (Joseph Proust)

ନିୟମ: ଏକ ରାସାୟନିକ ଯୌଗିକରେ ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବଦା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଅନୁପାତରେ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି।

ଉଦାହରଣ: ଜଳ (H₂O) ଯେକୌଣସି ଉତ୍ସରୁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ ନା କାହିଁକି, ସେଥିରେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଓ ଅକ୍ସିଜେନ୍‌ର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଅନୁପାତ ସର୍ବଦା ୧ : ୮ ହୋଇଥାଏ।

୩.୨ ଡାଲଟନଙ୍କ ପରମାଣୁ ତତ୍ତ୍ୱ (Dalton's Atomic Theory):

ଜନ୍ ଡାଲଟନ୍ (John Dalton) ୧୮୦୮ ମସିହାରେ ପରମାଣୁ ତତ୍ତ୍ୱ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।

ମୁଖ୍ୟ ସ୍ୱୀକାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ (Postulates):

୧. ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥ (ମୌଳିକ, ଯୌଗିକ ବା ମିଶ୍ରଣ) "ପରମାଣୁ" ନାମକ ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ଅବିଭାଜ୍ୟ କଣିକା ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ।

୨. ପରମାଣୁଗୁଡ଼ିକୁ ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସୃଷ୍ଟି କିମ୍ବା ଧ୍ୱଂସ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।

୩. ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୌଳିକର ସମସ୍ତ ପରମାଣୁର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଏବଂ ରାସାୟନିକ ଧର୍ମ ଅବିକଳ ସମାନ।

୪. ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମୌଳିକର ପରମାଣୁଗୁଡ଼ିକର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଏବଂ ରାସାୟନିକ ଧର୍ମ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଭିନ୍ନ।

୫. ଏକାଧିକ ମୌଳିକର ପରମାଣୁଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷୁଦ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣସଂଖ୍ୟା ଅନୁପାତରେ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଯୌଗିକ ଗଠନ କରନ୍ତି।

୬. ଯେକୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଯୌଗିକରେ ପରମାଣୁମାନଙ୍କର ଆପେକ୍ଷିକ ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ପ୍ରକାର ସ୍ଥିର ରହେ।

୩.୩ ପରମାଣୁ, ପ୍ରତୀକ ଓ ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ (Atom, Symbols & Atomic Mass):

୧. ପରମାଣୁର ସଂଜ୍ଞା ଓ ଆକାର:

ପରମାଣୁ ହେଉଛି ମୌଳିକର କ୍ଷୁଦ୍ରତମ କଣିକା ଯାହା ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରେ।

ପାରମାଣବିକ ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧକୁ "ନାନୋମିଟର (nm)" ରେ ମପାଯାଏ। (୧ nm = ୧୦⁻⁹ ମିଟର, ୧ m = ୧୦⁹ nm)। ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ପରମାଣୁର ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ = ୧୦⁻¹⁰ m।

୨. ମୌଳିକମାନଙ୍କର ଆଧୁନିକ ପ୍ରତୀକ (IUPAC System):

ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ: ବର୍ଜେଲିୟସ୍ (Berzelius)।

ନିୟମ: ପ୍ରତୀକର ପ୍ରଥମ ଅକ୍ଷର ସର୍ବଦା ବଡ଼ହାତ (Capital) ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅକ୍ଷର ଛୋଟହାତ (Small) ହେବ।

ଲାଟିନ୍ ନାମରୁ ପ୍ରତୀକ: ସୋଡ଼ିୟମ୍ (Natrium ➔ Na), ପୋଟାସିୟମ୍ (Kalium ➔ K), ଲୁହା (Ferrum ➔ Fe), ତମ୍ବା (Cuprum ➔ Cu), ରୂପା (Argentum ➔ Ag), ସୁନା (Aurum ➔ Au), ପାରଦ (Hydrargyrum ➔ Hg), ସୀସା (Plumbum ➔ Pb)।

୩. ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଏବଂ C-12 ସ୍କେଲ୍:

୧୯୬୧ ମସିହାରେ କାର୍ବନ-୧୨ (C-12) ସମସ୍ଥାନିକ (Isotope) କୁ ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱର ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମାନକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା।

ସଂଜ୍ଞା: ଏକ C-12 ପରମାଣୁ ବସ୍ତୁତ୍ୱର ୧/୧୨ ଭାଗକୁ "ଏକ ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଏକକ (1 amu ବା 1 u - Unified Mass)" କୁହାଯାଏ।

୩.୪ ଅଣୁ, ଯୋଜ୍ୟତା ଓ ରାସାୟନିକ ସଙ୍କେତ (Molecules, Valency & Formulas):

୧. ଅଣୁ (Molecule):

ଦୁଇ ବା ତତୋଧିକ ପରମାଣୁ ରାସାୟନିକ ବନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି ହୋଇ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ନିରପେକ୍ଷ କଣିକା ଯାହା ପ୍ରକୃତିରେ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ ରହିପାରେ।

ମୌଳିକର ଅଣୁ: ଗୋଟିଏ ପ୍ରକାର ପରମାଣୁ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ (O₂, N₂, O₃, P₄, S₈)।

ଯୌଗିକର ଅଣୁ: ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମୌଳିକର ପରମାଣୁ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ (H₂O, CO₂, NH₃, CH₄)।

୨. ପରମାଣୁକତା (Atomicity):

ଗୋଟିଏ ଅଣୁରେ ଥିବା ପରମାଣୁ ସଂଖ୍ୟାକୁ ପରମାଣୁକତା କୁହାଯାଏ।

ଏକ-ପରମାଣୁକ: He, Ne, Ar, Kr (ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଗ୍ୟାସ୍)

ଦ୍ୱି-ପରମାଣୁକ: H₂, O₂, N₂, Cl₂

ତ୍ରି-ପରମାଣୁକ: O₃ (ଓଜୋନ୍)

ଚତୁଃ-ପରମାଣୁକ: P₄ (ଫସଫରସ୍)

ବହୁ-ପରମାଣୁକ: S₈ (ଗନ୍ଧକ)

୩. ଆୟନ (Ion) ଓ ପଲିଆଟମିକ ଆୟନ (Polyatomic Ion):

ଚାର୍ଜଯୁକ୍ତ ପରମାଣୁ ବା ପରମାଣୁ ପୁଞ୍ଜକୁ ଆୟନ କୁହାଯାଏ। ଧନାତ୍ମକ ଚାର୍ଜକୁ "କାଟାୟନ୍ (Cation)" (ଯଥା: Na⁺, Ca²⁺) ଏବଂ ଋଣାତ୍ମକ ଚାର୍ଜକୁ "ଆନାୟନ୍ (Anion)" (ଯଥା: Cl⁻, O²⁻) କୁହାଯାଏ।

ପଲିଆଟମିକ ଆୟନ: ଏକାଧିକ ପରମାଣୁ ବିଶିଷ୍ଟ ନିଟ୍ ଚାର୍ଜଯୁକ୍ତ ଗୋଷ୍ଠୀ (ଯଥା: NH₄⁺, CO₃²⁻, SO₄²⁻, OH⁻, PO₄³⁻)।

୪. ଯୋଜ୍ୟତା (Valency): ଏକ ପରମାଣୁର ଅନ୍ୟ ପରମାଣୁ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହେବାର ସାମର୍ଥ୍ୟ।

୩.୫ ମୋଲ୍ ସଂକଳ୍ପ ଓ ଗାଣିତିକ ଗଣନା (Mole Concept):

୧ ମୋଲ୍ = ୬.୦୨୨ × ୧୦²³ ଟି କଣିକା (ଆଭୋଗାଡ୍ରୋ ସ୍ଥିରାଙ୍କ, N_A)।

୧ ମୋଲ୍ ପରମାଣୁର ବସ୍ତୁତ୍ୱ = ଗ୍ରାମ୍-ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ।

୧ ମୋଲ୍ ଅଣୁର ବସ୍ତୁତ୍ୱ = ଗ୍ରାମ୍-ଆଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ।

ମୋଲ୍ ସୂତ୍ର:

ମୋଲ୍ ସଂଖ୍ୟା (n) = ଦତ୍ତ ବସ୍ତୁତ୍ୱ (m) / ମୋଲାର୍ ବସ୍ତୁତ୍ୱ (M)

ମୋଲ୍ ସଂଖ୍ୟା (n) = କଣିକା ସଂଖ୍ୟା (N) / ଆଭୋଗାଡ୍ରୋ ସଂଖ୍ୟା (N_A)

ଭାଗ ୨: ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ ୧ ର ୧୦୦% ପ୍ରାମାଣିକ ସମାଧାନ (Textbook Exercise 1)

ପ୍ରଶ୍ନ ୧: ରାସାୟନିକ ସଂଯୋଗର ଦୁଇଟି ନିୟମ ଲେଖ ଏବଂ ବୁଝାଅ।

ଉତ୍ତର:

୧. ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସଂରକ୍ଷଣ ନିୟମ: ଏହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ କୌଣସି ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ବସ୍ତୁତ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି ବା ବିନାଶ ହୁଏ ନାହିଁ। ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରତିକାରକମାନଙ୍କ ମୋଟ ବସ୍ତୁତ୍ୱ, ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପରେ ଉତ୍ପାଦମାନଙ୍କ ମୋଟ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସହ ସମାନ ହୁଏ।

୨. ସ୍ଥିରାନୁପାତ ନିୟମ: ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରାସାୟନିକ ଯୌଗିକରେ ଉପାଦାନ ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବଦା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଅନୁପାତରେ ଥାଆନ୍ତି। ଉଦାହରଣ: ଜଳ (H₂O) ରେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଓ ଅମ୍ଳଜାନର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଅନୁପାତ ସର୍ବଦା ୧ : ୮ ହୋଇଥାଏ।

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

ପ୍ରଶ୍ନ ୨: ଡାଲଟନଙ୍କ ପରମାଣୁତତ୍ତ୍ୱର ସ୍ୱୀକାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଲେଖ।

ଉତ୍ତର:

୧. ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥ "ପରମାଣୁ" ନାମକ ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ଅବିଭାଜ୍ୟ କଣିକା ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ।

୨. ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ପରମାଣୁକୁ ସୃଷ୍ଟି ବା ଧ୍ୱଂସ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।

୩. ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୌଳିକର ସମସ୍ତ ପରମାଣୁର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଓ ରାସାୟନିକ ଧର୍ମ ଏକାଭଳି ହୋଇଥାଏ।

୪. ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମୌଳିକର ପରମାଣୁର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଓ ଧର୍ମ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଭିନ୍ନ।

୫. ପରମାଣୁଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷୁଦ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣସଂଖ୍ୟା ଅନୁପାତରେ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଯୌଗିକ ଗଠନ କରନ୍ତି।

ପ୍ରଶ୍ନ ୩: ଗୋଟିଏ ଉଦାହରଣ ସହ ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ କ'ଣ ବୁଝାଅ।

ଉତ୍ତର:

କାର୍ବନ-୧୨ (C-12) ପରମାଣୁର ବସ୍ତୁତ୍ୱର ୧/୧୨ ଅଂଶ ତୁଳନାରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୌଳିକର ପରମାଣୁ କେତେ ଗୁଣ ଭାରୀ, ତାହାକୁ ସେହି ମୌଳିକର "ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ" କୁହାଯାଏ।

ଉଦାହରଣ: ଅକ୍ସିଜେନ୍ (ଅମ୍ଳଜାନ) ର ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ = ୧୬ u। ଏହାର ଅର୍ଥ ଗୋଟିଏ ଅମ୍ଳଜାନ ପରମାଣୁ ଏକ C-12 ପରମାଣୁର ୧/୧୨ ଅଂଶ ବସ୍ତୁତ୍ୱଠାରୁ ୧୬ ଗୁଣ ଭାରୀ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୪: ଆଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ କ'ଣ? ଏକ ଯୌଗିକର ଆଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ କିପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଇପାରିବ, ଉଦାହରଣ ଦେଇ ଲେଖ।

ଉତ୍ତର:

ଗୋଟିଏ ଅଣୁରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପରମାଣୁମାନଙ୍କର ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱର ସମଷ୍ଟିକୁ ଉକ୍ତ ଅଣୁର "ଆଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ (Molecular Mass)" କୁହାଯାଏ।

ଉଦାହରଣ: ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ (C₆H₁₂O₆) ର ଆଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ନିର୍ଣ୍ଣୟ:

C ର ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ = ୧୨ u

H ର ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ = ୧ u

O ର ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ = ୧୬ u

ଆଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ = (୬ × ୧୨) + (୧୨ × ୧) + (୬ × ୧୬) = ୭୨ + ୧୨ + ୯୬ = ୧୮୦ u।

ପ୍ରଶ୍ନ ୫: ପଲିଆଟମିକ ଆୟନ କ'ଣ? ଚାରୋଟି ପଲିଆଟମିକ ଆୟନର ଉଦାହରଣ ଦିଅ।

ଉତ୍ତର:

ଏକାଧିକ ପରମାଣୁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଗଠନ କରିଥିବା ନିଟ୍ ଚାର୍ଜଯୁକ୍ତ ପରମାଣୁ ପୁଞ୍ଜକୁ "ପଲିଆଟମିକ ଆୟନ (Polyatomic Ion)" କୁହାଯାଏ।

ଚାରୋଟି ଉଦାହରଣ:

୧. ଆମୋନିୟମ୍ ଆୟନ ➔ NH₄⁺

୨. କାର୍ବୋନେଟ୍ ଆୟନ ➔ CO₃²⁻

୩. ସଲଫେଟ୍ ଆୟନ ➔ SO₄²⁻

୪. ହାଇଡ୍ରୋକ୍ସାଇଡ୍ ଆୟନ ➔ OH⁻

ପ୍ରଶ୍ନ ୬: ନିମ୍ନଲିଖିତ ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରତୀକ ଲେଖ।

(i) ବେରିୟମ୍ ➔ Ba

(ii) ବେରିଲିୟମ୍ ➔ Be

(iii) କ୍ୟାଡ୍‌ମିୟମ୍ ➔ Cd

(iv) କ୍ରୋମିୟମ୍ ➔ Cr

(v) ଗୋଲ୍ଡ (ସୁନା) ➔ Au (ଲାଟିନ୍ ନାମ Aurum ରୁ)

ପ୍ରଶ୍ନ ୭: ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରତୀକଗୁଡ଼ିକରୁ ମୌଳିକର ନାମ ଲେଖ।

(i) Al ➔ ଆଲୁମିନିୟମ୍ (Aluminium)

(ii) He ➔ ହିଲିୟମ୍ (Helium)

(iii) Co ➔ କୋବାଲ୍ଟ (Cobalt)

(iv) Mn ➔ ମାଙ୍ଗାନିଜ୍ (Manganese)

(v) Hg ➔ ମରକ୍ୟୁରୀ / ପାରଦ (Mercury)

(vi) B ➔ ବୋରନ୍ (Boron)

(vii) P ➔ ଫସଫରସ୍ (Phosphorus)

(viii) S ➔ ସଲଫର୍ / ଗନ୍ଧକ (Sulphur)

(ix) C ➔ କାର୍ବନ୍ (Carbon)

(x) F ➔ ଫ୍ଲୋରିନ୍ (Fluorine)

ପ୍ରଶ୍ନ ୮: ରାସାୟନିକ ସଙ୍କେତ ଲେଖିବାର ପ୍ରଣାଳୀ ବୁଝାଅ।

ଉତ୍ତର:

୧. ପ୍ରଥମେ ଯୌଗିକ ଗଠନ କରୁଥିବା ମୌଳିକ ବା ଆୟନର ପ୍ରତୀକ ପାଖାପାଖି ଲେଖନ୍ତୁ (ଧନାତ୍ମକ କାଟାୟନ୍ ବାମ ପଟେ ଓ ଋଣାତ୍ମକ ଆନାୟନ୍ ଡାହାଣ ପଟେ)।

୨. ପ୍ରତୀକ ତଳେ ସେମାନଙ୍କର ଯୋଜ୍ୟତା ବା ଚାର୍ଜ ସଂଖ୍ୟା ଲେଖନ୍ତୁ।

୩. ଯୋଜ୍ୟତାକୁ ବଜ୍ରଗୁଣନ (Cross-over) କରି ପ୍ରତୀକର ପାଦଦେଶରେ (Subscript) ଲେଖନ୍ତୁ।

୪. ପଲିଆଟମିକ ଆୟନର ସଂଖ୍ୟା ୧ ରୁ ଅଧିକ ହେଲେ ଆୟନକୁ ବନ୍ଧନୀ (Bracket) ମଧ୍ୟରେ ରଖି ବାହାରେ ସଂଖ୍ୟା ଲେଖାଯାଏ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୯: ନିମ୍ନଲିଖିତ ଯୌଗିକମାନଙ୍କର ସଙ୍କେତ ଲେଖ।

(i) ସୋଡ଼ିୟମ ବ୍ରୋମାଇଡ୍:

Na (+୧), Br (-୧) ➔ NaBr

(ii) ଜିଙ୍କ ସଲଫେଟ୍:

Zn (+୨), SO₄ (-୨) ➔ ZnSO₄

(iii) ଏମୋନିୟମ କ୍ଲୋରାଇଡ୍:

NH₄ (+୧), Cl (-୧) ➔ NH₄Cl

(iv) ବେରିୟମ କାର୍ବୋନେଟ୍:

Ba (+୨), CO₃ (-୨) ➔ BaCO₃

(v) ଏଲୁମିନିୟମ ଫସଫେଟ୍:

Al (+୩), PO₄ (-୩) ➔ AlPO₄

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୦: ପାଞ୍ଚୋଟି ଅଧାତୁର ନାମ ଲେଖି ସେଗୁଡ଼ିକର ପରମାଣୁକତା ଲେଖ।

ଉତ୍ତର:

୧. ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ (H₂) ➔ ପରମାଣୁକତା = ୨ (ଦ୍ୱି-ପରମାଣୁକ)

୨. ଅକ୍ସିଜେନ୍ / ଅମ୍ଳଜାନ (O₂) ➔ ପରମାଣୁକତା = ୨ (ଦ୍ୱି-ପରମାଣୁକ)

୩. ଓଜୋନ୍ (O₃) ➔ ପରମାଣୁକତା = ୩ (ତ୍ରି-ପରମାଣୁକ)

୪. ଫସଫରସ୍ (P₄) ➔ ପରମାଣୁକତା = ୪ (ଚତୁଃ-ପରମାଣୁକ)

୫. ସଲଫର୍ / ଗନ୍ଧକ (S₈) ➔ ପରମାଣୁକତା = ୮ (ଅଷ୍ଟ ବା ବହୁ-ପରମାଣୁକ)

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୧: ଏଭୋଗାଡ୍ରୋ ସ୍ଥିରାଙ୍କ କ'ଣ ବୁଝାଅ।

ଉତ୍ତର:

ଯେକୌଣସି ପଦାର୍ଥ (ମୌଳିକ ବା ଯୌଗିକ) ର ଠିକ୍ ଏକ ମୋଲ୍ ପରିମାଣରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା କଣିକା (ପରମାଣୁ, ଅଣୁ ବା ଆୟନ) ର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାକୁ "ଏଭୋଗାଡ୍ରୋ ସ୍ଥିରାଙ୍କ (Avogadro Constant, N_A)" କୁହାଯାଏ।

ଏହାର ପ୍ରାମାଣିକ ମାନ = ୬.୦୨୨ × ୧୦²³ mol⁻¹।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୨: ଗ୍ରାମ-ଆଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ କ'ଣ ଗୋଟିଏ ଉଦାହରଣ ସହ ବୁଝାଅ।

ଉତ୍ତର:

ଗୋଟିଏ ଯୌଗିକର ଆଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱକୁ ଯେତେବେଳେ "ଗ୍ରାମ୍" ଏକକରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ଉକ୍ତ ଯୌଗିକର "ଗ୍ରାମ୍-ଆଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ (Gram Molecular Mass)" ବା "ମୋଲାର୍ ବସ୍ତୁତ୍ୱ" କୁହାଯାଏ। ଏହା ୧ ମୋଲ୍ ଅଣୁର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସହ ସମାନ।

ଉଦାହରଣ:

ଜଳ (H₂O) ର ଆଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ = ୧୮ u।

ତେଣୁ ଜଳର ଗ୍ରାମ୍-ଆଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ = ୧୮ ଗ୍ରାମ୍। (୧୮ ଗ୍ରାମ୍ ଜଳରେ ୬.୦୨୨ × ୧୦²³ ଟି ଜଳ ଅଣୁ ଥାଏ)।

(ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)

🤖 Have a Doubt in this Chapter?

Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!

🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App