ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଏଜୁକେସନ୍ (BSE Odisha) — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଷ୍ଟର ନୋଟ୍ସ
ଶ୍ରେଣୀ: Class 9 | ବିଷୟ: Sanskrit
ଅଧ୍ୟାୟ: Class9 Sanskrit Ch04 Ch04 Atmagunavikasanam
୧. ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ ଓ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map & Conceptual Architecture)
୧.୧ ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ (Deep Summary)
"ଆତ୍ମଗୁଣବିକାସନମ୍" ଶୀର୍ଷକ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଟି ଡଃ ନିରଞ୍ଜନଦାଶଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରବନ୍ଧ ଅଟେ, ଯାହା ଆତ୍ମ-ସ୍ୱୀକୃତି, ସ୍ୱ-ଗୁଣର ବିକାଶ ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବାର ମହତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ଆଧାରିତ । ଏହି କାହାଣୀରେ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ଓ ବୃକ୍ଷଲତା ନିଜ ନିଜ ଗୁଣରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଅନ୍ୟର ଗୁଣ ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ପରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟରେ ଅଭିଯୋଗ କରନ୍ତି ।
ପ୍ରଥମେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଜୀବବିଶେଷ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଅଭିଯୋଗ କରନ୍ତି ଯେ ସୃଷ୍ଟିରେ ପକ୍ଷପାତ ଦେଖାଯାଉଛି । ଗଧ ନିଜକୁ ବୁଦ୍ଧିହୀନ ମନେକରି ଶୃଗାଳର ବୁଦ୍ଧି ଚାହେଁ । କାଉ ନିଜର କର୍କଶ ସ୍ୱର ପାଇଁ ଅପମାନିତ ହୋଇ କୋକିଲର ମଧୁର ସ୍ୱର କାମନା କରେ । କୁକୁର ନିଜକୁ ନିକୃଷ୍ଟ ମନେକରି ମାର୍ଜାରର ଗୁଣ ଚାହେଁ । ବେଙ୍ଗ ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ହେଉଥିବାରୁ ଏବଂ ବିଜ୍ଞାନ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛିନ୍ନ କରାଯାଉଥିବାରୁ ନିଜକୁ ବିଶାଳକାୟ କରିବାକୁ ଚାହେଁ । ବିଷବୃକ୍ଷ ନିଜର ବିଷ ପାଇଁ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପାଡ଼ି ଦିଆଯାଉଥିବାରୁ ତୁଳସୀ ପରି ପୂଜା ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ ।
ସମସ୍ତଙ୍କର ଅଭିଯୋଗ ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ଅସମର୍ଥ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାନ୍ତି । ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟିର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ରହିବାକୁ କହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅହଂକାରବଶତଃ ପରିବର୍ତ୍ତନ ନ ହେଲେ ଭୂଲୋକକୁ ନ ଯିବାକୁ କହିବାରୁ ବିଷ୍ଣୁ ସେମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି ।
ଫଳସ୍ୱରୂପ, ଭୂଲୋକରେ ଅରାଜକତା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । କାଉମାନେ କୋକିଲ ପରି ଗୀତ ଗାଆନ୍ତି, ଗଧମାନେ ଶୃଗାଳ ପରି ଶବ୍ଦ କରନ୍ତି, କୁକୁରମାନଙ୍କଠାରେ ମାର୍ଜାର ଗୁଣ ଦେଖାଯାଏ, ବିଶାଳକାୟ ବେଙ୍ଗଙ୍କୁ ଦେଖି ସର୍ପମାନେ ଭୟରେ ପଳାୟନ କରନ୍ତି, ତୁଳସୀ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ କୁଣ୍ଡେଇ ହୁଏ ଏବଂ ନିମ୍ବବୃକ୍ଷ ମଧୁର ହୋଇଯାଏ । ଏହି ଅସ୍ୱାଭାବିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖି ଭୂଲୋକବାସୀ ଭୟଭୀତ ହୁଅନ୍ତି ଓ ପ୍ରଳୟକାଳ ଆସିଛି ବୋଲି ଭାବି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି ।
ନିଜର ଭୁଲ ବୁଝିପାରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପୁନର୍ବାର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କ୍ଷମା ମାଗନ୍ତି ଏବଂ ନିଜର ପୂର୍ବ ଗୁଣ ଫେରାଇ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି । ଦୟାଳୁ ବିଷ୍ଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ବୁଝାନ୍ତି ଯେ "ସମତାରକ୍ଷଣଂ ସୃଷ୍ଟେଃ ଧର୍ମଃ" (ସମତା ରକ୍ଷା କରିବା ସୃଷ୍ଟିର ଧର୍ମ) । ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ଗୁଣ ଓ କର୍ମ ଅନୁସାରେ ସୃଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି । ସେମାନେ ନିଜ ଗୁଣରେ ବଳୀୟାନ ହୋଇ ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସହାୟତା କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହା ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଭୂଲୋକକୁ ଫେରି ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ହୁଅନ୍ତି ।
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ମୁଖ୍ୟ ବାର୍ତ୍ତା ହେଉଛି ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଗୁଣ ଓ କ୍ଷମତା ସହିତ ଜନ୍ମ ହୋଇଥାଏ । ଅନ୍ୟର ଗୁଣକୁ ଈର୍ଷା ନ କରି ନିଜ ଗୁଣର ବିକାଶ କରିବା ଉଚିତ୍ । "ଗୁଣାଃ ସର୍ବତ୍ର ପୂଜ୍ୟନ୍ତେ ପିତୃବଂଶଃ ନିରର୍ଥକଃ" - ଗୁଣ ସର୍ବତ୍ର ପୂଜା ପାଏ, କୁଳ ବା ବଂଶ ନୁହେଁ ।
୧.୨ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Conceptual Architecture)
```
ଆତ୍ମଗୁଣବିକାସନମ୍
│
┌────────────────────────────┴────────────────────────────┐
│ │
ମୁଖ୍ୟ ବାର୍ତ୍ତା: ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପରିସ୍ଥିତି:
ସ୍ୱ-ଗୁଣର ବିକାଶ, ଆତ୍ମ-ସ୍ୱୀକୃତି, ସୃଷ୍ଟିର ସନ୍ତୁଳନ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଅସନ୍ତୋଷ ଓ ଅଭିଯୋଗ
│ │
└────────────────────────────┬────────────────────────────┘
│
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟରେ ଅଭିଯୋଗ
│
┌────────────────────────────┴────────────────────────────┐
│ │ │ │ │
ଗଧର ଅଭିଯୋଗ କାଉର ଅଭିଯୋଗ କୁକୁରର ଅଭିଯୋଗ ବେଙ୍ଗର ଅଭିଯୋଗ ବିଷବୃକ୍ଷର ଅଭିଯୋଗ
(ଶୃଗାଳ ପରି ବୁଦ୍ଧି) (କୋକିଲ ପରି ସ୍ୱର) (ମାର୍ଜାର ପରି ଗୁଣ) (ବିଶାଳକାୟ ଶରୀର) (ତୁଳସୀ ପରି ପୂଜା)
│
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅସମର୍ଥତା
│
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗମନ
│
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଉତ୍ତର:
"ପ୍ରକୃତି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ରୁହ"
│
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଅହଂକାର:
"ପରିବର୍ତ୍ତନ ନ ହେଲେ ଭୂଲୋକକୁ ଯିବୁ ନାହିଁ"
│
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ
│
ଭୂଲୋକରେ ଅରାଜକତା ଓ ବିଶୃଙ୍ଖଳା
│
┌────────────────────────────┴────────────────────────────┐
│ │
କାଉ-କୋକିଲ ସ୍ୱର ତୁଳସୀ-କୁଣ୍ଡେଇ ହେବା
ଗଧ-ଶୃଗାଳ ଶବ୍ଦ ନିମ୍ବ-ମଧୁର ହେବା
କୁକୁର-ମାର୍ଜାର ଗୁଣ ଲୋକଙ୍କ ଭୟ ଓ ପ୍ରାର୍ଥନା
ବେଙ୍ଗ-ବିଶାଳକାୟ (ସର୍ପ ଭୟ)
│
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଅନୁତାପ ଓ ପୁନର୍ବାର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗମନ
│
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶେଷ ବାର୍ତ୍ତା:
"ସମତାରକ୍ଷଣଂ ସୃଷ୍ଟେଃ ଧର୍ମଃ । ସ୍ୱଗୁଣେ ବଳୀୟାନ ହୁଅ ।"
│
ସମସ୍ତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସହାୟକ
```
୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ରାବଳୀ (Comprehensive Theory & Formulas)
୨.୧ ଅଧ୍ୟାୟର ବିସ୍ତୃତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା (Detailed Explanation of the Chapter)
ପ୍ରଥମ ଅନୁଚ୍ଛେଦ:
ପାଠ୍ୟାଂଶ: ବିଦ୍ୟାର୍ଥନଃ ଅଧ୍ୟୟନେନ ସାକମ୍ ଆତ୍ମନଃ ଗୁଣାନାଂ ବିକାଶଂ କୁର୍ଯୁଃ । ଅନ୍ୟଥା ଉତ୍ତରକାଲେ ତେ ସୁନାଗରିକାଃ ନ ଭବେୟୁଃ । ଏତଦର୍ଥଂ ଡଃ. ନିରଞ୍ଜନଦାଶେନ ବିରଚିତୋଽୟଂ ବିଷୟଃ ପୁସ୍ତକେଽସ୍ମିନ୍ ସନ୍ନିବେଶିତଃ । କଥ୍ୟତେ "ଗୁଣାଃ ସର୍ବତ୍ର ପୂଜ୍ୟନ୍ତେ ପିତୃବଂଶଃ ନିରର୍ଥକଃ" ଇତି ।
ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ: ଛାତ୍ରମାନେ ଅଧ୍ୟୟନ ସହିତ ନିଜର ଗୁଣର ବିକାଶ କରିବା ଉଚିତ୍ । ନଚେତ୍ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେମାନେ ସୁନାଗରିକ ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ । ଏଥିପାଇଁ ଡଃ. ନିରଞ୍ଜନଦାଶଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଏହି ବିଷୟଟି ଏହି ପୁସ୍ତକରେ ସନ୍ନିବେଶିତ ହୋଇଛି । କୁହାଯାଏ ଯେ "ଗୁଣ ସର୍ବତ୍ର ପୂଜା ପାଏ, ପିତୃବଂଶ ନିରର୍ଥକ ଅଟେ" ।
ପଦ୍ୟାର୍ଥ:
ଦ୍ୱିତୀୟ ଅନୁଚ୍ଛେଦ:
ପାଠ୍ୟାଂଶ: ଏକଦା ସର୍ବେଽପି ପ୍ରାଣିନଃ ଅନ୍ୟେ ଜୀବବିଶେଷାଶ୍ଚ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତୁଃ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସମୀପଂ ଗତ୍ୱା ତମ୍ ଉକ୍ତବନ୍ତଃ - "ଭୋଃ ପିତାମହ ! ଅସ୍ମାକମ୍ ଅଭିଯୋଗଂ ଶୃଣୋତୁ ଭବାନ୍" ଇତି ।
ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ: ଥରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୀବବିଶେଷ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ - "ହେ ପିତାମହ ! ଆମର ଅଭିଯୋଗ ଶୁଣନ୍ତୁ ଆପଣ" ।
ପଦ୍ୟାର୍ଥ:
ତୃତୀୟ ଅନୁଚ୍ଛେଦ:
ପାଠ୍ୟାଂଶ: ବ୍ରହ୍ମା ଉକ୍ତବାନ୍ - "ଭବନ୍ତଃ ଏକୈକଶଃ ଆଗତ୍ୟ ନିବେଦୟନ୍ତୁ" ଇତି ।
ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ: ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ - "ଆପଣମାନେ ଜଣ ଜଣ କରି ଆସି ନିବେଦନ କରନ୍ତୁ" ।
ପଦ୍ୟାର୍ଥ:
ଚତୁର୍ଥ ଅନୁଚ୍ଛେଦ:
ପାଠ୍ୟାଂଶ: ଆଦୌ ଗର୍ଦଭଃ ଉକ୍ତବାନ୍ - "ହେ ପ୍ରଭୋ ! ଭବତଃ ସୃଷ୍ଟୌ ପକ୍ଷପାତଃ ଦୃଶ୍ୟତେ । ଯତଃ ଅତ୍ର ଜୀବାନାଂ ମଧ୍ୟେ ଖାଦ୍ୟଖାଦକଭାବଃ ଅସ୍ତି । ଅନ୍ୟଚ୍ଚ ତେଷୁ କେଚନ ବୁଦ୍ଧିମନ୍ତଃ, ଅନ୍ୟେ କେଚନ ମନ୍ଦାଃ ଇତି ଜନାଃ ମନ୍ୟନ୍ତେ । ଶୃଗାଳଃ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଇତି ପ୍ରଥା ଅସ୍ତି । ଜନାଃ ମାଂ ବୁଦ୍ଧିହୀନଂ ମନ୍ୟନ୍ତେ । ତେ ଭାରବହନକାର୍ଯ୍ୟେ ମାଂ ନିୟୋଜୟନ୍ତି । ଭବାନ୍ ମାଂ ଚତୁରଂ କରୋତୁ । ମମ ଗୁଣାନ୍ ଶୃଗାଳାୟ ଦଦାତୁ" ଇତି ।
ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ: ପ୍ରଥମେ ଗଧ କହିଲା - "ହେ ପ୍ରଭୁ ! ଆପଣଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିରେ ପକ୍ଷପାତ ଦେଖାଯାଉଛି । କାରଣ ଏଠାରେ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖାଦ୍ୟ-ଖାଦକ ଭାବ ଅଛି । ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ କେତେକ ମୂର୍ଖ ବୋଲି ଲୋକେ ମନେକରନ୍ତି । ଶୃଗାଳ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବୋଲି ପ୍ରଥା ଅଛି । ଲୋକେ ମୋତେ ବୁଦ୍ଧିହୀନ ମନେକରନ୍ତି । ସେମାନେ ମୋତେ ଭାର ବୋହିବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗାନ୍ତି । ଆପଣ ମୋତେ ଚତୁର କରନ୍ତୁ । ମୋର ଗୁଣ ଶୃଗାଳକୁ ଦିଅନ୍ତୁ" ।
ପଦ୍ୟାର୍ଥ:
ପଞ୍ଚମ ଅନୁଚ୍ଛେଦ:
ପାଠ୍ୟାଂଶ: ତତଃ କାକଃ ଉକ୍ତବାନ୍ - "ଅହଂ ଜନାନାଂ ସେବାଂ କରୋମି । 'କା କା' କୃତ୍ୱା ରାତ୍ରିଃ ସମାପ୍ତା ଇତି ଜନାନ୍ ପ୍ରବୋଧୟାମି । ପରଂ ମୟା ଉପକୃତାଃ ଅପି ଜନାଃ ମଦ୍ୱିଷୟେ ଜୁଗୁପ୍ସନ୍ତେ, କୋକିଲମେବ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ଚ । କୋକିଲସ୍ୟ ସୁମଧୁରଃ ସ୍ୱରଃ ମମ ତୁ କର୍କଶଃ । ଅତଃ ଭବାନ୍ ମମ କଣ୍ଠଂ ମଧୁରଂ, କୋକିଲସ୍ୟ ଚ କର୍କଶଂ କରୋତୁ" ଇତି ।
ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ: ତା'ପରେ କାଉ କହିଲା - "ମୁଁ ଲୋକଙ୍କର ସେବା କରେ । 'କା କା' କରି ରାତି ସରିଲା ବୋଲି ଲୋକଙ୍କୁ ଜଣାଏ । କିନ୍ତୁ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଉପକୃତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ମୋତେ ଘୃଣା କରନ୍ତି ଏବଂ କୋକିଲକୁ ହିଁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି । କୋକିଲର ସ୍ୱର ମଧୁର, କିନ୍ତୁ ମୋର କର୍କଶ । ଅତଏବ, ଆପଣ ମୋ କଣ୍ଠକୁ ମଧୁର ଏବଂ କୋକିଲର କଣ୍ଠକୁ କର୍କଶ କରନ୍ତୁ" ।
ପଦ୍ୟାର୍ଥ:
ଷଷ୍ଠ ଅନୁଚ୍ଛେଦ:
ପାଠ୍ୟାଂଶ: କୁକ୍କୁରଃ ଉକ୍ତବାନ୍ - "ପ୍ରଭୋ ! ମାଂ ନିକୃଷ୍ଟଜୀବିନଂ ମନ୍ୟନ୍ତେ ଜନାଃ । ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ-ଅମେଧ୍ୟ-ଭକ୍ଷଣେନ ମାମ୍ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟମ୍ ଅପି ମନ୍ୟନ୍ତେ ତେ । ପରମ୍ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ଖାଦନ୍ ଅପି ମାର୍ଜାରଃ ତୈଃ ନ ତିରସ୍କ୍ରିୟତେ । ଅତଃ ମାଂ ମାର୍ଜାରଂ କରୋତୁ" ଇତି ।
ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ: କୁକୁର କହିଲା - "ହେ ପ୍ରଭୁ ! ଲୋକେ ମୋତେ ନିକୃଷ୍ଟ ଜୀବ ବୋଲି ମନେକରନ୍ତି । ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଓ ଅମେଧ୍ୟ (ଅପରିଷ୍କାର) ଖାଇବା ହେତୁ ସେମାନେ ମୋତେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟ ମନେକରନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଖାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମାର୍ଜାର (ବିଲେଇ) ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିରସ୍କୃତ ହୁଏ ନାହିଁ । ଅତଏବ, ମୋତେ ମାର୍ଜାର କରିଦିଅନ୍ତୁ" ।
ପଦ୍ୟାର୍ଥ:
ସପ୍ତମ ଅନୁଚ୍ଛେଦ:
ପାଠ୍ୟାଂଶ: ତତଃ ମଣ୍ଡୂକଃ ଅବଦତ୍ - "ଭଗବନ୍ ! ସର୍ବେ ପ୍ରାଣିନଃ ମମୋପରି ନିର୍ଦୟମ୍ ଅତ୍ୟାଚାରଂ କୁର୍ବନ୍ତି । ସର୍ପଃ ବିନାୟାସଂ ମାଂ ଖାଦତି । ତତଃ ପଳାୟିତୁମପି ମହ୍ୟଂ ଶକ୍ତିଃ ନ ଦତ୍ତା ଭବତା । ବିଜ୍ଞାନଚ୍ଛାତ୍ରାଃ ଅପି ମାଂ ଛିନ୍ଦନ୍ତି । ଅତଃ ମାଂ ବୃହତ୍କାୟଂ କରୋତୁ" ଇତି ।
ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ: ତା'ପରେ ବେଙ୍ଗ କହିଲା - "ହେ ଭଗବାନ ! ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋ ଉପରେ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଅତ୍ୟାଚାର କରନ୍ତି । ସର୍ପ ବିନା କଷ୍ଟରେ ମୋତେ ଖାଏ । ଆପଣ ମୋତେ ପଳାଇବାକୁ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦେଇ ନାହାନ୍ତି । ବିଜ୍ଞାନ ଛାତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ କାଟନ୍ତି । ଅତଏବ, ମୋତେ ବିଶାଳକାୟ କରିଦିଅନ୍ତୁ" ।
ପଦ୍ୟାର୍ଥ:
ଅଷ୍ଟମ ଅନୁଚ୍ଛେଦ:
ପାଠ୍ୟାଂଶ: ତତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ ବିଷବୃକ୍ଷଃ ଅବଦତ୍ - "ମମ ସର୍ବାବୟବେ ବିଷଂ ଭବତି । ଅତଃ ମାଂ ଜାତମାତ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଜନାଃ ସମୂଲମ୍ ଉତ୍ପାଟୟନ୍ତି । ତୁଳସୀଂ ତୁ ସର୍ବେ ପୂଜୟନ୍ତି । ଅତଃ ମା ତୁଳସୀଂ କରୋତୁ" ଇତି ।
ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ: ତା'ପରେ ବିଷବୃକ୍ଷ କହିଲା - "ମୋର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ବିଷ ଥାଏ । ଅତଏବ, ମୋତେ ଜନ୍ମ ହେବା ମାତ୍ରେ ଦେଖି ଲୋକେ ମୂଳରୁ ଉପାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ତୁଳସୀକୁ ସମସ୍ତେ ପୂଜା କରନ୍ତି । ଅତଏବ, ମୋତେ ତୁଳସୀ କରିଦିଅନ୍ତୁ" ।
ପଦ୍ୟାର୍ଥ:
ନବମ ଅନୁଚ୍ଛେଦ:
ପାଠ୍ୟାଂଶ: ଏବଂ ସର୍ବେଽପି ପରଗୁଣାନାଂ ପ୍ରଶଂସାଂ କୁର୍ବନ୍ତଃ ସ୍ୱଗୁଣବିଷୟେ ଅତୃପ୍ତିମ୍ ଅସହିଷ୍ଣୁତାଂ ଚ ପ୍ରାକଟୟନ୍ । ତତ୍ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ବ୍ରହ୍ମା ଉକ୍ତବାନ୍- ଭବତାମ୍ ଅପେକ୍ଷାଂ ପୂରୟିତୁମହମ୍ ଅସମର୍ଥଃ । ସର୍ବେ ବିଷ୍ଣୋଃ ସମୀପଂ ଗଚ୍ଛାମ' ଇତି ।
ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ: ଏହିପରି ସମସ୍ତେ ଅନ୍ୟର ଗୁଣର ପ୍ରଶଂସା କରୁ କରୁ ନିଜ ଗୁଣ ବିଷୟରେ ଅସନ୍ତୋଷ ଓ ଅସହିଷ୍ଣୁତା ପ୍ରକାଶ କଲେ । ତାହା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ - "ଆପଣମାନଙ୍କର ଅପେକ୍ଷା ପୂରଣ କରିବାକୁ ମୁଁ ଅସମର୍ଥ । ସମସ୍ତେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା" ।
ପଦ୍ୟାର୍ଥ:
ଦଶମ ଅନୁଚ୍ଛେଦ:
ପାଠ୍ୟାଂଶ: ତତଃ ସର୍ବେଽପି ଭଗବତଃ ବିଷ୍ଣୋଃ ସମୀପଂ ଗତବନ୍ତଃ; ସ୍ୱକୀୟମ୍ ଅଭିଯୋଗଂ ଶ୍ରାବିତବନ୍ତଶ୍ଚ । ସକଲଂ ବୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଃ ଉକ୍ତବାନ୍ - 'ପ୍ରକୃତେଃ ନିୟମାନୁସାରମେବ ଭବନ୍ତଃ ସର୍ବେ ସୃଷ୍ଟାଃ । ତଦନୁସାରମେବ ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ" ଇତି ।
ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ: ତା'ପରେ ସମସ୍ତେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ନିଜର ଅଭିଯୋଗ ଜଣାଇଲେ । ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଶୁଣି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ - "ପ୍ରକୃତିର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ହିଁ ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ସୃଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି । ସେହି ଅନୁସାରେ ହିଁ ରୁହନ୍ତୁ" ।
ପଦ୍ୟାର୍ଥ:
ଏକାଦଶ ଅନୁଚ୍ଛେଦ:
ପାଠ୍ୟାଂଶ: ସର୍ବେ ଏକସ୍ୱରେଣ ଅବଦନ୍ - 'ଯଦି ବୟଂ ଯଥା ଇଚ୍ଛାମଃ ତଥା ପରିବର୍ତ୍ତନଂ ନ କରିଷ୍ୟତି ତର୍ହି ଭୂଲୋକଂ ନ ଗମିଷ୍ୟାମଃ ଏବ' ଇତି ।
ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ: ସମସ୍ତେ ଏକ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ - "ଯଦି ଆମେ ଯେପରି ଚାହୁଁଛୁ, ସେପରି ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ଆମେ ଭୂଲୋକକୁ ଯିବୁ ନାହିଁ" ।
ପଦ୍ୟାର୍ଥ:
ଦ୍ୱାଦଶ ଅନୁଚ୍ଛେଦ:
ପାଠ୍ୟାଂଶ: ଏତତ୍ ଔଦ୍ଧତ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ବିଷ୍ଣୁଃ- "ଅସ୍ତୁ, ଭବନ୍ତଃ ଯଥା ଇଚ୍ଛନ୍ତି ତଥା କରିଷ୍ୟାମି । ଇଦାନୀଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ" ଇତି ଉକ୍ତବାନ୍ । ସନ୍ତୁଷ୍ଟାଃ ତେ ସର୍ବେ ଅପି ଭୂଲୋକମାଗତବନ୍ତଃ ।
ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ: ଏହି ଅହଂକାରପୂର୍ଣ୍ଣ ବଚନ ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ - "ଠିକ୍ ଅଛି, ଆପଣମାନେ ଯେପରି ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ସେପରି ମୁଁ କରିବି । ବର୍ତ୍ତମାନ ଯାଆନ୍ତୁ" । ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୂଲୋକକୁ ଆସିଲେ ।
ପଦ୍ୟାର୍ଥ:
ତ୍ରୟୋଦଶ ଅନୁଚ୍ଛେଦ:
ପାଠ୍ୟାଂଶ: ତତଃ ଭୂଲୋକବାସିନଃ ଅନୁଭୂତବନ୍ତଃ ଯତ୍ କାକାଃ କୋକିଲାଃ ଇବ ଗାୟନ୍ତି । ଗର୍ଦଭାଃ ଶୃଗାଲାଃ ଇବ ଶବ୍ଦାୟନ୍ତେ କୁକ୍କୁରେଷୁ ମାର୍ଜାରଗୁଣାଃ ଦୃଶ୍ୟନ୍ତେ । ବୃହତ୍କାୟାନ୍ ମଣ୍ଡୂକାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ସର୍ପାଃ ଭୀତ୍ୟା ପଳାୟନ୍ତେ । ତୁଳସୀଂ ଯଃ ସ୍ପୃଶତି ସଃ କଣ୍ଡୂତିମ୍ ଅନୁଭବତି । ନିମ୍ବବୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ମଧୁରାୟିତାଃ ।
ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ: ତା'ପରେ ଭୂଲୋକବାସୀମାନେ ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ କାଉମାନେ କୋକିଲ ପରି ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି । ଗଧମାନେ ଶୃଗାଳ ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି । କୁକୁରମାନଙ୍କଠାରେ ବିଲେଇ ଗୁଣ ଦେଖାଯାଉଛି । ବିଶାଳକାୟ ବେଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସର୍ପମାନେ ଭୟରେ ପଳାୟନ କରୁଛନ୍ତି । ଯିଏ ତୁଳସୀକୁ ଛୁଉଁଛି, ସେ କୁଣ୍ଡେଇ ହେବା ଅନୁଭବ କରୁଛି । ଏବଂ ନିମ୍ବଗଛଗୁଡ଼ିକ ମଧୁର ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି ।
ପଦ୍ୟାର୍ଥ:
ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଅନୁଚ୍ଛେଦ:
ପାଠ୍ୟାଂଶ: ଈଦୃଶଂ ବ୍ୟତିକ୍ରମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଭୂଲୋକବାସିନଃ ବିସ୍ମିତାଃ ଭୀତାଶ୍ଚ ଅଭବନ୍ । ପରିବର୍ତ୍ତନଂ ସୋଢୁଂ ତେ ନ ସଜ୍ଜାଃ । ତେ ଚିନ୍ତିତବନ୍ତଃ ଯତ୍ ପ୍ରଳୟକାଲଃ ଏବ ସନ୍ନିହିତଃ ଇତି । ତେ ଭଗବନ୍ତଂ ପ୍ରାର୍ଥିତବନ୍ତଃ – "ଭଗବନ୍ ! ଏତସ୍ୟାଃ ବିପଦଃ ଅସ୍ମାନ୍ ରକ୍ଷତୁ" ଇତି । ଅନ୍ୟଗୁଣାନ୍ ପ୍ରଦର୍ଶୟନ୍ତଃ ପ୍ରାଣିନଃ ବୃକ୍ଷାନ୍ ସସ୍ୟାନି ଚ ତେ ସର୍ବଥା ତିରସ୍କୃତବନ୍ତଃ ଏବ ।
ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ: ଏହିପରି ବିଶୃଙ୍ଖଳା ଦେଖି ଭୂଲୋକବାସୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭୟଭୀତ ହେଲେ । ସେମାନେ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ସହ୍ୟ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନଥିଲେ । ସେମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ ଯେ ପ୍ରଳୟକାଳ ହିଁ ନିକଟତର ହୋଇଛି । ସେମାନେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ - "ହେ ଭଗବାନ ! ଏହି ବିପଦରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ" । ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀ, ବୃକ୍ଷ ଓ ଶସ୍ୟକୁ ସେମାନେ ସର୍ବଥା ତିରସ୍କାର କଲେ ।
ପଦ୍ୟାର୍ଥ:
ପଞ୍ଚଦଶ ଅନୁଚ୍ଛେଦ:
ପାଠ୍ୟାଂଶ: ଏବଂ ଲୋକାନାମ୍ ଅନାଦରପାତ୍ରତାଂ ଗତାଃ ବିଫଳମନୋରଥାଃ ତେ ସର୍ବେ ପୁନଃ ବିଷ୍ଣୋଃ ସମୀପଂ ଗତ୍ୱା ନିବେଦିତବନ୍ତଃ- "ହେ ଭଗବନ୍ ! ଅସ୍ମାକମପରାଧଂ କ୍ଷାମ୍ୟତୁ । ଅସ୍ମଭ୍ୟଂ ପୂର୍ବଗୁଣାନ୍ ଏବ ଦଦାତୁ । ବୟଂ ସୃଷ୍ଟେଃ ନିୟମଂ ପାଳୟନ୍ତଃ ଯଥାପୂର୍ବଂ ଜୀବାମଃ" ଇତି ।
ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ: ଏହିପରି ଲୋକମାନଙ୍କର ଅନାଦରର ପାତ୍ର ହୋଇ, ବିଫଳମନୋରଥ ହୋଇ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପୁନର୍ବାର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ନିବେଦନ କଲେ - "ହେ ଭଗବାନ ! ଆମର ଅପରାଧ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ । ଆମକୁ ପୂର୍ବ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ହିଁ ଫେରାଇ ଦିଅନ୍ତୁ । ଆମେ ସୃଷ୍ଟିର ନିୟମ ପାଳନ କରି ପୂର୍ବପରି ଜୀବନଯାପନ କରିବୁ" ।
ପଦ୍ୟାର୍ଥ:
ଷୋଡ଼ଶ ଅନୁଚ୍ଛେଦ:
ପାଠ୍ୟାଂଶ: ଏତତ୍ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ଦୟାଳୁଃ ବିଷ୍ଣୁଃ ଉକ୍ତବାନ୍- "ସମତାରକ୍ଷଣଂ ସୃଷ୍ଟେଃ ଧର୍ମଃ । ଗୁଣକର୍ମାନୁସାରମେବ ଭବନ୍ତଃ ସର୍ବେ ସୃଷ୍ଟାଃ । ଅଧୁନା ଭୂଲୋକଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ । ସ୍ୱଗୁଣୈଃ ବଳୀୟାଂସଃ ସନ୍ତଃ ସୃଷ୍ଟିପ୍ରକ୍ରିୟାୟାଂ ସାହାଯ୍ୟମ୍ ଆଚରନ୍ତୁ" ଇତି ।
ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ: ଏହା ଶୁଣି ଦୟାଳୁ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ - "ସମତା ରକ୍ଷା କରିବା ସୃଷ୍ଟିର ଧର୍ମ । ଗୁଣ ଓ କର୍ମ ଅନୁସାରେ ହିଁ ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ସୃଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି । ବର୍ତ୍ତମାନ ଭୂଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତୁ । ନିଜ ଗୁଣରେ ବଳୀୟାନ ହୋଇ ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସହାୟତା କରନ୍ତୁ" ।
ପଦ୍ୟାର୍ଥ:
ସପ୍ତଦଶ ଅନୁଚ୍ଛେଦ:
ପାଠ୍ୟାଂଶ: ସର୍ବେଽପି ସନ୍ତୁଷ୍ଟାଃ ସନ୍ତଃ ଭୂଲୋକମାଗତାଃ । ସୃଷ୍ଟିପ୍ରକ୍ରିୟାୟାମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ଯୋଜିତବନ୍ତଶ୍ଚ ।
ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ: ସମସ୍ତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଭୂଲୋକକୁ ଆସିଲେ । ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ନିଜକୁ ନିୟୋଜିତ କଲେ ।
ପଦ୍ୟାର୍ଥ:
୨.୨ ଶବ୍ଦାର୍ଥ (Glossary - ଟିପ୍ପଣୀ)
୩. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ (100% Complete Solved Exercises)
୧. ନିଜଭାଷୟା ବାକ୍ୟଦ୍ୱୟେନ ବାକ୍ୟତ୍ରୟେଣ ବା ଉତ୍ତରଂ ଲିଖତ । (ନିଜ ଭାଷାରେ ଦୁଇ ବା ତିନୋଟି ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଲେଖ ।)
Q1. (କ) ସର୍ବେ ପ୍ରାଣିନଃ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସମୀପଂ ଗତ୍ୱା କିମୁକ୍ତବନ୍ତଃ ?
ଉତ୍ତର: ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ ଯେ, "ହେ ପିତାମହ ! ଆପଣଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିରେ ପକ୍ଷପାତ ଦେଖାଯାଉଛି । ଏଠାରେ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖାଦ୍ୟ-ଖାଦକ ଭାବ ଅଛି ଏବଂ କେତେକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ କେତେକ ମୂର୍ଖ ବୋଲି ଲୋକେ ମନେକରନ୍ତି ।"
Q1. (ଖ) ଗର୍ଦଭଃ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ କିମୁକ୍ତବାନ୍ ?
ଉତ୍ତର: ଗଧ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲା ଯେ, "ଲୋକେ ମୋତେ ବୁଦ୍ଧିହୀନ ମନେକରନ୍ତି ଓ ଭାର ବୋହିବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗାନ୍ତି । ଶୃଗାଳ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବୋଲି ପ୍ରଥା ଅଛି । ଅତଏବ, ଆପଣ ମୋତେ ଚତୁର କରନ୍ତୁ ଏବଂ ମୋର ଗୁଣ ଶୃଗାଳକୁ ଦିଅନ୍ତୁ ।"
Q1. (ଗ) କାକେନ ବ୍ରହ୍ମା କିମୁକ୍ତଃ ?
ଉତ୍ତର: କାଉ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲା ଯେ, "ମୁଁ ଲୋକଙ୍କର ସେବା କରେ ଓ ରାତି ସରିଲା ବୋଲି ଜଣାଏ । କିନ୍ତୁ ଲୋକେ ମୋତେ ଘୃଣା କରନ୍ତି ଓ କୋକିଲକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି । କୋକିଲର ସ୍ୱର ମଧୁର କିନ୍ତୁ ମୋର କର୍କଶ । ଅତଏବ, ଆପଣ ମୋ କଣ୍ଠକୁ ମଧୁର ଏବଂ କୋକିଲର କଣ୍ଠକୁ କର୍କଶ କରନ୍ତୁ ।"
Q1. (ଘ) କୁକ୍କୁରଃ ବ୍ରହ୍ମଣେ କେନ ପ୍ରକାରେଣ ସ୍ୱଦୁଃଖଂ ନିବେଦିତବାନ୍ ?
ଉତ୍ତର: କୁକୁର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନିଜର ଦୁଃଖ ନିବେଦନ କରି କହିଲା ଯେ, "ଲୋକେ ମୋତେ ନିକୃଷ୍ଟ ଜୀବ ମନେକରନ୍ତି । ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଓ ଅମେଧ୍ୟ ଖାଇବା ହେତୁ ମୋତେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟ ମନେକରନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ମାର୍ଜାର ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ତିରସ୍କୃତ ହୁଏ ନାହିଁ । ଅତଏବ, ମୋତେ ମାର୍ଜାର କରିଦିଅନ୍ତୁ ।"
Q1. (ଙ) ବିଷବୃକ୍ଷଃ କିମବଦତ୍ ?
ଉତ୍ତର: ବିଷବୃକ୍ଷ କହିଲା ଯେ, "ମୋର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ବିଷ ଥାଏ । ଅତଏବ, ମୋତେ ଜନ୍ମ ହେବା ମାତ୍ରେ ଦେଖି ଲୋକେ ମୂଳରୁ ଉପାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ତୁଳସୀକୁ ସମସ୍ତେ ପୂଜା କରନ୍ତି । ଅତଏବ, ମୋତେ ତୁଳସୀ କରିଦିଅନ୍ତୁ ।"
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୨. ନିଜଭାଷୟା ଏକପଦାତ୍ମକଂ ଅତୀବ ସଂକ୍ଷେପେଣ ବା ଉତ୍ତରଂ ଲିଖତ । (ନିଜ ଭାଷାରେ ଗୋଟିଏ ପଦରେ ବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଲେଖ ।)
Q2. (କ) ସୃଷ୍ଟେଃ ଧର୍ମଃ କଃ ?
ଉତ୍ତର: ସମତାରକ୍ଷଣମ୍ ।
Q2. (ଖ) କିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଭୂଲୋକବାସିନଃ ବିସ୍ମିତାଃ ଅଭବନ୍ ?
ଉତ୍ତର: ବ୍ୟତିକ୍ରମମ୍ ।
Q2. (ଗ) କେ ମଧୁରାୟିତାଃ ?
ଉତ୍ତର: ନିମ୍ବବୃକ୍ଷାଃ ।
Q2. (ଘ) କାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ସର୍ପାଃ ଭୀତ୍ୟା ପଳାୟନ୍ତେ ?
ଉତ୍ତର: ବୃହତ୍କାୟାନ୍ ମଣ୍ଡୂକାନ୍ ।
Q2. (ଙ) ଗର୍ଦଭାଃ କୀଦୃଶଂ ଶବ୍ଦାୟନ୍ତେ ସ୍ମ ?
ଉତ୍ତର: ଶୃଗାଲାଃ ଇବ ।
Q2. (ଚ) ସର୍ବେ ପ୍ରାଣିନଃ କସ୍ୟ ସମୀପଂ ଗତବନ୍ତଃ ?
ଉତ୍ତର: ବିଷ୍ଣୋଃ ।
Q2. (ଛ) କାଂ ସର୍ବେ ପୂଜୟନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର: ତୁଳସୀମ୍ ।
Q2. (ଜ) ବିଷବୃକ୍ଷସ୍ୟ କୁତ୍ର ବିଷଂ ଭବତି ?
ଉତ୍ତର: ସର୍ବାବୟବେ ।
Q2. (ଝ) ସର୍ପଃ ବିନାୟାସଂ କଂ ଖାଦତି ?
ଉତ୍ତର: ମଣ୍ଡୂକମ୍ ।
Q2. (ଞ) ଜନାଃ କମ୍ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟଂ ମନ୍ୟନ୍ତେ ?
ଉତ୍ତର: କୁକ୍କୁରମ୍ ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୩. ସନ୍ଧିବିଚ୍ଛେଦଂ କୁରୁତ । (ସନ୍ଧି ବିଚ୍ଛେଦ କର ।)
Q3. (କ) ସର୍ବେଽପି
ଉତ୍ତର: ସର୍ବେ + ଅପି
Q3. (ଖ) ଅସ୍ମାକମପରାଧମ୍
ଉତ୍ତର: ଅସ୍ମାକମ୍ + ଅପରାଧମ୍
Q3. (ଗ) ଭୀତାଶ୍ଚ
ଉତ୍ତର: ଭୀତାଃ + ଚ
Q3. (ଘ) ନିମ୍ବବୃକ୍ଷାଶ୍ଚ
ଉତ୍ତର: ନିମ୍ବବୃକ୍ଷାଃ + ଚ
Q3. (ଙ) ଭୂଲୋକମାଗତବନ୍ତଃ
ଉତ୍ତର: ଭୂଲୋକମ୍ + ଆଗତବନ୍ତଃ
Q3. (ଚ) ସର୍ବାବୟବେ
ଉତ୍ତର: ସର୍ବ + ଅବୟବେ
Q3. (ଛ) ପୂରୟିତୁମହମ୍
ଉତ୍ତର: ପୂରୟିତୁମ୍ + ଅହମ୍
Q3. (ଜ) ନିୟମାନୁସାରମେବ
ଉତ୍ତର: ନିୟମ + ଅନୁସାରମ୍ + ଏବ
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୪. ସନ୍ଧିଂ କୁରୁତ । (ସନ୍ଧି କର ।)
Q4. (କ) ଏକ + ଏକଶଃ
ଉତ୍ତର: ଏକୈକଶଃ
Q4. (ଖ) ଅନ୍ୟତ୍ + ଚ
ଉତ୍ତର: ଅନ୍ୟଚ୍ଚ
Q4. (ଗ) ମତ୍ + ବିଷୟେ
ଉତ୍ତର: ମଦ୍ୱିଷୟେ
Q4. (ଘ) କୋକିଲମ୍ + ଏବ
ଉତ୍ତର: କୋକିଲମେବ
Q4. (ଙ) ମମ + ଉପରି
ଉତ୍ତର: ମମୋପରି
Q4. (ଚ) ତତ୍ + ପଶ୍ଚାତ୍
ଉତ୍ତର: ତତ୍ପଶ୍ଚାତ୍
Q4. (ଛ) ତତ୍ + ଅନୁସାରମ୍ + ଏବ
ଉତ୍ତର: ତଦନୁସାରମେବ
Q4. (ଜ) ଶ୍ରାବିତବନ୍ତଃ + ଚ
ଉତ୍ତର: ଶ୍ରାବିତବନ୍ତଶ୍ଚ
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୫. ରେଖାଙ୍କିତପଦାନାଂ ବିଭକ୍ତିନାମ ଲିଖତ । (ରେଖାଙ୍କିତ ପଦଗୁଡ଼ିକର ବିଭକ୍ତି ନାମ ଲେଖ ।)
Q5. (କ) ଅସ୍ମାକମ୍ ଅଭିଯୋଗଂ ଶୃଣୋତୁ ।
ଉତ୍ତର: ଅସ୍ମାକମ୍ - ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି ।
Q5. (ଖ) ଭୋ ପ୍ରଭୋ, ଭବତଃ ସୃଷ୍ଟୌ ପକ୍ଷପାତଃ ଦୃଶ୍ୟତେ ।
ଉତ୍ତର: ସୃଷ୍ଟୌ - ସପ୍ତମୀ ବିଭକ୍ତି ।
Q5. (ଗ) ଜନାଃ ମାଂ ବୁଦ୍ଧିହୀନଂ ମନ୍ୟନ୍ତେ ।
ଉତ୍ତର: ମାଂ - ଦ୍ୱିତୀୟା ବିଭକ୍ତି ।
Q5. (ଘ) କୋକିଲସ୍ୟ ସୁମଧୁରଃ ସ୍ୱରଃ ।
ଉତ୍ତର: କୋକିଲସ୍ୟ - ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି ।
Q5. (ଙ) ମାଂ ମାର୍ଜାରଂ କରୋତୁ ।
ଉତ୍ତର: ମାଂ - ଦ୍ୱିତୀୟା ବିଭକ୍ତି ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୬. ରେଖାଙ୍କିତପଦାନାଂ ବିଭକ୍ତିକାରଣଂ ଲିଖତ । (ରେଖାଙ୍କିତ ପଦଗୁଡ଼ିକର ବିଭକ୍ତି କାରଣ ଲେଖ ।)
Q6. (କ) ମହ୍ୟଂ ଶକ୍ତିଃ ନ ଦତ୍ତା ।
ଉତ୍ତର: ମହ୍ୟଂ - ସମ୍ପ୍ରଦାନେ ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତି (ଦାନାର୍ଥକ ଧାତୁ ଯୋଗେ) ।
Q6. (ଖ) ବିଷବୃକ୍ଷଃ ଅବଦତ୍ ।
ଉତ୍ତର: ବିଷବୃକ୍ଷଃ - କର୍ତ୍ତରି ପ୍ରଥମା ବିଭକ୍ତି ।
Q6. (ଗ) ବିଷ୍ଣୋଃ ସମୀପଂ ଗଚ୍ଛାମଃ ।
ଉତ୍ତର: ବିଷ୍ଣୋଃ - ସମୀପ ଶବ୍ଦ ଯୋଗେ ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି ।
Q6. (ଘ) ଭୂଲୋକବାସିନଃ ବିସ୍ମିତାଃ ଅଭବନ୍ ।
ଉତ୍ତର: ଭୂଲୋକବାସିନଃ - କର୍ତ୍ତରି ପ୍ରଥମା ବିଭକ୍ତି ।
Q6. (ଙ) ସମତାରକ୍ଷଣଂ ସୃଷ୍ଟେଃ ଧର୍ମଃ ।
ଉତ୍ତର: ସୃଷ୍ଟେଃ - ସମ୍ବନ୍ଧେ ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୭. ବାକ୍ୟାନି ରଚୟତ । (ବାକ୍ୟ ଗଠନ କର ।)
Q7. (କ) ଅପି
ଉତ୍ତର: ରାମଃ ପଠତି ଶ୍ୟାମଃ ଅପି ପଠତି । (ରାମ ପଢ଼ୁଛି, ଶ୍ୟାମ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ୁଛି ।)
Q7. (ଖ) ଅଧୁନା
ଉତ୍ତର: ଅଧୁନା ବର୍ଷାକାଲଃ ଅସ୍ତି । (ବର୍ତ୍ତମାନ ବର୍ଷାକାଳ ଅଛି ।)
Q7. (ଗ) ଉକ୍ତବାନ୍
ଉତ୍ତର: ଶିକ୍ଷକଃ ଛାତ୍ରାନ୍ ଉକ୍ତବାନ୍ । (ଶିକ୍ଷକ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ କହିଲେ ।)
Q7. (ଘ) ଶ୍ରୁତ୍ୱା
ଉତ୍ତର: ସଃ କଥାଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ହସତି । (ସେ କଥା ଶୁଣି ହସୁଛି ।)
Q7. (ଙ) ସୋଢୁମ୍
ଉତ୍ତର: ଅହଂ ତାଦୃଶଂ କଷ୍ଟଂ ସୋଢୁମ୍ ନ ଶକ୍ନୋମି । (ମୁଁ ସେପରି କଷ୍ଟ ସହ୍ୟ କରିପାରିବି ନାହିଁ ।)
Q7. (ଚ) ଅନୁଭବତି
ଉତ୍ତର: ସଃ ଶୀତଳତାମ୍ ଅନୁଭବତି । (ସେ ଶୀତଳତା ଅନୁଭବ କରୁଛି ।)
Q7. (ଛ) ତଥା
ଉତ୍ତର: ଯଥା ରାଜା ତଥା ପ୍ରଜା । (ଯେପରି ରାଜା, ସେପରି ପ୍ରଜା ।)
Q7. (ଜ) ଏତତ୍
ଉତ୍ତର: ଏତତ୍ ମମ ଗୃହମ୍ । (ଏହା ମୋର ଘର ।)
Q7. (ଝ) ଏବମ୍
ଉତ୍ତର: ଏବମ୍ କଥା ସମାପ୍ତା । (ଏହିପରି କଥା ସମାପ୍ତ ହେଲା ।)
Q7. (ଞ) ସମୀପମ୍
ଉତ୍ତର: ଛାତ୍ରାଃ ଗୁରୋଃ ସମୀପମ୍ ଗଚ୍ଛନ୍ତି । (ଛାତ୍ରମାନେ ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଆନ୍ତି ।)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୮. ଶୁଦ୍ଧମ୍ ଉତ୍ତରଂ ନିରୂପୟତ । (ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ବାଛ ।)
Q8. (କ) କଃ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଇତି ପ୍ରଥା ଅସ୍ତି ?
ଉତ୍ତର: (i) ଶୃଗାଲଃ
Q8. (ଖ) ରାତ୍ରିଃ ସମାପ୍ତା ଇତି କଃ ଜନାନ୍ ପ୍ରବୋଧୟତି ?
ଉତ୍ତର: (ii) କାକଃ
Q8. (ଗ) ସର୍ପଃ ବିନାୟାସଂ କଂ ଖାଦତି ?
ଉତ୍ତର: (ii) ମଣ୍ଡୂକମ୍
Q8. (ଘ) କସ୍ୟ ସର୍ବାବୟବେ ବିଷଂ ଭବତି ?
ଉତ୍ତର: (i) ବିଷବୃକ୍ଷସ୍ୟ
Q8. (ଙ) ସୃଷ୍ଟେଃ ଧର୍ମଃ କଃ ?
ଉତ୍ତର: (iii) ସମତାରକ୍ଷଣମ୍
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୯. ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନାନି ପୂରୟତ । (कोष्ठକାତ୍) (ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର । (ବନ୍ଧନୀରୁ ବାଛି ।))
(ବନ୍ଧନୀରେ ଥିବା ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ: ବିଷ୍ଣୋଃ, କଣ୍ଠଂ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟାଃ, ଶକ୍ତିଃ, ତଥା)
Q9. (କ) ସର୍ବେଽପି ସନ୍ତୁଷ୍ଟାଃ ସନ୍ତଃ ଭୂଲୋକମାଗତାଃ ।
ଉତ୍ତର: ସନ୍ତୁଷ୍ଟାଃ
Q9. (ଖ) ଭବନ୍ତଃ ଯଥା ଇଚ୍ଛନ୍ତି ତଥା କରିଷ୍ୟାମି ।
ଉତ୍ତର: ତଥା
Q9. (ଗ) ସର୍ବେ ବିଷ୍ଣୋଃ ସମୀପଂ ଗତବନ୍ତଃ ।
ଉତ୍ତର: ବିଷ୍ଣୋଃ
Q9. (ଘ) ମହ୍ୟଂ ଶକ୍ତିଃ ନ ଦତ୍ତା ଭବତା ।
ଉତ୍ତର: ଶକ୍ତିଃ
Q9. (ଙ) ଭବାନ୍ ମମ କଣ୍ଠଂ ମଧୁରଂ କରୋତୁ ।
ଉତ୍ତର: କଣ୍ଠଂ
୪. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Board Exam Tips & Pitfalls)
୪.୧ ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ (Board Exam Mastery Tips)
୧. ପାଠ୍ୟାଂଶର ଗଭୀର ଅଧ୍ୟୟନ: ଅଧ୍ୟାୟଟିକୁ ଅତି ଯତ୍ନର ସହ ବାରମ୍ବାର ପଢ଼ନ୍ତୁ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଓ ବାକ୍ୟର ଭାବାର୍ଥକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ । ଏହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବା ସହଜ ହେବ ।
୨. ଶବ୍ଦାର୍ଥ ଓ ବ୍ୟାକରଣ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ: ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ଦିଆଯାଇଥିବା 'ଟିପ୍ପଣୀ' (ଶବ୍ଦାର୍ଥ)କୁ ମନେରଖନ୍ତୁ । ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ଅଧ୍ୟାୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ରିୟାପଦ, ବିଶେଷଣ, ବିଭକ୍ତି ଓ ସନ୍ଧି ନିୟମଗୁଡ଼ିକୁ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ ।
୩. ସାରାଂଶ ଓ ମୁଖ୍ୟ ବାର୍ତ୍ତା ସ୍ମରଣ: କାହାଣୀର ମୁଖ୍ୟ ସାରାଂଶ, ଏହାର ନୈତିକ ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶେଷ ବାର୍ତ୍ତା "ସମତାରକ୍ଷଣଂ ସୃଷ୍ଟେଃ ଧର୍ମଃ" ଇତ୍ୟାଦିକୁ ମନେରଖନ୍ତୁ । ଏହା ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନରେ ସହାୟକ ହେବ ।
୪. ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ: ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ସମସ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ନିଜେ ସମାଧାନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ । ଏହି ନୋଟ୍ସରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ସମାଧାନଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ ।
୫. ସନ୍ଧି ଓ ବିଭକ୍ତିର ଅଭ୍ୟାସ: ସନ୍ଧି ବିଚ୍ଛେଦ ଓ ସନ୍ଧି ଯୋଗ, ବିଭକ୍ତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଓ ବିଭକ୍ତି କାରଣ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଅଧିକ ନମ୍ବର ଆଣିବାରେ ସହାୟକ ହୁଏ । ଏଗୁଡ଼ିକୁ ବାରମ୍ବାର ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ ।
୬. ବାକ୍ୟ ଗଠନର ଅଭ୍ୟାସ: ଦିଆଯାଇଥିବା ଶବ୍ଦକୁ ନେଇ ବାକ୍ୟ ଗଠନ କରିବା ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ । ଏଥିପାଇଁ ସରଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ସଂସ୍କୃତ ବାକ୍ୟ ଲେଖିବା ଶିଖନ୍ତୁ ।
୭. ସମୟ ପରିଚାଳନା: ପରୀକ୍ଷାରେ ସମୟ ପରିଚାଳନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ଦେଇ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ ।
୮. ପୂର୍ବ ବର୍ଷର ପ୍ରଶ୍ନପତ୍ର ଅଭ୍ୟାସ: ପୂର୍ବ ବର୍ଷର ପ୍ରଶ୍ନପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସମାଧାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶ୍ନର ଧରଣ ଓ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଧାରଣା ମିଳିଥାଏ ।
୪.୨ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Common Pitfalls)
୧. ଶବ୍ଦାର୍ଥ ଓ ଭାବାର୍ଥ ବୁଝିବାରେ ତ୍ରୁଟି: ଅନେକ ସମୟରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଶବ୍ଦର ସଠିକ୍ ଅର୍ଥ ନ ବୁଝି ଭୁଲ୍ ଉତ୍ତର ଲେଖିଥାନ୍ତି । ଏଥିପାଇଁ ଶବ୍ଦାର୍ଥ ଉପରେ ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ ।
୨. ବ୍ୟାକରଣଗତ ତ୍ରୁଟି: ସନ୍ଧି, ବିଭକ୍ତି, ଲିଙ୍ଗ, ବଚନ ଓ ପୁରୁଷର ଭୁଲ୍ ପ୍ରୟୋଗ ସାଧାରଣତଃ ଦେଖାଯାଏ । ଏଗୁଡ଼ିକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
୩. ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତର: ପ୍ରଶ୍ନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତର ନ ଲେଖିବା । ବିଶେଷ କରି ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନରେ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ତଥ୍ୟକୁ ସାମିଲ ନ କରିବା ।
୪. ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦରେ ଭୁଲ୍: ସଂସ୍କୃତରୁ ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ କରିବା ସମୟରେ ବାକ୍ୟ ଗଠନ ଓ ଶବ୍ଦ ଚୟନରେ ତ୍ରୁଟି ।
୫. ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହସ୍ତାକ୍ଷର: ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହସ୍ତାକ୍ଷର ଯୋଗୁଁ ଉତ୍ତର ସଠିକ୍ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୂଲ୍ୟାୟନରେ ସମସ୍ୟା ହୋଇପାରେ । ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ସୁନ୍ଦର ଅକ୍ଷରରେ ଲେଖିବା ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ ।
୬. ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଭଲ ଭାବରେ ନ ପଢ଼ିବା: ଅନେକ ସମୟରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ନ ପଢ଼ି ଭୁଲ୍ ଉତ୍ତର ଲେଖିଥାନ୍ତି । ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଅତି ଯତ୍ନର ସହ ପଢ଼ି ତା'ର ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତୁ ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App