ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଏଜୁକେସନ୍ (BSE Odisha) — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଷ୍ଟର ନୋଟ୍ସ
ଶ୍ରେଣୀ: Class 9 | ବିଷୟ: Sanskrit Grammer
ଅଧ୍ୟାୟ: Class9 SanGram Ch02 Paribhasika Shabda (ପାରିଭାଷିକ ଶବ୍ଦ)
୧. ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ ଓ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map & Conceptual Architecture)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଟି ସଂସ୍କୃତ ବ୍ୟାକରଣର କେତେକ ମୌଳିକ ତଥା ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ପାରିଭାଷିକ ଶବ୍ଦ (Technical Terms) ଉପରେ ଆଧାରିତ। ସଂସ୍କୃତ ବ୍ୟାକରଣକୁ ସହଜ ଓ ସୁବୋଧ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଭୂମିକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ପାରିଭାଷିକ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ସୂତ୍ରମାନଙ୍କର ସଂକ୍ଷେପୀକରଣରେ ସହାୟକ ହେବା ସହିତ ବ୍ୟାକରଣର ନିୟମାବଳୀକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ବୁଝାଇଥାଏ। ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଥ, ପ୍ରୟୋଗ ଏବଂ ଗଠନ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ବୁଝିବା ଦ୍ୱାରା ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ସଂସ୍କୃତ ବ୍ୟାକରଣର ଗଭୀରତାକୁ ସହଜରେ ଉପଲବ୍ଧି କରିପାରିବେ। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ କାରକ, ଧାତୁ, ପ୍ରତ୍ୟୟ, ସନ୍ଧି, ବର୍ଣ୍ଣ, ବିଭକ୍ତି ଇତ୍ୟାଦି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିଭିନ୍ନ ପାରିଭାଷିକ ଶବ୍ଦର ସଂଜ୍ଞା ଓ ଉଦାହରଣ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି।
ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ:
ସଂକଳ୍ପନାତ୍ମକ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Conceptual Mind Map):
ପାରିଭାଷିକ ଶବ୍ଦ
├── କାରକ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ
│ ├── ଅକଥିତ (ଗୌଣ କର୍ମ)
│ ├── ଅଧିକରଣ (କ୍ରିୟାର ଆଧାର)
│ └── ଅନଭିହିତ (ଅନୁକ୍ତ)
├── ଧାତୁ ଓ କ୍ରିୟା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ
│ ├── ଅକର୍ମକ (ଫଳ ଓ ବ୍ୟାପାର କର୍ତ୍ତାଗାମୀ)
│ ├── ଆତ୍ମନେପଦ (କର୍ତ୍ତା ନିଜେ ଫଳ ଭୋଗକରେ)
│ └── ଉପସର୍ଗ (ଧାତୁ ପୂର୍ବରୁ ଲାଗୁଥିବା ଅବ୍ୟୟ)
├── ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଧ୍ୱନି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ
│ ├── ଅଚ୍ (ସ୍ୱରବର୍ଣ୍ଣ)
│ ├── ଅନୁନାସିକ (ମୁଖ ଓ ନାସିକା ସହାୟତାରେ ଉଚ୍ଚାରିତ)
│ ├── ଗୁଣ (ଅ, ଏ, ଓ)
│ ├── ଗୁରୁ (ଦୀର୍ଘ ବା ସଂଯୁକ୍ତ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ)
│ ├── ବୃଦ୍ଧି (ଆ, ଐ, ଔ)
│ ├── ସବର୍ଣ୍ଣ (ସମାନ ଉଚ୍ଚାରଣ ସ୍ଥାନ ଓ ପ୍ରୟତ୍ନ)
│ ├── ଉପଧା (ଅନ୍ତ୍ୟବର୍ଣ୍ଣର ପୂର୍ବବର୍ଣ୍ଣ)
│ └── ଟି (ଶବ୍ଦର ଅନ୍ତଃସ୍ୱର)
├── ଶବ୍ଦ ଓ ପଦ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ
│ ├── ପଦ (ବିଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଶବ୍ଦ)
│ ├── ପ୍ରକୃତି (ମୂଳ ଶବ୍ଦ ବା ଧାତୁ)
│ └── ପ୍ରାତିପଦିକ (ବିଭକ୍ତିହୀନ ଶବ୍ଦ)
├── ପ୍ରତ୍ୟୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ
│ ├── ପ୍ରତ୍ୟୟ (ପ୍ରକୃତି ପରେ ଯୁକ୍ତ)
│ ├── ତଦ୍ଧିତ (ପ୍ରାତିପଦିକରେ ଯୁକ୍ତ)
│ ├── ତିଙ୍କ୍ (ଧାତୁରେ ଯୁକ୍ତ କ୍ରିୟାପଦ ନିର୍ମାଣକାରୀ)
│ ├── କୃତ୍ (ଧାତୁରେ ଯୁକ୍ତ ସଂଜ୍ଞା/ବିଶେଷଣ/ଅବ୍ୟୟ ନିର୍ମାଣକାରୀ)
│ └── ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତ୍ୟୟ (ସ୍ତ୍ରୀଲିଙ୍ଗ ନିର୍ମାଣକାରୀ)
├── ସନ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ
│ ├── ଆଗମ (ଅତିରିକ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣର ଆଗମନ)
│ ├── ଆଦେଶ (ବର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନରେ ଅନ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣ)
│ └── ସମ୍ପ୍ରସାରଣ (ୟ, ବ୍, ର, ଳ୍ → ଇ, ଉ, ଋ, ଌ)
├── ଅନ୍ୟାନ୍ୟ
│ ├── ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଂଯୋଗ (କାଳ ଓ ମାର୍ଗର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନତା)
│ ├── ଉପପଦ ବିଭକ୍ତି (ପଦ ଯୋଗୁଁ ବିଭକ୍ତି)
│ ├── କର୍ମପ୍ରବଚନୀୟ (କ୍ରିୟାକୁ ପ୍ରକାଶ ନ କରି ବିଶେଷ୍ୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କରୁଥିବା ଉପସର୍ଗ)
│ └── ଗଣ (ସମାନ ବ୍ୟାକରଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିବା ଶବ୍ଦ/ଧାତୁ ସମୂହ)
୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ରାବଳୀ (Comprehensive Theory & Formulas)
ସଂସ୍କୃତ ବ୍ୟାକରଣରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅର୍ଥ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏବଂ ସୂତ୍ରମାନଙ୍କର ସଂକ୍ଷେପୀକରଣ ନିମନ୍ତେ ଅନେକ ପାରିଭାଷିକ ଶବ୍ଦର ବ୍ୟବହାର ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ପାରିଭାଷିକ ଶବ୍ଦ ବା ସଂଜ୍ଞାଗୁଡ଼ିକର ନିର୍ମାଣ ସେମାନଙ୍କର ଗଠନ ବା ପ୍ରୟୋଗ ବା ଅର୍ଥକୁ ଆଧାର କରି କରାଯାଇଥାଏ। ଯେଉଁ ସଂଜ୍ଞାପଦଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ନିଜର ଅର୍ଥ ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ସେଗୁଡ଼ିକ ଅକୃତ୍ରିମ ବା ଅନ୍ୱର୍ଥ ସଂଜ୍ଞା। ଯଥା- କାରକ ଏହାର ଅର୍ଥ ସହଜରେ ବୁଝିହେଉଛି। ଅନ୍ୟ କେତେକ କୃତ୍ରିମ। ଯଥା- ଟି ଏବଂ ତଦ୍ଭିନ୍ନ କେତେକ ସଂଜ୍ଞା ଭାଷାନିରପେକ୍ଷ, ଯଥା ‘ଗୁଣ’ ଏହା ସହଜରେ ବୁଝି ହୁଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଏଗୁଡ଼ିକ ବୁଝିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଆରମ୍ଭରୁ କେତୋଟି ପାରିଭାଷିକ ଶବ୍ଦ ସହ ପରିଚୟ ରହିଲେ ବ୍ୟାକରଣ ଅଧ୍ୟୟନ ସୁଗମ ହେବ।
୧. ଅକଥିତ (Akathita): ଏହା ଏକ ପ୍ରକାର କର୍ମର ସଂଜ୍ଞା। ଦ୍ୱିକର୍ମକ ଧାତୁମାନଙ୍କର ଗୌଣକର୍ମକୁ ଅକଥିତ କର୍ମ କୁହାଯାଇପାରେ।
୨. ଅକର୍ମକ (Akarmaka): ଯେଉଁ କ୍ରିୟାର ଫଳ ଓ ବ୍ୟାପାର ଉଭୟ, ଗୋଟିଏକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ରହିଥାଏ ତାହାକୁ ଅକର୍ମକ ଧାତୁ କୁହାଯାଏ।
୩. ଅଚ୍ (Ach): ପ୍ରଥମ ମାହେଶ୍ୱର ସୂତ୍ରର ପ୍ରଥମ ବର୍ଣ୍ଣ ‘ଅ’ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ମାହେଶ୍ୱର ସୂତ୍ରର ଅନ୍ତିମ ‘ଚ୍’ କୁ ନେଇ ‘ଅଚ୍’ ଗଠିତ।
୪. ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଂଯୋଗ (Atyanta Samyoga): କାଳ ଓ ମାର୍ଗର ବ୍ୟବଧାନ ରହିତ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଂଯୋଗ କୁହାଯାଏ।
୫. ଅଧିକରଣ (Adhikarana): କର୍ତ୍ତା ବା କର୍ମ ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ କ୍ରିୟାର ଆଧାରକୁ ଅଧିକରଣ କୁହାଯାଏ। ଅଧିକରଣଠାରେ ସପ୍ତମୀବିଭକ୍ତିର ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇଥାଏ।
୬. ଅନଭିହିତ (Anabhihita): ସାଧାରଣତଃ ତିଙନ୍ତ, କୃଦନ୍ତ, ତଦ୍ଧିତ ଓ ସମସ୍ତପଦ ଦ୍ୱାରା କର୍ତ୍ତା, କର୍ମ ପ୍ରଭୃତି ଉକ୍ତ ହୋଇଥାନ୍ତି ଓ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମା ବିଭକ୍ତିରେ ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କାରକ ଓ ବିଭକ୍ତିରେ ଏହି ଅନଭିହିତ ବା ଅନୁକ୍ତ ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ।
୭. ଅନୁନାସିକ (Anunasika): ଯେଉଁ ବର୍ଣ୍ଣର ଉଚ୍ଚାରଣ ମୁଖ ଓ ନାସିକାର ମିଳିତ ସହାୟତାରେ ସଂଘଟିତ ହୁଏ ତାହାକୁ ଅନୁନାସିକ କହନ୍ତି।
୮. ଆଗମ (Agama): କୌଣସି ଶବ୍ଦ ବା ଧାତୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ବର୍ଣ୍ଣ ସମୀପରେ ଅନ୍ୟ ଅତିରିକ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣର ଆଗମନକୁ ଆଗମ କହନ୍ତି।
୯. ଆତ୍ମନେପଦ (Atmanepada): ଯେଉଁ କ୍ରିୟା ବା ଧାତୁର ଫଳ କର୍ତ୍ତା ନିଜେ ଭୋଗକରେ ତାହାକୁ ଆତ୍ମନେପଦ ଧାତୁ କହନ୍ତି।
୧୦. ଆଦେଶ (Adesha): ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ କୌଣସି ବର୍ଣ୍ଣକୁ ହଟାଇ ତା ସ୍ଥାନରେ ଅନ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣର ସ୍ଥାପନକୁ ଆଦେଶ କୁହାଯାଏ।
୧୧. ଉପପଦ ବିଭକ୍ତି (Upapada Vibhakti): କେତେକ ପଦର ପ୍ରୟୋଗକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଭକ୍ତିର ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ ସେହି ବିଭକ୍ତିକୁ ସେତେବେଳେ ଉପପଦ ବିଭକ୍ତି କୁହାଯାଏ।
୧୨. ଉପସର୍ଗ (Upasarga): ଧାତୁ ପୂର୍ବରୁ ଏବଂ ବିଶେଷ ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା କେତେକ ଅବ୍ୟୟ ପଦକୁ ଉପସର୍ଗ କହନ୍ତି।
୧୩. କର୍ମପ୍ରବଚନୀୟ (Karmapravachaniya): ଏଠାରେ କର୍ମ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ କ୍ରିୟା। ଯେଉଁ ଉପସର୍ଗଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥଳବିଶେଷରେ କ୍ରିୟାକୁ ପ୍ରକାଶ ନ କରି ବିଶେଷ୍ୟ ପଦକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କରିଥାନ୍ତି ସେଗୁଡ଼ିକ କର୍ମପ୍ରବଚନୀୟ।
୧୪. ଗଣ (Gana): ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ ବା ଧାତୁଙ୍କର ସମାନ ବ୍ୟାକରଣଗତ କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ ସେମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ଏକତ୍ରକରି ରଖାଯାଇଥାଏ।
୧୫. ଗୁଣ (Guna): ଅକାର (ଅର୍), ଏକାର ଏବଂ ଓକାରକୁ ଗୁଣ କହନ୍ତି। ସ୍ୱରର ଗୁଣ ହୁଏ କହିଲେ ଇ, ଈ ସ୍ଥାନରେ ଏ, ଉ-ଊ ସ୍ଥାନରେ ଓ, ଋ-ୠ ସ୍ଥାନରେ ଅର୍ ଏବଂ ଌ ସ୍ଥାନରେ ଅଳ୍ ହେବାକୁ ବୁଝାଏ।
୧୬. ଗୁରୁ (Guru): ସଂଯୁକ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣର ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ହ୍ରସ୍ୱବର୍ଣ୍ଣ, ଦୀର୍ଘସ୍ୱର, ଦୀର୍ଘସ୍ୱରଯୁକ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ, ଅନୁସ୍ୱାରଯୁକ୍ତ ଓ ବିସର୍ଗଯୁକ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଗୁରୁ ସଂଜ୍ଞକ।
୧୭. ଟି (Ṭi): ଶବ୍ଦର ଅନ୍ତଃସ୍ୱରକୁ ‘ଟି’ କହନ୍ତି। ତା’ପରେ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଥିଲେ, ଅନ୍ତଃସ୍ୱର ଓ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ମିଶି ‘ଟି’ ବୋଲାନ୍ତି।
୧୮. ତଦ୍ଧିତ (Taddhita): ପ୍ରାତିପଦିକରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ନୂତନ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ଅ, ଇ, ତା ପ୍ରଭୃତି ପ୍ରତ୍ୟୟ ଗୁଡ଼ିକୁ ତଦ୍ଧିତ ପ୍ରତ୍ୟୟ କୁହାଯାଏ।
୧୯. ତିଙ୍କ୍ (Tiṅ): ଯେଉଁ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଗୁଡ଼ିକ ମୂଳଧାତୁ ସହ ଯୁକ୍ତହୋଇ ସିଧାସଳଖ କ୍ରିୟାପଦ ନିର୍ମାଣ କରିଥାନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ତିଙ୍କ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଅଷ୍ଟାଧ୍ୟାୟୀର ୩.୪.୭୮ ସୂତ୍ରର ପ୍ରଥମ ଓ ଅନ୍ତିମ ବର୍ଣ୍ଣକୁ ନେଇ ତିଙ୍କ୍ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ଗଠିତ ଏବଂ ଏଥିରେ ଥିବା ମୋଟ୍ ୧୮ଟି ପ୍ରତ୍ୟୟ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମ ୯ଟି ପରସ୍ମୈପଦୀ ଓ ଶେଷ ୯ଟି ଆତ୍ମନେପଦୀ ଧାତୁରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି।
୨୦. କୃତ୍ (Kṛt): ଧାତୁ ସହ ଯୁକ୍ତହୋଇ ସଂଜ୍ଞାପଦ, ବିଶେଷଣପଦ, ଅବ୍ୟୟପଦ ନିର୍ମାଣ କରୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତ୍ୟୟମାନଙ୍କୁ କୃତ୍ ପ୍ରତ୍ୟୟ କୁହାଯାଏ।
୨୧. ପଦ (Pada): ବିଭକ୍ତି ଚିହ୍ନ ଲାଗିଥିବା ଶବ୍ଦ, ଧାତୁ ରୂପ ଏବଂ ଅବ୍ୟୟ ଗୁଡ଼ିକୁ ପଦ କହନ୍ତି।
୨୨. ପ୍ରକୃତି (Prakṛti): ମୂଳ ପ୍ରାତିପଦିକ ବା ଧାତୁ ଯେଉଁଥରେ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଯୋଗକରି ପଦ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଏ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ‘ପ୍ରକୃତି’ କହନ୍ତି।
୨୩. ପ୍ରତ୍ୟୟ (Pratyaya): ପ୍ରକୃତି ସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଯେଉଁମାନେ ପଦ ନିର୍ମାଣରେ ସହାୟତା କରିଥାନ୍ତି ସେଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ପଦବାଚ୍ୟ। ଏଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ମୂଳ ପ୍ରକୃତିର ପରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାନ୍ତି।
୨୪. ପ୍ରାତିପଦିକ (Prātipadika): ବିଭକ୍ତି ଚିହ୍ନ ଲାଗିନଥିବା ଯେକୌଣସି ଶବ୍ଦକୁ ପ୍ରାତିପଦିକ କହନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟୟ, ପ୍ରତ୍ୟୟାନ୍ତ ଓ ଧାତୁଭିନ୍ନ ଅର୍ଥଯୁକ୍ତ ବସ୍ତୁବାଚକ ବା ବସ୍ତୁର ବିଶେଷଣ ବାଚକ ଶବ୍ଦ ସ୍ୱରୂପକୁ ପ୍ରାତିପଦିକ କୁହାଯାଏ।
୨୫. ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତ୍ୟୟ (Strī Pratyaya): ସ୍ତ୍ରୀଲିଙ୍ଗାନ୍ତ ଶବ୍ଦ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ଆ, ଈ ପ୍ରଭୃତି ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଯୋଗ କରାଯାଏ ସେଗୁଡ଼ିକ ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତ୍ୟୟ।
୨୬. ବୃଦ୍ଧି (Vṛddhi): ‘ଆ’, ‘ଐ’, ‘ଔ’ କୁ ବୃଦ୍ଧି କୁହାଯାଏ। ସ୍ୱରର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ କହିଲେ ଅ ସ୍ଥାନରେ ଆ, ଇ-ଈ-ଏ ସ୍ଥାନରେ ଐ, ଉ-ଊ-ଓ ସ୍ଥାନରେ ଔ, ଋ-ୠ ସ୍ଥାନରେ ଆର୍ ଏବଂ ଌ ସ୍ଥାନରେ ଆଳ୍ ହେବା ବୁଝାଏ।
୨୭. ସବର୍ଣ୍ଣ (Savarṇa): ଯେଉଁ ସକଳ ବର୍ଣ୍ଣର ଉଚ୍ଚାରଣ ସ୍ଥାନ ସମାନ ଏବଂ ଯାହାଙ୍କର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ସମାନ ପ୍ରୟତ୍ନର ପ୍ରୟୋଜନ; ସେମାନେ ପରସ୍ପର ସବର୍ଣ୍ଣ।
୨୮. ଉପଧା (Upadhā): ଅନ୍ତ୍ୟବର୍ଣ୍ଣର ପୂର୍ବ ବର୍ଣ୍ଣକୁ ଉପଧା କୁହାଯାଏ।
୨୯. ସମ୍ପ୍ରସାରଣ (Samprasāraṇa): ୟ, ବ୍, ର, ଳ୍ ସ୍ଥାନରେ ଯଥାକ୍ରମେ ଇ, ଉ, ଋ, ଌ ହେବାର ନାମ ସମ୍ପ୍ରସାରଣ।
୩. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ (100% Complete Solved Exercises)
(ପ୍ରଦତ୍ତ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଂଶରେ "ପାରିଭାଷିକ ଶବ୍ଦ" ଅଧ୍ୟାୟ ପାଇଁ କୌଣସି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ ନାହିଁ। ତେବେ, ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଅଧ୍ୟାୟରୁ ଆସିଥିବା ବର୍ଣ୍ଣ ସଂଯୋଗ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ସମାଧାନ ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା।)
୪. ବିଲିଖିତଃ ଇତି ପଦେ ଇ- ସ୍ଵର ସଂଯୁକ୍ତାନି ବ୍ୟଞ୍ଜନାନି ଲିଖତ ।
(ବିଲିଖିତଃ ଶବ୍ଦରେ 'ଇ' ସ୍ୱର ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ବ୍ୟଞ୍ଜନଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖ।)
୫. ରୂପେଣ ଇତି ପଦେ ଊ– ସ୍ୱର ସଂଯୁକ୍ତା ବ୍ୟଞ୍ଜନଂ ଲିଖତ ।
(ରୂପେଣ ଶବ୍ଦରେ 'ଊ' ସ୍ୱର ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ବ୍ୟଞ୍ଜନକୁ ଲେଖ।)
୬. କୁରୁତ ଇତି ପଦେ ଉ- ସ୍ଵର ସଂଯୁକ୍ତବ୍ୟଞ୍ଜନେ ଲିଖତ ।
(କୁରୁତ ଶବ୍ଦରେ 'ଉ' ସ୍ୱର ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ବ୍ୟଞ୍ଜନଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖ।)
୭. ସୌଭାଗ୍ୟମ୍ ଇତି ପଦେ ଔ– ଯୁକ୍ତ ବ୍ୟଞ୍ଜନଂ ଲିଖତ ।
(ସୌଭାଗ୍ୟମ୍ ଶବ୍ଦରେ 'ଔ' ସହିତ ଯୁକ୍ତ ବ୍ୟଞ୍ଜନକୁ ଲେଖ।)
୮. ମତୈକ୍ୟମ୍ ଇତ୍ୟତ୍ର ଐ- ଯୁକ୍ତବ୍ୟଞ୍ଜନଂ ଲିଖତ ।
(ମତୈକ୍ୟମ୍ ଶବ୍ଦରେ 'ଐ' ସହିତ ଯୁକ୍ତ ବ୍ୟଞ୍ଜନକୁ ଲେଖ।)
୯. କୃତିଃ ଇତ୍ୟତ୍ର ଋ– ଯୁକ୍ତବ୍ୟଞ୍ଜନଂ ଲିଖତ ।
(କୃତିଃ ଶବ୍ଦରେ 'ଋ' ସହିତ ଯୁକ୍ତ ବ୍ୟଞ୍ଜନକୁ ଲେଖ।)
୧୦. ନିମ୍ନଲିଖୂତବର୍ଣ୍ଣାନାଂ ସଂଯୁକ୍ତରୂପଂ ଲିଖତ ।
(ନିମ୍ନଲିଖିତ ବର୍ଣ୍ଣଗୁଡ଼ିକର ସଂଯୁକ୍ତ ରୂପ ଲେଖ।)
୧୦.୧. କ୍ + ଅ + ଳ୍ + ତ୍ + ଅ + ର୍ + ଅ + ତ୍ + ଅ + ୟ = କଳ୍ତରତୟ
୧୦.୨. ତ୍ + ଋ + ତ୍ + ୟ = ତୃତ୍ୟ
୧୦.୩. କ୍ + ଋ + ତ୍ + ତ୍ + ୟ = କୃତ୍ତ୍ୟ
୧୦.୪. କ୍ + ଋ + ଷ୍ + ଣ + ଅ + ତ୍ + ତ୍ + ୟ = କୃଷ୍ଣତ୍ତ୍ୟ
୧୦.୫. କ୍ + ଋ + ଷ୍ + ଣ + ଅ + ତ୍ + ତ୍ + ୟ + ଊ = କୃଷ୍ଣତ୍ତ୍ୟୂ
୪. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Board Exam Tips & Pitfalls)
ସଂସ୍କୃତ ବ୍ୟାକରଣରେ ପାରିଭାଷିକ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଜ୍ଞାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହା ବିନା ବ୍ୟାକରଣର ଗଭୀର ନିୟମାବଳୀକୁ ବୁଝିବା କଷ୍ଟକର। ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷାରେ ଉତ୍ତମ ନମ୍ବର ରଖିବା ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଟିପ୍ସଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ:
୧. ସଂଜ୍ଞା ଓ ଉଦାହରଣ ମୁଖସ୍ଥ କରନ୍ତୁ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାରିଭାଷିକ ଶବ୍ଦର ସଂଜ୍ଞାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ବୁଝିବା ସହିତ ତାହାର ଉଦାହରଣଗୁଡ଼ିକୁ ମନେ ରଖନ୍ତୁ। କାରଣ ପରୀକ୍ଷାରେ ସଂଜ୍ଞା ସହିତ ଉଦାହରଣ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିପାରେ।
୨. ତୁଳନାତ୍ମକ ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତୁ: କେତେକ ପାରିଭାଷିକ ଶବ୍ଦ ପରସ୍ପର ସହିତ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରଖିଥାନ୍ତି (ଯଥା: ଆଗମ ଓ ଆଦେଶ, ଗୁଣ ଓ ବୃଦ୍ଧି)। ଏଗୁଡ଼ିକୁ ତୁଳନା କରି ପଢ଼ିଲେ ଭ୍ରମ ଦୂର ହୁଏ ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ଧାରଣା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
୩. ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ: ଅଧ୍ୟାୟର ଆରମ୍ଭରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ ଭଳି ନିଜେ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରି ଏକ ଚିତ୍ରାଙ୍କନ ମାଧ୍ୟମରେ ମନେ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ। ଏହା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ମନେ ରଖିବାରେ ସହାୟକ ହେବ।
୪. ବ୍ୟାକରଣର ଅନ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ: ଏହି ପାରିଭାଷିକ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ସନ୍ଧି, ସମାସ, କାରକ, ପ୍ରତ୍ୟୟ ଇତ୍ୟାଦି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ। ତେଣୁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝିଲେ ଅନ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକ ସହଜ ହେବ।
୫. ନିୟମିତ ଅଭ୍ୟାସ: କେବଳ ପଢ଼ିଦେଲେ ମନେ ରହିବ ନାହିଁ। ନିୟମିତ ଭାବରେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖି ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ। ବିଶେଷ କରି ବର୍ଣ୍ଣ ସଂଯୋଗ ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଜରୁରୀ।
ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Common Pitfalls):
ଏହି ଟିପ୍ସଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଆପଣ ସଂସ୍କୃତ ବ୍ୟାକରଣରେ ଏକ ଦୃଢ଼ ଭିତ୍ତିଭୂମି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିପାରିବେ ଏବଂ ପରୀକ୍ଷାରେ ସର୍ବାଧିକ ନମ୍ବର ହାସଲ କରିପାରିବେ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App