କର୍ତ୍ତୃପଦ (କ ସ୍ତମ୍ଭ) ─── କ୍ରିୟାପଦ (ଖ ସ୍ତମ୍ଭ)

ଶିଶବଃ ───────────── ହସନ୍ତି (ବହୁବଚନ)

ତ୍ଵମ୍ ────────────── କୂଜସି (ମଧ୍ୟମ ପୁରୁଷ ଏକବଚନ - ବହିରେ ଥିବା ତ୍ରୁଟି ସଂଶୋଧିତ)

ୟୁବାମ୍ ───────────── ବଦଥଃ (ମଧ୍ୟମ ପୁରୁଷ ଦ୍ଵିବଚନ)

ସୀତା ଗୀତା ଚ ──────── ପଠତଃ (ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ ଦ୍ଵିବଚନ)

କୋକିଳଃ ─────────── କୂଜତି (ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ ଏକବଚନ)

ହରିଣାଃ ──────────── ଖାଦନ୍ତି (ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ ବହୁବଚନ)

Q2. ବନ୍ଧନୀ ମଧ୍ୟାତ୍ ଧାତୂନାଂ ଯଥାର୍ଥ-ରୂପାଣି ଲିଖିତ୍ଵା ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନଂ ପୂରୟତ ।

ଉତ୍ତର:

(କ) ସା ତସ୍ୟାଃ ନିତ୍ୟକର୍ମାଣି କରୋତି ।

(ଖ) ସା ଦେବାଳୟେ ଦେବାନ୍ ପୂଜୟତି ।

(ଗ) ତଦନନ୍ତରଂ ସା ଭୋଜନଂ ପଚତି ।

(ଘ) ସା ବିଦ୍ୟାଳୟେ ଛାତ୍ରାନ୍ ପାଠୟତି ।

(ଙ) ସା ଛାତ୍ରାଣାଂ ପ୍ରଶ୍ନାନ୍ ଶୃଣୋତି ।

(ଚ) ସା ଆପଣାତ୍ ଫଳାନି ଆନୟତି ।

(ଛ) ରାତ୍ରୌ ସା ଔଷଧଂ ସେବତେ ।

(ଜ) ଶୟନକାଳେ ସା ମମ ପିତାମହଂ ସେବତେ ।

Q3. ବନ୍ଧନୀ ମଧ୍ୟସ୍ଥସ୍ୟ ଧାତୋଃ ଲଟ୍‌ଲକାରେ ପ୍ରୟୋଗଂ କୁରୁତ ।

ଉତ୍ତର:

ପିତା : ପୁତ୍ର ! କିଂ ଆଗତୋଽସି ?

ପୁତ୍ରଃ : ଆମ୍, ଏଷଃ ଆଗଚ୍ଛାମି । (ଆ + ଗମ୍)

ପିତା : ତାବତ୍ ଅତ୍ର ଏବ ତିଷ୍ଠ, ୟାବତ୍ ଅହଂ ସଜ୍ଜଃ ଭବାମି । (ଭୂ)

ପୁତ୍ରଃ : ପିତଃ ! କୁତ୍ର ଗମିଷ୍ୟାବଃ ?

ପିତା : କିଂ ତ୍ଵଂ ବିସ୍ମରସି ? (ବି + ସ୍ମୃ) ନୂନଂ 'ଗୋଟିପୁଅନୃତ୍ୟଂ' ଦ୍ରଷ୍ଟୁମେବ ।

ପୁତ୍ରଃ : ଅସ୍ମିନ୍ ନୃତ୍ୟେ କତିପୟାଃ ନର୍ତ୍ତକାଃ ନୃତ୍ୟନ୍ତି । (ନୃତ୍)

ପିତା : ଦ୍ଵୌ ବାଳକୌ ଏବ, କିଂ ତ୍ଵଂ ନ ଜାନାସି ? (ଜ୍ଞା)

ପୁତ୍ରଃ : ନୃତ୍ୟେନ ସହ ତୌ ଗୀତଂ କିମ୍ ଗାୟତଃ ? (ଗୈ)

ପିତା : ଆମ୍, ଏକଃ ଗୀତଂ ଗାୟତି, ଅପରଃ ତମ୍ ଅନୁକରୋତି । (ଅନୁ + କୃ)

ପୁତ୍ରଃ : ଅୟଂ ନୃତ୍ୟପରମ୍ପରା ସମ୍ପ୍ରତି କୁତ୍ର ଅସ୍ତି ? (ଅସ୍)

ପିତା : ପୁରୀଂ ନିକଷା ରଘୁରାଜପୁର ଇତି ଗ୍ରାମେ ଅୟଂ ନୃତ୍ୟପରମ୍ପରା ଅଦ୍ୟାପି ପ୍ରଚଳତି । (ପ୍ର + ଚଲ୍)

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ - ଲଙ୍ ଲକାର (ପୃଷ୍ଠା ୮୬)

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

Q1. ଅଧସ୍ତନବାକ୍ୟେଷୁ ବର୍ତ୍ତମାନକାଳତଃ ଅତୀତକାଳେ କ୍ରିୟାପଦାନାଂ ପରିବର୍ତ୍ତନଂ କୁରୁତ ।

ଉତ୍ତର:

(କ) ଅହଂ ତ୍ଵାଂ ପଶ୍ୟାମି । ─── ଅହଂ ତ୍ଵାଂ ଅପଶ୍ୟମ୍ ।

(ଖ) ତ୍ଵଂ କୁତ୍ର ଗଚ୍ଛସି ? ─── ତ୍ଵଂ କୁତ୍ର ଅଗଚ୍ଛଃ ?

(ଗ) ରାବଣଃ ସୀତାମ୍ ଅପହରତି । ─── ରାବଣଃ ସୀତାମ୍ ଅପାହରତ୍ ।

(ଘ) ୟୁୟଂ କାର୍ଯ୍ୟଂ କୁରୁଥ । ─── ୟୁୟଂ କାର୍ଯ୍ୟଂ ଅକୁରୁତ ।

(ଙ) ପିତରୌ ପୁତ୍ରସ୍ୟ ଅଙ୍ଗାନି ସ୍ପୃଶତଃ । ─── ପିତରୌ ପୁତ୍ରସ୍ୟ ଅଙ୍ଗାନି ଅସ୍ପୃଶତାମ୍ ।

Q2. ଅଧସ୍ତନ ବାକ୍ୟେଷୁ କ୍ରିୟାପଦାନାମ୍ ଅତୀତକାଳତଃ ବର୍ତ୍ତମାନକାଳେ ପରିବର୍ତ୍ତନଂ କୁରୁତ ।

ଉତ୍ତର:

(କ) ଶିଷ୍ୟଃ ପ୍ରଶ୍ନାନ୍ ଅପୃଚ୍ଛତ୍ । ─── ଶିଷ୍ୟଃ ପ୍ରଶ୍ନାନ୍ ପୃଚ୍ଛତି ।

(ଖ) ବାଲ୍ମୀକିଃ ରାମାୟଣମ୍ ଅରଚୟତ୍ । ─── ବାଲ୍ମୀକିଃ ରାମାୟଣମ୍ ରଚୟତି ।

(ଗ) ୟୁବାଂ ଭୟେନ ଅବଦତମ୍ । ─── ୟୁବାଂ ଭୟେନ ବଦଥଃ ।

(ଘ) ବୟଂ ରାମାୟଣମ୍ ଅପଠାମ । ─── ବୟଂ ରାମାୟଣମ୍ ପଠାମଃ ।

(ଙ) ଆବାଂ ପାଠମ୍ ଅସ୍ମରାବ । ─── ଆବାଂ ପାଠମ୍ ସ୍ମରାବଃ ।

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ - ଲୃଟ୍ ଲକାର (ପୃଷ୍ଠା ୮୭-୮୮)

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

Q1. ସମ୍ଭାଷଣଂ ପଠତ । ତତ୍ର ରେଖାଙ୍କିତାନାଂ କ୍ରିୟାପଦାନାମ୍ ଉଦାହରଣରୀତ୍ୟା ବର୍ଗୀକରଣଂ କୁରୁତ ।

ଉତ୍ତର:

କ୍ରିୟାପଦମ୍ ─── ଧାତୁଃ ─── ଲକାରଃ ─── ପୁରୁଷଃ ─── ବଚନମ୍

ଗମିଷ୍ୟାବଃ ─── ଗମ୍ ───── ଲୃଟ୍ ───── ଉତ୍ତମ ───── ଦ୍ଵିବଚନମ୍

ନେଷ୍ୟାମି ──── ନୀ ────── ଲୃଟ୍ ───── ଉତ୍ତମ ───── ଏକବଚନମ୍

ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟାବଃ ─── ଦୃଶ୍ ──── ଲୃଟ୍ ───── ଉତ୍ତମ ───── ଦ୍ଵିବଚନମ୍

ୟାସ୍ୟତି ───── ୟା ────── ଲୃଟ୍ ───── ପ୍ରଥମ ───── ଏକବଚନମ୍

ସ୍ଥାସ୍ୟାମଃ ─── ସ୍ଥା ───── ଲୃଟ୍ ───── ଉତ୍ତମ ───── ବହୁବଚନମ୍

ପ୍ରକ୍ଷ୍ୟାମଃ ─── ପ୍ରଚ୍ଛ ─── ଲୃଟ୍ ───── ଉତ୍ତମ ───── ବହୁବଚନମ୍

ଗମିଷ୍ୟାମଃ ─── ଗମ୍ ───── ଲୃଟ୍ ───── ଉତ୍ତମ ───── ବହୁବଚନମ୍

ଭବିଷ୍ୟତି ──── ଭୂ ────── ଲୃଟ୍ ───── ପ୍ରଥମ ───── ଏକବଚନମ୍

କରିଷ୍ୟସି ──── କୃ ────── ଲୃଟ୍ ───── ମଧ୍ୟମ ───── ଏକବଚନମ୍

ପ୍ରାପ୍ସ୍ୟସି ─── ପ୍ର+ଆପ୍ ── ଲୃଟ୍ ───── ମଧ୍ୟମ ───── ଏକବଚନମ୍

Q2. ନିମ୍ନଲିଖିତେଷୁ ପଦ୍ୟେଷୁ ଲଟ୍‌ଲକାରକ୍ରିୟାପଦାନି ଲୃଟ୍‌ଲକାରକ୍ରିୟାପଦାନି ଚ ନିରୂପୟତ ।

ଉତ୍ତର:

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ - ଲୋଟ୍ ଲକାର (ପୃଷ୍ଠା ୮୯)

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

Q1. ବନ୍ଧନୀମଧ୍ୟାତ୍ ଯଥାର୍ଥକ୍ରିୟାପଦଂ ବ୍ୟବହୃତ୍ୟ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନଂ ପୂରୟତ ।

ଉତ୍ତର:

(କ) ଭବାନ୍ ଗୃହମ୍ ଗଚ୍ଛତୁ ।

(ଖ) ତ୍ଵଂ ପଶ୍ୟ, ଅହଂ ପଶ୍ୟାନି ।

(ଗ) ତବ ମଙ୍ଗଳଂ ଭବତୁ ।

(ଘ) ପ୍ରାତଃ ଶୀତଳଂ ଜଳଂ ପିବ ।

(ଙ) ହେ ତାତ ! ମାଂ ରକ୍ଷ ।

(ଚ) ନରାଃ ଦୁଃଖିତାଃ ମା ସନ୍ତୁ ।

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ - ବିଧିଲିଙ୍ ଲକାର (ପୃଷ୍ଠା ୯୦)

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

Q1. ବନ୍ଧନୀମଧ୍ୟାତ୍ ଯଥାର୍ଥ-କ୍ରିୟାପଦାନି ନିରୂପ୍ୟ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନାନି ପୂରୟତ ।

ଉତ୍ତର:

(କ) ମାର୍ଗଃ କର୍ଦ୍ଦମାକ୍ତଃ, ବାଳକାଃ ପତେୟୁଃ ।

(ଖ) ସମ୍ପ୍ରତି ତ୍ଵଂ ତବ ମତଂ ବଦେଃ ।

(ଗ) ସଃ ଅତୀବ ବୃଦ୍ଧଃ, ଅତଃ ପ୍ରାଣାନ୍ ତ୍ୟଜେତ୍ ।

(ଘ) ପରୀକ୍ଷାମୁତ୍ତୀର୍ଯ୍ୟ ତେ ସମ୍ଭବତଃ ବ୍ୟାପାରମେବ କୁର୍ଯ୍ୟୁଃ ।

(ଙ) ଅଦ୍ୟ ଅବକାଶଦିବସଃ, ବୟଂ ମନ୍ଦିରଂ ଗଚ୍ଛେମ ।

Q2. ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନେଷୁ ଧାତୁ-ଲକାରାଣାମ୍ ଉଲ୍ଲେଖଃ ଅସ୍ତି, ଯଥାର୍ଥ ରୂପେଣ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନାନି ପୂରୟତ ।

ଉତ୍ତର:

ସଂସ୍କୃତଂ ପୁରା ଭାରତୀୟାନାଂ ଲୋକପ୍ରିୟା ଜନଭାଷା ଆସୀତ୍ (ଅସ୍ - ଲଙ୍) । ସଂସ୍କୃତସ୍ୟ ଜ୍ଞାନାତ୍ ଏବ ପ୍ରାନ୍ତୀୟଭାଷାଣାଂ ସମ୍ୟଗ୍ ଜ୍ଞାନଂ ଭବତି (ଭୂ - ଲଟ୍) । ଅୟଂ ଭାଷା ରାଷ୍ଟ୍ରୈକ୍ୟସ୍ୟ ସାଧିକା ଅସ୍ତି (ଅସ୍ - ଲଟ୍) । ଭାରତବର୍ଷସ୍ୟ ସର୍ବପ୍ରଦେଶସ୍ଥାଃ ଲୋକାଃ ସଂସ୍କୃତଂ ଜାନନ୍ତି (ଜ୍ଞା - ଲଟ୍) । ସଂସ୍କୃତଂ ପ୍ରତି ନ କସ୍ୟାପି କୋଽପି ସନ୍ଦେହଃ ସ୍ୟାତ୍ (ଅସ୍ - ବିଧିଲିଙ୍) । ସଂସ୍କୃତ-ବ୍ୟାକରଣମ୍ ଅତୁଲନୀୟମ୍ ଇତି ସର୍ବେ ବଦନ୍ତି (ବଦ୍ - ଲଟ୍) । ସଂସ୍କୃତ-ପଠନେନ ବୟଂ ଭାରତବର୍ଷସ୍ୟ ଇତିହାସଂ ଜ୍ଞାସ୍ୟାମଃ (ଜ୍ଞା - ଲୃଟ୍) । ଅଧୁନା ବିଶ୍ଵେ ବୈଦିକଗଣିତସ୍ୟ ମହତୀଂ ଚର୍ଚ୍ଚାଂ ବୟଂ ପଶ୍ୟାମଃ (ଦୃଶ୍ - ଲଟ୍) । ନ୍ୟାୟସାଂଖ୍ୟାଦିଦର୍ଶନେ ସଂଗଣକସ୍ୟ ଉପଯୋଗଂ କର୍ତ୍ତୁଂ ଭବନ୍ତଃ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତୁ (ଆ + ଗମ୍ - ଲୋଟ୍) । ହେ ଛାତ୍ରାଃ ! ପରମାଦରେଣ ୟୁୟଂ ସଂସ୍କୃତଂ ପଠତ (ପଠ୍ - ଲୋଟ୍) ।

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ - ସାଧାରଣ ଧାତୁରୂପ ପ୍ରୟୋଗ (ପୃଷ୍ଠା ୧୦୧-୧୦୩)

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

Q1. ଯଥାନିର୍ଦ୍ଦେଶଂ ଧାତୁରୂପେଣ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନଂ ପୂରୟତ ।

ଉତ୍ତର:

(କ) ଅହଂ ଧନମ୍ ଅଲଭେ । (ଲଭ୍ - ଲଙ୍)

(ଖ) ଭିକ୍ଷୁକଃ ଭିକ୍ଷାଂ ଯାଚତେ । (ଯାଚ୍ - ଲଟ୍)

(ଗ) ତ୍ଵଂ ସାଧୁଃ ଭବିଷ୍ୟସି । (ଭୂ - ଲୃଟ୍)

(ଘ) ବାଳକଃ ପାଠଂ ପଠେତ୍ । (ପଠ୍ - ବିଧିଲିଙ୍)

(ଙ) ସର୍ବେ ଗ୍ରାମେ ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ । (ସ୍ଥା - ଲୋଟ୍)

(ଚ) ଆବାଂ ଶୀତଳଂ ଜଳଂ ପିବାବଃ । (ପା - ଲଟ୍)

(ଛ) ଛାତ୍ରଃ ବିଦ୍ୟାଳୟଂ ଗମିଷ୍ୟତି । (ଗମ୍ - ଲୃଟ୍)

(ଜ) ପିତା ପୁତ୍ରାୟ ପୁସ୍ତକମ୍ ଅନୟତ୍ । (ନୀ - ଲଙ୍)

(ଝ) ୟୁବାଂ ନାଟକଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟଥଃ । (ଦୃଶ୍ - ଲୃଟ୍)

(ଞ) ତ୍ଵଂ କୀଦୃଶଂ ବୀଣା ନଦତି ପଶ୍ୟ । (ଦୃଶ୍ - ଲୋଟ୍)

(ଟ) ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ଜଗନ୍ନାଥଂ ସେବତେ । (ସେବ୍ - ଲଟ୍)

(ଠ) ୟୁୟଂ ଧନଂ ଲପ୍ସ୍ୟଧ୍ଵେ । (ଲଭ୍ - ଲୃଟ୍)

Q2. 'କ' ସ୍ତମ୍ଭସ୍ୟ କର୍ତ୍ତୃପଦୈଃ ସହ 'ଖ' ସ୍ତମ୍ଭସ୍ୟ କ୍ରିୟାପଦାନି ଯୋଜୟତ ।

ଉତ୍ତର:

କର୍ତ୍ତୃପଦ (କ ସ୍ତମ୍ଭ) ─── କ୍ରିୟାପଦ (ଖ ସ୍ତମ୍ଭ)

ଶିଷ୍ୟଃ ───────────── ଅପଠତ୍

ସର୍ବେ ───────────── ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ

ଆବାଂ ───────────── ଗମିଷ୍ୟାବଃ

ତୃଷାର୍ତ୍ତଃ ─────────── ପିବେତ୍

ୟୁୟଂ ───────────── ସେବେଧ୍ଵମ୍

ବୟଂ ───────────── ଲଭେମହି

ବାଳକୌ ──────────── ଭବିଷ୍ୟତଃ

ୟୁବାଂ ───────────── ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟଥଃ

ଛାତ୍ରାଃ ──────────── ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ

ତୌ ────────────── ପଶ୍ୟତାମ୍

କୋକିଳାଃ ─────────── କୂଜନ୍ତି

କୃଷକଃ ──────────── ଅନୟତ୍

Q3. ସଂସ୍କୃତେନ ଅନୁବାଦଃ କାର୍ଯ୍ୟଃ ।

ଉତ୍ତର:

(କ) ବର୍ତ୍ତମାନ ଛାତ୍ରମାନେ ସଂସ୍କୃତ ପଢୁଛନ୍ତି ।

ଅନୁବାଦ: ଅଧୁନା ଛାତ୍ରାଃ ସଂସ୍କୃତଂ ପଠନ୍ତି ।

(ଖ) ସେମାନେ ଏକାଠି ଛାତ୍ରାବାସରେ ରହୁଛନ୍ତି ।

ଅନୁବାଦ: ତେ ଏକତ୍ର ଛାତ୍ରାବାସେ ବସନ୍ତି (ତିଷ୍ଠନ୍ତି) ।

(ଗ) ପିଲାମାନେ ସୈନିକ ହେବେ ।

ଅନୁବାଦ: ବାଳକାଃ ସୈନିକାଃ ଭବିଷ୍ୟନ୍ତି ।

(ଘ) ବୁଢାମାନେ ଦୁଧ ପିଇବା ଉଚିତ ।

ଅନୁବାଦ: ବୃଦ୍ଧାଃ ଦୁଗ୍ଧଂ ପିବେୟୁଃ ।

(ଙ) ଆପଣମାନେ ଦରିଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦୟା କରନ୍ତୁ ।

ଅନୁବାଦ: ଭବନ୍ତଃ ଦରିଦ୍ରେଭ୍ୟଃ ଦୟାଂ କୁର୍ବନ୍ତୁ ।

(ଚ) କୃଷକ ଗାଈଦୁଇଟି ହାଟକୁ ନେଇଥିଲା ।

ଅନୁବାଦ: କୃଷକଃ ଗାବୌ ହଟ୍ଟମ୍ ଅନୟତ୍ ।

(ଛ) ପଣ୍ଡିତମାନେ ଦେଶର ସବୁଆଡେ ସମ୍ମାନ ପାଇବେ ।

ଅନୁବାଦ: ପଣ୍ଡିତାଃ ଦେଶସ୍ୟ ସର୍ବତ୍ର ସମ୍ମାନଂ ଲପ୍ସ୍ୟନ୍ତେ ।

(ଜ) ଭାରତୀୟମାନେ ବିଦେଶ ଗଲେ ।

ଅନୁବାଦ: ଭାରତୀୟାଃ ବିଦେଶମ୍ ଅଗଚ୍ଛନ୍ ।

(ଝ) ଏହି ଫଳରୁ ରସ ଜରିପଡୁଛି ।

ଅନୁବାଦ: ଏତସ୍ମାତ୍ ଫଳାତ୍ ରସଃ ସ୍ରବତି ।

(ଞ) ଝିଅମାନେ ଲାଜ କରନ୍ତି ।

ଅନୁବାଦ: ବାଳିକାଃ ଲଜ୍ଜାଂ କୁର୍ବନ୍ତି (ତ୍ରପନ୍ତେ) ।

(ଟ) ଶିଶୁ ମା@ ଆଡକୁ ଧାଉଁଅଛି ।

ଅନୁବାଦ: ଶିଶୁଃ ମାତରଂ ପ୍ରତି ଧାବତି ।

(ଠ) ଆମ ଦେଶରେ ହିମାଳୟ ଶୋଭାପାଉଛି ।

ଅନୁବାଦ: ଅସ୍ମାକଂ ଦେଶେ ହିମାଳୟଃ ଶୋଭତେ ।

(ଡ) ମୋତେ କାହିଁକି ଅଯଥାରେ ଗାଳି ଦେଉଛ ?

ଅନୁବାଦ: ମାଂ କିମର୍ଥମ୍ ଅଯଥା ଆକ୍ରୋଶସି (ନିନ୍ଦସି) ?

(ଢ) ଶରତକାଳର ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଶୋଭାପାଏ ।

ଅନୁବାଦ: ଶରତ୍କାଳସ୍ୟ ଆକାଶେ ଚନ୍ଦ୍ରଃ ଶୋଭତେ ।

(ଣ) ମୃଗମାନେ ଏଣେତେଣେ ପଳାଇଲେ ।

ଅନୁବାଦ: ମୃଗାଃ ଇତସ୍ତତଃ ଅଧାବନ୍ (ପଳାୟନ୍ତ) ।

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ - ଅଦାଦି ଗଣ: ହନ୍ ଓ ଅସ୍ ଧାତୁ (ପୃଷ୍ଠା ୧୦୫-୧୦୬)

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

Q1. ଯଥାନିର୍ଦ୍ଦେଶଂ ଧାତୁରୂପେଣ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନଂ ପୂରୟତ ।

ଉତ୍ତର:

(କ) ସଃ ଲଗୁଡେନ ସର୍ପମ୍ ଅହନ୍ । (ହନ୍ - ଲଙ୍)

(ଖ) ଅସ୍ତି ପାଟଳୀପୁତ୍ରଂ ନାମ ନଗରମ୍ । (ଅସ୍ - ଲଟ୍)

(ଗ) ମହାବାହୋ ! ଶତ୍ରୂନ୍ ଜହି । (ହନ୍ - ଲୋଟ୍)

(ଘ) ତ୍ଵଂ ପଣ୍ଡିତଃ ଏଧି । (ଅସ୍ - ଲୋଟ୍)

(ଙ) ବ୍ୟାଧଃ ବନେ ମୃଗାନ୍ ହନ୍ତି । (ହନ୍ - ଲଟ୍)

(ଚ) ଦ୍ଵୌ ଛାତ୍ରୌ ବିଦ୍ୟାଳୟେ ଆସ୍ତାମ୍ । (ଅସ୍ - ଲଙ୍)

(ଛ) ବ୍ୟାଘ୍ରଃ ନୂନଂ ବାଳକଂ ହନିଷ୍ୟତି । (ହନ୍ - ଲୃଟ୍)

(ଜ) ସଃ ଏକଦା ଶାସକଃ ଭବିଷ୍ୟତି । (ଅସ୍ - ଲୃଟ୍)

(ଝ) ତେ ଶତ୍ରୂନ୍ ହନ୍ୟୁଃ । (ହନ୍ - ବିଧିଲିଙ୍)

(ଞ) ଅଦ୍ୟ ବୃଷ୍ଟିଃ ନ ସ୍ୟାତ୍ । (ଅସ୍ - ବିଧିଲିଙ୍)

Q2. ନିମ୍ନଲିଖିତ କ୍ରିୟାପଦାନି ବ୍ୟବହୃତ୍ୟ ପୃଥକ୍ ବାକ୍ୟାନି ରଚୟତ ।

ଉତ୍ତର:

(କ) ହନ୍ତି ─── ବ୍ୟାଘ୍ରଃ ମୃଗଂ ହନ୍ତି ।

(ଖ) ଜହି ─── ହେ ବୀର ! ଶତ୍ରୁଂ ଜହି ।

(ଗ) ହନ୍ୟାତ୍ ─── ସାଧୁଃ କମପି ନ ହନ୍ୟାତ୍ ।

(ଘ) ଅହନମ୍ ─── ଅହଂ ସର୍ପଂ ନ ଅହନମ୍ ।

(ଙ) ହନିଷ୍ୟାବଃ ─── ଆବାଂ ଶତ୍ରୁଂ ହନିଷ୍ୟାବଃ ।

(ଚ) ସନ୍ତି ─── ଅତ୍ର ବହବଃ ବୃକ୍ଷାଃ ସନ୍ତି ।

(ଛ) ଏଧି ─── ତ୍ଵଂ ସୁଖୀ ଏଧି ।

(ଜ) ସ୍ୟାଃ ─── ତ୍ଵଂ ସର୍ବଦା ସତ୍ୟବାଦୀ ସ୍ୟାଃ ।

(ଝ) ଆସ୍ମ ─── ବୟଂ ତତ୍ର ଆସ୍ମ ।

(ଞ) ଭବିଷ୍ୟଥ ─── ୟୁୟଂ ସଫଳାଃ ଭବିଷ୍ୟଥ ।

Q3. ସଂସ୍କୃତେନ ଅନୁବାଦଃ କାର୍ଯ୍ୟଃ ।

ଉତ୍ତର:

(କ) ବାଣୁଆମାନେ ବଣରେ ହରିଣମାନଙ୍କୁ ମାରନ୍ତି ।

ଅନୁବାଦ: ବ୍ୟାଧାଃ ବନେ ମୃଗାନ୍ ହ୍ନନ୍ତି ।

(ଖ) ଏହି ଛାତ୍ରମାନେ ଛାତ୍ରାବାସରେ ଥିଲେ ।

ଅନୁବାଦ: ଏତେ ଛାତ୍ରାଃ ଛାତ୍ରାବାସେ ଆସନ୍ ।

(ଗ) ନଦୀକୂଳରେ ବଡ ଜାମୁଗଛଟିଏ ଥାଏ ।

ଅନୁବାଦ: ନଦୀତୀରେ ବୃହତ୍ ଜମ୍ବୁବୃକ୍ଷଃ ଅସ୍ତି ।

(ଘ) ପଶୁମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।

ଅନୁବାଦ: ପଶୂନ୍ ହନ୍ତୁଂ ନ ଉଚିତମ୍ (ପଶୁହିଂସା ନ କର୍ତ୍ତବ୍ୟା) ।

(ଙ) ଆପଣଙ୍କର ସମସ୍ତ କୁଶଳ ହେଉ ।

ଅନୁବାଦ: ଭବତଃ ସର୍ବଂ କୁଶଳଂ ଭବତୁ ।

(ଚ) ମୁଁ କ’ଣ ତୁମ ଚାକର ଅଟେ ?

ଅନୁବାଦ: କିମ୍ ଅହଂ ତବ ସେବକଃ ଅସ୍ମି ?

(ଛ) ଏହି ପୋଖରୀରେ ବହୁତ ମାଛ ଅଛନ୍ତି ?

ଅନୁବାଦ: ଏତସ୍ମିନ୍ ସରୋବରେ ବହବଃ ମୀନାଃ ସନ୍ତି କିମ୍ ?

(ଜ) ତୁମ ଭାଇର ଗର୍ବ ନାହିଁ ।

ଅନୁବାଦ: ତବ ଭ୍ରାତୁଃ ଗର୍ବଃ ନାସ୍ତି ।

(ଝ) କିଏ ଏହି ହାତୀଟିକୁ ମାରିଲା ?

ଅନୁବାଦ: କଃ ଏତଂ ଗଜମ୍ ଅହନ୍ ?

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ - ଜୁହୋତ୍ୟାଦି ଗଣ: ଦା, ଭୀ, ହୁ ଧାତୁ (ପୃଷ୍ଠା ୧୦୯)

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

Q1. ଯଥା ନିର୍ଦ୍ଦେଶଂ ଧାତୁରୂପେଣ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନଂ ପୂରୟତ ।

ଉତ୍ତର:

(କ) ପ୍ରଧାନଶିକ୍ଷକଃ ଛାତ୍ରେଭ୍ୟଃ ପୁରସ୍କାରାନ୍ ଦଦାତି । (ଦା - ଲଟ୍)

(ଖ) ବାଳକଃ ସର୍ପାତ୍ 비ଭେତି । (ଭୀ - ଲଟ୍)

(ଗ) ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ଅଗ୍ନୌ ଜୁହ୍ଵତି । (ହୁ - ଲଟ୍)

(ଘ) ସର୍ବେ ଦରିଦ୍ରେଭ୍ୟଃ ଧନଂ ଦଦତୁ । (ଦା - ଲୋଟ୍)

(ଙ) ସାଧବଃ କସ୍ମାତ୍ ନ ବିଭୀୟୁଃ । (ଭୀ - ବିଧିଲିଙ୍)

(ଚ) ବୟଂ ଭିକ୍ଷୁକାୟ ଭିକ୍ଷାଂ ଅଦଦାମ । (ଦା - ଲଙ୍)

(ଛ) ତ୍ଵଂ ବାଳକେଭ୍ୟଃ ମିଷ୍ଟାନ୍ନଂ ଦାସ୍ୟସି । (ଦା - ଲୃଟ୍)

(ଜ) ମୂର୍ଖଃ ଅଳ୍ପସ୍ୟ ହେତୋଃ ବହୂନ୍ ଜହାତି । (ଜା - ଲଟ୍)

(ଝ) ଚୌରାଃ ରକ୍ଷିଭ୍ୟଃ ବିଭ୍ୟତି । (ଭୀ - ଲଟ୍)

(ଞ) ରାଜପୁତ୍ରଃ ସୁବର୍ଣ୍ଣକଙ୍କଣଂ ବିଭର୍ତ୍ତି । (ଭୃ - ଲଟ୍)

Q2. ନିମ୍ନଲିଖିତବାକ୍ୟାନି ସଂଶୋଧୟତ ।

ଉତ୍ତର:

(କ) ତେ ମହ୍ୟଂ ବିଭ୍ୟତି । ─── ତେ ମତ୍ତଃ ବିଭ୍ୟତି । (ଭୟାର୍ଥେ ପଞ୍ଚମୀ)

(ଖ) ତେ ଦେବତାୟୈ ପୁଷ୍ପଂ ଦଦନ୍ତୁ । ─── ତେ ଦେବତାୟୈ ପୁଷ୍ପଂ ଦଦତୁ । (ଦା-ଧାତୁ ଲୋଟ୍ ବହୁବଚନ)

(ଗ) ତ୍ଵଂ କସ୍ମାତ୍ ନ ଅବିଭେତ୍ । ─── ତ୍ଵଂ କସ୍ମାତ୍ ନ ଅବିଭେଃ ? (ମଧ୍ୟମ ପୁରୁଷ ଏକବଚନ)

(ଘ) ବୟଂ ଧନଂ ଅଦଦାତ୍ । ─── ବୟଂ ଧନଂ ଅଦଦାମ । (ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ବହୁବଚନ)

(ଙ) ଶିକ୍ଷକାଃ ପୁରସ୍କାରାନ୍ ଦଦନ୍ତି । ─── ଶିକ୍ଷକାଃ ପୁରସ୍କାରାନ୍ ଦଦତି । (ଦା-ଧାତୁ ଲଟ୍ ବହୁବଚନ)

(ଚ) ଶିଶବଃ ନୂନଂ ଭେଷ୍ୟତି । ─── ଶିଶବଃ ନୂନଂ ଭେଷ୍ୟନ୍ତି । (ବହୁବଚନ)

(ଛ) ଭବନ୍ତଃ ତେଭ୍ୟଃ ଦଦନ୍ତୁ । ─── ଭବନ୍ତଃ ତେଭ୍ୟଃ ଦଦତୁ ।

(ଜ) ସାଧୁଃ ଦୁଷ୍ଟେଭ୍ୟଃ ବିଭୀୟାତ୍ । ─── ସାଧୁଃ ଦୁଷ୍ଟେଭ୍ୟଃ ବିଭୀୟାତ୍ । (ଶୁଦ୍ଧ ଅଟେ)

(ଝ) ମାତଃ ! ବୁଦ୍ଧିଂ ଦଦତୁ । ─── ମାତଃ ! ବୁଦ୍ଧିଂ ଦେହି । (ଲୋଟ୍ ମଧ୍ୟମ ପୁରୁଷ ଏକବଚନ)

(ଞ) ଅହଂ ତୁଭ୍ୟଂ କିଂ ଦଦ୍ୟାତ୍ । ─── ଅହଂ ତୁଭ୍ୟଂ କିଂ ଦଦ୍ୟାମ୍ ? (ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଏକବଚନ)

Q3. ସଂସ୍କୃତେନ ଅନୁବାଦଃ କାର୍ଯ୍ୟଃ ।

ଉତ୍ତର:

(କ) ଧନୀମାନେ ଦରିଦ୍ରଙ୍କୁ ଧନ ଦେବା ଉଚିତ ।

ଅନୁବାଦ: ଧନିନଃ ଦରିଦ୍ରେଭ୍ୟଃ ଧନଂ ଦଦ୍ୟୁଃ ।

(ଖ) କୃପଣ କିଛି ଦିଏ ନାହିଁ ।

ଅନୁବାଦ: କୃପଣଃ କିମପି ନ ଦଦାତି ।

(ଗ) ପିଲାମାନେ କାହିଁକି ଡରନ୍ତି ?

ଅନୁବାଦ: ବାଳକାଃ କିମର୍ଥଂ ବିଭ୍ୟତି ?

(ଘ) ମୁଁ ଦରିଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ଦିଏ ।

ଅନୁବାଦ: ଅହଂ ଦରିଦ୍ରେଭ୍ୟଃ ବସ୍ତ୍ରଂ ଦଦାମି ।

(ଙ) ଧାର୍ମିକ ପାପକୁ ଭୟ କରେ ।

ଅନୁବାଦ: ଧାର୍ମିକଃ ପାପାତ୍ ବିଭେତି ।

(ଚ) ତୁମେ ସାପକୁ ଭୟ କରିବ କି ?

ଅନୁବାଦ: କିଂ ତ୍ଵଂ ସର୍ପାତ୍ ବିଭେଷି ?

(ଛ) ଛାତ୍ରମାନେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଭୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।

ଅନୁବାଦ: ଛାତ୍ରାଃ ଶିକ୍ଷକାତ୍ ନ ବିଭୀୟୁଃ ।

(ଜ) ଆଜିକାଲି କେହି କାହାକୁ ଭୟ କରୁନାହାନ୍ତି ।

ଅନୁବାଦ: ଅଦ୍ୟତ୍ଵେ କୋଽପି କସ୍ମାଦପି ନ ବିଭେତି ।

(ଝ) ନିର୍ଲଜ୍ଜ ଅପମାନକୁ ଭୟ କରିବ ନାହିଁ ।

ଅନୁବାଦ: ନିର୍ଲଜ୍ଜଃ ଅପମାନାତ୍ ନ ଭେଷ୍ୟତି ।

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ - ସ୍ଵାଦି ଓ ତୁଦାଦି ଗଣ: ଶ୍ରୁ ଓ ପ୍ରଚ୍ଛ ଧାତୁ (ପୃଷ୍ଠା ୧୧୨)

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

Q1. ନିମ୍ନଲିଖିତ କ୍ରିୟାପଦାନି ବ୍ୟବହୃତ୍ୟ ପୃଥକ୍ ବାକ୍ୟାନି ରଚୟତ ।

ଉତ୍ତର:

(କ) ଶୃଣ୍ଵନ୍ତି ─── ସଜ୍ଜନାଃ ଉପଦେଶଂ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତି ।

(ଖ) ଶୃଣୁୟାତ୍ ─── ଛାତ୍ରଃ ଗୁରୋଃ ବଚନଂ ଶୃଣୁୟାତ୍ ।

(ଗ) ଆପ୍ନୋତୁ ─── ସଃ ସଫଳତାମ୍ ଆପ୍ନୋତୁ ।

(ଘ) ଅଚିନୋତ୍ ─── ମାଳାକାରଃ ପୁଷ୍ପାଣି ଅଚିନୋତ୍ ।

(ଙ) ପୃଚ୍ଛସି ─── ତ୍ଵଂ କିଂ ପୃଚ୍ଛସି ?

(ଚ) ପ୍ରକ୍ଷ୍ୟତି ─── ସଃ ପ୍ରଶ୍ନଂ ପ୍ରକ୍ଷ୍ୟତି ।

(ଛ) ଆଦିଗତୁ (ଆଦିଶତୁ) ─── ସ୍ଵାମୀ ସେବକମ୍ ଆଦିଶତୁ ।

(ଜ) ସଂକ୍ଷିପତାମ୍ ─── ଭବାନ୍ ସ୍ଵକଥାଂ ସଂକ୍ଷିପତାମ୍ ।

(ଝ) ଆହ୍ଵୟତୁ ─── ମାତା ପୁତ୍ରମ୍ ଆହ୍ଵୟତୁ ।

(ଞ) ପ୍ରକ୍ଷ୍ୟାମଃ ─── ବୟଂ ପ୍ରଶ୍ନଂ ପ୍ରକ୍ଷ୍ୟାମଃ ।

Q2. ଭ୍ରମସଂଶୋଧନଂ କୁରୁତ ।

ଉତ୍ତର:

(କ) ୟୁୟଂ ତଂ ପୃଚ୍ଛନ୍ତୁ । ─── ୟୁୟଂ ତଂ ପୃଚ୍ଛତ । (ମଧ୍ୟମ ପୁରୁଷ ବହୁବଚନ)

(ଖ) ଅହଂ ମିତ୍ରଂ ପ୍ରକ୍ଷିଷ୍ୟାମି । ─── ଅହଂ ମିତ୍ରଂ ପ୍ରକ୍ଷ୍ୟାମି । (ପ୍ରଚ୍ଛ-ଧାତୁ ଲୃଟ୍)

(ଗ) ତେ ଗୀତଂ ଶୃଣୁୟାତ୍ । ─── ତେ ଗୀତଂ ଶୃଣୁୟୁଃ । (ବହୁବଚନ)

(ଘ) ଅହଂ ଧନଂ ପ୍ରାପ୍ନୁବନ୍ । ─── ଅହଂ ଧନଂ ପ୍ରାପ୍ନବମ୍ । (ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଏକବଚନ)

(ଙ) ଆବାଂ କଥାଂ ଶୃଣୁଥଃ । ─── ଆବାଂ କଥାଂ ଶୃଣୁବଃ । (ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଦ୍ଵିବଚନ)

(ଚ) ତୃଷାର୍ତ୍ତଃ ଜଳଂ ଇଚ୍ଛେୟୁଃ । ─── ତୃଷାର୍ତ୍ତଃ ଜଳଂ ଇଚ୍ଛେତ୍ । (ଏକବଚନ)

(ଛ) ତୌ ପୁରାଣମ୍ ଅଶୃଣୁଃ । ─── ତୌ ପୁରାଣମ୍ ଅଶୃଣୁତାମ୍ । (ଦ୍ଵିବଚନ)

(ଜ) ସଃ ୟଶଃ ପ୍ରାପ୍ନୁହି । ─── ସଃ ୟଶଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତୁ । (ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ ଏକବଚନ)

(ଝ) ବୟଂ ପୁଷ୍ପାଣି ଚେଷ୍ୟଥ । ─── ବୟଂ ପୁଷ୍ପାଣି ଚେଷ୍ୟାମଃ । (ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ବହୁବଚନ)

(ଞ) ତେ ଗୀତଂ ଶୃଣୁୟାତ୍ । ─── ତେ ଗୀତଂ ଶୃଣୁୟୁଃ ।

Q3. ସଂସ୍କୃତେନ ଅନୁବାଦଃ କାର୍ଯ୍ୟଃ ।

ଉତ୍ତର:

(କ) ଆପଣ ପୁରାଣ ଶୁଣନ୍ତୁ ।

ଅନୁବାଦ: ଭବାନ୍ ପୁରାଣଂ ଶୃଣୋତୁ ।

(ଖ) ପିଲାମାନେ ଆଗ୍ରହରେ କଥା ଶୁଣୁଛନ୍ତି ।

ଅନୁବାଦ: ବାଳକାଃ ସାଦରଂ କଥାଂ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତି ।

(ଗ) ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନୀତିବାକ୍ୟ ଶୁଣିବେ ନାହିଁ ।

ଅନୁବାଦ: ଦୁର୍ଜନାଃ ନୀତିବାକ୍ୟଂ ନ ଶ୍ରୋଷ୍ୟନ୍ତି ।

(ଘ) ମହତ୍ ଲୋକଙ୍କ ଉପଦେଶ ସର୍ବଦା ଶୁଣିବା ଉଚିତ ।

ଅନୁବାଦ: ମହାତ୍ମନାମ୍ ଉପଦେଶଃ ସର୍ବଦା ଶ୍ରୋତବ୍ୟଃ ।

(ଙ) ଆମ୍ଭେମାନେ ଶ୍ରେଣୀରେ ପାଠ ଶୁଣୁ ।

ଅନୁବାଦ: ବୟଂ ଶ୍ରେଣ୍ୟାଂ ପାଠଂ ଶୃଣୁମଃ ।

(ଚ) ସଂସାରରେ କିଏ ବା ଯଶ ଇଚ୍ଛା ନ କରେ ।

ଅନୁବାଦ: ସଂସାରେ କଃ ବା ୟଶଃ ନ ଇଚ୍ଛତି ?

(ଛ) ଈଶ୍ଵର ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି ।

ଅନୁବାଦ: ଈଶ୍ଵରଃ ଜଗତ୍ ଅସୃଜତ୍ ।

(ଜ) ତୁମେ ମୋତେ କ’ଣ ପଚାରୁଛ ?

ଅନୁବାଦ: ତ୍ଵଂ ମାଂ କିଂ ପୃଚ୍ଛସି ?

(ଝ) ବିଦ୍ଵାନ୍ ମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ଆଦର କରନ୍ତି ।

ଅନୁବାଦ: ବିଦ୍ଵାଂସଃ ସର୍ବୈଃ ଆଦ୍ରିୟନ୍ତେ ।

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ - ତନାଦି, କ୍ର୍ୟାଦି ଓ ଚୁରାଦି ଗଣ: କୃ, ଜ୍ଞା, ପୂଜ୍ ଧାତୁ (ପୃଷ୍ଠା ୧୧୭-୧୧୮)

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

Q1. ଯଥାନିର୍ଦ୍ଦେଶଂ ଧାତୁରୂପେଣ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନଂ ପୂରୟତ ।

ଉତ୍ତର:

(କ) ରାଜା ପଣ୍ଡିତସଭାମ୍ ଅକରୋତ୍ । (କୃ - ଲଙ୍)

(ଖ) ମୂର୍ଖାଃ ସଂସାରେ କିମପି ନ ଜାନନ୍ତି । (ଜ୍ଞା - ଲଟ୍)

(ଗ) ଛାତ୍ରାଃ ପଠନେ ଶ୍ରମଂ କୁର୍ଯ୍ୟୁଃ । (କୃ - ବିଧିଲିଙ୍)

(ଘ) ଉତ୍କଳୀୟାଃ ଜଗନ୍ନାଥଂ ଶ୍ରଦ୍ଧୟା ପୂଜୟନ୍ତି । (ପୂଜ୍ - ଲଟ୍)

(ଙ) ସମ୍ପ୍ରତି ଛାତ୍ରାଃ ସର୍ବାଂ ବିଦ୍ୟାଂ ଜାନୀୟୁଃ । (ଜ୍ଞା - ବିଧିଲିଙ୍)

(ଚ) ତେ ଇଦମ୍ ଅନାୟାସେନ କରିଷ୍ୟନ୍ତି । (କୃ - ଲୃଟ୍)

(ଛ) ସର୍ବେ ସର୍ବଂ ଜାନନ୍ତୁ । (ଜ୍ଞା - ଲୋଟ୍)

(ଜ) ଛାତ୍ରାଃ ଗୁରୂନ୍ ପୂଜୟେୟୁଃ । (ପୂଜ୍ - ବିଧିଲିଙ୍)

(S) ସା ନଦ୍ୟାଂ ବସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରକ୍ଷାଳୟତି । (ପ୍ର + କ୍ଷାଳ୍ - ଲଟ୍)

(ଞ) ବାନରାଃ ମାନବାନ୍ ଅନୁକୁର୍ବନ୍ତି । (ଅନୁ + କୃ - ଲଟ୍)

Q2. ନିମ୍ନଲିଖିତ କ୍ରିୟାପଦାନି ବ୍ୟବହୃତ୍ୟ ପୃଥକ୍ ବାକ୍ୟାନି ରଚୟତ ।

ଉତ୍ତର:

(କ) ଜାନୀହି ─── ତ୍ଵଂ ସତ୍ୟଂ ଜାନୀହି ।

(ଖ) କୁର୍ମଃ ─── ବୟଂ ସ୍ଵକାର୍ଯ୍ୟଂ କୁର୍ମଃ ।

(ଗ) ପୂଜୟେଃ ─── ତ୍ଵଂ ଦେବଂ ପୂଜୟେଃ ।

(ଘ) ତିରସ୍କୁର୍ବନ୍ତି ─── ସଜ୍ଜନାଃ ପାପଂ ତିରସ୍କୁର୍ବନ୍ତି ।

(ଙ) ତାଡୟତୁ ─── ଶିକ୍ଷକଃ ବାଳକଂ ମା ତାଡୟତୁ ।

(ଚ) ଅଶ୍ନାତି ─── ଶିଶୁଃ ଦୁଗ୍ଧମ୍ ଅଶ୍ନାତି ।

(ଛ) ବିଜ୍ଞାପୟତି ─── ସେବକଃ ସ୍ଵାମିନେ ବିଜ୍ଞାପୟତି ।

(ଜ) ଜାନାତୁ ─── ସଃ ସତ୍ୟଂ ଜାନାତୁ ।

(ଝ) ପୂଜୟନ୍ତୁ ─── ଭକ୍ତାଃ ଦେବଂ ପୂଜୟନ୍ତୁ ।

(ଞ) ଅକରୋଃ ─── ତ୍ଵଂ କିମର୍ଥମ୍ ଏବମ୍ ଅକରୋଃ ?

Q3. ନିମ୍ନଲିଖିତବାକ୍ୟାନି ସଂଶୋଧୟତ ।

ଉତ୍ତର:

(କ) ବୟଂ ଫଳାନି ବପ୍ସ୍ୟାବଃ । ─── ବୟଂ ଫଳାନି ବପ୍ସ୍ୟମଃ । (ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ବହୁବଚନ)

(ଖ) ତ୍ଵଂ ସତ୍ୟଂ ଜାନାତୁ । ─── ତ୍ଵଂ ସତ୍ୟଂ ଜାନୀହି । (ମଧ୍ୟମ ପୁରୁଷ ଏକବଚନ ଲୋଟ୍)

(ଗ) ମନଃ ଦୁଃଖଂ ମଥ୍ନାତି । ─── ମନଃ ଦୁଃଖେନ ମଥ୍ୟତେ । (କର୍ମବାଚ୍ୟ ପ୍ରୟୋଗ)

(ଘ) କାଳକ୍ରମେଣ ସଃ ସର୍ବଂ ଅଜାନୀତ୍ । ─── କାଳକ୍ରମେଣ ସଃ ସର୍ବମ୍ ଅଜାନାତ୍ । (ଜ୍ଞା-ଧାତୁ ଲଙ୍)

(ଙ) ଭବାନ୍ ବୃକ୍ଷରୋପଣଂ କୁରୁ । ─── ଭବାନ୍ ବୃକ୍ଷରୋପଣଂ କରୋତୁ । (ଭବାନ୍ ସହ ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ)

(ଚ) ଅହଂ ତ୍ଵାଂ ଜ୍ଞାସ୍ୟସି । ─── ଅହଂ ତ୍ଵାଂ ଜ୍ଞାସ୍ୟାମି । (ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଏକବଚନ)

(ଛ) ସା ପୁତ୍ରଂ ଅପ୍ରେରୟତ୍ । ─── ସା ପୁତ୍ରମ୍ ଅପ୍ରେରୟତ୍ । (ଶୁଦ୍ଧ ଅଟେ)

(ଜ) କୃପଣାଃ ଧନଂ ସ୍ପୃହୟତି । ─── କୃପଣାଃ ଧନଂ ସ୍ପୃହୟନ୍ତି । (ବହୁବଚନ)

(ଝ) ଅହଂ କବିତାଂ ରଚିଷ୍ୟାମି । ─── ଅହଂ କବିତାଂ ରଚୟିଷ୍ୟାମି । (ଚୁରାଦି ରଚ୍-ଧାତୁ)

(ଞ) ପଠନାତ୍ ପ୍ରାକ୍ ଈଶ୍ଵରଂ ପୂଜେତ୍ । ─── ପଠନାତ୍ ପ୍ରାକ୍ ଈଶ୍ଵରଂ ପୂଜୟେତ୍ । (ପୂଜ୍-ଧାତୁ ବିଧିଲିଙ୍)

Q4. ସଂସ୍କୃତେନ ଅନୁବାଦଃ କାର୍ଯ୍ୟଃ ।

ଉତ୍ତର:

(କ) ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣେ ।

ଅନୁବାଦ: ଅହଂ ତଂ ସମ୍ୟକ୍ ଜାନାମି ।

(ଖ) ମା’ ଭାତରେ ଘିଅ ମିଶାଉଛନ୍ତି ।

ଅନୁବାଦ: ମାତା ଅନ୍ନେ ଘୃତଂ ମିଶ୍ରୟତି ।

(ଗ) ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ।

ଅନୁବାଦ: ସନ୍ନ୍ୟାସିନଃ ପରମାତ୍ମାନଂ ପୂଜୟନ୍ତି ।

(ଘ) ଶବର ବଣରେ ଜାଲ ବିସ୍ତାର କରୁଛି ।

ଅନୁବାଦ: ବ୍ୟାଧଃ ବନେ ଜାଲଂ ବିସ୍ତାରୟତି (ତନୋତି) ।

(ଙ) ତୁମେ ସେଠାରେ କଳହ କରିବ ନାହିଁ ।

ଅନୁବାଦ: ତ୍ଵଂ ତତ୍ର କଳହଂ ମା କୁରୁ ।

(ଚ) ଏକମାତ୍ର ଧର୍ମ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଭୂଷିତ କରେ ।

ଅନୁବାଦ: ଏକମାତ୍ରଃ ଧର୍ମଃ ମନୁଷ୍ୟଂ ଭୂଷୟତି ।

(ଛ) ମୁଁ ସେହି ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି ।

ଅନୁବାଦ: ଅହଂ ତାଂ ଦେବୀଂ ନମସ୍କରୋମି ।

(ଜ) ମୃଗମାନେ ଜଳପାନ କରନ୍ତୁ ।

ଅନୁବାଦ: ମୃଗାଃ ଜଳପାନଂ କୁର୍ବନ୍ତୁ ।

(ଝ) ଧନ ପ୍ରତି ଲୋଭ କରିବ ନାହିଁ ।

ଅନୁବାଦ: ଧନେ ଲୋଭଂ ମା କୁରୁ ।

(ଞ) ତୁମେ କ’ଣ ମୋ କଥା ଜାଣିଛ ?

ଅନୁବାଦ: କିଂ ତ୍ଵଂ ମମ ବାର୍ତ୍ତାଂ ଜାନାସି ?

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

ସାଧାରଣ ଅନୁଶୀଳନୀ (ପୃଷ୍ଠା ୧୧୯-୧୨୦)

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

Q1. ଯଥାନିର୍ଦ୍ଦେଶଂ ସମୁଚିତକ୍ରିୟାପଦୈଃ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନାନି ପୂରୟତ ।

ଉତ୍ତର:

(କ) ପୁତ୍ରାଃ ପିତରଂ ସେବେରନ୍ । (ସେବ୍ - ବିଧିଲିଙ୍)

(ଖ) ଅହଂ ଧନମ୍ ଅଲଭେ । (ଲଭ୍ - ଲଙ୍)

(ଗ) ବୟଂ ସୈନିକାଃ ଭବିଷ୍ୟାମଃ । (ଭୂ - ଲୃଟ୍)

(ଘ) ୟୁୟଂ ପୁସ୍ତକଂ ନୟତ । (ନୀ - ଲୋଟ୍)

(ଙ) ତୃଷାର୍ତ୍ତଃ ଶୀତଳଜଳଂ ପାସ୍ୟତି । (ପା - ଲୃଟ୍)

(ଚ) ଆବାଂ ଗୃହମ୍ ଅଗଚ୍ଛାବ । (ଗମ୍ - ଲଙ୍)

(ଛ) ବୃଦ୍ଧାଃ ରାମଲୀଲାଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟନ୍ତି । (ଦୃଶ୍ - ଲୃଟ୍)

(ଜ) ୟୁବାଂ ଶିକ୍ଷକୌ ସ୍ଥଃ । (ଅସ୍ - ଲଟ୍)

(S) ସାୟଂ ଛାତ୍ରାଃ ଛାତ୍ରାବାସେ ଭବିଷ୍ୟନ୍ତି । (ଅସ୍ - ଲୃଟ୍)

(ଞ) ରାମଃ ରାବଣଂ ଅହନ୍ । (ହନ୍ - ଲଙ୍)

(ଟ) ସର୍ପାଃ ନକୁଳେଭ୍ୟଃ ବିଭ୍ୟତି । (ଭୀ - ଲଟ୍)

(ଠ) ଦାତାରଃ ଧନଂ ଦାସ୍ୟନ୍ତି । (ଦା - ଲୃଟ୍)

(ଡ) ଛାତ୍ରଃ ଉପଦେଶଂ ଶୃଣୁୟାତ୍ । (ଶ୍ରୁ - ବିଧିଲିଙ୍)

(ଢ) ବାଳକାଃ କାର୍ଯ୍ୟମ୍ ଅକୁର୍ବନ୍ । (କୃ - ଲଙ୍)

(ଣ) ଅହଂ ମିତ୍ରଂ ପ୍ରକ୍ଷ୍ୟାମି । (ପ୍ରଚ୍ଛ - ଲୃଟ୍)

(ତ) ତ୍ଵଂ ସର୍ବକଥାଃ ଜାନୀହି । (ଜ୍ଞା - ଲୋଟ୍)

(ଥ) ବୟଂ ଗଣେଶଂ ପୂଜୟେମ । (ପୂଜ୍ - ବିଧିଲିଙ୍)

(ଦ) ୟୁୟଂ ଗୁରୂନ୍ ପୂଜୟତ । (ପୂଜ୍ - ଲୋଟ୍)

(ଧ) ସ୍ତ୍ରିୟଃ ନଦ୍ୟାଃ ଜଳଂ ଆନେଷ୍ୟନ୍ତି । (ଆ + ନୀ - ଲୃଟ୍)

(ନ) ୟୁବାଂ ପୂଜାଂ କରିଷ୍ୟଥଃ । (କୃ - ଲୃଟ୍)

(ପ) ଅରଣ୍ୟେ ଜନ୍ତବଃ ତିଷ୍ଠନ୍ତି । (ସ୍ଥା - ଲଟ୍)

Q2. ଅଧସ୍ତନବାକ୍ୟାନାଂ ସଂଶୋଧନଂ କୁରୁତ ।

ଉତ୍ତର:

(କ) ଅହଂ ଧନଂ ଲପ୍ସ୍ୟାମି । ─── ଅହଂ ଧନଂ ଲପ୍ସ୍ୟେ । (ଆତ୍ମନେପଦୀ ପ୍ରୟୋଗ)

(ଖ) ଭିକ୍ଷୁକଃ ଗ୍ରାମେ ଅଭିକ୍ଷତ୍ । ─── ଭିକ୍ଷୁକଃ ଗ୍ରାମେ ଅଭିକ୍ଷତ । (ଆତ୍ମନେପଦୀ ଲଙ୍)

(ଗ) ତେ ମମ କଥାଂ ନ ଜାନାନ୍ତି । ─── ତେ ମମ କଥାଂ ନ ଜାନନ୍ତି । (ଜ୍ଞା-ଧାତୁ ବହୁବଚନ)

(ଘ) ଅହଂ ତେ ସୁମିଷ୍ଟାନି ଫଳାନି ଦଦାନି, ଖାଦତୁ । ─── ଅହଂ ତେଭ୍ୟଃ ସୁମିଷ୍ଟାନି ଫଳାନି ଦଦାମି, ଖାଦନ୍ତୁ ।

(ଙ) ସତ୍ସଙ୍ଗତିଃ କିଂ ନ କୁର୍ବନ୍ତି ? ─── ସତ୍ସଙ୍ଗତିଃ କିଂ ନ କରୋତି ? (ଏକବଚନ)

(ଚ) ହରିଣାଃ ଜଳଂ ପିବତୁ । ─── ହରିଣାଃ ଜଳଂ ପିବନ୍ତୁ । (ବହୁବଚନ)

(ଛ) ତ୍ଵଂ ସଦା ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଂ ଶୃଣୋତୁ । ─── ତ୍ଵଂ ସଦା ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଂ ଶୃଣୁ । (ମଧ୍ୟମ ପୁରୁଷ ଏକବଚନ)

(ଜ) ସଃ ଅନାୟାସେନ କାର୍ଯ୍ୟମ୍ ଅକୁରୁତ । ─── ସଃ ଅନାୟାସେନ କାର୍ଯ୍ୟମ୍ ଅକରୋତ୍ । (ପରସ୍ମୈପଦୀ ଲଙ୍)

(S) ତ୍ଵଂ ଗୁରୁଜନାନ୍ ସେବ । ─── ତ୍ଵଂ ଗୁରୁଜନାନ୍ ସେବସ୍ଵ । (ଆତ୍ମନେପଦୀ ଲୋଟ୍)

(ଞ) ଶୀତେଣୌ ଉତ୍ତରତଃ ଶୀତଳପବନଃ ବହିଷ୍ୟତି । ─── ଶୀତକାଳେ ଉତ୍ତରତଃ ଶୀତଳପବନଃ ବହତି ।

Q3. ଅଧସ୍ତନବାକ୍ୟାନାଂ ସଂସ୍କୃତେନ ଅନୁବାଦଂ କୁରୁତ ।

ଉତ୍ତର:

(କ) ବ୍ୟାଧଟି ମୃଗମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲା ।

ଅନୁବାଦ: ବ୍ୟାଧଃ ମୃଗାନ୍ ଅହନ୍ ।

(ଖ) ଗାଈଗୁଡିକ ପଡ଼ିଆରେ ଘାସ ଚରୁଛନ୍ତି ।

ଅନୁବାଦ: ଗାବଃ ପ୍ରାନ୍ତରେ ତୃଣଂ ଚରନ୍ତି ।

(ଗ) ବର୍ତ୍ତମାନ କୁଆଡ଼େ ଯାଅ ନାହିଁ ।

ଅନୁବାଦ: ଅଧୁନା କୁତ୍ରାପି ମା ଗଚ୍ଛ ।

(ଘ) ଲୋକମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ।

ଅନୁବାଦ: ଜନାଃ ସୂର୍ଯ୍ୟଂ ପୂଜୟନ୍ତି ।

(ଙ) ମହାତ୍ମାଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ଭଲ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି ।

ଅନୁବାଦ: ମହାତ୍ମାଗାନ୍ଧିନଂ ସର୍ବେ ସମ୍ୟକ୍ ଜାନନ୍ତି ।

(ଚ) ମୂର୍ଖମାନେ ଦୁନିଆରେ କ’ଣ ଜାଣିବେ ?

ଅନୁବାଦ: ମୂର୍ଖାଃ ସଂସାରେ କିଂ ଜ୍ଞାସ୍ୟନ୍ତି ?

(ଛ) ଶିକ୍ଷକ ଛାତ୍ରକୁ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଲେ ।

ଅନୁବାଦ: ଶିକ୍ଷକଃ ଛାତ୍ରଂ ପ୍ରଶ୍ନମ୍ ଅପୃଚ୍ଛତ୍ ।

(ଜ) ଶବର ବଣରେ ବୁଲୁଛି ।

ଅନୁବାଦ: ବ୍ୟାଧଃ ବନେ ଭ୍ରମତି ।

(ଝ) ଆମେ ଏହି କାମଟିକୁ କରିବୁ ।

ଅନୁବାଦ: ବୟଂ ଏତତ୍ କାର୍ଯ୍ୟଂ କରିଷ୍ୟାମଃ ।

(ଞ) ସମସ୍ତେ ମନ୍ଦିରରେ ପୁରାଣ ଶୁଣିବା ଉଚିତ ।

ଅନୁବାଦ: ସର୍ବେ ମନ୍ଦିରେ ପୁରାଣଂ ଶୃଣୁୟୁଃ ।

(ଟ) ମୁଁ ଗୁରୁଜନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣେ ।

ଅନୁବାଦ: ଅହଂ ଗୁରୁଜନାନାମ୍ ଉପଦେଶଂ ଶୃଣୋମି ।

(ଠ) ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ଭୟକରେ ନାହିଁ ।

ଅନୁବାଦ: ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଜନଃ ନ ବିଭେତି ।

(ଡ) ସମସ୍ତେ ଭଲ ପଢନ୍ତୁ ।

ଅନୁବାଦ: ସର୍ବେ ସମ୍ୟକ୍ ପଠନ୍ତୁ ।

(ଢ) ତୁମେ ମୋତେ ପାଞ୍ଚଟଙ୍କା ଦେଇଥିଲ ।

ଅନୁବାଦ: ତ୍ଵଂ ମହ୍ୟଂ ପଞ୍ଚ ରୂପ୍ୟକାଣି ଅଦଦାଃ ।

(ଣ) ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେତେବେଳେ ଅରଣ୍ୟରେ ଥିଲେ ।

ଅନୁବାଦ: ତଦାନୀଂ ପାଣ୍ଡବାଃ ଅରଣ୍ୟେ ଆସନ୍ ।

(ତ) ପିଲାମାନେ ରାତିରେ ଦୁଧ ପିଇବା ଉଚିତ ।

ଅନୁବାଦ: ବାଳକାଃ ରାତ୍ରୌ ଦୁଗ୍ଧଂ ପିବେୟୁଃ ।

(ଥ) ସ୍ଵୟଂ ସେବକ ସମସ୍ତଙ୍କର ସେବା କରନ୍ତି ।

ଅନୁବାଦ: ସ୍ଵୟଂ ସେବକଃ ସର୍ବେଷାଂ ସେବାଂ କରୋତି ।

(ଦ) କୃଷକ ଗାଈଦୁଇଟିକୁ ଗାଁକୁ ନେଲା ।

ଅନୁବାଦ: କୃଷକଃ ଗାବୌ ଗ୍ରାମମ୍ ଅନୟତ୍ ।

(ଧ) ଆମ୍ଭେମାନେ ନନ୍ଦନକାନନ ଯିବୁ ।

ଅନୁବାଦ: ବୟଂ ନନ୍ଦନକାନନଂ ଗମିଷ୍ୟାମଃ ।

(ନ) ଏବର୍ଷ ଅନାବୃଷ୍ଟି ହେତୁ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହୋଇପାରେ ।

ଅନୁବାଦ: ଅସ୍ମିନ୍ ବର୍ଷେ ଅନାବୃଷ୍ଟିହେତୋଃ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ ଭବେତ୍ ।

୪. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Board Exam Tips & Pitfalls)

୪.୧. ପରୀକ୍ଷା ସଫଳତା ଟିପ୍ସ (୧୦୦/୧୦୦ ସ୍କୋରିଂ ସିକ୍ରେଟ୍ସ):

୧. ଧାତୁରୂପ ମନେରଖିବାର ସହଜ ଉପାୟ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲକାରର ମୂଳ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଚିହ୍ନ (ଯଥା ଲଟ୍ ପାଇଁ - ତି, ତଃ, ନ୍ତି) ମନେ ରଖନ୍ତୁ । ଏହାଦ୍ଵାରା ଯେକୌଣସି ନୂତନ ଧାତୁର ରୂପ ସହଜରେ ଗଠନ କରିହେବ ।

୨. କର୍ତ୍ତା-କ୍ରିୟା ସଙ୍ଗତି: ବାକ୍ୟ ଗଠନ ବା ଅନୁବାଦ ସମୟରେ କର୍ତ୍ତାର ପୁରୁଷ ଓ ବଚନ ଅନୁଯାୟୀ କ୍ରିୟାପଦର ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତୁ ।

୩. ବିଶେଷ ଅବ୍ୟୟ ଯୋଗେ ଲକାର: 'ସ୍ମ' ଅବ୍ୟୟ ଯୋଗ କଲେ ବର୍ତ୍ତମାନ କାଳର କ୍ରିୟାପଦ ଅତୀତ କାଳର ଅର୍ଥ ପ୍ରକାଶ କରେ (ଯଥା: ପଠତି ସ୍ମ = ଅପଠତ୍) । ଏହି ନିୟମଟି ପରୀକ୍ଷାରେ ପ୍ରାୟତଃ ପଚରାଯାଏ ।

୪.୨. ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Common Student Errors):

ସଂଶୋଧନ: ଶୁଦ୍ଧ ରୂପଟି ହେଉଛି 'ଦଦତି' ।

ସଂଶୋଧନ: ଭୟାର୍ଥକ ଧାତୁ ଯୋଗେ ସର୍ବଦା ପଞ୍ଚମୀ ବିଭକ୍ତି ହୁଏ (ଯଥା: ସର୍ପାତ୍ ବିଭେତି, ସର୍ପଂ ବିଭେତି ନୁହେଁ) ।

ସଂଶୋଧନ: 'ତ୍ଵଂ ଅହଂ ଚ' ଥିଲେ କ୍ରିୟା ସର୍ବଦା ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଦ୍ଵିବଚନ (ପଠାବଃ/ପଠିଷ୍ୟାବଃ) ହେବ, ମଧ୍ୟମ ପୁରୁଷ ନୁହେଁ ।

───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

(ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)