ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଏଜୁକେସନ୍ (BSE Odisha) — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଷ୍ଟର ନୋଟ୍ସ
ଶ୍ରେଣୀ: Class 9 | ବିଷୟ: Sanskrit
ଅଧ୍ୟାୟ: Class9 Sanskrit Ch01 Bharatavandanagitika
୧. ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ ଓ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map & Conceptual Architecture)
୧.୧ ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ (Summary of the Chapter)
'ଭାରତବନ୍ଦନଗୀତିକା' ହେଉଛି ନବମ ଶ୍ରେଣୀ ସଂସ୍କୃତ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଏହା ପଣ୍ଡିତ ଭୂପତିଭୂଷଣ ମିଶ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଭାରତବନ୍ଦନା ଗୀତିକା। ଏହି ଗୀତିକାରେ କବି ଆମ ପ୍ରିୟ ମାତୃଭୂମି ଭାରତବର୍ଷର ମହାନତା, ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଏବଂ ଗୌରବମୟ ପରମ୍ପରାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତିପୂତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।
ଏହି ଗୀତିକା ମାଧ୍ୟମରେ ଭାରତର ଭୌଗୋଳିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ (ହିମାଳୟ, ବିନ୍ଧ୍ୟ, ଗଙ୍ଗା, ସିନ୍ଧୁ), ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ (ବେଦ, ଯଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନ), ଧାର୍ମିକ ସମନ୍ୱୟ (ହିନ୍ଦୁ, ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ, ଜୈନ, ବୌଦ୍ଧ, ଯାବନ), ରାଜନୈତିକ ଆଦର୍ଶ (ଲୋକତନ୍ତ୍ର, ସତ୍ୟ, ଶାନ୍ତି, ତ୍ୟାଗ), ସାମାଜିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ (ଜାତି-ଧର୍ମ-ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ନିର୍ବିଶେଷରେ ଏକତା), ଏବଂ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱମାନଙ୍କର (ବ୍ୟାସ, ଭାସ, କାଳିଦାସ, ଗାନ୍ଧୀ, ଶାସ୍ତ୍ରୀ, ଗୋପବନ୍ଧୁ, ଲୋକମାନ୍ୟ) ଅବଦାନକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରାଯାଇଛି। କବି ଭାରତକୁ ଧର୍ମପାଳିତ, ସାର୍ବଭୌମ, ମାନବିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ତଥା ପ୍ରେମ ଓ ଶାନ୍ତିର ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏହା ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମନରେ ଦେଶଭକ୍ତି ଓ ଜାତୀୟତା ଭାବନା ଜାଗ୍ରତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରେରଣାଦାୟକ ରଚନା।
୧.୨ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Conceptual Architecture)
```
ଭାରତବନ୍ଦନଗୀତିକା
୧. ମାତୃଭୂମି ୨. ଭୌଗୋଳିକ ୩. ସାଂସ୍କୃତିକ ୪. ଧାର୍ମିକ ୫. ରାଜନୈତିକ
ବନ୍ଦନା ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଐତିହ୍ୟ ସମନ୍ୱୟ ଆଦର୍ଶ
ଧର୍ମପାଳିତ ଗଙ୍ଗା, ସିନ୍ଧୁ ବେଦ, ଯଜ୍ଞ ସର୍ବଧର୍ମ ଲୋକତନ୍ତ୍ର
ସାର୍ବଭୌମ ହିମାଳୟ ଜ୍ଞାନଦୀପ ଉପାସିତ ସତ୍ୟମନ୍ତ୍ର
ମାନଧାତୃ ବିନ୍ଧ୍ୟ ବ୍ୟାସ, ଭାସ (ଖ୍ରୀଷ୍ଟ, ଜୈନ, ଶାନ୍ତିପୁଷ୍ପ
ନେତୃବୃନ୍ଦ କୁଞ୍ଜପୁଞ୍ଜ କାଳିଦାସ ବୌଦ୍ଧ, ହିନ୍ଦୁ, ତ୍ୟାଗଭାବ
ଯାବନ) ସାମ୍ୟବାଦ
ପ୍ରେମଛତ୍ର
୬. ସାମାଜିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ
ଜାତି-ଧର୍ମ-ସମ୍ପ୍ରଦାୟ-
ଭେଦଭାବ-ବର୍ଜିତମ୍
୭. ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ
ଗାନ୍ଧୀ, ଶାସ୍ତ୍ରୀ,
ଗୋପବନ୍ଧୁ, ଲୋକମାନ୍ୟ
```
୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ରାବଳୀ (Comprehensive Theory & Formulas)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ କୌଣସି ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ରାବଳୀ ନାହିଁ। ଏହା ଏକ ସଂସ୍କୃତ କବିତା ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ଶବ୍ଦାର୍ଥ, ଭାବାର୍ଥ ଏବଂ ବ୍ୟାକରଣଗତ ଟିପ୍ପଣୀ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି।
୨.୧ କବି ପରିଚୟ:
ପଣ୍ଡିତ ଭୂପତିଭୂଷଣ ମିଶ୍ର (ପଣ୍ଡିତଭୂପତିଭୂଷଣମିଶ୍ରଃ)
୨.୨ ଶ୍ଳୋକାନୁସାରେ ଭାବାର୍ଥ ଓ ଶବ୍ଦାର୍ଥ:
ଧ୍ରୁବମ୍ (Chorus):
ଶ୍ଳୋକ:
"ନୌମି ଧର୍ମପାଳିତଂ ସାର୍ବଭୌମଭାରତଂ
ମାତୃଭୂମି-ମାନଧାତୃ-ନେତୃବୃନ୍ଦ-ବନ୍ଦିତମ୍ ।। ଧ୍ରୁବମ୍ ।।"
ଶବ୍ଦାର୍ଥ:
ଭାବାର୍ଥ:
ମୁଁ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ, ସାର୍ବଭୌମ ଭାରତକୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି, ଯାହା ମାତୃଭୂମି ସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ମାନବିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମହାନ ନେତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦିତ।
ପ୍ରଥମ ଶ୍ଳୋକ:
ଶ୍ଳୋକ:
"ଗାଙ୍ଗବାରିପାବିତଂ ସାଙ୍ଗବେଦନାଦିତଂ
ଲୋକତନ୍ତ୍ରଶାସିତଂ ସତ୍ୟମନ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରିତଂ
ଶାନ୍ତିପୁଷ୍ପବାସିତଂ ତ୍ୟାଗଭାବଭାସିତଂ
ଜାତି-ଧର୍ମ-ସମ୍ପ୍ରଦାୟ-ଭେଦଭାବ-ବର୍ଜିତମ୍ ।।"
ଶବ୍ଦାର୍ଥ:
ଭାବାର୍ଥ:
ଯେଉଁ ଭାରତ ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ପବିତ୍ର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପାବନୀକୃତ, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ସହିତ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଗଣତନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ, ସତ୍ୟର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର, ଶାନ୍ତିର ପୁଷ୍ପରେ ସୁବାସିତ, ତ୍ୟାଗର ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ଏବଂ ଜାତି, ଧର୍ମ, ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଭେଦଭାବରୁ ମୁକ୍ତ, ସେହି ଭାରତକୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି।
ଦ୍ୱିତୀୟ ଶ୍ଳୋକ:
ଶ୍ଳୋକ:
"ଅଦ୍ରିରାଜରାଜିତଂ ଯଜ୍ଞଧୂମପାବିତଂ
ଜ୍ଞାନଦୀପଭାସିତଂ ରାଜ୍ୟମାଲ୍ୟଭୂଷିତଂ
ବିନ୍ଧ୍ୟମେଖଲାୟିତଂ ସିନ୍ଧୁବାରିବେଷ୍ଟିତଂ
ବ୍ୟାସ-ଭାସ-କାଳିଦାସ-କୀର୍ତ୍ତିସୌଧମଣ୍ଡିତମ୍ ।।"
ଶବ୍ଦାର୍ଥ:
ଭାବାର୍ଥ:
ଯେଉଁ ଭାରତ ପର୍ବତରାଜ ହିମାଳୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଯଜ୍ଞର ଧୂଆଁ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର, ଜ୍ଞାନର ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ଆଲୋକିତ, ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ମେଖଳା ସଦୃଶ ଶୋଭିତ, ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ବେଷ୍ଟିତ ଏବଂ ବ୍ୟାସ, ଭାସ, କାଳିଦାସଙ୍କ ଭଳି ମହାନ କବି ଓ ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତିରୂପକ ପ୍ରାସାଦ ଦ୍ୱାରା ମଣ୍ଡିତ, ସେହି ଭାରତକୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି।
ତୃତୀୟ ଶ୍ଳୋକ:
ଶ୍ଳୋକ:
"ସର୍ବଧର୍ମରାଜିତଂ ସାମ୍ୟବାଦଚାଳିତଂ
ମୁକ୍ତିସୂର୍ଯ୍ୟଭାସିତଂ କୁଞ୍ଜପୁଞ୍ଜରଞ୍ଜିତଂ
ପୁଣ୍ୟଧାମଶୋଭିତଂ ତୀର୍ଥରାଜିରାଜିତଂ
ଖ୍ରୀଷ୍ଟ-ଜୈନ-ବୌଦ୍ଧ-ହିନ୍ଦୁ-ଯାବନୈରୁପାସିତମ୍ ।।"
ଶବ୍ଦାର୍ଥ:
ଭାବାର୍ଥ:
ଯେଉଁ ଭାରତ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସାମ୍ୟବାଦ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ, ମୁକ୍ତିର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆଲୋକିତ, ଲତାଗୁଳ୍ମର ସମୂହ ଦ୍ୱାରା ମନୋରମ, ପବିତ୍ର ଧାମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ତୀର୍ଥସ୍ଥାନର ଶ୍ରେଣୀ ଦ୍ୱାରା ରାଜିତ ଏବଂ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ, ଜୈନ, ବୌଦ୍ଧ, ହିନ୍ଦୁ ଓ ମୁସଲମାନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ସେହି ଭାରତକୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି।
ଚତୁର୍ଥ ଶ୍ଳୋକ:
ଶ୍ଳୋକ:
"ଦୈବସମ୍ପଦନ୍ୱିତଂ ଶୂରଶୌର୍ଯ୍ୟବନ୍ଦିତଂ
ସାମଦାନଲାଳିତଂ ପ୍ରେମଛତ୍ରଚ୍ଛାଦିତଂ
ଦିବ୍ୟକାନ୍ତିଶୋଭିତଂ ଭବ୍ୟଭାବଭାସିତଂ
ଗାନ୍ଧି-ଶାସ୍ତ୍ରି-ଗୋପବନ୍ଧୁ-ଲୋକମାନ୍ୟ-ମାନିତମ୍ ।।"
ଶବ୍ଦାର୍ଥ:
ଭାବାର୍ଥ:
ଯେଉଁ ଭାରତ ଦିବ୍ୟ ସମ୍ପଦରେ ଯୁକ୍ତ, ବୀର ଓ ଶୌର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦିତ, ସାମ ଓ ଦାନ ନୀତି ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ, ପ୍ରେମର ଛତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ, ଦିବ୍ୟ କାନ୍ତିରେ ଶୋଭିତ, ମହାନ ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ଏବଂ ଗାନ୍ଧୀ, ଶାସ୍ତ୍ରୀ, ଗୋପବନ୍ଧୁ ଓ ଲୋକମାନ୍ୟ ତିଳକଙ୍କ ଭଳି ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ସେହି ଭାରତକୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି।
୨.୩ ବ୍ୟାକରଣଗତ ଟିପ୍ପଣୀ (Grammatical Notes):
୨.୩.୧ ସନ୍ଧି ବିଚ୍ଛେଦ (Sandhi Viccheda):
୨.୩.୨ ସମାସ (Samasa):
୨.୩.୩ ପ୍ରକୃତି-ପ୍ରତ୍ୟୟ (Prakruti-Pratyaya):
୨.୩.୪ ବିଶେଷଣ-ବିଶେଷ୍ୟ (Adjective-Noun):
ଏହି ଗୀତିକାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦ 'ଭାରତମ୍' ବିଶେଷ୍ୟର ବିଶେଷଣ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଛି। ଯଥା:
୩. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ (100% Complete Solved Exercises)
(ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ ପ୍ରଦତ୍ତ ନ ଥିବାରୁ, ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି।)
Q1. ଏକପଦେନ ଉତ୍ତରତ (ଗୋଟିଏ ପଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ):
୧. କବିଃ କଂ ନୌତି?
ଉତ୍ତର: ଭାରତମ୍।
୨. ଭାରତଂ କେନ ପାଳିତମ୍?
ଉତ୍ତର: ଧର୍ମେଣ।
୩. ଭାରତଂ କେନ ଶାସିତମ୍?
ଉତ୍ତର: ଲୋକତନ୍ତ୍ରେଣ।
୪. ଭାରତଂ କେନ ବାସିତମ୍?
ଉତ୍ତର: ଶାନ୍ତିପୁଷ୍ପେଣ।
୫. ଭାରତଂ କେନ ବର୍ଜିତମ୍?
ଉତ୍ତର: ଭେଦଭାବେନ।
୬. ଭାରତଂ କେନ ରାଜିତମ୍?
ଉତ୍ତର: ଅଦ୍ରିରାଜେନ (ହିମାଳୟେନ)।
୭. ଭାରତଂ କେନ ପାବିତମ୍?
ଉତ୍ତର: ଯଜ୍ଞଧୂମେନ।
୮. ଭାରତଂ କେନ ଭାସିତମ୍?
ଉତ୍ତର: ଜ୍ଞାନଦୀପେନ।
୯. ଭାରତଂ କେନ ମେଖଲାୟିତମ୍?
ଉତ୍ତର: ବିନ୍ଧ୍ୟେନ।
୧୦. ଭାରତଂ କେଷାଂ କୀର୍ତ୍ତିସୌଧୈଃ ମଣ୍ଡିତମ୍?
ଉତ୍ତର: ବ୍ୟାସ-ଭାସ-କାଳିଦାସାନାମ୍।
୧୧. ଭାରତଂ କେନ ଚାଳିତମ୍?
ଉତ୍ତର: ସାମ୍ୟବାଦେନ।
୧୨. ଭାରତଂ କେନ ଛାଦିତମ୍?
ଉତ୍ତର: ପ୍ରେମଛତ୍ରେଣ।
୧୩. ଭାରତଂ କେନ ମାନିତମ୍?
ଉତ୍ତର: ଗାନ୍ଧି-ଶାସ୍ତ୍ରି-ଗୋପବନ୍ଧୁ-ଲୋକମାନ୍ୟୈଃ।
Q2. ପୂର୍ଣ୍ଣବାକ୍ୟେନ ଉତ୍ତରତ (ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ):
୧. କବିଃ କିଦୃଶଂ ଭାରତଂ ନୌତି?
ଉତ୍ତର: କବିଃ ଧର୍ମପାଳିତଂ, ସାର୍ବଭୌମଂ, ମାତୃଭୂମି-ମାନଧାତୃ-ନେତୃବୃନ୍ଦ-ବନ୍ଦିତଂ ଭାରତଂ ନୌତି।
୨. ଭାରତଂ କେନ ପାବିତଂ, କେନ ନାଦିତଂ ଚ ଅସ୍ତି?
ଉତ୍ତର: ଭାରତଂ ଗାଙ୍ଗବାରିଣା ପାବିତଂ, ସାଙ୍ଗବେଦେନ ଚ ନାଦିତମ୍ ଅସ୍ତି।
୩. ଭାରତଂ କିଂ କିଂ ବର୍ଜିତମ୍ ଅସ୍ତି?
ଉତ୍ତର: ଭାରତଂ ଜାତି-ଧର୍ମ-ସମ୍ପ୍ରଦାୟ-ଭେଦଭାବ-ବର୍ଜିତମ୍ ଅସ୍ତି।
୪. ଭାରତଂ କେନ ବେଷ୍ଟିତମ୍ ଅସ୍ତି?
ଉତ୍ତର: ଭାରତଂ ସିନ୍ଧୁବାରିଣା ବେଷ୍ଟିତମ୍ ଅସ୍ତି।
୫. ଭାରତଂ କୈଃ ଉପାସିତମ୍ ଅସ୍ତି?
ଉତ୍ତର: ଭାରତଂ ଖ୍ରୀଷ୍ଟ-ଜୈନ-ବୌଦ୍ଧ-ହିନ୍ଦୁ-ଯାବନୈଃ ଉପାସିତମ୍ ଅସ୍ତି।
୬. ଭାରତଂ କିଦୃଶୈଃ ଭାବୈଃ ଭାସିତମ୍ ଅସ୍ତି?
ଉତ୍ତର: ଭାରତଂ ଭବ୍ୟଭାବୈଃ ଭାସିତମ୍ ଅସ୍ତି।
Q3. ସନ୍ଧିଂ କୁରୁତ / ସନ୍ଧିବିଚ୍ଛେଦଂ କୁରୁତ (ସନ୍ଧି କର / ସନ୍ଧି ବିଚ୍ଛେଦ କର):
୧. ମାନଧାତୃ + ନେତୃବୃନ୍ଦ = ମାନଧାତୃନେତୃବୃନ୍ଦ
୨. ସାଙ୍ଗବେଦ + ନାଦିତମ୍ = ସାଙ୍ଗବେଦନାଦିତମ୍
୩. ସତ୍ୟମନ୍ତ୍ର + ମନ୍ତ୍ରିତମ୍ = ସତ୍ୟମନ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରିତମ୍
୪. ଯାବନୈଃ + ଉପାସିତମ୍ = ଯାବନୈରୁପାସିତମ୍
୫. ଦୈବସମ୍ପଦ + ଅନ୍ୱିତମ୍ = ଦୈବସମ୍ପଦନ୍ୱିତମ୍
୬. ପ୍ରେମଛତ୍ର + ଆଚ୍ଛାଦିତମ୍ = ପ୍ରେମଛତ୍ରଚ୍ଛାଦିତମ୍
୭. ଅଦ୍ରିରାଜରାଜିତମ୍ = ଅଦ୍ରିରାଜ + ରାଜିତମ୍
୮. କୀର୍ତ୍ତିସୌଧମଣ୍ଡିତମ୍ = କୀର୍ତ୍ତିସୌଧ + ମଣ୍ଡିତମ୍
୯. ମୁକ୍ତିସୂର୍ଯ୍ୟଭାସିତମ୍ = ମୁକ୍ତିସୂର୍ଯ୍ୟ + ଭାସିତମ୍
୧୦. ଗାନ୍ଧି-ଶାସ୍ତ୍ରି-ଗୋପବନ୍ଧୁ-ଲୋକମାନ୍ୟ-ମାନିତମ୍ = ଗାନ୍ଧି-ଶାସ୍ତ୍ରି-ଗୋପବନ୍ଧୁ-ଲୋକମାନ୍ୟ + ମାନିତମ୍
Q4. ପ୍ରକୃତି-ପ୍ରତ୍ୟୟ ବିଭାଗଂ କୁରୁତ (ପ୍ରକୃତି ଓ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଅଲଗା କର):
୧. ପାଳିତମ୍ = ପାଲ୍ + କ୍ତ
୨. ବନ୍ଦିତମ୍ = ବନ୍ଦ୍ + କ୍ତ
୩. ପାବିତମ୍ = ପୂ + ଣିଚ୍ + କ୍ତ
୪. ଶାସିତମ୍ = ଶାସ୍ + କ୍ତ
୫. ମନ୍ତ୍ରିତମ୍ = ମନ୍ତ୍ର୍ + ଣିଚ୍ + କ୍ତ
୬. ଭାସିତମ୍ = ଭାସ୍ + ଣିଚ୍ + କ୍ତ
୭. ବର୍ଜିତମ୍ = ବୃଜ୍ + ଣିଚ୍ + କ୍ତ
୮. ମଣ୍ଡିତମ୍ = ମଣ୍ଡ୍ + ଣିଚ୍ + କ୍ତ
୯. ଚାଳିତମ୍ = ଚଲ୍ + ଣିଚ୍ + କ୍ତ
୧୦. ଉପାସିତମ୍ = ଉପ + ଆସ୍ + କ୍ତ
Q5. ସମାସଂ ନାମ ଲିଖତ (ସମାସର ନାମ ଲେଖ):
୧. ଧର୍ମପାଳିତମ୍ = ଧର୍ମେଣ ପାଳିତମ୍ (ତୃତୀୟା ତତ୍ପୁରୁଷ)
୨. ଲୋକତନ୍ତ୍ର = ଲୋକାନାଂ ତନ୍ତ୍ରମ୍ (ଷଷ୍ଠୀ ତତ୍ପୁରୁଷ)
୩. ଅଦ୍ରିରାଜ = ଅଦ୍ରୀଣାଂ ରାଜା (ଷଷ୍ଠୀ ତତ୍ପୁରୁଷ)
୪. ଜ୍ଞାନଦୀପ = ଜ୍ଞାନସ୍ୟ ଦୀପଃ (ଷଷ୍ଠୀ ତତ୍ପୁରୁଷ)
୫. କୀର୍ତ୍ତିସୌଧ = କୀର୍ତ୍ତେଃ ସୌଧଃ (ଷଷ୍ଠୀ ତତ୍ପୁରୁଷ)
୬. ସର୍ବଧର୍ମ = ସର୍ବେ ଧର୍ମାଃ (କର୍ମଧାରୟ)
୭. ମୁକ୍ତିସୂର୍ଯ୍ୟ = ମୁକ୍ତେଃ ସୂର୍ଯ୍ୟଃ (ଷଷ୍ଠୀ ତତ୍ପୁରୁଷ)
୮. ପ୍ରେମଛତ୍ର = ପ୍ରେମ ଏବ ଛତ୍ରମ୍ (ରୂପକ କର୍ମଧାରୟ)
Q6. ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାୟାଂ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କୁରୁତ (ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର):
"ଜାତି-ଧର୍ମ-ସମ୍ପ୍ରଦାୟ-ଭେଦଭାବ-ବର୍ଜିତମ୍ ।।"
ବ୍ୟାଖ୍ୟା:
ପ୍ରସ୍ତୁତ ପଦଟି 'ଭାରତବନ୍ଦନଗୀତିକା' ଶୀର୍ଷକ କବିତାରୁ ଗୃହୀତ। ଏହି ପଦ ମାଧ୍ୟମରେ କବି ପଣ୍ଡିତ ଭୂପତିଭୂଷଣ ମିଶ୍ର ଭାରତବର୍ଷର ଏକ ମହାନ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଭାରତ ଏକ ଏପରି ଦେଶ ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଜାତି, ଧର୍ମ ଓ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକେ ବସବାସ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହି ଭିନ୍ନତା ସତ୍ତ୍ୱେ ଭାରତରେ କୌଣସି ପ୍ରକାରର ଭେଦଭାବ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ସମସ୍ତେ ସମାନ ଭାବରେ ରୁହନ୍ତି ଏବଂ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ସହନଶୀଳତା ଓ ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ଭାରତର ଏହି ଅନନ୍ୟ ଏକତା ଓ ସମନ୍ୱୟର ଭାବନା ହିଁ ଏହାକୁ ବିଶ୍ୱରେ ଏକ ମହାନ ରାଷ୍ଟ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିଛି। ଏହି ପଦଟି ଭାରତର ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷତା ଓ ସାମାଜିକ ସମରସତାର ପ୍ରତୀକ।
Q7. ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନଂ ପୂରୟତ (ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର):
୧. ନୌମି ଧର୍ମପାଳିତଂ _______ ଭାରତମ୍।
ଉତ୍ତର: ସାର୍ବଭୌମ
୨. _______ ପାବିତଂ ସାଙ୍ଗବେଦନାଦିତମ୍।
ଉତ୍ତର: ଗାଙ୍ଗବାରି
୩. _______ ଶାସିତଂ ସତ୍ୟମନ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରିତମ୍।
ଉତ୍ତର: ଲୋକତନ୍ତ୍ର
୪. ଅଦ୍ରିରାଜରାଜିତଂ _______ ପାବିତମ୍।
ଉତ୍ତର: ଯଜ୍ଞଧୂମ
୫. ବିନ୍ଧ୍ୟମେଖଲାୟିତଂ _______ ବେଷ୍ଟିତମ୍।
ଉତ୍ତର: ସିନ୍ଧୁବାରି
୬. _______ ଶୋଭିତଂ ତୀର୍ଥରାଜିରାଜିତମ୍।
ଉତ୍ତର: ପୁଣ୍ୟଧାମ
୭. ଦୈବସମ୍ପଦନ୍ୱିତଂ _______ ବନ୍ଦିତମ୍।
ଉତ୍ତର: ଶୂରଶୌର୍ଯ୍ୟ
୮. _______ ଶୋଭିତଂ ଭବ୍ୟଭାବଭାସିତମ୍।
ଉତ୍ତର: ଦିବ୍ୟକାନ୍ତି
Q8. ବିପରୀତାର୍ଥକ ଶବ୍ଦାନ୍ ଲିଖତ (ବିପରୀତାର୍ଥକ ଶବ୍ଦ ଲେଖ):
୧. ଧର୍ମ × ଅଧର୍ମ
୨. ସତ୍ୟ × ଅସତ୍ୟ
୩. ଶାନ୍ତି × ଅଶାନ୍ତି (କଳହ)
୪. ତ୍ୟାଗ × ଭୋଗ
୫. ଜ୍ଞାନ × ଅଜ୍ଞାନ
୬. ମୁକ୍ତି × ବନ୍ଧନ
୭. ଶୂର × କାତର (ଭୀରୁ)
୮. ପ୍ରେମ × ଘୃଣା
Q9. ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦାନାଂ ଅର୍ଥଂ ଲିଖତ (ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଥ ଲେଖ):
୧. ନୌମି = ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି
୨. ସାର୍ବଭୌମମ୍ = ସାର୍ବଭୌମ, ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀର
୩. ମାନଧାତୃ = ମାନବିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା
୪. ଗାଙ୍ଗବାରି = ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ଜଳ
୫. ସାଙ୍ଗବେଦ = ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ସହିତ ବେଦ
୬. ବର୍ଜିତମ୍ = ବର୍ଜିତ, ମୁକ୍ତ
୭. ଅଦ୍ରିରାଜ = ପର୍ବତରାଜ (ହିମାଳୟ)
୮. ମେଖଲାୟିତମ୍ = ମେଖଳା ସଦୃଶ ଶୋଭିତ
୯. କୀର୍ତ୍ତିସୌଧ = କୀର୍ତ୍ତିରୂପକ ପ୍ରାସାଦ
୧୦. ସାମ୍ୟବାଦ = ସମାନତା, ସମାଜବାଦ
୧୧. କୁଞ୍ଜପୁଞ୍ଜ = ଲତାଗୁଳ୍ମର ସମୂହ
୧୨. ଯାବନୈଃ = ମୁସଲମାନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା
୧୩. ଦୈବସମ୍ପଦ = ଦିବ୍ୟ ସମ୍ପଦ, ଐଶ୍ୱରିକ ଗୁଣ
୧୪. ସାମଦାନ = ସାମ (ପ୍ରିୟ ବଚନ) ଓ ଦାନ (ଦାନ)
୧୫. ଭବ୍ୟଭାବ = ମହାନ ଭାବନା
୪. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Board Exam Tips & Pitfalls)
୪.୧ ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରସ୍ତୁତି ରଣନୀତି (Exam Preparation Strategies):
୧. ଶ୍ଳୋକ ମୁଖସ୍ଥ କରନ୍ତୁ: ପ୍ରଥମେ ସମସ୍ତ ଶ୍ଳୋକକୁ ସଠିକ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ମୁଖସ୍ଥ କରନ୍ତୁ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ଶ୍ଳୋକରୁ ପ୍ରଶ୍ନ ଆସିଲେ ସହଜରେ ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିବେ ଏବଂ ଶ୍ଳୋକ ଲେଖିବା ପ୍ରଶ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ସହାୟକ ହେବ।
୨. ଶବ୍ଦାର୍ଥ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତୁ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝନ୍ତୁ ଓ ମନେ ରଖନ୍ତୁ। ଏହା ଭାବାର୍ଥ ବୁଝିବାରେ ଏବଂ ଏକପଦୀ ଉତ୍ତର ଦେବାରେ ସହାୟକ ହେବ।
୩. ଭାବାର୍ଥକୁ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରନ୍ତୁ: କେବଳ ଶବ୍ଦାର୍ଥ ନୁହେଁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ଳୋକର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବାର୍ଥକୁ ଓଡ଼ିଆରେ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟାମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଲେଖିପାରିବେ।
୪. ବ୍ୟାକରଣ ଅଂଶ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ: ସନ୍ଧି, ସମାସ, ପ୍ରକୃତି-ପ୍ରତ୍ୟୟ, ବିଶେଷଣ-ବିଶେଷ୍ୟ ଇତ୍ୟାଦି ବ୍ୟାକରଣ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ବାରମ୍ବାର ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ପଦଗୁଡ଼ିକର ବ୍ୟାକରଣଗତ ବିଶ୍ଳେଷଣ ଉପରେ ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ।
୫. ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ଲେଖି ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ: ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଲେଖି ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କର ଲେଖିବା ଶୈଳୀ ଓ ସମୟ ପରିଚାଳନା ଦକ୍ଷତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ।
୬. ପୂର୍ବବର୍ଷ ପ୍ରଶ୍ନପତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତୁ: ପୂର୍ବବର୍ଷର ପ୍ରଶ୍ନପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରୁ କିପରି ପ୍ରଶ୍ନ ଆସୁଛି, ତାହା ଅନୁଧ୍ୟାନ କରନ୍ତୁ।
୪.୨ ୧୦୦/୧୦୦ ସ୍କୋରିଂ ସିକ୍ରେଟ୍ସ (100/100 Scoring Secrets):
୪.୩ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Common Student Errors):
ଏହି ଟିପ୍ସଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଆପଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ 'ଭାରତବନ୍ଦନଗୀତିକା' ଅଧ୍ୟାୟରେ ଶତ ପ୍ରତିଶତ ମାର୍କ ହାସଲ କରିପାରିବେ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App