BSE ODISHA CLASS 9 • UTKAL MASTER STROKE
ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଏଜୁକେସନ୍ (BSE Odisha) — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଷ୍ଟର ନୋଟ୍ସ
ଶ୍ରେଣୀ: Class 9 | ବିଷୟ: Sanskrit
ଅଧ୍ୟାୟ: Class9 Sanskrit Ch07 Ch07 Mudha Sahayakah
୧. ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ ଓ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map & Conceptual Architecture)
ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ:
"ମୂଢଃ ସହାୟକଃ" (ମୂର୍ଖ ସହାୟକ) ଶୀର୍ଷକ ଏହି କାହାଣୀଟି ଆଧୁନିକ ସାହିତ୍ୟିକ ତଥା ବିଦ୍ୱାନ ଡ. ପ୍ରମୋଦ କୁମାର ନାୟକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ । ଏହା ବାଳକମାନଙ୍କ ମନୋରଞ୍ଜନ ଓ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ । ଏହି କାହାଣୀରେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ, ପରୋପକାରୀ ରାଜବୈଦ୍ୟ ଅମୃତକର ଏବଂ ତାଙ୍କର ଜଣେ ଅଳ୍ପବିଦ୍ୟ, ଅହଂକାରୀ ତଥା ମୂର୍ଖ ସହାୟକ ବିକଳବୁଦ୍ଧିଙ୍କ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।
ଅମୃତକର ଅବନ୍ତୀକାର ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ରାଜବୈଦ୍ୟ ଥିଲେ । ସେ ଔଷଧୀୟ ପତ୍ରପୁଷ୍ପାଦିର ଗୁଣ ପରୀକ୍ଷଣରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିପୁଣ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ସହାୟକ ବିକଳବୁଦ୍ଧି ନିଜକୁ ସର୍ବଜ୍ଞ ମନେକରୁଥିଲା ଏବଂ ସବୁବେଳେ ନିଜର ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲା । ଥରେ ସେ ରାସ୍ତାରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏକ ପଦାର୍ଥକୁ ଜିଭରେ ରଖି ପରୀକ୍ଷା କରିଥିଲା, ଯାହା ତା'ର ମୂର୍ଖତାକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିଥିଲା ।
ରାଜବୈଦ୍ୟ ଅମୃତକର କେବଳ ବହୁଶାସ୍ତ୍ରଦର୍ଶୀ ନଥିଲେ, ବରଂ ତାଙ୍କର ତତ୍କାଳୀନ ବୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଅନନ୍ୟ ଥିଲା । ଥରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଉଦରପୀଡ଼ା ହେବାରୁ ଅମୃତକର ତାଙ୍କ ଖଟ ତଳୁ ଏକ ଭୂଚଣକ (ଚିନାବାଦାମ) ବିଜ ମଞ୍ଜି ପାଇଲେ ଏବଂ ରାଜା ଅଧିକ ଚିନାବାଦାମ ଖାଇଥିବାରୁ ତାଙ୍କର ଉଦରପୀଡ଼ା ହେଉଛି ବୋଲି ସଠିକ୍ ନିଦାନ କଲେ । ତାଙ୍କର ଏହି ଅପୂର୍ବ ନିଦାନ ଦକ୍ଷତାକୁ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ ।
ବିକଳବୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ରାଜବୈଦ୍ୟଙ୍କ ପରି ନିଜର ମାନବିକତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲା । ଥରେ ଜଣେ ସେନାପତି ଜ୍ୱରରେ ପୀଡ଼ିତ ଥିବାବେଳେ ବିକଳବୁଦ୍ଧି ମିଥ୍ୟା ନାଡ଼ୀ ପରୀକ୍ଷା କରି ଖଟ ତଳେ ବସିଥିବା ଏକ ବିଡ଼ାଳକୁ ଦେଖି କହିଲା ଯେ ସେନାପତି ଅଧିକ ବିଡ଼ାଳ ମାଂସ ଖାଇଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ଜ୍ୱର ହୋଇଛି । ଏହା ଶୁଣି ସେନାପତିଙ୍କ ପରିବାର ଲୋକେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାକୁ ମାରି ତଡ଼ିଦେଲେ ।
ଅମୃତକର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପରୋପକାରୀ ଓ ସହୃଦୟ ଥିଲେ । ଥରେ ତାଙ୍କ ଘର ପାଖରେ ଜଣେ ଲୋକ ମରିଯିବାରୁ ତାଙ୍କ କନ୍ୟା କାନ୍ଦୁଥିଲା । ଅମୃତକର ତାକୁ ବୁଝାଇ କହିଲେ ଯେ ସେ ଆଜିଠାରୁ ତା'ର ପିତା । ତାଙ୍କର ଏହି ମାନବିକତାକୁ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ ।
ପୁଣି ଥରେ ଜଣେ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ କାନ୍ଦୁଥିବା ବେଳେ ବିକଳବୁଦ୍ଧି ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି କହିଲା ଯେ ସେ ଆଜିଠାରୁ ତାଙ୍କର ପତି ହେବ । ଏହା ଶୁଣି ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ତାକୁ ତିରସ୍କାର କଲେ ।
ଶେଷରେ, ବିକଳବୁଦ୍ଧି ରାଜବୈଦ୍ୟଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏକ ଦୂର ଗ୍ରାମରେ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ ଚିକିତ୍ସା କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲା । ସେ ନିଜକୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଶିଶୁରୋଗ ବିଶେଷଜ୍ଞ ବୋଲି ପରିଚୟ ଦେଲା । କିନ୍ତୁ ଅଜ୍ଞାନତା ଓ ଅନଭ୍ୟାସ ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ଶିଶୁ ତା'ର ଚିକିତ୍ସାରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଲେ । ଯେତେବେଳେ ଏହି କଥା ରାଜାଙ୍କ କାନରେ ପଡ଼ିଲା, ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବିକଳବୁଦ୍ଧିକୁ ଦେଶାନ୍ତର କରିଦେଲେ ।
ମୁଖ୍ୟ ଶିକ୍ଷା: ଏହି କାହାଣୀରୁ ଆମେ ଶିକ୍ଷା ପାଉ ଯେ ଅଜ୍ଞାନତା, ଅହଂକାର ଓ ମିଥ୍ୟା ପ୍ରଦର୍ଶନ ଶେଷରେ ବିନାଶ ଆଣେ । ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନ, ବିନମ୍ରତା ଓ ପରୋପକାର ହିଁ ମନୁଷ୍ୟକୁ ମହାନ କରେ ।
ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map & Conceptual Architecture):
```
[ମୂଢଃ ସହାୟକଃ]
[ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର] [ମୁଖ୍ୟ ଘଟଣାବଳୀ]
├── ରାଜବୈଦ୍ୟ ଅମୃତକର (ଜ୍ଞାନୀ, ପରୋପକାରୀ, ସହୃଦୟ) ├── ବିକଳବୁଦ୍ଧିର ରାସ୍ତାରେ ପଡ଼ିଥିବା ପଦାର୍ଥ ପରୀକ୍ଷଣ
| ├── ରାଜାଙ୍କ ଉଦରପୀଡ଼ା ନିଦାନ (ଭୂଚଣକ) ├── ସେନାପତିଙ୍କ ଜ୍ୱରର ମିଥ୍ୟା ନିଦାନ (ବିଡ଼ାଳ ମାଂସ)
| └── ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତିର କନ୍ୟାକୁ ପ୍ରବୋଧନ ଓ ପିତୃତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ ├── ମୃତ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଅସଙ୍ଗତ ପ୍ରବୋଧନ
| ├── ବିକଳବୁଦ୍ଧିର ଶିଶୁରୋଗ ବିଶେଷଜ୍ଞର ମିଥ୍ୟା ଦାବି
└── ବିକଳବୁଦ୍ଧି (ଅଳ୍ପବିଦ୍ୟ, ଅହଂକାରୀ, ମୂର୍ଖ) └── ଅନେକ ଶିଶୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବିକଳବୁଦ୍ଧିର ଦେଶାନ୍ତର
[ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ/ଶିକ୍ଷା] [ବ୍ୟାକରଣଗତ ଦିଗ]
├── ଅଜ୍ଞାନତା ଓ ଅହଂକାରର କୁପରିଣାମ ├── ଶବ୍ଦାର୍ଥ (टिप्पणी)
├── ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନ ଓ ବିନମ୍ରତାର ମହତ୍ତ୍ୱ ├── ସନ୍ଧି (ବିଚ୍ଛେଦ ଓ ଯୋଗ)
├── ପରୋପକାର ଓ ସହାନୁଭୂତିର ଆବଶ୍ୟକତା ├── ବିଭକ୍ତି ଓ କାରକ
└── ମିଥ୍ୟା ପ୍ରଦର୍ଶନର ବିପଦ └── ବାକ୍ୟ ଗଠନ
```
୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ରାବଳୀ (Comprehensive Theory & Formulas)
୨.୧ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ବିଶଦ ବିଶ୍ଳେଷଣ:
ପ୍ରସ୍ତାବନା:
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଟି ଆଧୁନିକ ସାହିତ୍ୟିକ ତଥା ବିଦ୍ୱାନ ଡ. ପ୍ରମୋଦ କୁମାର ନାୟକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ।
ତାଙ୍କର ଅନେକ କଥାଗ୍ରନ୍ଥ ରହିଛି ଏବଂ ସେ ନୂତନ ଭାବଧାରା ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି ।
ଏହି କାହାଣୀଟି ବାଳକମାନଙ୍କ ମନୋରଞ୍ଜନ ଓ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଏଠାରେ ସନ୍ନିବେଶିତ ।
ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ବିଶ୍ଳେଷଣ:
ରାଜବୈଦ୍ୟ ଅମୃତକର:
ପରିଚୟ: ଅବନ୍ତୀକାର ଦ୍ୱିତୀୟ ଚରକ ତୁଲ୍ୟ ରାଜବୈଦ୍ୟ । ରାଜା ଚନ୍ଦ୍ରସେନ ଓ ପ୍ରଜାକୁଳର ବିଶ୍ୱାସଭାଜନ ।
ଗୁଣାବଳୀ:
ଔଷଧୀୟ ଜ୍ଞାନ: ଔଷଧୀୟ ପତ୍ରପୁଷ୍ପାଦିର ଗୁଣ ପରୀକ୍ଷଣରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଦକ୍ଷ ।
ବହୁଶାସ୍ତ୍ରଦର୍ଶୀ: କେବଳ ବୈଦ୍ୟଶାସ୍ତ୍ର ନୁହେଁ, ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗମ ।
ତତ୍କାଳୀନ ବୁଦ୍ଧି: ସମସ୍ୟାକୁ ତୁରନ୍ତ ବୁଝି ସମାଧାନ କରିବାର କ୍ଷମତା ।
ପ୍ରକୃତପରିସ୍ଥିତିଜ୍ଞ: ବାସ୍ତବ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ବୁଝି ରୋଗର ସଠିକ୍ ନିଦାନ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ।
ପରୋପକାରୀ ଓ ସହୃଦୟ: ଅନ୍ୟର ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖୀ ହେଉଥିବା ଓ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ।
ମାନବିକତା: ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତିର କନ୍ୟାକୁ ନିଜର ପିତା ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ତାଙ୍କର ମହାନ ମାନବିକତାର ପରିଚୟ ।
ବିକଳବୁଦ୍ଧି:
ପରିଚୟ: ରାଜବୈଦ୍ୟଙ୍କ ରସଶାଳାରେ ସହାୟକ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ।
ଗୁଣାବଳୀ (ଦୁର୍ଗୁଣ):
ସ୍ୱଳ୍ପବିଦ୍ୟ: ଅଳ୍ପ ଜ୍ଞାନ ଥିବା ।
ବିକଳବୁଦ୍ଧି: ବୁଦ୍ଧିହୀନ ବା ବିଚାରଶୂନ୍ୟ ।
ଅହଂକାରୀ: ନିଜକୁ ସର୍ବଜ୍ଞ ମନେକରୁଥିବା ।
ଆତ୍ମପ୍ରଶଂସକ: ସବୁବେଳେ ନିଜର କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ।
ମୂର୍ଖ: ଅଜ୍ଞାନତା ଓ ଅନଭ୍ୟାସ ଯୋଗୁଁ ଭୁଲ୍ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଉଥିବା ।
ଅନୁକରଣପ୍ରିୟ: ରାଜବୈଦ୍ୟଙ୍କୁ ଅନୁକରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା, କିନ୍ତୁ ବିଫଳ ।
ଘଟଣାବଳୀର ବିଶ୍ଳେଷଣ:
ରାସ୍ତାରେ ପଡ଼ିଥିବା ପଦାର୍ଥ ପରୀକ୍ଷଣ: ବିକଳବୁଦ୍ଧି ରାସ୍ତାରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏକ ପଦାର୍ଥକୁ ଜିଭରେ ରଖି ପରୀକ୍ଷା କଲା । ତା'ର ଯୁକ୍ତି ଥିଲା ଯେ ଏହାକୁ ପରୀକ୍ଷା ନକରି ଗଲେ ପାପ ହେବ । ଏହା ତା'ର ଅଜ୍ଞାନତା ଓ ଅହଂକାରର ପ୍ରଥମ ପ୍ରମାଣ ।
ସେନାପତିଙ୍କ ଜ୍ୱର ନିଦାନ: ସେନାପତି ଜ୍ୱରରେ ପୀଡ଼ିତ ଥିବାବେଳେ ବିକଳବୁଦ୍ଧି ରାଜବୈଦ୍ୟଙ୍କୁ ଅନୁକରଣ କରି ମିଥ୍ୟା ନାଡ଼ୀ ପରୀକ୍ଷା କଲା । ଖଟ ତଳେ ଏକ ବିଡ଼ାଳକୁ ଦେଖି ସେନାପତି ଅଧିକ ବିଡ଼ାଳ ମାଂସ ଖାଇଥିବାରୁ ଜ୍ୱର ହୋଇଛି ବୋଲି କହିଲା । ଏହା ଶୁଣି ସେନାପତିଙ୍କ ପରିବାର ଲୋକେ ତାକୁ ମାରି ତଡ଼ିଦେଲେ । ଏହା ତା'ର ମୂର୍ଖତାର ଚରମ ସୀମା ଥିଲା ।
ମୃତ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଅସଙ୍ଗତ ପ୍ରବୋଧନ: ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ କାନ୍ଦୁଥିବା ବେଳେ ବିକଳବୁଦ୍ଧି ନିଜକୁ ରାଜବୈଦ୍ୟଙ୍କ ପରି ମାନବିକତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା । ସେ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ କହିଲା ଯେ ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତି ଫେରେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ ଆଜିଠାରୁ ତାଙ୍କର ପତି ହେବ । ଏହା ଶୁଣି ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ତାକୁ ତିରସ୍କାର କଲେ ।
ରାଜାଙ୍କ ଉଦରପୀଡ଼ା ନିଦାନ (ଅମୃତକରଙ୍କ ଦକ୍ଷତା): ରାଜାଙ୍କ ଉଦରପୀଡ଼ା ହେବାରୁ ଅମୃତକର ତାଙ୍କ ଖଟ ତଳୁ ଏକ ଭୂଚଣକ ବିଜ ମଞ୍ଜି ପାଇଲେ । ସେ ତୁରନ୍ତ ବୁଝିପାରିଲେ ଯେ ରାଜା ଅଧିକ ଚିନାବାଦାମ ଖାଇଥିବାରୁ ଏହି ପୀଡ଼ା ହେଉଛି । ତାଙ୍କର ଏହି ନିଦାନ ଦକ୍ଷତାକୁ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ ।
କନ୍ୟାକୁ ପ୍ରବୋଧନ ଓ ପିତୃତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ (ଅମୃତକରଙ୍କ ମାନବିକତା): ଜଣେ ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତିର କନ୍ୟା କାନ୍ଦୁଥିବା ବେଳେ ଅମୃତକର ତାକୁ ବୁଝାଇଲେ ଏବଂ ଆଜିଠାରୁ ସେ ତା'ର ପିତା ବୋଲି କହିଲେ । ତାଙ୍କର ଏହି ମହାନ ମାନବିକତା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା ।
ବିକଳବୁଦ୍ଧିର ଶିଶୁରୋଗ ବିଶେଷଜ୍ଞର ମିଥ୍ୟା ଦାବି: ରାଜବୈଦ୍ୟଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ବିକଳବୁଦ୍ଧି ଏକ ଦୂର ଗ୍ରାମରେ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ ଚିକିତ୍ସା ଆରମ୍ଭ କଲା । ସେ ନିଜକୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଶିଶୁରୋଗ ବିଶେଷଜ୍ଞ ବୋଲି ପରିଚୟ ଦେଲା । କିନ୍ତୁ ଅଜ୍ଞାନତା ଓ ଅନଭ୍ୟାସ ଯୋଗୁଁ ତା'ର ଚିକିତ୍ସାରେ ଅନେକ ଶିଶୁ ପ୍ରାଣ ହରାଇଲେ । ରାଜା ଏହା ଜାଣି ତାକୁ ଦେଶାନ୍ତର କରିଦେଲେ ।
ନୈତିକ ଶିକ୍ଷା:
ଅଜ୍ଞାନତା ଓ ଅହଂକାର ମନୁଷ୍ୟକୁ ବିନାଶ ଆଡ଼କୁ ଟାଣିନିଏ ।
ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ବିନମ୍ର ଓ ପରୋପକାରୀ ହୋଇଥାଏ ।
ଅନ୍ୟକୁ ଅନୁକରଣ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ନିଜର ଯୋଗ୍ୟତା ଓ ଜ୍ଞାନକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ମିଥ୍ୟା ପ୍ରଦର୍ଶନ ଓ ଆତ୍ମପ୍ରଶଂସା କେବେହେଲେ ଶୁଭଙ୍କର ନୁହେଁ ।
୨.୨ ବ୍ୟାକରଣଗତ ବିଶ୍ଳେଷଣ:
ମୁଖ୍ୟ ଶବ୍ଦାର୍ଥ (टिप्पणी ଅନୁସାରେ):
ସଂସ୍ଥାପ୍ୟ - ସ୍ଥାପନ କରି ।
ସର୍ବଥା - ସବୁପ୍ରକାରେ ।
ସ୍ୱପ୍ରଭୋଃ - ନିଜ ମାଲିକର ।
ପ୍ରଶଂସତି - ପ୍ରଶଂସା କରେ ।
ଅବଲୋକନେନ - ଦେଖିବା ଦ୍ୱାରା ।
ଜାୟେତ - ହେବ ।
ନିରାକରୋତି ସ୍ମ - ବାରଣ କରୁଥିଲେ ।
ତଦର୍ଥମ୍ - ସେଥିପାଇଁ ।
କ୍ଷମଃ - ସମର୍ଥ ।
ଅଧୋଭାଗେ - ତଳେ ।
ଜ୍ୱରାକ୍ରାନ୍ତଃ - ଜ୍ୱରରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ।
ସଦନମ୍ - ଘର ।
ନିଶ୍ଚିତ୍ୟ - ନିଶ୍ଚୟ କରି ।
ତାଡ଼ୟିତ୍ୱା - ମାରି ।
କ୍ଷୁଣ୍ଣଃ - ଦୁଃଖିତ ।
ପ୍ରାଣୀ - ଜୀବ ।
ଦିବଂଗତଃ - ମୃତ ।
ପ୍ରୋବାଚ - କହିଲା ।
ବିହାୟ - ଛାଡ଼ି ।
ସୁଦକ୍ଷଃ - ସୁନିପୁଣ ।
ସର୍ବଜ୍ଞଃ - ସବୁ ଜାଣିଥିବା ।
ପୁରତଃ - ସମ୍ମୁଖରେ ।
ପ୍ରମାଣୟିଷ୍ୟତି - ପ୍ରମାଣ କରିବ ।
ପାତକମ୍ - ପାପ ।
ବୀକ୍ଷ୍ୟ - ଦେଖି ।
ଶାସ୍ତ୍ରଦର୍ଶୀ - ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖୁଥିବା ।
ନିଦାନେ - ରୋଗ ନିରୂପଣରେ ।
ଖଟ୍ୱାୟାଃ - ପର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ।
ନିଶମ୍ୟ - ଶୁଣି ।
ସମ୍ବାଦଃ - ବାର୍ତ୍ତା ।
ବିଡ଼ାଳଃ - ମାର୍ଜାର ।
ଉତ୍କ୍ଷିପ୍ତାଃ - କ୍ରୋଧିତ ।
ନିଃସାରିତବନ୍ତଃ - ବାହାରକୁ ପଠାଇଦେଲେ ।
ନିକଷା - ସମୀପରେ ।
ପ୍ରଦାତୁମ୍ - ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ।
ଭୃଶମ୍ - ଅତ୍ୟନ୍ତ ।
ଅଦ୍ୟପ୍ରଭୃତି - ଆଜିଠାରୁ ।
କାଳକବଳିତାଃ - ମୃତ ।
ସନ୍ଧି (Sandhi):
ସ୍ୱରସନ୍ଧି:
ତଥୈବାଽପି = ତଥା + ଏବ + ଅପି (ବୃଦ୍ଧି + ପୂର୍ବରୂପ)
କିମପି = କିମ୍ + ଅପି (ଅନୁସ୍ୱାର)
ଅସୌ + ଆସୀତ୍ = ଅସାବାସୀତ୍ (ପୂର୍ବରୂପ)
କିୟତ୍ + କ୍ଷଣେଭ୍ୟଃ = କିୟତ୍କ୍ଷଣେଭ୍ୟଃ (ଜଶ୍ତ୍ୱ)
ତମେବ = ତମ୍ + ଏବ (ଅନୁସ୍ୱାର)
ମହାନ୍ + ଆନନ୍ଦେନ = ମହାନାନନ୍ଦେନ (ଦୀର୍ଘ)
ମମ + ଅପି = ମମାପି (ଦୀର୍ଘ)
ଅହମ୍ + ଏବମ୍ = ଅହମେବମ୍ (ଅନୁସ୍ୱାର)
ଯତଃ + ହି = ଯତୋ ହି (ବିସର୍ଗ)
ଅସ୍ୟ + ଉପରି = ଅସ୍ୟୋପରି (ଗୁଣ)
ଆବୟୋଃ + ପାଦପାତଃ = ଆବୟୋଃ ପାଦପାତଃ (ବିସର୍ଗ)
ତର୍ହି + ଅବଶ୍ୟମ୍ = ତର୍ହ୍ୟବଶ୍ୟମ୍ (ଯଣ)
ମହତ୍ + ପାତକମ୍ = ମହତ୍ପାତକମ୍ (ଜଶ୍ତ୍ୱ)
ମୂର୍ଖତା + ଅହଂକାରମ୍ = ମୂର୍ଖତାମହଂକାରମ୍ (ଦୀର୍ଘ)
ଏତାଦୃଶ + କାର୍ଯ୍ୟାତ୍ = ଏତାଦୃଶକାର୍ଯ୍ୟାତ୍ (ବିସର୍ଗ)
ନ + କେବଳମ୍ = ନ କେବଳମ୍ (ସ୍ୱର)
ଅପି + ତୁ = ଅପିତୁ (ସ୍ୱର)
ଆସୀତ୍ + ଅନନ୍ୟା = ଆସୀଦନନ୍ୟା (ଜଶ୍ତ୍ୱ)
ଏକଦା + ଉଦରପୀଡ଼ାମ୍ = ଏକଦୋଦରପୀଡ଼ାମ୍ (ଗୁଣ)
ଅଧୋଭାଗେ + ଏକମ୍ = ଅଧୋଭାଗେଽକମ୍ (ପୂର୍ବରୂପ)
ଏତସ୍ୟ + ଅଧିକଭକ୍ଷଣେନ = ଏତସ୍ୟାଧିକଭକ୍ଷଣେନ (ଦୀର୍ଘ)
ରାଜନ୍ + ଭୂଚଣକାନାମ୍ = ରାଜନ୍ ଭୂଚଣକାନାମ୍ (ନିତ୍ୟ)
ଏତାଦୃଶୀ + ଉଦରପୀଡ଼ା = ଏତାଦୃଶ୍ୟୁଦରପୀଡ଼ା (ଯଣ)
ସତ୍ୟମ୍ + ଅସ୍ତି = ସତ୍ୟମସ୍ତି (ଅନୁସ୍ୱାର)
ଏତତ୍ + ନିଶମ୍ୟ = ଏତନ୍ନିଶମ୍ୟ (ଶ୍ଚୁତ୍ୱ)
ଅନ୍ୟେ + ଅପି = ଅନ୍ୟେଽପି (ପୂର୍ବରୂପ)
ତତ୍ର + ଅପି = ତତ୍ରାପି (ଦୀର୍ଘ)
ସ୍ୟାତ୍ + ଇତି = ସ୍ୟାଦିତି (ଜଶ୍ତ୍ୱ)
ମିତ୍ରାଳୟମ୍ + ଅଗଚ୍ଛତ୍ = ମିତ୍ରାଳୟମଗଚ୍ଛତ୍ (ଅନୁସ୍ୱାର)
ଜ୍ୱର + ଆକ୍ରାନ୍ତଃ = ଜ୍ୱରାକ୍ରାନ୍ତଃ (ଦୀର୍ଘ)
ଅତଃ + ଅୟମ୍ = ଅତୋଽୟମ୍ (ବିସର୍ଗ + ପୂର୍ବରୂପ)
ସ୍ୱ + ଜ୍ଞାନସ୍ୟ = ସ୍ୱଜ୍ଞାନସ୍ୟ (ସ୍ୱର)
ଏକସ୍ୟାଃ + ଖଟ୍ୱାୟାଃ = ଏକସ୍ୟାଃ ଖଟ୍ୱାୟାଃ (ବିସର୍ଗ)
ଉପରି + ସ୍ଥିତଃ = ଉପରିସ୍ଥିତଃ (ବିସର୍ଗ)
ଆତ୍ମୀୟାଃ + ତସ୍ୟ = ଆତ୍ମୀୟାସ୍ତସ୍ୟ (ବିସର୍ଗ)
ଚତୁଃ + ପାର୍ଶ୍ୱେ = ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ୱେ (ବିସର୍ଗ)
ଅଧଃ + ଅପଶ୍ୟତ୍ = ଅଧୋଽପଶ୍ୟତ୍ (ବିସର୍ଗ + ପୂର୍ବରୂପ)
ଅୟମ୍ + ଏବ = ଅୟମେବ (ସ୍ୱର)
ଇତି + ନିଶ୍ଚିତ୍ୟ = ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ୟ (ସ୍ୱର)
ଅଧିକ + ବିଡ଼ାଳଭକ୍ଷଣେନ = ଅଧିକବିଡ଼ାଳଭକ୍ଷଣେନ (ସ୍ୱର)
ଏତାଦୃଶଃ + ଜ୍ୱରଃ = ଏତାଦୃଶୋ ଜ୍ୱରଃ (ବିସର୍ଗ)
ଅବଶ୍ୟମ୍ + ଜାୟତେ = ଅବଶ୍ୟଂ ଜାୟତେ (ଅନୁସ୍ୱାର)
ମନ୍ୟେ + ରାତ୍ରୌ = ମନ୍ୟେ ରାତ୍ରୌ (ସ୍ୱର)
ଅଧିକମ୍ + ବିଡ଼ାଳମାଂସମ୍ = ଅଧିକଂ ବିଡ଼ାଳମାଂସମ୍ (ଅନୁସ୍ୱାର)
ଅଖାଦତ୍ + ଯେନ = ଅଖାଦଦ୍ ଯେନ (ଜଶ୍ତ୍ୱ)
ଜ୍ୱର + ଆକ୍ରାନ୍ତଃ = ଜ୍ୱରାକ୍ରାନ୍ତଃ (ଦୀର୍ଘ)
ଅତୀବ + ଉତ୍କ୍ଷିପ୍ତାଃ = ଅତୀବୋତ୍କ୍ଷିପ୍ତାଃ (ଗୁଣ)
ଅୟମ୍ + ଅତୀବ = ଅୟମତୀବ (ସ୍ୱର)
ଇତି + ବିଚିନ୍ତ୍ୟ = ଇତି ବିଚିନ୍ତ୍ୟ (ସ୍ୱର)
ତମେବ + ତାଡ଼ୟିତ୍ୱା = ତମେବ ତାଡ଼ୟିତ୍ୱା (ସ୍ୱର)
ତସ୍ମାତ୍ + ନିଃସାରିତବନ୍ତଃ = ତସ୍ମାନ୍ନିଃସାରିତବନ୍ତଃ (ଶ୍ଚୁତ୍ୱ)
କସ୍ୟ + ଦୁଃଖ + ଅବଲୋକନେନ = କସ୍ୟ ଦୁଃଖାବଲୋକନେନ (ବିସର୍ଗ)
ସଃ + ସ୍ୱୟମ୍ = ସ ସ୍ୱୟମ୍ (ବିସର୍ଗ)
ଏଷ + ଖଲୁ = ଏଷ ଖଲୁ (ବିସର୍ଗ)
ତସ୍ୟ + ଗୁଣଃ = ତସ୍ୟ ଗୁଣଃ (ବିସର୍ଗ)
ପୂଜିତଃ + ଚ = ପୂଜିତଶ୍ଚ (ବିସର୍ଗ)
ଏକସ୍ମିନ୍ + ଦିବସେ = ଏକସ୍ମିନ୍ ଦିବସେ (ସ୍ୱର)
ତସ୍ୟ + ଗୃହମ୍ = ତସ୍ୟ ଗୃହମ୍ (ବିସର୍ଗ)
ନିକଷା + କଶ୍ଚିତ୍ = ନିକଷା କଶ୍ଚିତ୍ (ବିସର୍ଗ)
ଜନଃ + ମୃତଃ = ଜନୋ ମୃତଃ (ବିସର୍ଗ)
ତସ୍ୟ + ଏକା = ତସ୍ୟୈକା (ବୃଦ୍ଧି)
ଉଚ୍ଚୈଃ + ଅକ୍ରନ୍ଦତ୍ = ଉଚ୍ଚୈରକ୍ରନ୍ଦତ୍ (ବିସର୍ଗ)
କୃପାଳୁଃ + ରାଜବୈଦ୍ୟଃ = କୃପାଳୁ ରାଜବୈଦ୍ୟଃ (ବିସର୍ଗ)
ତତ୍ର + ଗତ୍ୱା = ତତ୍ର ଗତ୍ୱା (ସ୍ୱର)
ତାମ୍ + ଏବ = ତାମେବ (ଅନୁସ୍ୱାର)
ପୁତ୍ରି + ମା = ପୁତ୍ରି ମା (ସ୍ୱର)
ଅଦ୍ୟ + ଆରଭ୍ୟ = ଅଦ୍ୟାରଭ୍ୟ (ଦୀର୍ଘ)
ଅହମ୍ + ଏବ = ଅହମେବ (ଅନୁସ୍ୱାର)
ତବ + ପିତା + ଅସ୍ମି = ତବ ପିତାଽସ୍ମି (ପୂର୍ବରୂପ)
ନିବର୍ତ୍ତତେ + ତଦର୍ଥମ୍ = ନିବର୍ତ୍ତତେ ତଦର୍ଥମ୍ (ସ୍ୱର)
କାନି + ଦିନାନି = କାନି ଦିନାନି (ସ୍ୱର)
ବା + କ୍ରନ୍ଦିଷ୍ୟସି = ବା କ୍ରନ୍ଦିଷ୍ୟସି (ସ୍ୱର)
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ + ସ୍ୱକର୍ତ୍ତବ୍ୟପାଳନମ୍ = ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ସ୍ୱକର୍ତ୍ତବ୍ୟପାଳନମ୍ (ସ୍ୱର)
ନ + କେବଳମ୍ = ନ କେବଳମ୍ (ସ୍ୱର)
ଅପି + ତୁ = ଅପିତୁ (ସ୍ୱର)
ତତ୍ର + ଉପସ୍ଥିତାଃ = ତତ୍ରୋପସ୍ଥିତାଃ (ଗୁଣ)
ମୁଗ୍ଧାଃ + ଜନାଃ = ମୁଗ୍ଧା ଜନାଃ (ବିସର୍ଗ)
ରାଜବୈଦ୍ୟସ୍ୟ + ଉତ୍ତୁଙ୍ଗାମ୍ = ରାଜବୈଦ୍ୟସ୍ୟୋତ୍ତୁଙ୍ଗାମ୍ (ଗୁଣ)
ପ୍ରଶଂସନ୍ତି + ସ୍ମ = ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ସ୍ମ (ସ୍ୱର)
ତତ୍ + ଆରଭ୍ୟ = ତଦାରଭ୍ୟ (ଜଶ୍ତ୍ୱ)
ସ୍ୱ + ମାନବିକତାୟାଃ = ସ୍ୱମାନବିକତାୟାଃ (ସ୍ୱର)
ଅପି + ପରିଚୟମ୍ = ଅପି ପରିଚୟମ୍ (ସ୍ୱର)
ପ୍ରଦାତୁମ୍ + ଇଚ୍ଛୁକଃ = ପ୍ରଦାତୁମିଚ୍ଛୁକଃ (ଯଣ)
ସୁଯୋଗ + ଅଭିଲାଷୀ = ସୁଯୋଗାଭିଲାଷୀ (ଦୀର୍ଘ)
ଅଭବତ୍ + ସ୍ୱଳ୍ପଦିନାଭ୍ୟନ୍ତରେ = ଅଭବତ୍ ସ୍ୱଳ୍ପଦିନାଭ୍ୟନ୍ତରେ (ସ୍ୱର)
ଅବନ୍ତୀକାୟାଃ + ବୃଦ୍ଧଃ = ଅବନ୍ତୀକାୟା ବୃଦ୍ଧଃ (ବିସର୍ଗ)
ମନ୍ତ୍ରୀ + ଦିବଂଗତଃ = ମନ୍ତ୍ରୀ ଦିବଂଗତଃ (ବିସର୍ଗ)
ଅନ୍ୟୈଃ + ଆତ୍ମୀୟୈଃ = ଅନ୍ୟୈରାତ୍ମୀୟୈଃ (ବିସର୍ଗ)
ସହ + ମନ୍ତ୍ରିଣଃ = ସହ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ (ସ୍ୱର)
ପତ୍ନୀ + ଅପି = ପତ୍ନ୍ୟପି (ଯଣ)
ଭୃଶମ୍ + ଅକ୍ରନ୍ଦତ୍ = ଭୃଶମକ୍ରନ୍ଦତ୍ (ଅନୁସ୍ୱାର)
ତଦାନୀମ୍ + ତତ୍ର + ଉପସ୍ଥିତଃ = ତଦାନୀଂ ତତ୍ରୋପସ୍ଥିତଃ (ଅନୁସ୍ୱାର + ଗୁଣ)
ଅୟମ୍ + ସର୍ବେଷାମ୍ = ଅୟଂ ସର୍ବେଷାମ୍ (ଅନୁସ୍ୱାର)
ପୁରତଃ + ଉଚ୍ଚୈଃ = ପୁରତ ଉଚ୍ଚୈଃ (ବିସର୍ଗ)
ପ୍ରୋବାଚ + ବୃଦ୍ଧେ = ପ୍ରୋବାଚ ବୃଦ୍ଧେ (ସ୍ୱର)
ମାନବଃ + ମରଣଶୀଳଃ = ମାନବୋ ମରଣଶୀଳଃ (ବିସର୍ଗ)
ନ + କଦାପି = ନ କଦାପି (ସ୍ୱର)
ମୃତକଃ + ପୁନଃ + ଆୟାତି = ମୃତକଃ ପୁନରାୟାତି (ବିସର୍ଗ)
ତଦର୍ଥମ୍ + ମା = ତଦର୍ଥଂ ମା (ଅନୁସ୍ୱାର)
ବିଲପ + ଯଦି = ବିଲପ ଯଦି (ସ୍ୱର)
ଚିତ୍ତେ + ନ + ଅନ୍ୟଥା = ଚିତ୍ତେ ନାନ୍ୟଥା (ଦୀର୍ଘ)
ଚିନ୍ତୟସି + ତର୍ହି = ଚିନ୍ତୟସି ତର୍ହି (ସ୍ୱର)
ଅଦ୍ୟ + ପ୍ରଭୃତି = ଅଦ୍ୟପ୍ରଭୃତି (ସ୍ୱର)
ଅହମ୍ + ଏବ = ଅହମେବ (ଅନୁସ୍ୱାର)
ତବ + ପତିଃ = ତବ ପତିଃ (ସ୍ୱର)
ଭବିଷ୍ୟାମି + ଇତି = ଭବିଷ୍ୟାମୀତି (ଦୀର୍ଘ)
ତସ୍ୟ + ବକ୍ତବ୍ୟେନ = ତସ୍ୟ ବକ୍ତବ୍ୟେନ (ସ୍ୱର)
କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ + ମୃତମନ୍ତ୍ରିଣଃ = କ୍ରୁଦ୍ଧା ମୃତମନ୍ତ୍ରିଣଃ (ବିସର୍ଗ)
ଆତ୍ମୀୟାଃ + ତମେବ = ଆତ୍ମୀୟାସ୍ତମେବ (ବିସର୍ଗ)
ତିରସ୍କୁର୍ବନ୍ତି + ସ୍ମ = ତିରସ୍କୁର୍ବନ୍ତି ସ୍ମ (ସ୍ୱର)
ପରିଶେଷେ + ସର୍ବାସୁ = ପରିଶେଷେ ସର୍ବାସୁ (ସ୍ୱର)
ଉପହସିତଃ + ଅୟମ୍ = ଉପହସିତୋଽୟମ୍ (ବିସର୍ଗ + ପୂର୍ବରୂପ)
ରାଜବୈଦ୍ୟମ୍ + ବିହାୟ = ରାଜବୈଦ୍ୟଂ ବିହାୟ (ଅନୁସ୍ୱାର)
ଦୂରସ୍ଥେ + ଗ୍ରାମେ = ଦୂରସ୍ଥେ ଗ୍ରାମେ (ସ୍ୱର)
ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରରୂପେଣ + ଚିକିତ୍ସାକାର୍ଯ୍ୟମ୍ = ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରରୂପେଣ ଚିକିତ୍ସାକାର୍ଯ୍ୟମ୍ (ସ୍ୱର)
ପ୍ରାରଭତ + ରସଶାଳାୟାମ୍ = ପ୍ରାରଭତ ରସଶାଳାୟାମ୍ (ସ୍ୱର)
କେଷାଞ୍ଚନ + ଔଷଧାନାମ୍ = କେଷାଞ୍ଚନୌଷଧାନାମ୍ (ବୃଦ୍ଧି)
କୁଟ୍ଟନ + ପେଷଣାଦି + କାର୍ଯ୍ୟେଷୁ = କୁଟ୍ଟନପେଷଣାଦିକାର୍ଯ୍ୟେଷୁ (ଦୀର୍ଘ)
ନିଯୁକ୍ତଃ + ଅୟମ୍ + ଅପି = ନିଯୁକ୍ତୋଽୟମପି (ବିସର୍ଗ + ପୂର୍ବରୂପ)
କତିପୟାନାମ୍ + ସାଧାରଣରୋଗାଣାମ୍ = କତିପୟାନାଂ ସାଧାରଣରୋଗାଣାମ୍ (ଅନୁସ୍ୱାର)
ସାମାନ୍ୟ + ଚିକିତ୍ସାମ୍ = ସାମାନ୍ୟଚିକିତ୍ସାମ୍ (ସ୍ୱର)
ବିଜାନାତି + ତସ୍ୟାଃ = ବିଜାନାତି ତସ୍ୟାଃ (ସ୍ୱର)
ଆଧାରେଣ + ଅସୌ = ଆଧାରେଣାସୌ (ଦୀର୍ଘ)
ସ୍ୱୟମ୍ + ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ + ଚିକିତ୍ସକଃ = ସ୍ୱୟଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣଚିକିତ୍ସକଃ (ଅନୁସ୍ୱାର)
ଇତି + ପ୍ରମାଣୀକରୋତି = ଇତି ପ୍ରମାଣୀକରୋତି (ସ୍ୱର)
ଅପରଞ୍ଚ + ଶିଶୂନାମ୍ = ଅପରଞ୍ଚ ଶିଶୂନାମ୍ (ସ୍ୱର)
ଚିକିତ୍ସା + ସୁକରା = ଚିକିତ୍ସା ସୁକରା (ସ୍ୱର)
ଇତି + ସ୍ଥିରୀକୃତ୍ୟ = ଇତି ସ୍ଥିରୀକୃତ୍ୟ (ସ୍ୱର)
ଆତ୍ମନଃ + ପରିଚୟମ୍ = ଆତ୍ମନଃ ପରିଚୟମ୍ (ବିସର୍ଗ)
ସ୍ୱୟମ୍ + ବିଶିଷ୍ଟଶିଶୁରୋଗବିଶେଷଜ୍ଞଃ = ସ୍ୱୟଂ ବିଶିଷ୍ଟଶିଶୁରୋଗବିଶେଷଜ୍ଞଃ (ଅନୁସ୍ୱାର)
ଇତି + ପ୍ରଦଦାତି = ଇତି ପ୍ରଦଦାତି (ସ୍ୱର)
ପରନ୍ତୁ + ଅଜ୍ଞାନାତ୍ = ପରନ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନାତ୍ (ଯଣ)
ଅନଭ୍ୟାସାତ୍ + ଚ = ଅନଭ୍ୟାସାଚ୍ଚ (ଶ୍ଚୁତ୍ୱ)
ବହବଃ + ଶିଶବଃ = ବହବଃ ଶିଶବଃ (ବିସର୍ଗ)
କାଳକବଳିତାଃ + ଯଦା = କାଳକବଳିତା ଯଦା (ବିସର୍ଗ)
ତେଷାମ୍ + ପିତରଃ = ତେଷାଂ ପିତରଃ (ଅନୁସ୍ୱାର)
ମହତା + ଦୁଃଖେନ = ମହତା ଦୁଃଖେନ (ସ୍ୱର)
ରାଜ୍ଞଃ + ନିକଟେ = ରାଜ୍ଞୋ ନିକଟେ (ବିସର୍ଗ)
ସର୍ବମ୍ + ବୃତ୍ତାନ୍ତମ୍ = ସର୍ବଂ ବୃତ୍ତାନ୍ତମ୍ (ଅନୁସ୍ୱାର)
ନିବେଦୟନ୍ତି + ତଦାନୀମ୍ = ନିବେଦୟନ୍ତି ତଦାନୀମ୍ (ସ୍ୱର)
ସର୍ବମ୍ + ବିଚାର୍ୟ୍ୟ = ସର୍ବଂ ବିଚାର୍ୟ୍ୟ (ଅନୁସ୍ୱାର)
କୁପିତଃ + ରାଜା = କୁପିତୋ ରାଜା (ବିସର୍ଗ)
ବିକଳବୁଦ୍ଧିମ୍ + ଦେଶାନ୍ତରୀକରୋତି + ସ୍ମ = ବିକଳବୁଦ୍ଧିଂ ଦେଶାନ୍ତରୀକରୋତି ସ୍ମ (ଅନୁସ୍ୱାର)
ବିଭକ୍ତି ଓ କାରକ:
ପ୍ରଥମା ବିଭକ୍ତି (କର୍ତ୍ତା): ରାଜବୈଦ୍ୟଃ, ବିକଳବୁଦ୍ଧିଃ, ରାଜା, ସେନାପତିଃ, ଜନଃ, କନ୍ୟା, ପିତରଃ ।
ଦ୍ୱିତୀୟା ବିଭକ୍ତି (କର୍ମ): ପଦାର୍ଥମ୍, ରାଜବୈଦ୍ୟମ୍, ତାମ୍, ବୃତ୍ତାନ୍ତମ୍, ବିକଳବୁଦ୍ଧିମ୍ ।
ତୃତୀୟା ବିଭକ୍ତି (କରଣ): ଜିହ୍ୱାୟାମ୍ (ସପ୍ତମୀ), ଅବଲୋକନେନ, ମହାନନ୍ଦେନ, ବହୁଗ୍ରନ୍ଥାନୁଶୀଲନେନ, ଭକ୍ଷଣେନ, ବକ୍ତବ୍ୟେନ, ଅଜ୍ଞାନାତ୍ (ପଞ୍ଚମୀ), ଅନଭ୍ୟାସାତ୍ (ପଞ୍ଚମୀ), ଦୁଃଖେନ ।
ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତି (ସମ୍ପ୍ରଦାନ): ଶିକ୍ଷଣାୟ, ବିନୋଦନାୟ ।
ପଞ୍ଚମୀ ବିଭକ୍ତି (ଅପାଦାନ): ମୁଖାତ୍, ରାଜପୁରାତ୍, ତସ୍ମାତ୍, ଅଜ୍ଞାନାତ୍, ଅନଭ୍ୟାସାତ୍ ।
ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି (ସମ୍ବନ୍ଧ): ରାଜ୍ଞଃ, ପ୍ରଜାକୁଳସ୍ୟ, ରାଜବୈଦ୍ୟସ୍ୟ, ସ୍ୱପ୍ରଭୋଃ, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନବିଷୟେ, ତସ୍ୟ, ଆବୟୋଃ, ମନ୍ତ୍ରିଣଃ, ସର୍ବେଷାମ୍, ତେଷାମ୍, ଶିଶୂନାମ୍ ।
ସପ୍ତମୀ ବିଭକ୍ତି (ଅଧିକରଣ): ଅବନ୍ତୀକାୟାମ୍, ଜିହ୍ୱାୟାମ୍, ମାର୍ଗସ୍ୟୋପରି, ଖଟ୍ୱାୟାଃ, ଚିତ୍ତେ, ରସଶାଳାୟାମ୍, କାର୍ଯ୍ୟେଷୁ, ଗ୍ରାମେ ।
ପ୍ରତ୍ୟୟ:
କ୍ତ୍ୱା (ତୁମୁନ୍): ସଂସ୍ଥାପ୍ୟ (ସମ୍ + ସ୍ଥା + ଲ୍ୟପ୍), ଆନୀୟ (ଆ + ନୀ + ଲ୍ୟପ୍), ନିକ୍ଷିପତି (ନି + କ୍ଷିପ୍ + ଲଟ୍), ବିହସ୍ୟ (ବି + ହସ୍ + ଲ୍ୟପ୍), ବୀକ୍ଷ୍ୟ (ବି + ଈକ୍ଷ + ଲ୍ୟପ୍), ସ୍ଥିରୀକୃତ୍ୟ (ସ୍ଥିରୀ + କୃ + ଲ୍ୟପ୍), ନିଶମ୍ୟ (ନି + ଶମ୍ + ଲ୍ୟପ୍), ତାଡ଼ୟିତ୍ୱା (ତାଡ଼ି + କ୍ତ୍ୱା), ବିଚିନ୍ତ୍ୟ (ବି + ଚିନ୍ତ + ଲ୍ୟପ୍), ଗତ୍ୱା (ଗମ୍ + କ୍ତ୍ୱା), ବିହାୟ (ବି + ହା + ଲ୍ୟପ୍) ।
ତୁମୁନ୍: ପ୍ରମାଣୟିଷ୍ୟତି (ପ୍ର + ମାଣ + ଣିଚ୍ + ଲୃଟ୍), ପ୍ରଦାତୁମ୍ (ପ୍ର + ଦା + ତୁମୁନ୍) ।
ସମାସ:
ତତ୍ପୁରୁଷ ସମାସ: ରାଜବୈଦ୍ୟଃ (ରାଜ୍ଞଃ ବୈଦ୍ୟଃ), ରସଶାଳା (ରସସ୍ୟ ଶାଳା), ଉଦରପୀଡ଼ା (ଉଦରସ୍ୟ ପୀଡ଼ା), ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ (ଶାସ୍ତ୍ରସ୍ୟ ଜ୍ଞାନମ୍), କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା (କାର୍ଯ୍ୟସ୍ୟ ଦକ୍ଷତା), ପାଦପାତଃ (ପାଦସ୍ୟ ପାତଃ), ମାନବିକତା (ମାନବସ୍ୟ ଇତା), ଶିଶୁରୋଗ (ଶିଶୂନାଂ ରୋଗଃ) ।
ବହୁବ୍ରୀହି ସମାସ: ବିକଳବୁଦ୍ଧିଃ (ବିକଳା ବୁଦ୍ଧିଃ ଯସ୍ୟ ସଃ), ବହୁଶାସ୍ତ୍ରଦର୍ଶୀ (ବହୁନି ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ପଶ୍ୟତି ଯଃ ସଃ) ।
କର୍ମଧାରୟ ସମାସ: ଅମୃତକରଃ (ଅମୃତଂ କରୋତି ଇତି), ସ୍ୱଳ୍ପବିଦ୍ୟଃ (ସ୍ୱଳ୍ପା ବିଦ୍ୟା ଯସ୍ୟ ସଃ) ।
୩. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ (100% Complete Solved Exercises)
୧. ନିଜଭାଷୟା ବାକ୍ୟଦ୍ୱୟେନ ବାକ୍ୟତ୍ରୟେଣ ବା ଉତ୍ତରଂ ଲିଖତ ।
(ନିଜ ଭାଷାରେ ଦୁଇ ବା ତିନୋଟି ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଲେଖ ।)
(କ) ଦ୍ୱିତୀୟଚରକସ୍ୟ ଅମୃତକରସ୍ୟ ସଂକ୍ଷିପ୍ତଂ ପରିଚୟଂ ଲିଖତ ।
ଉତ୍ତର: ଅବନ୍ତୀକାର ରାଜବୈଦ୍ୟ ଅମୃତକର ଦ୍ୱିତୀୟ ଚରକ ତୁଲ୍ୟ ଥିଲେ । ରାଜା ଚନ୍ଦ୍ରସେନ ଓ ପ୍ରଜାକୁଳର ତାଙ୍କ ଉପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶ୍ୱାସ ଥିଲା । ସେ ଔଷଧୀୟ ପତ୍ରପୁଷ୍ପାଦିର ଗୁଣ ପରୀକ୍ଷଣରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିପୁଣ ଥିଲେ ଏବଂ ବହୁଶାସ୍ତ୍ରଦର୍ଶୀ ତଥା ପ୍ରକୃତପରିସ୍ଥିତିଜ୍ଞ ଥିଲେ ।
(ଖ) ବିକଳବୁଦ୍ଧିଃ କଃ ? ସଃ ସ୍ୱଭାବେନ କୀଦୃଶଃ ?
ଉତ୍ତର: ବିକଳବୁଦ୍ଧି ରାଜବୈଦ୍ୟ ଅମୃତକରଙ୍କ ରସଶାଳାରେ ସହାୟକ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ଥିଲା । ସେ ସ୍ୱଭାବରେ ଅଳ୍ପବିଦ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧିହୀନ ଓ ଅହଂକାରୀ ଥିଲା । ସେ ନିଜକୁ ସର୍ବଜ୍ଞ ମନେକରୁଥିଲା ଏବଂ ସବୁବେଳେ ନିଜର ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲା ।
(ଗ) ମହତା ଆନନ୍ଦେନ ମନ୍ଦଂ ବିହସ୍ୟ ବିକଳବୁଦ୍ଧିଃ କିଂ କଥୟତି ?
ଉତ୍ତର: ମହାନ ଆନନ୍ଦରେ ମୃଦୁ ହସି ବିକଳବୁଦ୍ଧି କହିଲା ଯେ, ମାନ୍ୟବର! ଆପଣଙ୍କ ସାହଚର୍ଯ୍ୟରେ ଓ ବହୁ ଗ୍ରନ୍ଥ ଅନୁଶୀଳନ ଦ୍ୱାରା ମୋର ମଧ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଣ ପରୀକ୍ଷଣରେ ଦକ୍ଷତା ବଢ଼ିଯାଇଛି । ସେଥିପାଇଁ ମୁଁ ଏପରି କରୁଛି ।
(ଘ) ରାଜବୈଦ୍ୟଃ ଅମୃତକରଃ ରାଜ୍ଞଃ ଉଦରପୀଡ଼ାୟାଃ କାରଣଂ କିମିତି ଅବଦତ୍ ?
ଉତ୍ତର: ରାଜବୈଦ୍ୟ ଅମୃତକର ରାଜାଙ୍କ ଉଦରପୀଡ଼ାର କାରଣ ସମ୍ପର୍କରେ କହିଲେ ଯେ, ରାଜା ଅଧିକ ଚିନାବାଦାମ (ଭୂଚଣକ) ଖାଇଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଉଦରପୀଡ଼ା ହେଉଛି । ଏହା ଶାସ୍ତ୍ରର ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଅଟେ ।
(ଙ) ବିକଳବୁଦ୍ଧିଃ ସେନାପତେଃ ମିଥ୍ୟାନାଡ଼ୀପରୀକ୍ଷଣଂ କୃତ୍ୱା କିମବଦତ୍ ?
ଉତ୍ତର: ବିକଳବୁଦ୍ଧି ସେନାପତିଙ୍କର ମିଥ୍ୟା ନାଡ଼ୀ ପରୀକ୍ଷଣ କରି ଖଟ ତଳେ ବସିଥିବା ଏକ ବିଡ଼ାଳକୁ ଦେଖି କହିଲା ଯେ, ସେନାପତି ଅଧିକ ବିଡ଼ାଳ ମାଂସ ଖାଇଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ଜ୍ୱର ହୋଇଛି । ଏହା ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ବଚନ ଅଟେ ।
୨. ନିଜଭାଷୟା ଏକପଦାତ୍ମକଂ / ଅତିସଂକ୍ଷିପ୍ତମ୍ ଉତ୍ତରଂ ଲିଖତ ।
(ନିଜ ଭାଷାରେ ଏକପଦାତ୍ମକ ବା ଅତି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତର ଲେଖ ।)
(କ) ରାଜା କୁପିତଃ ସନ୍ କଂ ଦେଶାନ୍ତରୀକରୋତି ସ୍ମ ?
ଉତ୍ତର: ବିକଳବୁଦ୍ଧିକୁ ।
(ଖ) ଅଜ୍ଞାନାତ୍ ଅନଭ୍ୟାସାତ୍ ଚ କେ କାଳକବଳିତାଃ ଭବନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର: ଶିଶବଃ (ଶିଶୁମାନେ) ।
(ଗ) ବିକଳବୁଦ୍ଧିଃ ରାଜବୈଦ୍ୟଂ ବିହାୟ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରରୂପେଣ କିଂ ପ୍ରାରଭତେ ?
ଉତ୍ତର: ଚିକିତ୍ସାକାର୍ଯ୍ୟମ୍ ।
(ଘ) କଃ ପୁନଃ ନାୟାତି ?
ଉତ୍ତର: ମୃତକଃ (ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତି) ।
(ଙ) ରାଜବୈଦ୍ୟଃ ଅମୃତକରଃ କୁତ୍ର ଆସୀତ୍ ?
ଉତ୍ତର: ଅବନ୍ତୀକାୟାମ୍ ।
(ଚ) କଃ ସ୍ୱଳ୍ପବିଦ୍ୟଃ ?
ଉତ୍ତର: ବିକଳବୁଦ୍ଧିଃ ।
(ଛ) କଃ ବହୁଶାସ୍ତ୍ରଦର୍ଶୀ ?
ଉତ୍ତର: ରାଜବୈଦ୍ୟଃ ଅମୃତକରଃ ।
(ଜ) ରାଜବୈଦ୍ୟଃ ଖଟ୍ୱାୟାଃ ଅଧୋଭାଗେ କିମପଶ୍ୟତ୍ ?
ଉତ୍ତର: ଭୂଚଣକବୀଜମ୍ ।
(ଝ) ବିକଳବୁଦ୍ଧିଃ ସେନାପତେଃ ଖଟ୍ୱାୟାଃ ଅଧୋଭାଗେ କିମପଶ୍ୟତ୍ ?
ଉତ୍ତର: ବିଡ଼ାଳମ୍ ।
୩. ସନ୍ଧିବିଚ୍ଛେଦଂ କୁରୁତ ।
(ସନ୍ଧି ବିଚ୍ଛେଦ କର ।)
ଅୟମପି: ଅୟମ୍ + ଅପି
ପ୍ରାରଭତ: ପ୍ର + ଆରଭତ
ଉପହସିତୋଽୟମ୍: ଉପହସିତଃ + ଅୟମ୍
ତିରସ୍କୁର୍ବନ୍ତି: ତିରଃ + କୁର୍ବନ୍ତି
ତମେବ: ତମ୍ + ଏବ
କଦାପି: କଦା + ଅପି
ପ୍ରୋବାଚ: ପ୍ର + ଉବାଚ
ପତ୍ନ୍ୟପି: ପତ୍ନୀ + ଅପି
ଭୃଶମକ୍ରନ୍ଦତ୍: ଭୃଶମ୍ + ଅକ୍ରନ୍ଦତ୍
ସୁଯୋଗାଭିଲାଷୀ: ସୁଯୋଗ + ଅଭିଲାଷୀ
୪. ସନ୍ଧିଂ କୁରୁତ ।
(ସନ୍ଧି କର ।)
ଅଦ୍ୟ + ଆରଭ୍ୟ: ଅଦ୍ୟାରଭ୍ୟ
ଅହମ୍ + ଏବ: ଅହମେବ
ତାମ୍ + ଏବ: ତାମେବ
ଦୁଃଖ + ଅବଲୋକନେନ: ଦୁଃଖାବଲୋକନେନ
ଅତି + ଏବ: ଅତ୍ୟେବ
ଦୁଃଖ + ଅଭିଭୂତାଃ: ଦୁଃଖାଭିଭୂତାଃ
ମିତ୍ରାଳୟମ୍ + ଅଗଚ୍ଛତ୍: ମିତ୍ରାଳୟମଗଚ୍ଛତ୍
ତତ୍ର + ଅପି: ତତ୍ରାପି
ସତ୍ୟମ୍ + ଅସ୍ତି: ସତ୍ୟମସ୍ତି
ଅସ୍ୟ + ଉପରି: ଅସ୍ୟୋପରି
୫. ରେଖାଙ୍କିତପଦାନାଂ ବିଭକ୍ତିନାମ ଲିଖତ ।
(ରେଖାଙ୍କିତ ପଦଗୁଡ଼ିକର ବିଭକ୍ତି ନାମ ଲେଖ ।)
(କ) ଅବନ୍ତିକାୟାଂ ରାଜବୈଦ୍ୟଃ ଅମୃତକରଃ ଆସୀତ୍ ।
ଉତ୍ତର: ସପ୍ତମୀ ବିଭକ୍ତି ।
(ଖ) ବିକଳବୁଦ୍ଧିଃ ଆତ୍ମାନଂ ସର୍ବଜ୍ଞଃ ଇତି ଚିନ୍ତୟତି ।
ଉତ୍ତର: ପ୍ରଥମା ବିଭକ୍ତି । (ବିକଳବୁଦ୍ଧିଃ ସର୍ବଜ୍ଞଃ ଇତି ଚିନ୍ତୟତି - କର୍ତ୍ତା ଅନୁସାରେ)
(ଗ) ରାଜବୈଦ୍ୟସ୍ୟ ସବିଧେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟଂ ପ୍ରମାଣୟିଷ୍ୟତି ।
ଉତ୍ତର: ଦ୍ୱିତୀୟା ବିଭକ୍ତି ।
(ଘ) ଅସୌ ମାର୍ଗସ୍ୟ ଉପରି ପତିତଂ ପଦାର୍ଥମାନୀୟ ସ୍ୱଜିହ୍ୱାୟାଂ ସ୍ଥାପୟତି ।
ଉତ୍ତର: ପ୍ରଥମା ବିଭକ୍ତି (କ୍ରିୟାପଦ) । (ଏଠାରେ 'ସ୍ଥାପୟତି' ଏକ କ୍ରିୟାପଦ, ବିଭକ୍ତି ନୁହେଁ । ଯଦି 'ସ୍ୱଜିହ୍ୱାୟାଂ' ରେଖାଙ୍କିତ ହୋଇଥାନ୍ତା, ତେବେ ସପ୍ତମୀ ବିଭକ୍ତି ହୋଇଥାନ୍ତା । ପ୍ରଶ୍ନରେ 'ସ୍ଥାପୟତି' ରେଖାଙ୍କିତ ଅଛି, ଯାହା ଏକ କ୍ରିୟାପଦ ।)
(ଙ) ପଦାର୍ଥସ୍ୟ ପରୀକ୍ଷଣଂ ବିନା ଗମନଂ ଦୋଷାୟ ଭବତି ।
ଉତ୍ତର: ଦ୍ୱିତୀୟା ବିଭକ୍ତି ।
୬. ରେଖାଙ୍କିତପଦାନାଂ ବିଭକ୍ତିକାରଣଂ ଲିଖତ ।
(ରେଖାଙ୍କିତ ପଦଗୁଡ଼ିକର ବିଭକ୍ତିର କାରଣ ଲେଖ ।)
(କ) ଅଜ୍ଞାନାତ୍ ଅସ୍ୟୋପରି ଆବୟୋଃ ପାଦପାତଃ ସ୍ୟାତ୍ ।
ଉତ୍ତର: ପଞ୍ଚମୀ ବିଭକ୍ତି । କାରଣ: 'ଅଜ୍ଞାନାତ୍' ପଦଟି 'ହେତୁ' ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଛି । (ଅଜ୍ଞାନାତ୍ ରକ୍ଷା)
(ଖ) ଅୟଂ ରୋଗସ୍ୟ ନିଦାନେ କ୍ଷମଃ ଭବତି ।
ଉତ୍ତର: ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି । କାରଣ: 'ନିଦାନେ' ପଦ ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧ ଦର୍ଶାଉଛି ।
(ଗ) ଭୂଚଣକାନାମ୍ ଅଧିକଭକ୍ଷଣେନ ଉଦରପୀଡ଼ା ଭବତି ।
ଉତ୍ତର: ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି । କାରଣ: 'ଭକ୍ଷଣେନ' ପଦ ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧ ଦର୍ଶାଉଛି ।
(ଘ) ସଃ ସେନାପତେଃ ସଦନମଗଚ୍ଛତ୍ ।
ଉତ୍ତର: ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି । କାରଣ: 'ସଦନମ୍' ପଦ ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧ ଦର୍ଶାଉଛି ।
(ଙ) ସେନାପତେଃ ଗୃହଜନାଃ ଉତ୍କ୍ଷିପ୍ତାଃ ଜାତାଃ ।
ଉତ୍ତର: ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି । କାରଣ: 'ଗୃହଜନାଃ' ପଦ ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧ ଦର୍ଶାଉଛି ।
୭. ବାକ୍ୟାନି ରଚୟତ ।
(ବାକ୍ୟ ଗଠନ କର ।)
ବିଶ୍ୱାସଃ: ରାଜ୍ଞଃ ରାଜବୈଦ୍ୟେ ଅମୃତକରେ ମହାନ ବିଶ୍ୱାସଃ ଆସୀତ୍ । (ରାଜାଙ୍କର ରାଜବୈଦ୍ୟ ଅମୃତକରଙ୍କ ଉପରେ ମହାନ ବିଶ୍ୱାସ ଥିଲା ।)
ପୁରତଃ: ବିକଳବୁଦ୍ଧିଃ ସର୍ବେଷାଂ ପୁରତଃ ଆତ୍ମପ୍ରଶଂସାଂ କରୋତି ସ୍ମ । (ବିକଳବୁଦ୍ଧି ସମସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆତ୍ମପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲା ।)
ସହ: ରାଜବୈଦ୍ୟେନ ସହ ବିକଳବୁଦ୍ଧିଃ ଆଗଚ୍ଛତି ସ୍ମ । (ରାଜବୈଦ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ବିକଳବୁଦ୍ଧି ଆସୁଥିଲା ।)
ପରମ୍: କିୟତ୍ କ୍ଷଣେଭ୍ୟଃ ପରଂ ସଃ ପଦାର୍ଥଂ ମୁଖାତ୍ ନିକ୍ଷିପତି । (କିଛି ସମୟ ପରେ ସେ ପଦାର୍ଥକୁ ମୁହଁରୁ ବାହାର କରିଦେଲା ।)
ବହିଃ: ସଃ ପଦାର୍ଥଂ ମୁଖାତ୍ ବହିଃ ନିକ୍ଷିପତି । (ସେ ପଦାର୍ଥକୁ ମୁହଁରୁ ବାହାର କରିଦେଲା ।)
ଉପରି: ମାର୍ଗସ୍ୟ ଉପରି ପତିତଂ ପଦାର୍ଥଂ ସଃ ଜିହ୍ୱାୟାଂ ସ୍ଥାପୟତି । (ରାସ୍ତା ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ପଦାର୍ଥକୁ ସେ ଜିଭରେ ରଖିଲା ।)
ବିନା: ପରୀକ୍ଷଣଂ ବିନା ଗମନଂ ଦୋଷାୟ ଭବତି । (ପରୀକ୍ଷା ବିନା ଯିବା ଦୋଷ ହୁଏ ।)
ଇତି: ସଃ ଆତ୍ମାନଂ ସର୍ବଜ୍ଞଃ ଇତି ଚିନ୍ତୟତି । (ସେ ନିଜକୁ ସର୍ବଜ୍ଞ ବୋଲି ଭାବୁଥିଲା ।)
ନିକଷା: ରାଜବୈଦ୍ୟସ୍ୟ ଗୃହଂ ନିକଷା କଶ୍ଚିତ୍ ଜନଃ ମୃତଃ । (ରାଜବୈଦ୍ୟଙ୍କ ଘର ପାଖରେ ଜଣେ ଲୋକ ମରିଗଲା ।)
ଯାବତ୍: ଯାବତ୍ ଜୀବତି ତାବତ୍ ସୁଖଂ ଜୀବେତ୍ । (ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁଖରେ ବଞ୍ଚ ।)
୮. ଶୁଦ୍ଧମ୍ ଉତ୍ତରଂ ନିରୂପୟତ ।
(ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ବାଛ ।)
(କ) ଅବନ୍ତୀକାୟାଂ ଦ୍ୱିତୀୟଚରକଃ ରାଜବୈଦ୍ୟଃ କଃ ଆସୀତ୍ ?
(i) ଶ୍ରୀକରଃ
(ii) ପ୍ରଭାକରଃ
(iii) ଅମୃତକରଃ
(iv) ଭାସ୍କରଃ
ଉତ୍ତର: (iii) ଅମୃତକରଃ
(ଖ) କିଂ ବିନା ଗମନଂ ଦୋଷାୟ ଭବତି ?
(i) ନିରୀକ୍ଷଣଂ
(ii) ପରୀକ୍ଷଣଂ
(iii) ଅନୁକ୍ଷଣଂ
(iv) ପ୍ରତିକ୍ଷଣମ୍
ଉତ୍ତର: (ii) ପରୀକ୍ଷଣଂ
(ଗ) ଭୂଚଣକାନାମ୍ ଅଧିକଭକ୍ଷଣେନ କିଂ ଭବତୀତି ଶାସ୍ତ୍ରସ୍ୟ ସିଦ୍ଧାନ୍ତଃ ?
(i) ପଦପୀଡ଼ା
(ii) ବାହୁପୀଡ଼ା
(iii) ଶିରାଃ ପୀଡ଼ା
(iv) ଉଦରପୀଡ଼ା
ଉତ୍ତର: (iv) ଉଦରପୀଡ଼ା
(ଘ) ପରିଜନାଃ କସ୍ୟ ଅପୂର୍ବାଂ ନିଦାନଦକ୍ଷତାଂ ବହୁ ପ୍ରଶଂସିତବନ୍ତଃ ?
(i) ରାଜବୈଦ୍ୟସ୍ୟ
(ii) ଦନ୍ତବୈଦ୍ୟସ୍ୟ
(iii) ଯୋଗବୈଦ୍ୟସ୍ୟ
(iv) ଶଲ୍ୟବୈଦ୍ୟସ୍ୟ
ଉତ୍ତର: (i) ରାଜବୈଦ୍ୟସ୍ୟ
(ଙ) କଃ ସୁଯୋଗାଭିଲାଷୀ ଅଭବତ୍ ?
(i) ବିକଳବୁଦ୍ଧିଃ
(ii) କ୍ଷୁଦ୍ରବୁଦ୍ଧିଃ
(iii) ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି
(iv) ସୁବୁଦ୍ଧିଃ
ଉତ୍ତର: (i) ବିକଳବୁଦ୍ଧିଃ
୯. ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନାନି ପୂରୟତ । (कोष्ठକାତ୍)
(ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର । (ବନ୍ଧନୀରୁ ବାଛି))
(ବନ୍ଧନୀରେ ଥିବା ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ: ରାଜବୈଦ୍ୟେନ, ରୋଗସ୍ୟ, ରାଜ୍ଞଃ, କାଳକବଳିତାଃ, ପାଦପାତଃ)
(କ) ରାଜ୍ଞଃ ନିକଟେ ପିତରଃ ସର୍ବଂ ବୃତ୍ତାନ୍ତଂ ନିବେଦୟନ୍ତି ।
(ଖ) ବହବଃ ଶିଶବଃ କାଳକବଳିତାଃ ।
(ଗ) ରାଜବୈଦ୍ୟେନ ସହ ବିକଳବୁଦ୍ଧିଃ ଆଗଚ୍ଛତି ।
(ଘ) ଅସ୍ୟ ଉପରି ଆବୟୋଃ ପାଦପାତଃ ସ୍ୟାତ୍ ।
(ଙ) ରୋଗସ୍ୟ ନିଦାନେ ଅୟଂ କ୍ଷମଃ ଭବତି ।
୪. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Board Exam Tips & Pitfalls)
୪.୧ ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରସ୍ତୁତି ରଣନୀତି (Exam Preparation Strategy):
୧. ଅଧ୍ୟାୟର ଗଭୀର ଅଧ୍ୟୟନ: ପ୍ରଥମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟଟିକୁ ଭଲ ଭାବରେ ପଢ଼ି ଏହାର ସାରାଂଶ, ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର ଓ ନୈତିକ ଶିକ୍ଷାକୁ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରନ୍ତୁ । କାହାଣୀର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘଟଣାକୁ ମନେ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ।
୨. ଶବ୍ଦାର୍ଥ ଓ ବ୍ୟାକରଣ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ: ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ଦିଆଯାଇଥିବା 'टिप्पणी' (ଶବ୍ଦାର୍ଥ) କୁ ମନେ ରଖନ୍ତୁ । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ସନ୍ଧି, ବିଭକ୍ତି, କାରକ ଓ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଆଦି ବ୍ୟାକରଣଗତ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ ।
୩. ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ସମାଧାନ: ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ସମସ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ନିଜେ ଲେଖି ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ । ଏହା ଆପଣଙ୍କର ଉତ୍ତର ଲେଖିବାର ଦକ୍ଷତା ବଢ଼ାଇବ ।
୪. ଓଡ଼ିଆରେ ଭାବ ପ୍ରକାଶ: ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଓଡ଼ିଆରେ ଲେଖିବାକୁ ଥିବାରୁ ସଂସ୍କୃତ ଭାବକୁ ସରଳ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓଡ଼ିଆରେ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଶିଖନ୍ତୁ ।
୫. ପୂର୍ବବର୍ଷ ପ୍ରଶ୍ନପତ୍ର ଅଭ୍ୟାସ: ସମ୍ଭବ ହେଲେ ପୂର୍ବବର୍ଷର ପ୍ରଶ୍ନପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ । ଏହାଦ୍ୱାରା ପରୀକ୍ଷାର ପ୍ରଶ୍ନ ଶୈଳୀ ବିଷୟରେ ଧାରଣା ମିଳିବ ।
୪.୨ ୧୦୦/୧୦୦ ସ୍କୋରିଂ ରହସ୍ୟ (100/100 Scoring Secrets):
୧. ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ସୁନ୍ଦର ହସ୍ତାକ୍ଷର: ପରୀକ୍ଷାରେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ସୁନ୍ଦର ହସ୍ତାକ୍ଷରରେ ଲେଖିଲେ ପରୀକ୍ଷକଙ୍କ ଉପରେ ଭଲ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼େ ।
୨. ସଠିକ୍ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତର: ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ସଠିକ୍ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଲେଖନ୍ତୁ । କୌଣସି ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଅଧା ଛାଡ଼ନ୍ତୁ ନାହିଁ ।
୩. ବ୍ୟାକରଣଗତ ଶୁଦ୍ଧତା: ସନ୍ଧି, ବିଭକ୍ତି, କାରକ ଓ ବାକ୍ୟ ଗଠନରେ ବ୍ୟାକରଣଗତ ତ୍ରୁଟି ଯେପରି ନରହେ, ସେଥିପ୍ରତି ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ ।
୪. ସମୟ ପରିଚାଳନା: ପରୀକ୍ଷାରେ ସମୟକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ପରିଚାଳନା କରିବା ଶିଖନ୍ତୁ । କୌଣସି ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଅଧିକ ସମୟ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ ।
୫. ପୁନରାବୃତ୍ତି (Revision): ପରୀକ୍ଷା ପୂର୍ବରୁ ସମସ୍ତ ବିଷୟକୁ ଅତି କମରେ ଦୁଇ ତିନି ଥର ପୁନରାବୃତ୍ତି କରନ୍ତୁ ।
୪.୩ ସାଧାରଣ ଛାତ୍ର ଭୁଲ୍ (Common Student Errors):
୧. ଶବ୍ଦାର୍ଥ ଭୁଲିଯିବା: ଅନେକ ଛାତ୍ର ଶବ୍ଦାର୍ଥକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ମନେ ରଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯାହା ଫଳରେ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଲେଖିବାରେ ଅସୁବିଧା ହୁଏ ।
୨. ସନ୍ଧି ଓ ବିଭକ୍ତିରେ ତ୍ରୁଟି: ସନ୍ଧି ବିଚ୍ଛେଦ ବା ସନ୍ଧି ଯୋଗ କରିବାରେ ଏବଂ ବିଭକ୍ତି ଚିହ୍ନଟ କରିବାରେ ଛାତ୍ରମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଭୁଲ୍ କରନ୍ତି ।
୩. ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତର: ବେଳେବେଳେ ଛାତ୍ରମାନେ ପ୍ରଶ୍ନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତର ନଲେଖି ଅଧା ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି ।
୪. ଓଡ଼ିଆରେ ଭାବ ପ୍ରକାଶରେ ଅସୁବିଧା: ସଂସ୍କୃତର ଭାବକୁ ସରଳ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓଡ଼ିଆରେ ପ୍ରକାଶ କରିବାରେ ଅନେକ ଛାତ୍ରଙ୍କୁ ଅସୁବିଧା ହୁଏ ।
୫. କାହାଣୀର ମୁଖ୍ୟ ଶିକ୍ଷାକୁ ନବୁଝିବା: କାହାଣୀର ମୁଖ୍ୟ ନୈତିକ ଶିକ୍ଷାକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ନବୁଝିଲେ ବିଶ୍ଳେଷଣାତ୍ମକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଲେଖିବା କଷ୍ଟକର ହୁଏ ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)