BSE ODISHA CLASS 9 • UTKAL MASTER STROKE
ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଏଜୁକେସନ୍ (BSE Odisha) — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଷ୍ଟର ନୋଟ୍ସ
ଶ୍ରେଣୀ: Class 9 | ବିଷୟ: Sanskrit
ଅଧ୍ୟାୟ: Class9 Sanskrit Ch05 Utkalagauravam
୧. ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ ଓ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map & Conceptual Architecture)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଟି 'ଉତ୍କଳଗୌରବମ୍' ଶୀର୍ଷକରେ ପଣ୍ଡିତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଏକ ପ୍ରବନ୍ଧର ଅଂଶବିଶେଷ । ଏଥିରେ ଓଡ଼ିଶା ବା ଉତ୍କଳର ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ, ସଂସ୍କୃତି, କଳା, ସ୍ଥାପତ୍ୟ, ମହାପୁରୁଷ ତଥା ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଶଭକ୍ତି ଜାଗ୍ରତ କରିବା ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ।
ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ:
ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ ଓ ନାମକରଣ: ଭାରତବର୍ଷରେ ଓଡ଼ିଶାର ଗୁରୁତ୍ୱ, କୃଷିପ୍ରଧାନ ରାଜ୍ୟ, ଉଡ୍ର ଜାତି ଓ ଉଡ଼ଭାଷା । ମହାଭାରତ ଯୁଗରେ କଳିଙ୍ଗ ନାମରେ ପରିଚିତ । କଳିଙ୍ଗ ବୀରମାନଙ୍କ ଶୌର୍ଯ୍ୟ, ଅଶୋକଙ୍କ କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ହୃଦୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ବୌଦ୍ଧଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ । ଧବଳଗିରିର ଶାନ୍ତିସ୍ତୂପ ।
ଖାରବେଳଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି: ଐତିହାସିକ କଳିଙ୍ଗ ସମ୍ରାଟ୍ ମହାମେଘବାହନ ଐର ଖାରବେଳଙ୍କ ମଗଧ ବିଜୟ, ଜିନାସନ ଆନୟନ । ଉଦୟଗିରି, ଖଣ୍ଡଗିରିର ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଓ ଶିଳାଲେଖ । ଖାରବେଳଙ୍କ ସମୟରେ ଜୈନଧର୍ମର ପ୍ରଚାର ।
ମନ୍ଦିର ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟ: ସନାତନ ଧର୍ମର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ । ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରର ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର, ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର, ରାଜାରାଣୀ ମନ୍ଦିର, ଯାଜପୁରର ବିରଜା ମନ୍ଦିର, ଶରଣକୁଳର ଲଡୁକେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର, ଓଡ଼ଗ୍ରାମର ଶ୍ରୀରଘୁନାଥ ମନ୍ଦିର, ରେମୁଣାର କ୍ଷୀରଚୋରା ଗୋପୀନାଥ ମନ୍ଦିର, ଖିଚିଂର କୀଚକେଶ୍ୱରୀ ମନ୍ଦିର, କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ାର ବଳଦେବଜୀଉ ମନ୍ଦିର, କୋଣାର୍କର ସୂର୍ଯ୍ୟମନ୍ଦିର, ସମ୍ବଲପୁରର ସମଲେଶ୍ୱରୀ ମନ୍ଦିର । ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ମହତ୍ତ୍ୱ । କୋଣାର୍କ ମନ୍ଦିରର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମକଳା ।
ଉତ୍କଳର ବ୍ୟାଖ୍ୟା: 'ଉତ୍କୃଷ୍ଟାଃ କଳାଃ ଯସ୍ମିନ୍ ସ ଉତ୍କଳଃ' (ଯେଉଁଠାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଳା ରହିଛି, ତାହା ଉତ୍କଳ) ।
ଭୌଗୋଳିକ ପରିଚୟ ଓ ଜନଜାତି: ଉତ୍କଳ-କଳିଙ୍ଗ-କୋଶଳ-ଓଡ୍ର-କଙ୍ଗୋଦର ମିଶ୍ରଣ । ଉଡ୍ରୀୟ କୃଷକ, କଳିଙ୍ଗ ବୀର, କୋଶଳଜା କର୍ମକୁଶଳ, କଙ୍ଗୋଦଜା ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ, ଉତ୍କଳୀୟ କଳାକୋବିଦ ଓ ଆରଣ୍ୟକ ଆଦିବାସୀଙ୍କ ଅବଦାନ ।
ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରା: କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ବହିତ୍ର ବନ୍ଦନ, ରଥଯାତ୍ରା । ବୈଷ୍ଣବ, ଶୈବ, ଶାକ୍ତ, ସୌର, ଶିଖ, ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ, ମହମ୍ମଦୀୟ ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ମତାବଲମ୍ବୀଙ୍କ ସମାବେଶ । ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ମହାପ୍ରସାଦର ମହତ୍ତ୍ୱ । ଆଦିଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପୀଠ ସ୍ଥାପନା । ମହିମାଧର୍ମର ଉତ୍ପତ୍ତି ।
ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ: ଶଙ୍ଖକ୍ଷେତ୍ର, ଚକ୍ରକ୍ଷେତ୍ର, ଗଦାକ୍ଷେତ୍ର, ପଦ୍ମକ୍ଷେତ୍ର, ତୁଳସୀକ୍ଷେତ୍ର । ଶ୍ୟାମଳ ବନଶ୍ରୀ, ନଦୀ ଓ ଚିଲିକା ହ୍ରଦ ।
ମହାପୁରୁଷ ଓ ସାହିତ୍ୟିକ: ବିଶ୍ୱନାଥ କବିରାଜ, ଜୟଦେବ, ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମା, ଶ୍ରୀଧରସ୍ୱାମୀ । ସାରଳା ଦାସ, ବଳରାମ ଦାସ, ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ, ଅଚ୍ୟୁତାନନ୍ଦ ଦାସ, ଯଶୋବନ୍ତ ଦାସ, ଅନନ୍ତ ଦାସ, ହାଡ଼ିଦାସ, ସାଲବେଗ, ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ, ବଳଦେବ ରଥ, ଦୀନକୃଷ୍ଣ ଦାସ, ଭକ୍ତଚରଣ ଦାସ, ଅଭିମନ୍ୟୁ ସାମନ୍ତସିଂହାର । ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ଫକୀରମୋହନ, ରାଧାନାଥ, ଗଙ୍ଗାଧର, ମଧୁସୂଦନ, କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ।
ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଉତ୍କଳ ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ: ଉତ୍କଳଗୌରବ ମଧୁସୂଦନ ଦାସଙ୍କ ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ଓ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ ମାଧ୍ୟମରେ ୧୯୩୬ ମସିହାରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଉତ୍କଳ ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ।
ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ: ବକ୍ସି ଜଗବନ୍ଧୁ, ବାଜିରାଉତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାୟକ, ବିର୍ସା ମୁଣ୍ଡା, ବାଘାଯତିନ, ଉତ୍କଳମଣି ଗୋପବନ୍ଧୁ, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ହରିହର, ମନୀଷୀ ନୀଳକଣ୍ଠ, ଜଗମୋହନ ଲାଲ, ବିଶ୍ୱନାଥ, କର୍ମବୀର ଗୌରୀଶଙ୍କର, ମହାରାଜ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ନାରାୟଣ ଗଜପତିଦେବ, ମହାରାଜ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଦେବ ।
କଳା ଓ ସଂସ୍କୃତି: ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ, ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତ, ସମ୍ବଲପୁରୀ ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତ, ଗୋଟିପୁଅ ନୃତ୍ୟ, ଆଦିବାସୀ ନୃତ୍ୟ, ଓଡ଼ିଶୀ ପଟ୍ଟଚିତ୍ର, ସମ୍ବଲପୁରୀ ବସ୍ତ୍ର, କଟକର ତାରକସି କାମ ।
ଉତ୍କଳର ଗୌରବ: ସାଗର (ମହୋଦଧି), ନଦୀ (ମହାନଦୀ), ପର୍ବତ (ମହେନ୍ଦ୍ର), ରାଜପଥ (ବଡ଼ଦାଣ୍ଡ), ମହାପ୍ରଭୁ (ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ), ପ୍ରସାଦ (ମହାପ୍ରସାଦ) ।
କପିଳ ସଂହିତାର ଉକ୍ତି: "ପୃଥିବ୍ୟାଂ ଭାରତଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଭାରତେ ଚୋତ୍କଳଃ ସ୍ମୃତଃ । ଉତ୍କଳସ୍ୟ ସମୋ ଦେଶଃ କ୍ୱାପି ନାସ୍ତି ମହୀତଳେ ।।" (ପୃଥିବୀରେ ଭାରତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭାରତରେ ଉତ୍କଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଉତ୍କଳ ସମାନ ଦେଶ ପୃଥିବୀରେ କେଉଁଠି ନାହିଁ ।)
ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Conceptual Architecture):
```
ଉତ୍କଳଗୌରବମ୍
├── ପଣ୍ଡିତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରପତି (ଲେଖକ)
├── ଇତିହାସ ଓ ନାମକରଣ
│ ├── କଳିଙ୍ଗ (ମହାଭାରତ ଯୁଗ)
│ ├── ଉଡ୍ର ଜାତି ଓ ଉଡ଼ଭାଷା
│ ├── ଅଶୋକ ଓ କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ (ଧବଳଗିରି, ଶାନ୍ତିସ୍ତୂପ, ବୌଦ୍ଧଧର୍ମ)
│ └── ଖାରବେଳ (ମହାମେଘବାହନ, ହାତୀଗୁମ୍ଫା, ଜୈନଧର୍ମ)
├── ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଓ କଳା
│ ├── ପ୍ରମୁଖ ମନ୍ଦିର (ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର, ଲିଙ୍ଗରାଜ, କୋଣାର୍କ, ବିରଜା, ବଳଦେବଜୀଉ ଆଦି)
│ ├── କୋଣାର୍କର ସୂକ୍ଷ୍ମକଳା ଓ ରଥାକୃତି
│ └── ଉତ୍କଳ ଶବ୍ଦର ବ୍ୟାଖ୍ୟା (ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଳା)
├── ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରା
│ ├── ବହିତ୍ର ବନ୍ଦନ (କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା)
│ ├── ରଥଯାତ୍ରା (ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ)
│ ├── ଧାର୍ମିକ ସମନ୍ୱୟ (ବୈଷ୍ଣବ, ଶୈବ, ଶାକ୍ତ, ସୌର, ଶିଖ, ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ, ମହମ୍ମଦୀୟ)
│ ├── ମହାପ୍ରସାଦ (ଜାତି-ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷ)
│ ├── ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପୀଠ (ଆଦିଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ)
│ └── ମହିମାଧର୍ମ
├── ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ
│ ├── ପଞ୍ଚକ୍ଷେତ୍ର (ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ, ତୁଳସୀ)
│ ├── ଶ୍ୟାମଳ ବନଶ୍ରୀ, ନଦୀ, ଚିଲିକା
│ └── ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତ, ମହାନଦୀ, ମହୋଦଧି
├── ମହାପୁରୁଷ ଓ ସାହିତ୍ୟିକ
│ ├── ପ୍ରାଚୀନ (ବିଶ୍ୱନାଥ କବିରାଜ, ଜୟଦେବ, ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମା, ଶ୍ରୀଧରସ୍ୱାମୀ)
│ ├── ପଞ୍ଚସଖା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ (ସାରଳା, ବଳରାମ, ଜଗନ୍ନାଥ, ଅଚ୍ୟୁତାନନ୍ଦ, ଯଶୋବନ୍ତ, ଅନନ୍ତ, ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ, ସାଲବେଗ ଆଦି)
│ └── ଆଧୁନିକ (ଫକୀରମୋହନ, ରାଧାନାଥ, ଗଙ୍ଗାଧର, ମଧୁସୂଦନ, କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ)
├── ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଉତ୍କଳ ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ
│ ├── ଉତ୍କଳଗୌରବ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ
│ └── ୧୯୩୬ ମସିହା
├── ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ
│ ├── ବକ୍ସି ଜଗବନ୍ଧୁ, ବାଜିରାଉତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାୟକ, ଗୋପବନ୍ଧୁ, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ହରିହର, ନୀଳକଣ୍ଠ ଆଦି
└── କପିଳ ସଂହିତାର ଉକ୍ତି (ଉତ୍କଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା)
```
୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ରାବଳୀ (Comprehensive Theory & Formulas)
୨.୧. ପ୍ରାଚୀନ ଉତ୍କଳର ପରିଚୟ:
ପଣ୍ଡିତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରପତି: ଏହି ପ୍ରବନ୍ଧର ଲେଖକ । ସଂସ୍କୃତ ବିଦ୍ୱାନ ଓ ଅନେକ ପ୍ରତିଭାର ଅଧିକାରୀ । ତାଙ୍କର ଅନେକ ଉପାଦେୟ ପୁସ୍ତକ ରହିଛି । ଏହି ପ୍ରବନ୍ଧଟି ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟତମ କୃତି ।
ଓଡ଼ିଶାର ମହତ୍ତ୍ୱ: ଭାରତବର୍ଷରେ ଓଡ଼ିଶା ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ । ଏହା ଏକ କୃଷିପ୍ରଧାନ ରାଜ୍ୟ ।
ଉଡ୍ର ଜାତି ଓ ଭାଷା: ଏହି ଭୂଖଣ୍ଡର ମୂଳ ଅଧିବାସୀ କୃଷକମାନଙ୍କୁ 'ଉଡ୍ର' କୁହାଯାଏ । ସେମାନଙ୍କ ଭାଷା 'ଉଡ଼ଭାଷା' ନାମରେ ପରିଚିତ । ଭରତଙ୍କ ନାଟ୍ୟଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏହି ଉଡ଼ଭାଷାର ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି ।
କଳିଙ୍ଗ: ମହାଭାରତ ଯୁଗରେ ଏହି ରାଜ୍ୟର ନାମ 'କଳିଙ୍ଗ' ଥିଲା । କଳିଙ୍ଗର କ୍ଷତ୍ରିୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୂରବୀର ଥିଲେ ଏବଂ ମହାଭାରତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଗଦାନ କରିଥିଲେ ।
ଅଶୋକ ଓ କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ: ହଜାର ହଜାର କଳିଙ୍ଗ ବୀରମାନଙ୍କର ମାତୃଭୂମି ପାଇଁ ଆତ୍ମବଳିଦାନ ଦେଖି ଅଶୋକ ବ୍ୟଥିତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ । ସେ ଧବଳଗିରିରେ ବୌଦ୍ଧଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରି ଦେଶ ବିଦେଶରେ ଧର୍ମ ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ । ଧବଳଗିରିର ଶାନ୍ତିସ୍ତୂପ କଳିଙ୍ଗର କୀର୍ତ୍ତି ସ୍ମରଣ କରାଏ ।
୨.୨. ଖାରବେଳ ଓ ଜୈନଧର୍ମ:
ମହାମେଘବାହନ ଐର ଖାରବେଳ: ଇତିହାସ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଳିଙ୍ଗ ସମ୍ରାଟ୍ ଖାରବେଳ ମଗଧକୁ ଜୟ କରି ସେଠାରୁ ବିଶାଳ ଜିନାସନ (ଜୈନ ପ୍ରତିମା) ଆଣି ଉଦୟଗିରିରେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ।
ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଓ ଶିଳାଲେଖ: ଖଣ୍ଡଗିରିରେ ଖୋଦିତ ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶିଳାଲେଖ ଖାରବେଳଙ୍କ ବିଜୟଗାଥା ଘୋଷଣା କରନ୍ତି ।
ଜୈନଧର୍ମର ପ୍ରଚାର: ଅଶୋକଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଲଳିତଗିରି, ପୁଷ୍ପଗିରି, ରତ୍ନଗିରି ଆଦି ସ୍ଥାନରେ ବୌଦ୍ଧଧର୍ମର ପ୍ରଚାର ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଖାରବେଳଙ୍କ ସମୟରେ ଜୈନଧର୍ମର ପ୍ରଚାର ହୋଇଥିଲା ।
୨.୩. ମନ୍ଦିର ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳା:
ସନାତନ ଧର୍ମର ଅଭ୍ୟୁଦୟ: ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସନାତନ ଧର୍ମର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ସହିତ ଓଡ଼ିଶାରେ ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥିଲା ।
ପ୍ରମୁଖ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ:
ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର: ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର (ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର)
ଭୁବନେଶ୍ୱର: ଶ୍ରୀଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର, ରାଜାରାଣୀ ମନ୍ଦିର
ଯାଜପୁର: ବିରଜା ମନ୍ଦିର
ଶରଣକୁଳ: ଲଡୁକେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର
ଓଡ଼ଗ୍ରାମ: ଶ୍ରୀରଘୁନାଥ ମନ୍ଦିର
ରେମୁଣା: କ୍ଷୀରଚୋରା ଗୋପୀନାଥ ମନ୍ଦିର
ଖିଚିଂ: କୀଚକେଶ୍ୱରୀ ମନ୍ଦିର
କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା: ବଳଦେବଜୀଉ ମନ୍ଦିର
କୋଣାର୍କ: ସୂର୍ଯ୍ୟମନ୍ଦିର
ସମ୍ବଲପୁର: ସମଲେଶ୍ୱରୀ ମନ୍ଦିର
ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର: ଏହି ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ପରମ ଆରାଧ୍ୟ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଓ କୈବଲ୍ୟପ୍ରଦାୟକ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
କୋଣାର୍କ ମନ୍ଦିର: ସମସ୍ତ ମନ୍ଦିର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳାର ନିଦର୍ଶନ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଉତ୍କଳୀୟ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା କୋଣାର୍କ ମନ୍ଦିରରେ ପ୍ରକଟିତ । ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପାସନା ପାଇଁ ନିର୍ମିତ ଏହି ମନ୍ଦିରର ଭଗ୍ନାବଶେଷ ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ନିକଟରେ ଆଜି ବି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଏହାର ପଥର ଖଣ୍ଡରେ ଖୋଦିତ ସୂକ୍ଷ୍ମକଳା ଦର୍ଶକମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ମିତ କରେ ଓ ମନକୁ ହରଣ କରେ । ରଥାକୃତିର ଏହି ମନ୍ଦିରର ଗାତ୍ରରେ ୧୨ଟି ଚକ୍ର ଖୋଦିତ ହୋଇଛି । ମୂର୍ତ୍ତି, ଲତାପତ୍ର ଆଦି ସଜୀବ ଭଳି ପ୍ରତିଭାତ ହୁଅନ୍ତି ।
ଉତ୍କଳ ନାମକରଣ: ସୂକ୍ଷ୍ମକଳାର ଚରମ ଉତ୍କର୍ଷ ଯୋଗୁଁ ଏହି ଭୂଖଣ୍ଡର ନାମ 'ଉତ୍କଳ' ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । 'ଉତ୍କୃଷ୍ଟାଃ କଳାଃ ଯସ୍ମିନ୍ ସ ଉତ୍କଳଃ' ଅର୍ଥାତ୍ ଯେଉଁଠାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଳା ରହିଛି, ତାହା ଉତ୍କଳ ।
୨.୪. ଭୌଗୋଳିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ:
ଓଡ଼ିଶାର ପରିସୀମା: ଉତ୍କଳ-କଳିଙ୍ଗ-କୋଶଳ-ଓଡ୍ର-କଙ୍ଗୋଦ ଆଦି ନାମରେ ପରିଚିତ ଦେଶମାନଙ୍କର ଭୂଖଣ୍ଡାଂଶକୁ ନେଇ ବର୍ତ୍ତମାନର ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ଗଠିତ ।
ବିଭିନ୍ନ ଜନଜାତି ଓ ସେମାନଙ୍କ ଅବଦାନ:
ଉଡ୍ରୀୟ: କୃଷକ
କଳିଙ୍ଗ: ବୀର
କୋଶଳଜା: କର୍ମକୁଶଳ
କଙ୍ଗୋଦଜା: ସଙ୍ଗୀତ ବିଶାରଦ
ଉତ୍କଳୀୟ: କଳାକୋବିଦ
ଆରଣ୍ୟକ: ଆଦିବାସୀ
ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ କୃତିତ୍ୱ ବଳରେ ଓଡ଼ିଶାର ଗୌରବ ପ୍ରଖ୍ୟାପନ କରନ୍ତି । ଜାତୀୟ ସଙ୍ଗୀତରେ ପ୍ରଯୁକ୍ତ 'ଉତ୍କଳ' ଶବ୍ଦ ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ।
ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରା: ଉତ୍କଳର ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମୃଦ୍ଧ ।
କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା: ଏହି ଦିନ ପାଳିତ 'ବହିତ୍ର ବନ୍ଦନ' ପର୍ବ ପ୍ରାଚୀନ ନୌବାଣିଜ୍ୟର ସ୍ମୃତି ବହନ କରେ ।
ରଥଯାତ୍ରା: ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରର ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ରଥଯାତ୍ରା ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
ଧାର୍ମିକ ସମନ୍ୱୟ: ଏଠାରେ ବୈଷ୍ଣବ, ଶୈବ, ଶାକ୍ତ, ସୌର, ଶିଖ, ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ, ମହମ୍ମଦୀୟ ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ମତାବଲମ୍ବୀଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସମାବେଶ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
ମହାପ୍ରସାଦ: ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ମହାପ୍ରସାଦକୁ ଜାତି, ଧର୍ମ, ବର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ବିଶେଷରେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ବସି ଭୋଜନ କରନ୍ତି ।
ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପୀଠ: ଆଦିଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସି ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି ଏହାକୁ ପରମତୀର୍ଥ ମନେକରି ସେଠାରେ ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପୀଠ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ।
ମହିମାଧର୍ମ: ଏହି ରାଜ୍ୟରେ ମହିମାଧର୍ମର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଥିଲା ।
ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ:
ପଞ୍ଚକ୍ଷେତ୍ର: ପୁରାଣ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାନାତୀର୍ଥ ସମନ୍ୱିତ ଶଙ୍ଖକ୍ଷେତ୍ର (ପୁରୀ), ଚକ୍ରକ୍ଷେତ୍ର (ଭୁବନେଶ୍ୱର), ଗଦାକ୍ଷେତ୍ର (ଯାଜପୁର), ପଦ୍ମକ୍ଷେତ୍ର (କୋଣାର୍କ), ତୁଳସୀକ୍ଷେତ୍ର (କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା) ଆଦି ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ।
ଶ୍ୟାମଳ ବନଶ୍ରୀ, ଅନେକ ନଦୀ ଓ ଚିଲିକା ହ୍ରଦ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମନୋରମ ରାଜ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷିତ କରେ ।
୨.୫. ମହାପୁରୁଷ ଓ ସାହିତ୍ୟିକ:
ଜନ୍ମଭୂମି: ଏହି ଭୂମି ଅନେକ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ ।
ପ୍ରାଚୀନ ସାହିତ୍ୟିକ:
ବିଶ୍ୱନାଥ କବିରାଜ (ସାହିତ୍ୟଦର୍ପଣର ଲେଖକ)
ଜୟଦେବ (ଗୀତଗୋବିନ୍ଦର ଲେଖକ)
ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମା (ପଞ୍ଚତନ୍ତ୍ରର ରଚୟିତା)
ଶ୍ରୀଧରସ୍ୱାମୀ (ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍ଗୀତାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାଷ୍ୟକାର)
ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର କବିଗଣ:
ସାରଳା ଦାସ, ବଳରାମ ଦାସ, ଅତିବଡ଼ି ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ, ମହାପୁରୁଷ ଅଚ୍ୟୁତାନନ୍ଦ ଦାସ, ମହାପୁରୁଷ ଯଶୋବନ୍ତ ଦାସ, ମହାପୁରୁଷ ଅନନ୍ତ ଦାସ, ହାଡ଼ିଦାସ, ସାଲବେଗ, ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ, ବଳଦେବ ରଥ, ଦୀନକୃଷ୍ଣ ଦାସ, ଭକ୍ତଚରଣ ଦାସ, ଅଭିମନ୍ୟୁ ସାମନ୍ତସିଂହାର ।
ଆଧୁନିକ ଯୁଗର କବିଗଣ:
ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତି, ରାଧାନାଥ ରାୟ, ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର, ମଧୁସୂଦନ ରାଓ, କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର । ଏମାନେ ନିଜ ରଚନାବଳୀ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍କଳଭାରତୀକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରିଛନ୍ତି ।
୨.୬. ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଉତ୍କଳ ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ:
ଉତ୍କଳଗୌରବ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ: ଯେତେବେଳେ ଉତ୍କଳ ପ୍ରଦେଶର ସ୍ଥିତି ବିପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଉତ୍କଳଗୌରବ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ଜାତିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିଥିଲେ ।
ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଉତ୍କଳ ପ୍ରଦେଶ: ଫଳସ୍ୱରୂପ, ୧୯୩୬ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଉତ୍କଳ ପ୍ରଦେଶ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ।
ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ଓ ମହାପୁରୁଷ:
ବକ୍ସି ଜଗବନ୍ଧୁ, ବାଜିରାଉତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାୟକ, ବିର୍ସା ମୁଣ୍ଡା, ବାଘାଯତିନ, ଉତ୍କଳମଣି ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ହରିହର, ମନୀଷୀ ନୀଳକଣ୍ଠ ଦାସ, ଆଦିନାଟ୍ୟକାର ଜଗମୋହନ ଲାଲ, ବାଗ୍ମୀ ବିଶ୍ୱନାଥ, କର୍ମବୀର ଗୌରୀଶଙ୍କର ରାୟ, ମହାରାଜ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ନାରାୟଣ ଗଜପତିଦେବ, ମହାରାଜ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଦେବ ।
ଏମାନେ ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଯୋଗଦାନ କରି ଚିରସ୍ମରଣୀୟ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି ।
୨.୭. ସଙ୍ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟକଳା:
ଉତ୍କଳର ସଙ୍ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟକଳାରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୂତ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ରହିଛି ।
ପ୍ରମୁଖ କଳାଗୁଡ଼ିକ:
ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ, ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତ
ସମ୍ବଲପୁରୀ ନୃତ୍ୟ, ସମ୍ବଲପୁରୀ ଗୀତ
ବୈଷ୍ଣବ ପାଣିଗୀତିନାଟ୍ୟ
ରଘୁରାଜପୁରର ଗୋଟିପୁଅ ନୃତ୍ୟ
ଜନଜାତି ବନବାସୀ ନୃତ୍ୟ
ଓଡ଼ିଶୀ ପଟ୍ଟଚିତ୍ର
ସମ୍ବଲପୁରୀ ବସ୍ତ୍ର
କଟକର ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ-ରୌପ୍ୟ ନିର୍ମିତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଳଙ୍କାର (ତାରକସି କାମ)
ଏହିସବୁ ନିଜ ନିଜ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ସମାଦୃତ ।
୨.୮. ଉତ୍କଳର ଗୌରବମୟ ପରିଚୟ:
ଉତ୍କଳର ପ୍ରମୁଖ ପରିଚୟ:
ସାଗର: ମହୋଦଧି
ନଦୀ: ମହାନଦୀ
ପର୍ବତ: ମହେନ୍ଦ୍ର
ରାଜପଥ: ବଡ଼ଦାଣ୍ଡ
ମହାପ୍ରଭୁ: ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ
ପ୍ରସାଦ: ମହାପ୍ରସାଦ
ଏହି ମହାଭୂମି ଯୁଗେ ଯୁଗେ ମହିମାମୟୀ ।
ଧାର୍ମିକ ସମନ୍ୱୟ: ଉତ୍କଳର ବିଭିନ୍ନ ମତାବଲମ୍ବୀଙ୍କ ଉପାସନା ପୀଠ, ସାଂସ୍କୃତିକ-ସାମାଜିକ ମହୋତ୍ସବ ଓ ପର୍ବଗୁଡ଼ିକ ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ସଦ୍ଭାବନା ତଥା ସର୍ବଧର୍ମ ସମନ୍ୱୟର ବାର୍ତ୍ତା ବହନ କରେ ।
କପିଳ ସଂହିତାର ଉକ୍ତି:
"ପୃଥିବ୍ୟାଂ ଭାରତଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଭାରତେ ଚୋତ୍କଳଃ ସ୍ମୃତଃ ।
ଉତ୍କଳସ୍ୟ ସମୋ ଦେଶଃ କ୍ୱାପି ନାସ୍ତି ମହୀତଳେ ।।"
(ଅର୍ଥାତ୍, ପୃଥିବୀରେ ଭାରତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଭାରତରେ ଉତ୍କଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ । ଉତ୍କଳ ସମାନ ଦେଶ ପୃଥିବୀରେ କେଉଁଠି ନାହିଁ ।)
୨.୯. ଶବ୍ଦାର୍ଥ ଓ ଟିପ୍ପଣୀ (Glossary):
ଓଡ଼ିଶାରାଜ୍ୟମ୍: ଉତ୍କଳ-କଳିଙ୍ଗ-କୋଶଳ-ଓଡ୍ର-କଙ୍ଗୋଦରୂପେଣ ପରିଚିତାନାଂ ଦେଶାନାଂ ଭୂଖଣ୍ଡାଂଶୈଃ ସଂପ୍ରତି ଓଡ଼ିଶାରାଜ୍ୟଂ ପରିଚିତମ୍ । (ଉତ୍କଳ-କଳିଙ୍ଗ-କୋଶଳ-ଓଡ୍ର-କଙ୍ଗୋଦ ନାମରେ ପରିଚିତ ଦେଶମାନଙ୍କର ଭୂଖଣ୍ଡାଂଶକୁ ନେଇ ବର୍ତ୍ତମାନ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପରିଚିତ ।)
କୈବଲ୍ୟପ୍ରଦାୟକମ୍: ମୁକ୍ତିଦାୟକମ୍ । (ମୁକ୍ତି ପ୍ରଦାନକାରୀ)
ଶଙ୍ଖକ୍ଷେତ୍ରମ୍: ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରମ୍ / ପୁରୀ । (ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର / ପୁରୀ)
ଚକ୍ରକ୍ଷେତ୍ରମ୍: ହରିହରକ୍ଷେତ୍ରମ୍ / ଭୁବନେଶ୍ୱରମ୍ । (ହରିହରକ୍ଷେତ୍ର / ଭୁବନେଶ୍ୱର)
ଗଦାକ୍ଷେତ୍ରମ୍: ବିରଜାକ୍ଷେତ୍ରମ୍ / ବରାହକ୍ଷେତ୍ରମ୍ / ଯାଜପୁରମ୍ / ଯଜ୍ଞପୁରମ୍ । (ବିରଜାକ୍ଷେତ୍ର / ବରାହକ୍ଷେତ୍ର / ଯାଜପୁର / ଯଜ୍ଞପୁର)
ପଦ୍ମକ୍ଷେତ୍ରମ୍: ଅର୍କକ୍ଷେତ୍ରମ୍ / କୋଣାର୍କମ୍ । (ଅର୍କକ୍ଷେତ୍ର / କୋଣାର୍କ)
ତୁଳସୀକ୍ଷେତ୍ରମ୍: ମଣିବ୍ରହ୍ମବଳଦେବକ୍ଷେତ୍ରମ୍ / କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା / କନ୍ଦରପତ୍ତନମ୍ / କେନ୍ଦ୍ରପଲ୍ଲୀ । (ମଣିବ୍ରହ୍ମ ବଳଦେବକ୍ଷେତ୍ର / କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା / କନ୍ଦରପତ୍ତନ / କେନ୍ଦ୍ରପଲ୍ଲୀ)
କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ରଃ: 'ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳଜନନୀ' ଇତି କବିତାୟାଃ ରଚୟିତା । ('ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳଜନନୀ' କବିତାର ରଚୟିତା)
ଗୋବର୍ଦ୍ଧନପୀଠମ୍: ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରେ ଶଙ୍କରପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ ମଠଃ । (ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ମଠ)
୩. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ (100% Complete Solved Exercises)
୧. ନିଜଭାଷୟା ବାକ୍ୟଦ୍ୱୟେନ ବାକ୍ୟତ୍ରୟେଣ ବା ଉତ୍ତରଂ ଲିଖତ ।
(ନିଜ ଭାଷାରେ ଦୁଇ ବା ତିନୋଟି ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଲେଖ ।)
Q1. (କ) କଳିଙ୍ଗବୀରାଣାଂ କୀଦୃଶଂ ଗୌରବମାସୀତ୍ ?
(କଳିଙ୍ଗ ବୀରମାନଙ୍କର କିପରି ଗୌରବ ଥିଲା ?)
ଉତ୍ତର: ମହାଭାରତ ଯୁଗରେ ଏହି ରାଜ୍ୟର ନାମ କଳିଙ୍ଗ ଥିଲା । କଳିଙ୍ଗର କ୍ଷତ୍ରିୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୂରବୀର ଥିଲେ । ସେମାନେ ମହାଭାରତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଗଦାନ କରି ନିଜର ଶୌର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ ।
Q1. (ଖ) ଖାରବେଲସ୍ୟ ବିଜୟଗାଥା କୀଦୃଶୀ ?
(ଖାରବେଳଙ୍କ ବିଜୟଗାଥା କିପରି ଥିଲା ?)
ଉତ୍ତର: ଇତିହାସ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଳିଙ୍ଗ ସମ୍ରାଟ୍ ମହାମେଘବାହନ ଐର ଖାରବେଳ ମଗଧକୁ ଜୟ କରିଥିଲେ । ସେଠାରୁ ବିଶାଳ ଜିନାସନ ଆଣି ଉଦୟଗିରିରେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ଖଣ୍ଡଗିରିରେ ଖୋଦିତ ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶିଳାଲେଖ ଖାରବେଳଙ୍କ ବିଜୟଗାଥା ଘୋଷଣା କରନ୍ତି ।
Q1. (ଗ) ସନାତନଧର୍ମସ୍ୟ ଅଭ୍ୟୁଦୟେନ ସାକଂ କିଂ ପରିବର୍ତ୍ତନଂ ଜାତମ୍ ?
(ସନାତନ ଧର୍ମର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ସହିତ କି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥିଲା ?)
ଉତ୍ତର: ସନାତନ ଧର୍ମର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ସହିତ ଓଡ଼ିଶାରେ ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥିଲା । ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରର ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର, ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର, କୋଣାର୍କର ସୂର୍ଯ୍ୟମନ୍ଦିର ଆଦି ଅନେକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହାଦ୍ୱାରା ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଶେଷ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଥିଲା ।
Q1. (ଘ) କିମର୍ଥଂ ଭୂଖଣ୍ଡସ୍ୟ ନାମ ଉତ୍କଳମିତି ଅନୁମୀୟତେ ?
(କାହିଁକି ଏହି ଭୂଖଣ୍ଡର ନାମ ଉତ୍କଳ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ?)
ଉତ୍ତର: ଉତ୍କଳୀୟ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା କୋଣାର୍କ ମନ୍ଦିରରେ ପ୍ରକଟିତ ହୋଇଛି । ଏହି ମନ୍ଦିରର ପଥର ଖଣ୍ଡରେ ଖୋଦିତ ସୂକ୍ଷ୍ମକଳା ଦର୍ଶକମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ମିତ କରେ । ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମକଳାର ଚରମ ଉତ୍କର୍ଷ ଯୋଗୁଁ ଏହି ଭୂଖଣ୍ଡର ନାମ 'ଉତ୍କଳ' ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । 'ଉତ୍କୃଷ୍ଟାଃ କଳାଃ ଯସ୍ମିନ୍ ସ ଉତ୍କଳଃ' ଅର୍ଥାତ୍ ଯେଉଁଠାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଳା ରହିଛି, ତାହା ଉତ୍କଳ ।
Q1. (ଙ) ଓଡ଼ିଶାରାଜ୍ୟସ୍ୟ ଗୌରବଂ କେ ପ୍ରଖ୍ୟାପୟନ୍ତି ?
(ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟର ଗୌରବ କିଏ ପ୍ରଖ୍ୟାପନ କରନ୍ତି ?)
ଉତ୍ତର: ଉଡ୍ରୀୟ କୃଷକ, କଳିଙ୍ଗ ବୀର, କୋଶଳଜା କର୍ମକୁଶଳ, କଙ୍ଗୋଦଜା ସଙ୍ଗୀତ ବିଶାରଦ, ଉତ୍କଳୀୟ କଳାକୋବିଦ ଏବଂ ଆରଣ୍ୟକ ଆଦିବାସୀମାନେ ନିଜ ନିଜ କୃତିତ୍ୱ ବଳରେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟର ଗୌରବ ପ୍ରଖ୍ୟାପନ କରନ୍ତି । ଏମାନଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଅନେକ ମହାପୁରୁଷ ଓ ସାହିତ୍ୟିକ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଶାର ଗୌରବ ବୃଦ୍ଧି କରିଛନ୍ତି ।
୨. ନିଜଭାଷୟା ଏକପଦାତ୍ମକଂ / ଅତିସଂକ୍ଷିପ୍ତମ୍ ଉତ୍ତରଂ ଲିଖତ ।
(ନିଜ ଭାଷାରେ ଏକପଦୀ ବା ଅତି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତର ଲେଖ ।)
Q2. (କ) ଓଡ଼ିଶାରାଜ୍ୟଂ କୀଦୃଶମ୍ ?
(ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ କିପରି ?)
ଉତ୍ତର: କୃଷିପ୍ରଧାନମ୍ ।
Q2. (ଖ) ଶାନ୍ତିସ୍ତୂପଃ କୁତ୍ର ଅସ୍ତି ?
(ଶାନ୍ତିସ୍ତୂପ କେଉଁଠାରେ ଅଛି ?)
ଉତ୍ତର: ଧବଳଗିରୌ ।
Q2. (ଗ) ଇତିହାସପ୍ରସିଦ୍ଧଃ କଳିଙ୍ଗସମ୍ରାଟ୍ କଃ ?
(ଇତିହାସ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଳିଙ୍ଗ ସମ୍ରାଟ୍ କିଏ ?)
ଉତ୍ତର: ଖାରବେଳଃ ।
Q2. (ଘ) ବିରଜାମନ୍ଦିରଂ କୁତ୍ର ବର୍ତ୍ତତେ ?
(ବିରଜା ମନ୍ଦିର କେଉଁଠାରେ ଅଛି ?)
ଉତ୍ତର: ଯାଜପୁରେ ।
Q2. (ଙ) ଆଚାଣ୍ଡାଳବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ଏକତ୍ର କିଂ ଭୁଞ୍ଜତେ ?
(ଚାଣ୍ଡାଳରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର କ'ଣ ଭୋଜନ କରନ୍ତି ?)
ଉତ୍ତର: ମହାପ୍ରସାଦମ୍ ।
Q2. (ଚ) ସାହିତ୍ୟଦର୍ପଣସ୍ୟ ଲେଖକଃ କଃ ?
(ସାହିତ୍ୟଦର୍ପଣର ଲେଖକ କିଏ ?)
ଉତ୍ତର: ବିଶ୍ୱନାଥକବିରାଜଃ ।
Q2. (ଛ) କା ଯାତ୍ରା ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧା ?
(କେଉଁ ଯାତ୍ରା ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ?)
ଉତ୍ତର: ରଥଯାତ୍ରା ।
Q2. (ଜ) ଉତ୍କଳଭୂମିଃ କେଷାଂ ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ ?
(ଉତ୍କଳଭୂମି କାହାର ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ ?)
ଉତ୍ତର: ମହାପୁରୁଷାଣାମ୍ ।
Q2. (ଝ) ପୃଥିବ୍ୟାଂ କିଂ ତାବତ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠମ୍ ?
(ପୃଥିବୀରେ କ'ଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ?)
ଉତ୍ତର: ଭାରତମ୍ ।
Q2. (ଞ) ଗୋବର୍ଦ୍ଧନପୀଠମ୍ କଃ ସ୍ଥାପିତବାନ୍ ?
(ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପୀଠ କିଏ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ?)
ଉତ୍ତର: ଆଦିଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଃ ।
୩. ସନ୍ଧିବିଚ୍ଛେଦଂ କୁରୁତ ।
(ସନ୍ଧି ବିଚ୍ଛେଦ କର ।)
ନାମାସୀତ୍ = ନାମ + ଆସୀତ୍
ତେଽପି = ତେ + ଅପି
ଅଭ୍ୟୁଦୟେନ = ଅଭି + ଉଦୟେନ
ପରମାରାଧ୍ୟଃ = ପରମ + ଆରାଧ୍ୟଃ
ଜଗନ୍ନାଥଃ = ଜଗତ୍ + ନାଥଃ
ରଥାକୃତେଃ = ରଥ + ଆକୃତେଃ
ମହେନ୍ଦ୍ରଃ = ମହା + ଇନ୍ଦ୍ରଃ
ତଦୈବ = ତଦା + ଏବ
ମହୋତ୍ସବାଃ = ମହା + ଉତ୍ସବାଃ
କ୍ୱାପି = କ୍ୱ + ଅପି
୪. ସନ୍ଧିଂ କୁରୁତ ।
(ସନ୍ଧି କର ।)
ସମଃ + ଦେଶଃ = ସମଦେଶଃ
ନ + ଅସ୍ତି = ନାସ୍ତି
ଉତ୍କଳସ୍ୟ + ଅପି = ଉତ୍କଳସ୍ୟାପି
ଅତି + ଇବ = ଅତୀବ
ଅତ୍ର + ଏବ = ଅତ୍ରୈବ
ଭୋ + ଅନ୍ତି = ଭୋଽନ୍ତି
ଯଦି + ଅପି = ଯଦ୍ୟପି
ସୂଚନା + ଅପି = ସୂଚନାଽପି
ବହିଃ + ଦେଶେ = ବହିର୍ଦେଶେ
ପରମ + ଆରାଧ୍ୟଃ = ପରମାରାଧ୍ୟଃ
୫. ରେଖାଙ୍କିତପଦାନାଂ ବିଭକ୍ତିନାମ ଲିଖତ ।
(ରେଖାଙ୍କିତ ପଦଗୁଡ଼ିକର ବିଭକ୍ତି ନାମ ଲେଖ ।)
Q5. (କ) ଅଶୋକଃ ବୌଦ୍ଧଧର୍ମେଣ ଦୀକ୍ଷିତଃ ।
ବୌଦ୍ଧଧର୍ମେଣ: ତୃତୀୟା ବିଭକ୍ତି, ଏକବଚନ ।
Q5. (ଖ) ଖଣ୍ଡଗିରୌ ଖୋଦିତାଃ ହସ୍ତିଗୁହାଦୟଃ ।
ଖଣ୍ଡଗିରୌ: ସପ୍ତମୀ ବିଭକ୍ତି, ଏକବଚନ ।
Q5. (ଗ) ଦର୍ଶକାନାଂ ବିସ୍ମୟଂ ଜନୟତି ।
ଦର୍ଶକାନାଂ: ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି, ବହୁବଚନ ।
Q5. (ଘ) ସୂକ୍ଷ୍ମକଳାୟାଃ ଉତ୍କର୍ଷାତ୍ ଅସ୍ୟ ନାମ ଉତ୍କଳଃ ।
ଉତ୍କର୍ଷାତ୍: ପଞ୍ଚମୀ ବିଭକ୍ତି, ଏକବଚନ ।
Q5. (ଙ) ସୁଦୃଶ୍ୟମନ୍ଦିରାଣାଂ ନିର୍ମାଣମଭବତ୍ ।
ମନ୍ଦିରାଣାଂ: ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି, ବହୁବଚନ ।
୬. ରେଖାଙ୍କିତପଦାନାଂ ବିଭକ୍ତିକାରଣଂ ଲିଖତ ।
(ରେଖାଙ୍କିତ ପଦଗୁଡ଼ିକର ବିଭକ୍ତିର କାରଣ ଲେଖ ।)
Q6. (କ) ପୃଥିବ୍ୟାଂ ଭାରତଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠମ୍ ।
ପୃଥିବ୍ୟାଂ: 'ନିର୍ଦ୍ଧାରଣେ ସପ୍ତମୀ' ସୂତ୍ର ଅନୁସାରେ ସପ୍ତମୀ ବିଭକ୍ତି । (ଅନେକଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିକୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା ଅର୍ଥରେ ସପ୍ତମୀ ବିଭକ୍ତି ହୁଏ ।)
Q6. (ଖ) ତାଃ ଦର୍ଶକାନାଂ ବିସ୍ମୟଂ ଜନୟତି ।
ଦର୍ଶକାନାଂ: 'କର୍ତ୍ତୃକର୍ମଣୋଃ କୃତି' ସୂତ୍ର ଅନୁସାରେ ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି । (କୃଦନ୍ତ ପଦର କର୍ତ୍ତା ବା କର୍ମରେ ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି ହୁଏ । ଏଠାରେ 'ଜନୟତି' କ୍ରିୟା ପଦର କର୍ମ 'ବିସ୍ମୟଂ' ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ।)
Q6. (ଗ) ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତାସଂଗ୍ରାମେ ଯୋଗଦାନଂ କୃତ୍ୱା ଚିରସ୍ମରଣୀୟାଃ ଭବନ୍ତି ।
ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତାସଂଗ୍ରାମେ: 'ଅଧିକରଣେ ସପ୍ତମୀ' ସୂତ୍ର ଅନୁସାରେ ସପ୍ତମୀ ବିଭକ୍ତି । (କ୍ରିୟାର ଆଧାରରେ ସପ୍ତମୀ ବିଭକ୍ତି ହୁଏ ।)
Q6. (ଘ) ଏବଂ ପ୍ରକାରେଣ ମହାଭୂମିରିୟଂ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ମହୀୟସୀ ।
ଯୁଗେ ଯୁଗେ: 'ବୀପ୍ସାୟାଂ ଦ୍ୱିର୍ବଚନମ୍' ସୂତ୍ର ଅନୁସାରେ ସପ୍ତମୀ ବିଭକ୍ତି । (ବୀପ୍ସା ଅର୍ଥାତ୍ ବାରମ୍ବାରତା ବୁଝାଇବା ପାଇଁ ଦ୍ୱିର୍ବଚନ ହୁଏ ଏବଂ ଏଠାରେ ସପ୍ତମୀ ବିଭକ୍ତି ହୋଇଛି ।)
Q6. (ଙ) ଉତ୍କଳସ୍ୟ ସାଗରଃ ମହୋଦଧିଃ ।
ଉତ୍କଳସ୍ୟ: 'ସମ୍ବନ୍ଧେ ଷଷ୍ଠୀ' ସୂତ୍ର ଅନୁସାରେ ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି । (ସମ୍ବନ୍ଧ ଅର୍ଥରେ ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି ହୁଏ ।)
୭. ବାକ୍ୟାନି ରଚୟତ ।
(ବାକ୍ୟ ଗଠନ କର ।)
ଆନୀୟ: ସମ୍ରାଟ୍ ଖାରବେଳଃ ମଗଧାତ୍ ଜିନାସନମ୍ ଆନୀୟ ଉଦୟଗିରୌ ଅସ୍ଥାପୟତ୍ । (ସମ୍ରାଟ୍ ଖାରବେଳ ମଗଧରୁ ଜିନାସନ ଆଣି ଉଦୟଗିରିରେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ।)
ସାକମ୍: ସନାତନଧର୍ମସ୍ୟ ଅଭ୍ୟୁଦୟେନ ସାକମ୍ ଅନେକମନ୍ଦିରାଣାଂ ନିର୍ମାଣମଭବତ୍ । (ସନାତନ ଧର୍ମର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ସହିତ ଅନେକ ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥିଲା ।)
ଅନୁମୀୟତେ: ସୂକ୍ଷ୍ମକଳାୟାଃ ଉତ୍କର୍ଷାତ୍ ଅସ୍ୟ ଭୂଖଣ୍ଡସ୍ୟ ନାମ ଉତ୍କଳଃ ଇତି ଅନୁମୀୟତେ । (ସୂକ୍ଷ୍ମକଳାର ଉତ୍କର୍ଷରୁ ଏହି ଭୂଖଣ୍ଡର ନାମ ଉତ୍କଳ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ।)
ଆରଭ୍ୟଃ: ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥସ୍ୟ ରଥଯାତ୍ରା ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱିତୀୟାତିଥିମ୍ ଆରଭ୍ୟ ପ୍ରଚଳତି । (ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ରଥଯାତ୍ରା ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱିତୀୟା ତିଥିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ପ୍ରଚଳିତ ।)
ପରିଦୃଶ୍ୟତେ: କୋଣାର୍କମନ୍ଦିରସ୍ୟ ଭଗ୍ନାବଶେଷଃ ଅଦ୍ୟାପି ପରିଦୃଶ୍ୟତେ । (କୋଣାର୍କ ମନ୍ଦିରର ଭଗ୍ନାବଶେଷ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।)
ଇତି: 'ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳଜନନୀ' ଇତି କବିତାୟାଃ ରଚୟିତା କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ରଃ । ('ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳଜନନୀ' ଏହି କବିତାର ରଚୟିତା କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର ଅଟନ୍ତି ।)
ଅତୀବ: ଚିଲିକାହ୍ରଦଃ ପର୍ଯ୍ୟଟକାନାମ୍ ଅତୀବ ଆକର୍ଷଣୀୟଃ । (ଚିଲିକା ହ୍ରଦ ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ।)
୮. ଶୁଦ୍ଧମ୍ ଉତ୍ତରଂ ନିରୂପୟତ ।
(ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ବାଛ ।)
Q8. (କ) କେ ଉଡ୍ରାଃ ଇତି କଥ୍ୟନ୍ତେ ?
(କିଏ ଉଡ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି ?)
(i) କୃଷିଜୀବିନଃ
(ii) ମତ୍ସ୍ୟଜୀବିନଃ
(iii) ସୁଖଜୀବିନଃ
(iv) ବୁଦ୍ଧିଜୀବିନଃ
ଉତ୍ତର: (i) କୃଷିଜୀବିନଃ
Q8. (ଖ) ଅଶୋକଃ କିଂ କର୍ତ୍ତୁଂ ନିଷ୍ପତ୍ତିଂ ଚକାର ?
(ଅଶୋକ କ'ଣ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ ?)
(i) ଧର୍ମବର୍ଜନମ୍
(ii) ଯୁଦ୍ଧବର୍ଜନମ୍
(iii) ଦେଶବର୍ଜନମ୍
(iv) ସଂଘବର୍ଜନମ୍
ଉତ୍ତର: (ii) ଯୁଦ୍ଧବର୍ଜନମ୍
Q8. (ଗ) ଓଡ଼ିଶାରାଜ୍ୟେ କଃ ଧର୍ମଃ ସମୁଦ୍ଭୂତଃ ?
(ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟରେ କେଉଁ ଧର୍ମର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଥିଲା ?)
(i) ବୌଦ୍ଧଧର୍ମଃ
(ii) ମହିମାଧର୍ମଃ
(iii) ଖ୍ରୀଷ୍ଟଧର୍ମଃ
(iv) ଜୈନଧର୍ମଃ
ଉତ୍ତର: (ii) ମହିମାଧର୍ମଃ
Q8. (ଘ) କସ୍ମିନ୍ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରଃ ଉତ୍କଳପ୍ରଦେଶଃ ଅଭବତ୍ ?
(କେଉଁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଉତ୍କଳ ପ୍ରଦେଶ ହୋଇଥିଲା ?)
(i) ୧୯୪୭
(ii) ୧୯୩୫
(iii) ୧୯୩୬
(iv) ୧୯୬୨
ଉତ୍ତର: (iii) ୧୯୩୬
Q8. (ଙ) ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରେ କଃ ଗୋବର୍ଦ୍ଧନପୀଠମ୍ ଅସ୍ଥାପୟତ୍ ?
(ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ କିଏ ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପୀଠ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ?)
(i) ବଲ୍ଲଭାଚାର୍ଯ୍ୟଃ
(ii) ମଧ୍ୱାଚାର୍ଯ୍ୟଃ
(iii) ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଃ
(iv) ନିମ୍ବାର୍କାଚାର୍ଯ୍ୟଃ
ଉତ୍ତର: (iii) ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଃ
୯. ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନାନି ପୂରୟତ । (कोष्ठକାତ୍)
(ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର । (କୋଷ୍ଠକରୁ ବାଛି))
(ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମା, ସଜୀବାଃ, କଳାଃ, ଯାଜପୁରେ, ବିଶ୍ୱନାଥକବିରାଜଃ)
Q9. (କ) ବିଶ୍ୱନାଥକବିରାଜଃ ସାହିତ୍ୟଦର୍ପଣସ୍ୟ ଲେଖକଃ ।
Q9. (ଖ) ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମା ପଞ୍ଚତନ୍ତ୍ରକାରଃ ।
Q9. (ଗ) ବିରଜାମନ୍ଦିରଂ ଯାଜପୁରେ ବିଦ୍ୟତେ ।
Q9. (ଘ) ଲତାପତ୍ରାଦୟଶ୍ଚ ସଜୀବାଃ ଇବ ପ୍ରତିଭାନ୍ତି ।
Q9. (ଙ) ଉତ୍କୃଷ୍ଟାଃ କଳାଃ ଯସ୍ମିନ୍ ସଃ ଉତ୍କଳଃ ।
୪. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Board Exam Tips & Pitfalls)
୪.୧. ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରସ୍ତୁତି ରଣନୀତି (Exam Preparation Strategies):
ଅଧ୍ୟାୟର ଗଭୀର ଅଧ୍ୟୟନ: ପ୍ରଥମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଭଲ ଭାବରେ ପଢ଼ି ଏହାର ମୂଳ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ଐତିହାସିକ ତଥ୍ୟ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଦିଗ ଏବଂ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଧାରଣା ରଖନ୍ତୁ ।
ଶବ୍ଦାର୍ଥ ଓ ଟିପ୍ପଣୀ: ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶବ୍ଦାର୍ଥ (Glossary) ଏବଂ ଟିପ୍ପଣୀ (Notes) ଗୁଡ଼ିକୁ ମନେରଖନ୍ତୁ । ଏହା ଅଧ୍ୟାୟକୁ ବୁଝିବାରେ ସହାୟକ ହେବ ।
ସନ୍ଧି ଓ ବିଭକ୍ତି ଅଭ୍ୟାସ: ସନ୍ଧି ବିଚ୍ଛେଦ, ସନ୍ଧି ଯୋଗ ଏବଂ ବିଭକ୍ତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଓ କାରଣ ଉପରେ ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ । ଏଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟାକରଣ ଭାଗର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ।
ବାକ୍ୟ ଗଠନ: ଦିଆଯାଇଥିବା ଶବ୍ଦକୁ ନେଇ ବାକ୍ୟ ଗଠନ କରିବା ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ । ଏଥିପାଇଁ ଅଧ୍ୟାୟରୁ ଉଦାହରଣ ନେଇପାରିବେ ।
ଏକପଦୀ ଓ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତର: ଏକପଦୀ ଉତ୍ତର ପାଇଁ ଅଧ୍ୟାୟର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାକ୍ୟକୁ ପ୍ରଶ୍ନ ଆକାରରେ ଭାବି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅନ୍ତୁ ।
ମୁଖ୍ୟ ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକର ସ୍ମରଣ: ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରମୁଖ ମନ୍ଦିର, ମହାପୁରୁଷ, ସାହିତ୍ୟିକ, ନୃତ୍ୟକଳା ଆଦିର ନାମ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଅବଦାନକୁ ମନେରଖନ୍ତୁ ।
ଲିଖିତ ଅଭ୍ୟାସ: କେବଳ ପଢ଼ିବା ନୁହେଁ, ଲେଖି ଲେଖି ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ । ଏହା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତର ଲେଖିବାରେ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଓ ଶୁଦ୍ଧତା ଆସିବ ।
୪.୨. ୧୦୦/୧୦୦ ସ୍କୋରିଂ ସିକ୍ରେଟ୍ସ (100/100 Scoring Secrets):
ସମୟ ପରିଚାଳନା: ପରୀକ୍ଷାରେ ସମୟକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ପରିଚାଳନା କରନ୍ତୁ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଦିଅନ୍ତୁ ।
ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଭଲ ଭାବରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ: ଉତ୍ତର ଲେଖିବା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଅତି କମରେ ଦୁଇ ଥର ପଢ଼ି ତାହାର ଅର୍ଥ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ।
ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ସୁନ୍ଦର ହସ୍ତାକ୍ଷର: ଉତ୍ତରଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ସୁନ୍ଦର ହସ୍ତାକ୍ଷରରେ ଲେଖନ୍ତୁ । ଏହା ପରୀକ୍ଷକଙ୍କ ଉପରେ ଭଲ ପ୍ରଭାବ ପକାଏ ।
ବ୍ୟାକରଣଗତ ଶୁଦ୍ଧତା: ସଂସ୍କୃତରେ ବ୍ୟାକରଣଗତ ଶୁଦ୍ଧତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ବିଭକ୍ତି, ବଚନ, ଲିଙ୍ଗ ଓ କ୍ରିୟାପଦର ସଠିକ୍ ପ୍ରୟୋଗ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ ।
ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର: ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ କୁହାଯାଇଛି, ସେଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଲେଖନ୍ତୁ । ଏକପଦୀ ଉତ୍ତର ପାଇଁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ପଦ ଲେଖନ୍ତୁ ।
ପୁନରାବୃତ୍ତି ଓ ସଂଶୋଧନ: ପରୀକ୍ଷା ଶେଷ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍ତରଗୁଡ଼ିକୁ ଥରେ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରି ସଂଶୋଧନ କରନ୍ତୁ । କୌଣସି ଭୁଲ୍ ଥିଲେ ତାହାକୁ ସୁଧାରି ନିଅନ୍ତୁ ।
୪.୩. ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Common Student Errors):
ଶବ୍ଦାର୍ଥ ନ ବୁଝିବା: ଅନେକ ସମୟରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ନ ବୁଝି ଉତ୍ତର ଲେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ଯାହା ଭୁଲ୍ ଉତ୍ତର ଦେଇଥାଏ ।
ବ୍ୟାକରଣଗତ ତ୍ରୁଟି: ସନ୍ଧି, ବିଭକ୍ତି, କାରକ, ଲିଙ୍ଗ, ବଚନ ଆଦିରେ ଭୁଲ୍ କରିବା ଏକ ସାଧାରଣ ତ୍ରୁଟି । ଏହା ଉତ୍ତରର ମାନ କମାଇଦିଏ ।
ପ୍ରଶ୍ନର ଅର୍ଥ ନ ବୁଝି ଉତ୍ତର ଲେଖିବା: ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ନ ବୁଝି ଅନ୍ୟ କିଛି ଉତ୍ତର ଲେଖିଦେବା ।
ଅଧା ଉତ୍ତର ଲେଖିବା: ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଥିବା ପ୍ରଶ୍ନରେ ଅଧା ଉତ୍ତର ଲେଖିବା ।
ମାତ୍ରା ଓ ବନାନଗତ ତ୍ରୁଟି: ଓଡ଼ିଆ ଲିପିରେ ସଂସ୍କୃତ ଲେଖିବା ସମୟରେ ମାତ୍ରା ଓ ବନାନଗତ ତ୍ରୁଟି କରିବା ।
ଅଭ୍ୟାସର ଅଭାବ: ବ୍ୟାକରଣ ଓ ବାକ୍ୟ ଗଠନରେ ଅଭ୍ୟାସର ଅଭାବ ଯୋଗୁଁ ଭୁଲ୍ ହୋଇଥାଏ ।
ଏହି ଟିପ୍ସଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ସଂସ୍କୃତ ପରୀକ୍ଷାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିପାରିବେ ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)